Spis treści

Wywiady:

Nie jestem Supermanem

Nie lekceważyłabym Kurczaczka

Proza:

Dobry wojak Bury

BEZRUCH

Zamiana

Szczęście

Jest zabawa, muszą być straty

Szept pielgrzymów

Publicystyka:

Sherlock magiczny

Nie oceniaj książki po... tytule

Mroczna historia cyrków wędrownych

W oczekiwaniu na wielki finał

Kilka słów o koniach mechanicznych

Historia wielkich komiksów — „Sandman” Neila Gaimana (Część 3)

Chorzy na wędrowanie

Nie tylko królowa Lancre* — czarownice, które stały tuż przy tronie

Konkurs

Tytułem wstępu

Nie widzę żadnej różnicy między rozpoczęciem pisania tekstu beletrystycznego a słowa wstępnego. Oba jednako trudno zacząć, bo gdy już sięga się po klawiaturę, pod palce pcha się po kilka pomysłów na pierwsze słowa i zdania. Wydawałoby się, że to dobrze, jest z czego wybierać, ale tak myśleć mogą, moim zdaniem, tylko ci, którzy jeszcze nigdy przed takimi wyborami nie stali. Niech spróbują, niech na własnej skórze doświadczą...

Zacząłem od narzekania, bo od czegoś w końcu zacząć trzeba, i dobrze się stało, mogę bowiem płynnie przejść do zaanonsowania kilku opowiadań, których Autorki i Autorzy wiedzieli, jakie mają być początki ich tekstów. Dodatkowe ułatwienie stanowi to, że ów anons będzie w dużej mierze cytatem. Zagadywany o propozycje kolejności tekstów dyrygent działu literatury napisał, między innymi uwagami, tak: „Pierwszy — »Dobry wojak Bury«. Zaczynamy od tekstu z humorem, momentami błyskotliwego. Każdy lubi się uśmiechnąć. Dodatkowo na pierwszy ogień idzie Autor z dorobkiem. Drugi będzie »Bezruch« — po długim tekście coś krótszego; ładny styl, całkowita zmiana klimatów. Trzecia —»Zamiana«; ze współczesności wracamy do fantasy, tym razem nieco zabarwionego ideologicznie — ... by następnie przejść do »Szczęścia«, czyli dającej chwile wytchnienia prawie poezji w wykonaniu niezwykle młodego człowieka. Po chwili z rozpoetyzowanych uniesień wpadamy, wraz z bohaterami opowiadania »Jest zabawa, muszą być straty«, do całkowicie współczesnego błota. Prozę w tym numerze zamykamy »Szeptem pielgrzymów«; ostatnie opowiadanie z pewnością będzie nagrodą dla lubiących świetnie napisane historie SF; nie tylko jednak fani tego typu klimatów odnajdą się w owym tekście, który jest po prostu kawałkiem porządnej literatury”. Bardzo ładnie napisał, tym ładniej, że dzięki jego zgodzie na cytowanie mam jedną trzecią wstępniaka z głowy...

Pracowita i jak zwykle energiczna szefowa publicystyki wybrała dla Was kilka recenzji, czyli zachęcajek do lektur, kilka pozycji innego rodzaju, o których za chwilę, oraz - uwaga! – dopadła Miroslava Žambocha i Anetę Jadowską. Kto z Was zna oboje z lektur, będzie mógł dzięki tym wywiadom poznać ich bliżej, a kto jeszcze nie zetknął się z  twórczością wyżej wymienionych Autorów, na pewno poczuje się do tego zachęcony.

Wspomniane teksty innego rodzaju to ostatni odcinek cyklu o „Sandmanie” — Tomasz Kozłowski uznał, że napisał wszystko, co w tym temacie chciał Wam, Drodzy Czytelnicy, przekazać, i odpuszcza Gaimanowi. Prawdopodobnie do momentu, w którym autor między innymi „Nigdziebądź” i „Amerykańskich bogów” do „Sandmana” jednak powróci. Olga Niziołek ponownie zabiera nas na wyprawę przez czas i przestrzeń do średniowiecznej Holandii, tym razem nie do klasztorów, a do leprozoriów. A skoro o dawnych czasach mowa, przyjrzymy się — a jakże! — również czarownicom. Magdalena Makówka przedstawia nam dwie, w swoim czasie potężne...

Prezentacja zawartości tego wydania magazynu „Silmaris” byłaby niepełna bez wspomnienia o konkursie. Wszystkiego o nim dowiecie się na następnych stronach oraz na FB a ja w imieniu całej redakcji zachęcam i zapraszam do wzięcia w nim udziału.

Po skrótowym zaprezentowaniu treści bieżącego numeru kolej na stały element gry wstępnej w postaci (ułatwiam sobie życie, a co!) już znanej z poprzedniego wydania „Silmarisa”. Spodobało się Wam coś w tym wydaniu? Powiedzcie nam o tym. Nie spodobało się? Też powiedzcie. Feedback pomaga i tworzącym, i odbierającym pismo. Namiary znajdziecie na stronie redakcyjnej, na FB oraz na portalu.

Pozdrawiam i życzę miłych wrażeń podczas czytania, odwagi do prezentacji własnych dzieł —

...i do ponownego spotkania w czwartym numerze —

Nie jestem Supermanem

Miroslav Žamboch — czeski pisarz fantasy i science fiction, znany głównie z cykli o Koniaszu, Baklym oraz agencie JFK.

Anna Szumacher: Zanim przejdziemy do książek, chciałabym zapytać o pana pracę. Ponieważ jest pan pierwszym — i jedynym — fizykiem jądrowym, którego znam. Więc czy mógłby pan opowiedzieć o tym, czym się pan zajmuje?

Miroslav Žamboch: Oczywiście. Studiowałem na Politechnice Czeskiej w Pradze, na specjalności fizyki jądrowej i inżynierii fizycznej. Jestem inżynierem w zakresie fizyki, pracującym dla elektrowni jądrowych w Czechach. Więc tak naprawdę nie jestem fizykiem jądrowym, ale pracuję dla nich. Zajmuję się na przykład materiałami, z których zrobione są reaktory i pilnuję, by one same były w jak najlepszym stanie.

A.S.: Napisał pan swoją pierwszą powieść w wieku siedemnastu lat. Co spowodowało, że zaczął pan pisać?

M.Ž.: Myślę, że czytanie. Od najmłodszych lat, powiedzmy, od pierwszej klasy szkoły podstawowej, bardzo lubiłem czytać powieści Juliusza Verne'a, francuskiego autora, który tworzył w drugiej połowie XIX wieku, i w tym czasie pisał przede wszystkim historie dla starszych dzieci i młodzieży. Jego najsłynniejszymi powieściami są oczywiście „20 000 mil podmorskiej żeglugi”, „Tajemnicza Wyspa” i wiele innych. Bardzo je lubiłem. I jednocześnie smuciłem się za każdym razem, kiedy docierałem do końca opowieści, więc wymyślałem im ciągi dalsze. I to właśnie spowodowało, że zacząłem pisać.

A.S.: Ale książki Verne'a są typowymi powieściami przygodowymi, a pana są powieściami akcji, z twardzielami w rolach głównych bohaterów. Dlaczego taki gatunek?

M.Ž.: Cóż, może to być spowodowane faktem, że kiedy byłem nastolatkiem uprawiałem sporo sportów, takich jak judo albo boks, chociaż nigdy nie byłem dobrym bokserem, to była tylko zabawa. Natomiast lubiłem takie rzeczy, interesowały mnie nawet pod kątem teoretycznym, a później chciałem przenieść moją wiedzę na tworzone historie. A kiedy chcesz mieć świetnych wojowników, musisz stworzyć twardzieli.

A.S.: A jak udało się panu złapać kontakt z polskim wydawcą?

M.Ž.: Prawdę mówiąc, nie wiem do końca, jak do tego doszło. Pewien czeski pisarz, który już nie żyje, miał niezły kontakt z polskim rynkiem wydawniczym i kiedy spytano go, twórczość którego z czeskich autorów przypadłaby do gustu polskiemu czytelnikowi, zaproponował mnie. Tak mi się przynajmniej wydaje. Więc strona polska skontaktowała się ze mną. To było już ze dwanaście lat temu, i od tego czasu trwa nasza współpraca.

A.S.: Pisze pan książki o twardzielach, ale pan sam nie odbiega od tego wizerunku. Zajmuje się pan fizyką jądrową, trenował pan boks i judo, wspinaczkę górską i biegi zjazdowe na rowerze. Czy jest pan Supermanem?

M.Ž.: Och, zdecydowanie nie! Staram się robić te wszystkie rzeczy, ale czytelnicy mocno mnie przeceniają. Próbowałem wspinaczki, ale niespecjalnie mi to wychodziło. Po kilku próbach stwierdziłem, że jednak nie będę tego kontynuował. Co do jazdy wyczynowej, to uczestniczyłem w trzech albo czterech maratonach rowerowych i to było świetne, ale teraz nie mam już na to czasu. Więc próbowałem wielu sportów, ale nie mogę powiedzieć, bym w którymkolwiek był naprawdę dobry. Taka jest prawda.

A.S.: Ale wiedza o technikach konkretnych sportów pomaga przy pisaniu.

M.Ž.: Właśnie. I myślę, że jeśli nie spróbujesz czegoś na własnej skórze, to nie będziesz mógł tego potem naprawdę dobrze opisać. Choć to tylko moja teoria. Na przykład raz w życiu postanowiłem przebiec trasę maratonu, koło czterdziestu dwu kilometrów. Bez wcześniejszego treningu, opierając się tylko na posiadanej wtedy sprawności fizycznej. To był morderczy wysiłek, ale przynajmniej spróbowałem. A teraz mogę użyć tego doświadczenia życiowego w mojej literaturze.

A.S.: Jak daje pan sobie radę z łączeniem tych zainteresowań z życiem rodzinnym, pisaniem i pracą w elektrowni jądrowej?

M.Ž.: Sport uprawiałem w przeszłości, teraz ograniczam się do biegania i siłowni. Na pewno nie poświęcam temu tyle czasu, ile bym chciał, ale wystarczająco, by utrzymać jaką taką kondycję. A czas dzielę między pracę, rodzinę i pisanie, bo bardzo lubię pisać.

A.S.: A co rodzina myśli o pana twórczości?

M.Ž.: Moje dzieci mówią: „Tata pisze, żeby zarobić na fajne wakacje, więc damy mu święty spokój”. (śmiech). Ale myślę, że nie mają nic przeciwko, ponieważ czasami zaglądają mi przez ramię i sprawdzają, co akurat robię. Pytają: „Co piszesz?”, „Historię”, „Jaką?”, „Na pewno nie dla dzieci”. (śmiech)

A.S.: A ile mają lat?

M.Ž.: Jedno ma siedem, a drugie jedenaście. Mój starszy syn kiedyś do mnie przyszedł, mówiąc, że skończył czytać książkę i prosi, bym coś mu polecił. Więc dałem mu jedną ze swoich dawniejszych powieści, bo przypomniałem sobie, że jest dosyć przygodowa, więc może nadawałaby się dla jedenastoletniego faceta. Oddał mi ją po kilkunastu minutach ze słowami: „Tato, nie jestem w stanie tego czytać, jest okropna”.

A.S.: To było okrutne...

M.Ž.: Trochę tak.

A.S.: Napisał pan ponad trzydzieści książek. Wydaje mi się, że szesnaście albo siedemnaście z nich przetłumaczono na język polski, ale w Czechach zostało wydanych ponad trzydzieści. Czy ma pan jakiegoś ulubionego bohatera?

M.Ž.: Nie wydaje mi się. Zwykle jest tak, że moim ulubieńcem jest ten, na którym akurat się skupiam. Ponieważ dużo o nim myślę, tworzę jego postać, historię i charakter, więc to on najbardziej mnie zajmuje.

A.S.: Nad czym pan teraz pracuje?

M.Ž.: Właśnie kończę moją najnowszą powieść, jej tytuł to coś w stylu „Forged into steel”. Brzmi to jak fantasy, choć nim nie jest. To postapokaliptyczne sci fi, którego fabuła osadzona jest trzysta lat po globalnej wojnie.

A.S.: Mam nadzieję, że nie dzieje się w tunelach metra.

M.Ž.: Nie, zdecydowanie nie. (śmiech)

A.S.: A czy zdarzyły się panu jakieś niecodzienne sytuacje związane z fanami?

M.Ž.: Przychodzi mi do głowy jedna sytuacja, ale nie do końca łącząca się z fanami. Wpadłem kiedyś do księgarni, gdzie była sympatyczna ekspedientka. Popatrzyła na mnie i wyraźnie się zamyśliła. Wzięła jedną z moich książek, na okładce których wydrukowane jest moje zdjęcie, i zawołała: „O rany, on to pan!” Odpowiedziałem: „Nie da się zaprzeczyć”. I to chyba najzabawniejsza rzecz, jaka mi się przytrafiła.

A.S.: Bardzo dziękuję za rozmowę.

M.Ž.: Również dziękuję.

Nie lekceważyłabym Kurczaczka

Aneta Jadowska — filolożka, wielbicielka pomysłów niepraktycznych i niełatwych. Autorka heksalogii o Dorze Wilk oraz dwóch dopiero powstających serii: Szamańskiej i o Nikicie.

Anna Szumacher: Gdybyś trafiła do jednej ze swoich książek, w jakim momencie i jako kto chciałabyś się tam pojawić?

Aneta Jadowska: Wiesz co? Wolałabym nie trafić do moich książek. Autorka zawsze wysyła bohaterów w tak pokręcone sytuacje, z których trudno im wyjść, że aż boję się, co mogłaby mi przyszykować w tym świecie. I zapewne przygoda skończyłaby się dla mnie źle, ponieważ — w przeciwieństwie do wielu moich bohaterów — zwykle nie jestem uzbrojona, a na pewno nie mam zdolności magicznych. Kurs aikido na studiach naprawdę nie wystarczy, żeby walczyć z nadprzyrodzonym. Wolę zostać po tej stronie rzeczywistości; być autorem, który wymyśla te zdarzenia, niż bohaterem, który musi sobie z tym wszystkim jakoś poradzić.

A.S.: Dużo osób zastanawia się, jak wygląda warsztat konkretnego pisarza. U ciebie jest poukładany; piszesz codziennie kilka godzin, czy raczej jak wena przyjdzie?

A.J.: Nie wierzę w wenę. King powiedział bardzo dosadnie, że wena to zapity i niewiarygodny facet po czterdziestce, który przychodzi, kiedy mu akurat kac na to pozwoli. I coś w tym jest. Poeta może czekać na wenę, ponieważ napisanie wiersza pod wpływem natchnienia zajmuje chwilę. Teraz wszyscy poeci czytający te słowa oburzają się, bo myślą, że nazywam ich leniami. Ale nawet oni muszą przyznać, że stworzenie powieści wymaga czasu i pracy, wytrwałości i cierpliwości. Napisanie kilkuset stron kosztuje mnóstwo wysiłku, a są jeszcze deadliny i tygodnie redakcji po wszystkim. Wena, jeśli przychodzi, na pewno ułatwia pisanie, ale to zbyt ulotny, kapryśny i nie dość wiarygodny element, by opierać na nim wszystko.

Wierzę w wyrobienie sobie zdrowej, kompatybilnej z osobowością autora rutyny i w realizację, krok po kroku, wyznaczonego zadania. To pozwala nie zsunąć się w objęcia prokrastynacji, która w przeciwieństwie do weny jest najlepszym przyjacielem pisarza; niczym psiak, zawsze w pobliżu. Rytuał i rutyna pozwalają pracować nawet wtedy, kiedy są wątpliwości i słabszy okres. Bo powtarzalność procesu daje otuchę — już to robiłaś, dasz radę, oddychaj i pisz. Być może są pisarze, którzy rzucają się w chaos z uśmiechem na ustach. Ja wolę planować i odhaczać kolejne etapy w notesie. To nie wyklucza elementów zaskoczenia i przygody, ale ułatwia kontrolę nad burzą.

A.S.: A jak wygląda kwestia researchu?

A.J.: Generalnie przez dziewięćdziesiąt procent czasu kiedy nie piszę, robię research. Tak działa mój umysł. Nieustannie coś czytam, nieprzerwanie coś oglądam, wynotowuję czy zapamiętuję. Potem złączone zostają dwie pozornie niezwiązane ze sobą rzeczy i, na poziomie mojego świata, realna staje się dziwna przyjaźń pomiędzy celtycką boginią wojny a nordycką Panią Wilków. Dostrzegam w nich potencjał, jakiś rys charakterologiczny, który mi gra w historii. Ale też one są na tyle podobne, że mogłyby znaleźć wspólne tematy, choć w mitologiach czy Eddach nigdy nie dane im byłoby spotkanie, skoro reprezentują różne kręgi kulturowe. W moim świecie nie pilnuję takich podziałów. To nie są podręczniki antropologii kulturowej, a powieści. Bogowie są dla mnie bardziej bohaterami opowieści — jak dla ich wyznawców, sprzed setek i tysięcy lat — niż obiektami badań i symbolami, nośnikami metafory, jak dla badacza. Dlatego mój research na pewno odbiega od researchu naukowca. Możemy czytać te same źródła, ale szukamy w nich innych rzeczy.

A.S.: Zamknęłaś cykl o Dorze Wilk, otworzyłaś dwa kolejne. Zacznijmy chronologicznie od cyklu szamańskiego. Tutaj bohaterem jest Witkacy. Ponownie mamy policjanta, ale nie wiedźmę, a szamana. Czy nadszedł czas, by wprowadzić nowego bohatera, bo fani chcieli jakiegoś rozwoju właśnie tej postaci, czy...

A.J.: Zupełnie inaczej. Fani, gdyby dać im prawo decyzji, prawdopodobnie domagaliby się przez kolejne lata Dory i razem z moim wydawcą pewnie składaliby mi pierworodnych w ofierze. To było coś, co poznali i pokochali, rozumiem, że nie chcieli się rozstawać z bohaterką. Ja czułam, że historia Dory została zakończona. Doprowadziłam ją do momentu, w którym chciałam skończyć i wiedziałam, że tak powinno być. Że czas na coś nowego.

Witkacy zawsze był dla mnie postacią-zagadką. Tak się złożyło, że przy kolejnych rozwojach fabularnych w serii o Dorze, Witkacy zawsze zostawał z tyłu, bo jego magia jest trochę niekompatybilna z magią Dory. Nie bardzo mogli wspólnie pracować nad sprawami, operowali na innych poziomach. Kusiło mnie też przedstawienie świata Dory z innej perspektywy.

A.S.: Wszystko dzieje się w Toruniu, mamy Toruń zwykły i magiczny, i poznajemy ten świat  oczami Witkacego. U niego też sporo wydarzeń, miał spokojnie przechodzić kryzys wieku średniego, a nie wyszło...

A.J.: Moi bohaterowie nigdy nie mają tak spokojnego życia, jak zakładają, że chcieliby mieć. Od tego jestem ja, żeby im to życie pokomplikować. Witkacemu też na dzień dobry serwuję kilka niespodzianek i zwrotów akcji. Myślę, że zwykły kryzys wieku średniego jest po prostu nudny, więc Witkacy, który zawsze myślał, że to on jest popaprany, a cały świat normalny, odkrywa, że właściwie jest odwrotnie. I musi sobie jakoś z tym radzić.

Nie jest łatwo być jedynym szamanem w mieście, kiedy rozchodzi się wśród duchów fama, że jest taki jeden, który ogarnia ich sprawy. Więc oczywiście pojawia się natłok tych, którzy już dawno powinni być po drugiej stronie. Do tego powracające echo z przeszłości sprawia, że Witkacy jest bardzo zajętym facetem i marzy o dniu wolnym.

A.S.: Książkę „Szamański Blues” rozpoczynasz od tego, że Witkacy wraca z jednej misji nadnaturalnej i ledwo zdąży trochę ochłonąć, do jego drzwi puka ktoś, kto sam przynosi kolejną sprawę: nawiedzania i mordowania przez „cosia” (nazwijmy to „cosiem”, żeby za dużo nie zdradzać) pacjentów w pobliskim szpitalu, na oddziale noworodków. Skąd ten pomysł?

A.J.: Szpital czy...

A.S.: Tak.

A.J.: Bo sama scena, kiedy kobieta z przeszłości staje na progu to jest najbardziej tradycyjne otwarcie kryminałów noir, które bardzo lubię, i Witkacy jest takim moim ukłonem, moją wersją kryminału noir, więc...

A.S.: Właśnie miałam takie skojarzenie.

A.J.: Musiała być piękna kobieta z przeszłości...

A.S.: W czerwieni.

A.J.: ...która przynosi ze sobą więcej kłopotów niż pożytku, można tak to określić. Zresztą, takich nawiązań porozrzucałam po tekście mnóstwo i jestem bardzo ciekawa ile osób czyta, wyłapie i ogląda stare filmy. A co do szpitala noworodkowego, wcześniej ustaliłam, gdzie mieszka Witkacy, więc robiłam sobie taką mapę wewnętrzną, jakie rzeczy są w zasięgu i stwierdziłam, że szpital jest w sumie fajnym miejscem. Poznałam go całkiem nieźle w trakcie jednej z bardzo dziwnych wizyt tam i już wtedy, z gorączką czterdzieści jeden stopni, błądząc w podziemiach, stwierdziłam, że to jest dobre miejsce, żeby osadzić jakąś totalnie przerażającą historię.

To jedno z miejsc, które ma bardzo duży potencjał. Szpital jest lokalizacją, w którym emocje są rozbuchane. Z jednej strony cudowne, jak na oddziale położniczym, z drugiej strony pożegnanie z życiem albo ciężkie choroby. W moim świecie duchy żywią się intensywnymi emocjami, a gdzie ich więcej, łatwiej o powstanie nadprzyrodzonego. Myślę, że szpital jest o wiele bardziej nawiedzonym miejscem niż na przykład przedszkole. Chociaż dzieci są dosyć niebezpiecznymi indywiduami...

A.S.: Była plotka, że cykl szamański zajmie dwa tomy.

A.J.: Pierwotnie to miała być trylogia, ale myślę, że będzie trylogia z bonusem. W którymś momencie, podczas pisania heksalogii o Dorze Wilk, wypracowałam system, który bardzo mi odpowiada: obok głównej historii, zawartej w kolejnych tomach, piszę tom opowiadań dopowiadających różne wątki albo zajmujących się historiami osób drugo- i trzecioplanowych. Lubię ten system, ponieważ pozwala mi odpowiedzieć na wiele pytań, które mnie i czytelnikowi rodzą się w trakcie lektury samej serii. Więc pierwotny plan był taki, żeby to były dwa tomy Witkaca plus tom opowiadań. Oczywiście — to nie jest zbyt duży spojler — przybył Sęp i zamieszał tak, że już wiem, iż to się nie zmieści w dwóch częściach i będą trzy plus tom opowiadań. Taki jest plan. W przypadku Dory dokładnie wiedziałam ile tomów będzie miała jej historia. Pisząc pierwszy wiedziałam, jaki będzie finał szóstego. Z Sępem i Witkacym jest mi trochę trudniej, ponieważ zwłaszcza ten drugi ma silny pierwiastek nieprzewidywalności. A jest jeszcze Kurczaczek. Nie lekceważyłabym Kurczaczka.

A.S.: Kurczaczek. Strach zapytać. To może z trochę innej beczki. Do tej pory książki były o Dorze Wilk, ale „Szamański Blues” ma męskiego bohatera. Narracja jest prowadzona w pierwszej osobie. Jakie wrażenia ma autorka, która wciela się w męską postać?

A.J.: Właśnie to było wyzwanie, którego bardzo potrzebowałam. W pewnym momencie, pracując bardzo długo z Dorą Wilk, miałam takie poczucie, że już nie jest w stanie mnie za bardzo zaskoczyć. Mam nadzieję, że wciąż zaskakiwała czytelnika, ale ja już byłam w stanie przewidzieć jej reakcje, odzywki i odpowiedzi. Witkacy był dla mnie olbrzymim wyzwaniem, po pierwsze ze względu na płeć, a po drugie ze względu na jego osobowość i temperament; dużo bardziej wyciszony, melancholijny. Prowadzenie go było znacznie większym wysiłkiem. Poza tym jest mężczyzną niewielu słów, więc czasami musiałam go trochę dźgać, żeby rozwinął myśl. Ale pisanie facetem jest zabawnym doświadczeniem, bawią mnie też reakcje czytelników. Zdarzają się kobiety, które stwierdzają: „Nie! Witkacy jest zbyt szlachetny, by pomyśleć coś takiego!”, ponieważ wolą wierzyć, że mężczyzna szlachetny nigdy nie oceniłby kształtu ich nóg na przykład. To nie jest absolutnie prawda. Zdarzają się też całkiem liczni panowie, którzy przychodzą na spotkanie by uścisnąć mi dłoń, bo dałam radę i napisałam faceta, który dla nich jest prawdziwy.

A.S.: Czy tworząc Witkacego podpytywałaś męskich znajomych i męża o różne zachowania?

A.J.: Bardziej złośliwie obserwowałam. Wzięłam ich po prostu pod lupę, ponieważ jeśli podpytać mężczyznę o pewne rzeczy, zadziała konstruktem i powie, że jest tak, a nie inaczej. Prawda czasami jest bardzo odległa od tej odpowiedzi. Przyjęło się sądzić, że to kobiety pielęgnują czule własną reputację. Śmiem twierdzić, że mężczyźni równie wiele poświęcają swojej.

A.S.: Nikita. Z Nikitą się już widzieliśmy, powiedzmy, przelotnie, w innych książkach: w „Zwycięzca bierze wszystko” i w „Bogowie muszą być szaleni”. Chyba mignęła też w „Złodzieju...”.

A.J.: Pojawiła się i była jedną z najbardziej znienawidzonych przez moich czytelników postaci. Kiedy ogłosiłam, że będę pisała kolejną serię właśnie o Nikicie, dostałam taką ilość wiadomości, że nie, że to jest błąd, że absolutnie nie powinnam tego robić, bo oni nienawidzą Nikity! Ja wierzyłam, że Nikita ma swoją historię, która ich do siebie przekona, jeżeli dadzą jej szansę. To taki klasyczny moment: z antagonisty w protagonistę.

A.S.: Kiedy postanowiłaś pisać o Nikicie?

A.J.: Gdy piszę powieść i pojawia się w niej jakiś bohater, z reguły wiem jak wygląda jego przeszłość, doświadczenie, co ukształtowało go takim, jakim jest. Nawet jeśli to postać na trzecim planie. W przypadku Nikity od samego początku zdawałam sobie sprawę jak skomplikowana jest historia tej bohaterki. Mniej więcej pod koniec pracy nad trzecim tomem Dory wiedziałam, że gdy skończę heksalogię, następni będą Witkacy i Nikita. To były jakby kolejne punkty na mojej mapie tego uniwersum. Wtedy też, równolegle do pisania Dory, robiłam już research do nowych serii.

A.S.: Czy zostaniemy z Nikitą na dłużej?

A.J.: Zdecydowanie. Myślę, że dziewczyna tak silnie przyciąga różnego rodzaju przygody i wypadki... Wszystko to, czego dowiadujemy się o niej w pierwszym tomie, tak naprawdę otwiera tyle pytań i wątpliwości, i konieczność odkrywania tego, co jest prawdą, a co nią nie jest, że to opowieść na kilka tomów. Poza tym jest jeszcze Robin. Jego postać też wymaga solidnego rozwinięcia.

A.S.: Zmieniamy lokację. Wyprowadzasz historię z Torunia.

A.J.: Przeprowadzamy się do Warszawy. Tak jak w heksalogii o Dorze, gdzie akcja umiejscowiona była w Toruniu i przechodziliśmy przez bramę do Thornu, tu są dwa alternatywne miasta, czyli Wars po jednej stronie Wisły i Sawa po drugiej stronie rzeki. To nie są przyjazne i miłe miejsca. Tworząc je pomyślałam tak: Warszawa jest jednym z najdziwniejszych miast w tym kraju. Idąc ulicami, nie czuję piętna historii. Po II Wojnie Światowej zostało właściwie od zera odbudowane, jest triumfalne, supernowoczesne i szybkie. W którymś momencie zaczęłam się zastanawiać, czy nie jest tak, że Warszawa mogła pójść dalej właśnie dlatego, że ktoś... coś wzięło na siebie cały ten impet wojny, całego zła i nieszczęścia, które w tym miejscu było. Wyobraziłam sobie sytuację, w której to właśnie alternatywne miasto dostało tego potwornego łupnia. Nazywam to magiczną klęską ekologiczną. Tuż po wojnie w Warsie i Sawie nastąpiła katastrofa, która zmieniła te miasta na zawsze.

Wars jest dzikim, nieprzystępnym miejscem, w którym ludzie muszą się mierzyć z „czkawką”, czyli nawracającą falą magii, potrafiącą zmienić ich w najgorsze potwory. Sawa jest miejscem całkowicie zdziczałym, zielonym piekłem, które jest w stanie wchłonąć i pożreć wszystko, co do niej trafia.

A.S.: W środku Warsa mamy jeszcze tytułową Dzielnicę Cudów.

A.J.: Magiczne miejsce cofnięte i zatrzymane w czasie, w tysiąc dziewięćset trzydziestym szóstym roku, z wszystkimi tego konsekwencjami. Z jednej strony znajduje się tam wszystko to, co uważam w latach trzydziestych za atrakcyjne. Z drugiej, rzeczy, które w latach trzydziestych były problemami, nadal nimi są. Na przykład brak antybiotyków. Różnego rodzaju choroby, które dzisiaj dla nas nie są żadnym kłopotem, tam wciąż zbierają żniwa. Bieda i rozwarstwienie społeczne są dotkliwe. A z drugiej strony mamy cudownie aktywne kabarety, kluby literackie, teatry, całą kulturę miejską dwudziestolecia międzywojennego. I ulotne i kruche piękno istot, które tam żyją.

A.S.: Właśnie w tym świecie przemieszcza się Nikita, główna bohaterka cyklu, która trochę jest jak Wars; ma trudną przeszłość, a i przyszłość nie wygląda za wesoło. Problemy rodzinne...

A.J.: Wszystko, co kojarzymy z problemami rodzinnymi, jest drobiazgiem w obliczu tego, co ma Nikita. Jej ojciec jest szaleńcem. Ich spotkanie rodzinne kilka lat wcześniej skończyło się tym, że była torturowana i prawie zabita. Jej matka jest zabójczynią, wysoko postawioną w hierarchii Zakonu Cieni, czyli czegoś w rodzaju magicznej inkwizycji. Wychowywała Nikitę od dziecka na swoją obrończynię, następczynię, w sposób bardzo zimny i surowy. W gruncie rzeczy hodowała wojownika, a nie wychowywała małą dziewczynkę. W tym wszystkim Nikita próbuje odnaleźć coś, co zgubiła na zbyt długo: jakieś uczucia, emocje, ludzki pierwiastek w tej całej bestii, na którą próbuje wychować ją matka i którą prawie zrobił z niej ojciec.

A.S.: Mamusia, wyrafinowana socjopatka, daje Nikicie drobny prezencik w postaci prawie dwumetrowego gościa o imieniu Robin. Zostaje przydzielony Nikicie jako partner.

A.J.: Strzeżcie się prezentów od ludzi takich, jak Irena. Możemy sobie wyobrazić sytuację, w której nie ufamy matce tak bardzo, że właściwie nie wiemy, czy jest to pocałunek śmierci, czy faktycznie prezent. Nikita nie wie tylko, na czyjej śmierci Irenie zależy bardziej: jej czy Robina. W takiej sytuacji trudno oczekiwać, by Nikita zaufała swojemu partnerowi, mimo że... a może zwłaszcza, że wydaje się tak bardzo...

A.S.: …normalny w tym świecie szaleństwa, że to jest niepokojące.

A.J.: Ewidentnie nie pasuje, a jednocześnie żyje, więc coś jest z nim nie tak. Albo wcale nie jest taki miły na jakiego wygląda.

A.S.: Jestem szalenie ciekawa Robina, szczególnie, że jak czytałam fragmenty, w których był, słyszałam w tle muzykę zespołu Clannad...

A.J.: Już niektórzy czytelnicy piszą do mnie z pytaniem, czy dobrze zgadują, że to idzie w tym kierunku. Na razie nic nie mówię, nic nie zdradzam. Myślę, że Robin zasługuje na to, żeby pozwolić jemu samemu opowiedzieć tę historię, bo przecież w jego sytuacji odkrywanie nawet drobnego elementu to jakby małe zwycięstwo na każdym kroku.

A.S.: Kilka słów o fanach, bo myślę, że pisarz jest tak silny jak jego fandom.

A.J.: Mam najlepszych fanów na świecie, to jest niepodważalne.

A.S.: Jesteś też bardzo blisko czytelników, są konwenty, spotkania autorskie...

A.J.: Facebook, jeżeli ktoś nie może przyjechać na konwent, czy spotkanie. Pod pewnymi względami to jest najfajniejsza część pisania książek. Snucie samej opowieści, jeśli nie ma odbiorcy, jest gadaniem w próżnię. Dzięki temu, że spotykam się z czytelnikami często, mam z nimi stały kontakt i bardzo bezpośrednią relację, ten odzew jest natychmiastowy. To ten moment, kiedy widzę, że opowieść dociera i jest na nią taka, a nie inna reakcja. Absolutnie uwielbiam moich czytelników i jestem z nimi tak blisko, jak mogę. Wyznaczając wprawdzie zdrowe granice, takie jak nie przekraczanie granicy mojej wycieraczki, jeżeli nie było się zaproszonym. (śmiech)

A.S.: Ale do wycieraczki można dotrzeć?

A.J.: Ech, były takie przypadki. Zawsze sobie żartuję, że przyciągam wariatów i coś w tym jest. Na szczęście w większości są to absolutnie cudowni, kochani i nieszkodliwi wariaci, którzy są fantastycznie zakręceni i pełni pasji.

A.S.: Rysunki Magdaleny Babińskiej. Czy ona przychodzi już z gotowym projektem, czy to jest coś nad czym pracujecie razem?

A.J.: Relacja z Magdą Babińską to jest najcudowniejsza rzecz, jaka mnie spotkała. Naprawdę. Magda w ogóle zaczynała jako fanka. Rysowała, tagowała mnie na Facebooku, zachwycała zarówno mnie, jak i czytelników talentem i tym, jak widzi moich bohaterów.

Od dawna chciałam, by Magda była moim oficjalnym ilustratorem, choć przekonanie do tego Fabryki Słów nie było proste. Widzieli jej portfolio, wypełnione cudownymi ilustracjami do książek dla dzieci i myślę, że ciężko im było zobaczyć ją i jej prace w kontekście sporo starszego czytelnika. Przy „Ropuszkach” dali się przekonać na tyle, że zrobiła ilustracje, choć jeszcze nie okładkę. Od „Szamańskiego bluesa” jest autorką okładkowej grafiki i ilustracji.

Czasami rozmawiamy, ale to nie tak, że ona potrzebuje mojego gadania, by robić genialną robotę. Wystarczy jej tekst. Ma świetne wyczucie i autentycznie lubi te powieści, więc wkłada w pracę mnóstwo pasji. Przecież kiedy robiła pierwsze grafiki właściwie się nie znałyśmy, a jednak kiedy je zobaczyłam, to była miłość od pierwszego wejrzenia. A teraz mamy za sobą pracę nad Nikitą. I wierzę, że mnóstwo wspólnych projektów przed nami.

Mam wrażenie, że to jest idealna kolaboracja; jesteśmy artystycznym perpetuum mobile. Ją inspiruje moje pisanie i zaczyna robić rysunki, mnie inspirują jej rysunki, więc zaczynam pisać. Jeśli nasi mężowie nie donosiliby nam picia i jedzenia, zapracowałybyśmy się na śmierć. Magda jest jedyną osobą, jaką znam, która pracuje więcej niż ja.

A.S.: Kończysz teraz kolejną książkę.

A.J.: Tak, powoli docieram do finału „Akuszera bogów”, drugiego tomu serii o Nikicie. Miałam uprawiać płodozmian, ale po tym jak skończyłam pisać pierwszy tom, natychmiast usiadłam do pracy nad drugim, stąd małe zagęszczenie Nikity. We wrześniu była premiera pierwszego tomu, a w pierwszym kwartale przyszłego roku można się spodziewać premiery drugiego. Witkacy powróci jesienią 2017. Myślę, że dobrze mi zrobi przeplatanie różnych bohaterów i innych historii. Dzięki temu nie znudzę się, a autor nieznudzony to autor szczęśliwszy, bardziej wredny i pomysłowy, jeśli chodzi o wpędzanie bohaterów w nowe kłopoty.

A.S.: Bardzo dziękuję za rozmowę.

A.J.: Dzięki serdeczne.

Autor o sobie:

Ukrywam się pod pseudonimem Radomir Darmiła. Po pierwsze — nie chcę, by szefostwo odkryło, na co marnuję czas wolny. Po drugie— wolę, by ludzie wyszukujący moje prawdziwe nazwisko otrzymywali listę moich artykułów naukowych.

Do tej pory opublikowałem dwa opowiadanie na papierze (najnowsze to "Imago" w Fantastyce Wydaniu Specjalnym 1/2016). Moje utwory można znaleźć także w magazynach internetowych. "Dobry wojak Bury" jest czwartym opowiadaniem z cyklu o ponurym skrzacie, inne to "Talenty odmiennych ludzi" (Esensja), "Smutna historia o miłości ze szczęśliwym zakończeniem" (Fahrenheit) oraz "Trzy do dwóch dla Nowogóry" (Fantastyka Wydanie Specjalne 3/2014).

Radomir Darmiła

Dobry wojak Bury

Wszystko się zaczęło, gdy czwarta samodzielna półbrygada zamiast obiecanego i z dawna oczekiwanego transportu piwa otrzymała dwieście dwadzieścia trzy skrzynki z ręcznie haftowanymi chusteczkami do nosa. Nie oznacza to oczywiście, że bunt został wywołany przez chusteczki, jak to próbowali potem przedstawiać mniej rozgarnięci przedstawiciele prasy. W innych okolicznościach zostałyby one pewnie przyjęte z życzliwością i skwapliwie wykorzystane, chociaż może niekoniecznie zgodnie z przeznaczeniem. Nie jest także prawdą, że wyhaftowano na nich wywrotowe hasła, chyba że za takowe uznać napis „twoja matka chce być z ciebie dumna” albo „bronisz swojej dziewczyny”. Po prostu piwo obiecano już dawno i nieodmiennie jego brak tłumaczono trudnościami z zaopatrzeniem, działalnością wewnętrznych wrogów i złośliwością leśnych demonów, poterczuków czy innych laskowików. Trudno się więc dziwić żołnierzom, od tygodni zmuszanych do picia nędznych nalewek w brunatnym kolorze, że chusteczki stały się przysłowiową słomką łamiącą grzbiet wielbłąda. „Piwa dostarczyć nie mogą, a zasranych ścier to, kurwa, dwieście skrzynek przysłali” — tak dokładnie brzmiało zdanie, które rozpoczęło bunt.

Siedziałem wtedy na ławeczce przed ziemianką dowództwa półbrygady, nudząc się potwornie i dłubiąc bez skrępowania w nosie. W brzuchu rozchodziło się jeszcze miłe ciepełko po zjedzonej kaszy, a słońce zachęcało do lenistwa. Od czasu przeniesienia na odcinek zaliszewski nie miałem nic kompletnie do roboty, a skrzaty lenistwa nie lubią. Nieróbstwo odbiera smak potrawom. Formalnie przydzielony byłem do półbrygady jako przełożony odmienno-ludzkiej sekcji wywiadowczej w ramach kompanii rozpoznania, ale oberszter Arbal wolał mnie trzymać przy sobie.

Oberszter pochodził ze wsi, z rodziny posiadającej co prawda herb jak się patrzy i odpowiednie pochodzenie, ale do tego stopnia biednej, że przed wojną mógł liczyć najwyżej na poruczniczenie w najbardziej zapadłej prowincji. Wojna trwała jednak trzeci rok, utytułowani kretyni zostali w większości wykopani na przedwczesne emerytury, a ludzie tacy jak Arbal dostali szansę pójścia do góry. Nie był złym oficerem, przynajmniej w porównaniu do tych, których zastąpił, coś tam na wojennym rzemiośle się znał, ale w głębi duszy drzemało mu podejrzenie, że cały ten awans to pomyłka i wkrótce zostanie zdemaskowany i zdegradowany albo nawet rozstrzelany. Ja miałem temu zapobiec. Jak? Jeszcze raz muszę powtórzyć — oberszter pochodził ze wsi. Przejawiało się to choćby w tym, że wierzył w szczęście przynoszone przez skrzaty. W rezultacie sterczałem przy dowództwie, przynosząc szczęście i wściekając się z nudów.

Widok skaczącego Boryca obudził we mnie nadzieję na odmianę. Boryc również był skrzatem, tyle że pochodzącym znad samego morza. Formalnie podlegał pode mnie, ale formalności zachowywaliśmy tylko wtedy, kiedy w pobliżu byli ludzie.

— Chwała ci, braciszku — pozdrowiłem go wesoło. — Co cię tak popędziło?

Boryc jednym susem wskoczył na ławkę i rozejrzał się dookoła.

— Stary w środku? — zapytał bez wstępów.

— Wizytuje ciotkę w mieście. O resztę sztabu nie pytaj, rozleźli się, gdy tylko Arbal wyjechał. Oprócz Feyerdahla, poszedł w ustronne miejsce, zaraz będzie. W środku jest tylko dyżurny i wartownik. Rżną w karty. Możesz iść pokibicować.

Tak, w sztabie czwartej samodzielnej półbrygady panował burdel, jak w chlewie po wrzuceniu żarcia do koryt. Tylko szczęściu przynoszonemu przeze mnie można przypisać fakt, że Arbal wciąż zachowywał stanowisko, a pozycje nie zostały zajęte przez wroga.

Boryc podskoczył kilka razy w miejscu i obrócił się dookoła, jakby niepewny, co robić.

— Słuchaj, Bury — zaczął powoli, schylając się do mnie tak, by nikt go nie mógł usłyszeć. — Bractwo potraciło głowy.

Boryc miał zwyczaj strasznie okrężnego dochodzenia do sedna sprawy. Długo mieszkał między koboldami, pewnie stąd ten zwyczaj.

— W sensie, że wybuchła panika, czy coś? — próbowałem uściślić.

— W sensie, że właśnie powołują delegację żołnierską. — Boryc rozejrzał się jeszcze raz, sprawdzając, czy w pobliżu nikogo poza nami nie ma. — I w sensie, że wsadzili porucznika Koppelmana do aresztu. Jest dwóch postrzelonych. W sensie, że dosłownie postrzelonych, rozumiesz, nie stukniętych. Zaraz tu będą, to znaczy nie ci postrzeleni, tylko delegaci. Jak tylko dojdą do ładu z tym, czego właściwie chcą.

— O, w mordę — powiedziałem i aż usiadłem z wrażenia. — Zaraz, niech pomyślę. Arbal wróci dopiero pod wieczór. Trzeba by posłać kogoś po niego.

— Na mnie nie masz co liczyć — zastrzegł Boryc. — Od tego są gońcy.

— Cicho, myślę… Słuchaj, biegnij po Feyerdahla. Jak tylko mu przekażesz, co się stało, spróbuj znaleźć pozostałych oficerów. Nie stój tak, rusz się. Złap któregoś z chłopców i pchnij do kwatermistrzostwa z wiadomością, co się dzieje. Ja zatrzymam delegację, jak się tylko zjawi.

Boryc nie stał i ruszył się. Ja westchnąłem i poprawiłem na sobie mundur. Czyli skończyły się czasy nieróbstwa. Z jednej strony dobrze, co to za skrzat, co nic nie robi poza wygrzewaniem się na słońcu. Z drugiej jednak strony, bunt w jednostce to też nic dobrego. Zanim dokładnie rozważyłem tę kwestię, zjawili się delegaci. Szli szparkim krokiem, usiłując nie maszerować „w nogę”, co dawało dość komiczny rezultat.

— Baczność! — ryknąłem, kiedy zbliżyli się do wejścia ziemianki.

Delegaci podskoczyli z wrażenia i rozejrzeli się niespokojnie.

— Tu jestem, bałwany — zniecierpliwiłem się.

— A, to ty, Bury — powiedział z widoczną ulgą jeden z nich. Poznałem w nim chłopaka z pierwszego pułku, zdaje się druga kompania, pierwszy batalion. Wołali na niego Czapek. Może nawet rzeczywiście się tak nazywał, znałem ludzi o tak głupich nazwiskach, że nikt nawet nie próbował wymyślać im przezwisk. — Spokojnie, chłopaki, to tylko Bury. Co się wygłupiasz, skrzacie, chcesz zostać przypadkowo rozdeptany w czasie musztry? Jest stary?

— Zwracam wam uwagę, szeregowy — oznajmiłem surowym tonem — że mówicie do starszego stopniem. Do oficera.

— Od kiedy to Bury jesteś taki regulamin, co? — zagadał niski żołnierz z twarzą pociętą bliznami. — Zresztą, w dupie mamy teraz oficerów. Jesteśmy…

— A po szta wy z nim gaworzyty, chałopy — zaciągnął wysoki, chudy chłopak z tyłu. Tego też znałem. Derewiniec, ale — rzecz jasna — nie z Białego Księstwa, i nawet nie z tamecznej marchii, tylko z jakichś innych wschodnich rejonów, o których nie wiedziałem, że tam też mieszkają Derewińcy. — Dalej, pchajta sa tam do naczalstwa.

— Stać! — ryknąłem. Mało jest chojraków, na których nie działa ryk skrzata. Wzdrygnęli się i zatrzymali. Już myślałem, że sobie z nimi poradzę, ale wtedy Czapek zaczął się śmiać. Po chwili wszyscy śmiali się, jakby ich południce po jajach łaskotały. Na szczęście w tym momencie wrócił Feyerdahl. Pośpiesznie dopinał guziki w spodniach.

— Co tu się dzieje? Szeregowy Czapek, w tej chwili poprawić mundur. — Feyerdahl znany był z dwóch rzeczy. Po pierwsze, nigdy nie krzyczał. Po drugie, znał nazwiska prawie wszystkich żołnierzy z półbrygady.

— Jesteśmy w delegacji do obersztera, panie kapitanie — zameldował posłusznie Czapek, odruchowo sięgając do guzików i dopiero po chwili, z widocznym wahaniem, opuszczając dłoń do pasa.

— Co wy myślicie, żeście na wsi są? W delegacji to możecie sobie pójść do sołtysa, a nie do dowódcy jednostki. W tył zwrot i nazad do okopów.

— Ja nie jestem ze wsi — zaprotestował niski żołnierz z bliznami.

— Patrzcie go, miastowy się znalazł! Myślisz, tumanie, że możesz się wywyższać nad kolegów tylko dlatego, że oni nie z miasta? — naskoczył na niego Feyerdahl. Delegaci, zmieszani, cofnęli się przed nim o krok.

— Dosyć tego! — krzyknął ten Derewiniec z tyłu i przepchał się między kolegami. Odsunął demonstracyjnie kurek w zamku karabinu, a chociaż lufę trzymał opuszczoną, nikt nie mógł mieć wątpliwości co do sensu tej demonstracji. — My ździeś do Arbala. A wy, Feyerdahl, nie odstawiajty takiego gardziny, bo was potraktujem jak Koppelmana.

Nie mam pojęcia, o co chodziło z odstawianiem gardziny i po minie innych delegatów poznałem, że oni też nie wiedzą. Niemniej jednak wystąpienie Derewińca dodało im pewności siebie. Czapek demonstracyjnie włożył dłonie do kieszeni, ten z blizną założył ręce na piersi, a reszta hardo podniosła głowy. Feyerdahl był bystrym facetem, co między innymi oznaczało, że potrafił liczyć. A wynik liczenia był taki — ich pięciu, on jeden. I ja. Gdyby to był ktoś inny, na przykład Rudziński, major zakichany i herbowy jak się patrzy, pewnie by mi rozkazał natychmiast zaaresztować delegatów. A to by się raczej mogło nie udać; nie dałbym rady gołymi rękoma przeciwko prawie połowie tuzina chłopa zbrojnych w karabiny.

— Obersztera nie ma w sztabie — powiedział wreszcie kapitan, zakładając ręce z tyłu. — Pojechał do miasta. Zamiast mu dupę zawracać, sprawę możecie mi przedstawić. Pisemnie. I, żeby było jak należy, każdy musi się podpisać.

Żołnierze popatrzyli na siebie niespokojnie. To był celnie wymierzony strzał. Mimo wysiłków oświeconego, postępowego rządu, nie całkiem udało się zwalczyć analfabetyzm wśród obywateli naszego wielkiego państwa.

— Dawajcie te swoje postulaty i wracajcie do kolegów — zniecierpliwił się Feyerdahl.

Delegaci trącali się łokciami i wreszcie wypchnęli przed siebie tego wysokiego Derewińca, co nie pochodził z Białego Księstwa i nawet nie ze wschodniej marchii.

— Zaraz pawarocim sa — powiedział ten młody Derewiniec, próbując, by zabrzmiało to groźnie. Zawahał się i dodał: — I lepiej… i lepiej, sztaby to oberszter bistra pereczytał!

Wygłosiwszy tę nie do końca zrozumiałą groźbę, odwrócił się na pięcie i odszedł. Reszta delegatów ruszyła za nim.

— No, to mamy ich na razie z głowy — odetchnął Feyerdahl. — Bury, natychmiast sprowadźcie mi tutaj oficerów sztabowych…

— Już wysłałem po nich Boryca, kapitanie — zameldowałem.

— Świetnie. Zawiadomić kogo się da, jak najszybciej, o sytuacji…

— Boryc się tym zajmuje, kapitanie. Kazałem także posłać do kwatermistrzostwa.

Feyerdahl kiwnął głowa, zadowolony. Schylając się, wparował do ziemianki sztabu. Dyżurny i wartownik na jego widok poderwali się do postawy zasadniczej. Karty zdążyli schować.

— Telegraf działa, czy jak zwykle?

— Jak zwykle, panie kapitanie — zaraportował dyżurny.

— Do dupy z takimi wynalazkami. Ty — pokazał na wartownika — dawaj mi tu gońca. Albo zresztą kogokolwiek, kto umie jeździć konno. Dyżurny, zostajesz tutaj, zabezpiecz dokumenty. Bury, o co w ogóle chodzi? Boryc nic mi nie powiedział, poza tym że idzie delegacja zbuntowanych żołnierzy.

Pokrótce wyjaśniłem sytuację, na ile sam ją rozumiałem. Feyerdahl potarł brodę w zamyśleniu.

— Macie pół godziny na zorientowanie się — powiedział wreszcie do mnie, siadając na składanym krześle i rozpinając guzik pod szyją. — Jakie oddziały ogarnął bunt, to przede wszystkim. Przyczyny, prowodyrzy. Ale najpierw pójdziesz do mojej kompanii. Po pierwsze, ma się tu zjawić sierżant Truszy z kilkoma zaufanymi ludźmi. Mają wziąć broń, niech nie zapomną. Jednego niech pośle do magazynu po dodatkową amunicję. Po drugie, niech Truszy popędzi kogoś do sekcji kartaczownic. Obie kartaczownice zabezpieczyć. Wystarczy wymontować zamki albo nawet po prostu wykręcić korby. Taśmy z pociskami zabrać albo schować. Ruszać się, Bury. Stój! Jeszcze potem odwiedźcie nasze koboldy. Niech sprawdzą, co się dzieje z tym cholernym telegrafem. Gdzieś znowu musiało przerwać druty.

***

Kiedy po pół godzinie składałem Feyerdahlowi raport, telegraf wciąż nie działał. Nie było to specjalną niespodzianką. Po prawdzie, nikt się nie spodziewał niczego innego. Goniec pędził już na złamanie karku do Komoniarzy i prawdopodobnie dotrze tam — i wróci z odpowiedzią — zanim koboldy przywrócą piekielne ustrojstwo do działania.

Tymczasem Feyerdahl był zdany na tak zwaną „własną inicjatywę” i — co nietypowe w cesarsko-królewsko-wieloksiążęcej armii — nie wydawał się ani trochę tym faktem przerażony. A powodów do przestrachu miał całkiem sporo: oto większa część półbrygady odmawia wykonywania poleceń. Ściślej rzecz biorąc, żołnierze drugiego pułku na razie nie odmówili wykonania żadnego rozkazu, ale nie był to powód do radości — przyczyną bowiem nie była nadzwyczajna karność żołnierzy, tylko fakt, że oficerowie bali się odezwać. Wierna jest kompania saperska, ale ponieważ kompania ta składała się w naszej półbrygadzie z koboldów sięgających przeciętnemu mężczyźnie nieco powyżej łydki, trudno było na jej czele przystąpić do tłumienia buntu. Oficerowie udają, że nie zauważają, co się dzieje, kilku zaaresztowali żołnierze. Paru zwiało do sztabu, niby to udając się po instrukcje i nie chcąc podejmować akcji bez rozkazu przełożonych.

Jedyną próbę opanowania buntu podjął Rudziński, herbowy idiota; widząc rozkrzyczany tłum żołnierzy, wyszarpnął pistolet z kabury i zagroził rozstrzelaniem każdego, kto natychmiast nie wróci do baraków. Wspominałem już, że Rudziński był idiotą? No właśnie. Podobno naprawdę chciał palnąć komuś w łeb, ale pistolet miał starego typu, jeszcze z zamkiem kołowym, tak więc zamiast tego palnęli w łeb jego. Po przeprowadzonym rozpoznaniu stało się dla mnie jasne, że tak naprawdę bractwo nie wie dokładnie, czego chce — poza tym, że ma dosyć znoszenia wrzasków oficerów oraz tkwienia w błocie, i to wszystko na dodatek o suchym pysku. Ten suchy pysk bulwersował ich najbardziej i w rozmowach pojawiał się najczęściej, łącznie z haftowanymi chusteczkami. Tak więc żołnierze gadali, organizowali kolejne delegacje, jakieś zebrania, dyskusje, komitety, a tymczasem Feyerdahl działał.

Zaczął od zabezpieczenia magazynów z amunicją, stawiając tam kilku pewnych chłopaków i przykazując im surowo, by w razie czego podpalili budynki. Koboldom zlecił przygotowanie baraków do wysadzenia. Następnie zorganizował wyprawę w celu odbicia uwięzionych oficerów. Zaczął od porucznika Koppelmana. Działał z zaskoczenia, niby negocjował, zgadzał się z żołnierzami, a po chwili już pędził sprawdzać, czy aby na pewno porucznik Koppelman jest zdrowy i dobrze traktowany. Zanim się buntownicy zorientowali, Koppelman w otoczeniu lojalnych żołnierzy maszerował do sztabu. Gdy drogę zagrodziło im kilku buntowników pod wodzą tego chudego Derewińca, Feyerdahl kazał swoim chłopcom założyć bagnety. Skończyło się na krzykach i pogróżkach — bractwo nie zdecydowało się na rozlew krwi.

Kiedy nadeszła pora poobiedniego bombardowania, koło ziemianki stała już okopana kartaczownica, a drugą właśnie ustawiano obok kwatermistrzostwa. Z braku szeregowców Feyerdahl zapędził do roboty także zgromadzonych dookoła oficerów. Przyszli do sztabu, mówiąc, że czekają na rozkazy, no to się doczekali... Bombardowanie, nawiasem mówiąc, było wyjątkowo niemrawe tego dnia, jakby Wejtaliańcom nie chciało się marnować amunicji.

Goniec z miasta wrócił jeszcze przed wieczorem, podczas gdy koboldy wciąż biedziły się, szukając przyczyn odmowy współpracy ze strony telegrafu. Siedziałem wtedy na biurku w ziemiance, mając serdecznie dosyć roboty, którą zasypywał mnie Feyerdahl. Znudziło mi się nieróbstwo, niech to szlag... Czułem w nogach ze dwa tuziny mil, wyrobionych dzisiaj przy obieganiu stanowisk półbrygady i znoszeniu kapitanowi wiadomości.

Feyerdahl otworzył list przyniesiony przez gońca i szybko przebiegł go oczami. Nie zaklął, ponieważ kapitan rzadko kiedy klął, nawet wtedy, gdy — tak jak teraz — ewidentnie było po nim widać, że ma ochotę puścić wiązankę.

— Jakieś kłopoty, panie kapitanie? — zapytałem, żeby mu dać okazję do wyżalenia się przed skrzatem. Nie wiem dlaczego, ale wielu ludzi lubi się przed nami powyżalać. Myślę, że to dlatego, że nie traktują nas do końca serio. Zawsze też lepiej otwierać serce przed skrzatem, niż — powiedzmy — przed zepsutym telegrafem.

— Arbal pisze mi tutaj, że zachorował. Nagły atak, wyobraź sobie. Nie jest w stanie wrócić i objąć dowództwa. Daje mi wolną rękę i ufa. Tutaj obok mam upoważnienie na piśmie, na osobnej kartce.

— Z całą pewnością oberszter żałuje, że przeszła mu koło nosa taka okazja wykazania się zdolnościami dowódczymi, panie kapitanie — powiedziałem bez cienia drwiny w głosie. — Co za pech, zachorować akurat w takim momencie.

— Nie bądźcie zbyt dowcipni, Bury. — Kapitan zmiął list Arbala i rzucił go do wiadra stojącego przy ścianie. Trafił bez pudła.

— Jeżeli wolno coś zasugerować, kapitanie... Może byłoby lepiej, by wiadomość o nagłej chorobie Arbala nie rozeszła się wśród oficerów.

— Sądzicie, Bury, że mogliby się znaleźć naśladowcy?

Wzruszyłem ramionami. Kapitan parsknął gniewnie i wstał, zakładając ręce za plecami.

— Niestety, muszę powiadomić co najmniej Szternera. Kiedy mu pokażę upoważnienie, zapyta się przecież, dlaczego Arbal je wystawił. Cholera! — Feyerdahl zaczął nerwowo chodzić po ziemiance, przystając pod każdą ścianą i pukając palcem w drewniane deski umacniające ściany. — Wyobraźcie sobie, Bury, jeszcze jedno. Arbal nic nie pisze o tym, że powiadomił dowództwo. Nie uprzedza mnie, kiedy może przybyć pomoc z sąsiednich jednostek. Jaki z tego wniosek, poruczniku Bury?

— Paranoiczne przywiązanie do tajemnicy wojskowej?

— Bardzo śmieszne. Bardzo, bardzo śmieszne. Jak wojna się zakończy, będziecie mogli rozpocząć karierę w kabarecie. Wniosek jest taki, że Arbal dowództwa nie powiadomił, a o pomoc innych jednostek nie poprosił. Co oznacza, że zrzuca to na mnie; mniejsza zresztą z tym, że stary nie chciał wziąć odpowiedzialności za podjęcie decyzji. Gorzej, że straciliśmy cały dzień.

Feyerdahl zatrzymał się i zamachał dłonią.

— Cały dzień, poruczniku! O tyle opóźni się stłumienie buntu — powiedział wreszcie. — Oczywiście zakładając, że dowódcy sąsiednich jednostek zrozumieją powagę sytuacji i natychmiast zareagują na moją prośbę. Na szczęście nie potrzeba dużych sił...

— Nie rozumiem, kapitanie? Do czego?

— Wystarczy stu, może dwustu ludzi — powiedział sam do siebie Feyerdahl. — Na razie. Kiedy złapiemy i rozstrzelamy przywódców, reszta się podda. A propos, podyktowałeś dyżurnemu listę prowodyrów? Rozpoznałem Czapka, z drugiej kompanii.

Poczułem, jak zimny dreszcz przebiega mi po plecach. Możecie mi nie uwierzyć, ale do tej pory nie przychodziło mi do głowy, że bunt zostanie stłamszony. Nie wiem, co myślałem wcześniej; zdaje się, że nic nie myślałem. To był mój pierwszy bunt i brakowało mi doświadczenia. Tak więc, przebiegając okopy i podsłuchując — żeby móc zdać raport o nastrojach żołnierzy i tak dalej — a potem wymieniając dyżurnemu żołnierzy najbardziej gardłujących za nieposłuszeństwem, nie przychodziło mi do głowy, że pomagam układać listę skazańców. Nie kłamię. Skrzaty nie kłamią. Nazwijcie mnie bezmyślnym kretynem, nazwijcie półgłówkiem, skończonym idiotą, i pozostanie mi tylko zwiesić głowę, i nic nie powiem na swoją obronę. Ale nie nazywajcie mnie kłamcą.

— Kapitanie — powiedziałem nagle, kierowany nagłym impulsem. — Proszę o dwa dni zwłoki.

— Co tam mamroczecie, Bury? — spytał kapitan nieobecnym głosem.

— Zanim pan przystąpi do siłowego stłumienia buntu. Dwa dni zwłoki.

Feyerdahl odwrócił się do mnie i zamarł, wpatrując się we mnie osłupiały, jakbym nagle z pięciocalowego skrzata przeistoczył się w mierzącą pięć stóp, nagą blondynkę.

— To są dobrzy żołnierze, kapitanie — mówiłem pośpiesznie, nie dając mu dojść do słowa. — Siedzą w tych okopach już tak długo... Spróbuję ich przekonać. Proszę. Dwa dni. Jeżeli mi się uda, wszyscy będą zadowoleni. Nikt nawet nie będzie się musiał dowiedzieć, że był jakiś bunt.

— Bury — zaczął Feyerdahl ostrożnie, starannie wymawiając każde słowo. — Nie proś.

— A jednak proszę. Dwa dni i zamiast pięćdziesięciu wisielców będzie miał pan pięćdziesięciu doświadczonych, gotowych do walki żołnierzy. Proszę pana o szansę uratowania pięćdziesięciu żyć. Jak często ma pan, panie kapitanie, okazję do ratowania żyć na tej wojnie?

— Dwa dni i zamiast pięćdziesięciu wisielców będę miał pięciuset zabitych. Teraz bractwo jest jeszcze oszołomione i wystraszone. Za dwa dni nie wystarczy dwustu ludzi. Trzeba będzie wtedy sił większych od półbrygady. A mnie zdejmą za nieudolność, zdegradują i poślą do karnej kompanii na front północny. Będę tam powstrzymywał daczlenderską ofensywę.

— Przepraszam, kapitanie. Rzeczywiście, nie brałem pod uwagę, że mogą pana zdegradować. To wszystko tłumaczy.

Feyerdahl zacisnął szczęki. Nie spuszczał ze mnie wzroku, jakby chciał mnie zmusić do odwrócenia głowy.

— Jestem skrzatem, kapitanie Feyerdahl. Przynoszę szczęście — przypomniałem mu.

— Sram na twoje szczęście! — wybuchnął kapitan. — Wynoś mi się stąd!

Zeskoczyłem z biurka i pomaszerowałem w kierunku wyjścia. Tuż przed progiem zatrzymał mnie głos Feyerdahla.

— Macie jeden dzień — powiedział. W jego słowach drgała wściekłość. — Jeden dzień, Bury. Jutro z samego rana wysyłam gońców z prośbami o przysłanie posiłków. Jeżeli do południa wojsko się nie uspokoi, zaczniemy stawiać szubienice.

***

Siedzieliśmy ze spuszczonymi głowami, majtając nogami i unikając nawzajem swoich spojrzeń. Cztery skrzaty i jeden gnom, odmienno-ludzka sekcja wywiadowcza prawie w komplecie. Brakowało tylko Szarego, skrzata. Nastroje mieliśmy parszywe. Gnom był jeszcze w miarę najweselszy z nas wszystkich — on czuł się parszywie tylko jako kapuś i donosiciel, nie dobijała go dodatkowo skrzacia natura. My służymy ludziom, gnomy służą same sobie. Gnom, dowiedziawszy się, że wyszedł na kapusia, wierci się niespokojnie i unika lustra przez kilka dni. Skrzat w tej samej sytuacji przystępuje do organizacji własnego pogrzebu. Całkiem serio podejrzewałem, że Szary — ten jedyny brakujący skrzat — właśnie układa się w wykopanym wcześniej małym dołku, usiłując zasypać się piachem.

— Jeszcze nic straconego, braciszkowie — powiedziałem wreszcie, bo miałem już dość tej męczącej ciszy. — Feyerdahl dał nam cały dzień na opanowanie sytuacji.

— Daj sobie siana, Bury — burknął Boryc. — Myślisz, że co zrobimy w jeden dzień?

— Można by spróbować z nimi porozmawiać — nieśmiało zasugerował Wróbel. — No wiecie, wyjaśnić, że nie powinni się buntować.

— Przyjaciele — zaintonowałem, wstając i biorąc się pod boki. — Idźcie natychmiast do dowódców i przeproście za swoje zachowanie. Albowiem jeżeli tego nie zrobicie, jutro przyjdzie tutaj żandarmeria i poucina wam łby. A dzięki nam, waszym kolegom i serdecznym druhom, żandarmeria dokładnie będzie wiedziała, kto z was był prowodyrem buntu.

— Według mnie to wcale nie brzmi tak źle — po chwili ciszy powiedział Buła, gnom. — Przecież jak tylko zobaczą, że nie mają szans, poddadzą się i po krzyku.

— Buła, czy tobie w kołysce dobra wróżka przywaliła czymś ciężkim w czaszkę? — spytałem uprzejmie, siadając z powrotem na kamieniu. — Słuchaj: efekt będzie taki, że po pierwsze, powieszą nas, po drugie, okopią się i przygotują do odparcia ataku. W efekcie dojdzie do bitwy, której chce uniknąć Feyerdahl.

— Jesteśmy po stronie Feyerdahla? — upewnił się Mały, który naprawdę był mały, nawet jak na skrzata. On jedyny się rozpłakał, kiedy wyjaśniłem wszystkim sytuację pół godziny wcześniej.

— Jesteśmy po stronie wszystkich chłopaków — odpowiedziałem. — I Feyerdahla, i szeregowego Czapka z pierwszej kompanii. Weźcie się w garść. Cały dzień! Myślcie, jak chłopców przekonać do skruchy, a Feyerdahla nakłonić, by zrezygnował z wyciągania konsekwencji.

— No, skoro bunt jest z braku piwa… — zmarszczył czoło Boryc. — To może by im to piwo zrobić. Gnomy umieją robić piwo. Buła, jesteś gnomem. Czyli…

— Czyli co? — zapytał po dłuższej ciszy Buła.

— No wiesz, nie mógłbyś zrobić tego piwa?

— Boryc, czy ty myślisz, że piwo się bierze od gnoma jak mleko od krowy? — parsknąłem gniewnie. — Krowa żre trawę i daje mleko, a gnom żre drożdże i daje piwo? Wygląda ci Buła na mleczną krowę, Boryc?

— Chyba piwną — wtrącił Mały. — Poza tym musiałby jeszcze chmielu nawtrząchać, dobrze powiedziałem, Buła, prawda?

— Nie będę nic wtrząchał — mruknął Buła. — A co do Boryca, to według mnie on w ogóle nie myśli. Wczoraj nie myślał, przedwczoraj nie myślał i wątpię, żeby to kiedykolwiek miało się zmienić.

— Jak ci zaraz przywalę, też przestaniesz myśleć — odciął się Boryc. — Ale ja pytam serio. Dlaczego Buła nie może nawarzyć piwa?

— Bo to zajmie więcej niż jeden dzień — wyjaśniłem. — Bądź poważny, Boryc. Trzeba by wymyślić coś innego, braciszkowie. Może... Czekajcie, widzę Szarego.

Szary był najstarszym skrzatem w sekcji. Znałem go jeszcze z czasów, gdy terminowałem w Skritbergu; uczył mnie starych (on się upierał przy nazwie: starożytnych) pieśni i zaklęć. Podobno pamiętał czasy pradziadka, a może nawet pra-pradziadka obecnego cesarza, króla i wieloksięcia Jana Johanna Fryderyka. Rzadko widziałem go tak podekscytowanego jak teraz — był skrzatem wyjątkowo poważnym, statecznym i rozważnym.

— Byłem u saperów — wysapał, zanim ktokolwiek z nas zdążył wydobyć z siebie „witaj” na powitanie. — Bury, nie uwierzysz.

— We wszystko uwierzę, co dotyczy koboldów — powiedziałem ponuro. Nie dlatego, żebym koboldów nie lubił. Darzyłem je czymś w rodzaju ostrożnego szacunku, uczuciem podobnym mniej więcej do tego, którym ludzie obdarzają dentystów i grabarzy. Człowiek przecież nie dlatego nie chce mieć do czynienia z grabarzami, że ich nienawidzi. — Co kudłacze zmajstrowały tym razem? Znowu ulepiły jakiegoś gównianego bałwana z twarzą obersztera?

— Byli pijani.

Wzruszyłem ramionami. Nie ma nic dziwnego w widoku pijanego kobolda. Gdyby Szary powiedział, że koboldy właśnie ślubowały abstynencję i malują hasła wzywające do zachowania trzeźwości, wtedy tak, wtedy bym się zdziwił.

— Nie rozumiesz? — Szary sfrustrowany zdjął wojskową czapkę i zmiął ją w rękach. — Są pijani. W sztok. Naprani. Kilku się trzyma jako tako na nogach, a reszta leży i bełkocze.

Przez dłuższą chwilę wślepialiśmy w Szarego puste spojrzenia i potem nagle coś zrobiło „klik!” w naszych głowach.

— Skąd? — zapytałem oszołomiony. — Pijani? Czym? Jak?

— Może gwizdnęli wódkę z kwatermistrzostwa? Mają tam jeszcze jakieś zapasy?

— Nie mam pojęcia. — Szary wzruszył ramionami. — Myślę, że powinieneś z nimi porozmawiać, Bury. Z koboldami, znaczy.

— Ja? — wzdrygnąłem się. — Dlaczego sam z nimi nie porozmawiasz?

— Bo to ty jesteś dowódcą sekcji. Ty jesteś od takich rzeczy. Mnie by zresztą olali.

Zastanowiłem się. Coś w tym było — koboldy przywiązywały znacznie większą wagę do stopni wojskowych niż reszta małego ludku. Specjalnie dla nich potworzono nawet dodatkowe tytuły, nie tylko w rodzaju starszego obernadfurjera czy młodszego podunteroficera, ale także podkopniczego, wybuchmajstra czy nawprostryczownika podgwiezdnego. Rzeczywiście porucznik samodzielnej sekcji wywiadowczej miał większe szanse na dowiedzenie się czegoś sensownego niż zwykły furjer.

— Bury, idź — poparł Szarego Boryc. — Oni ciebie wyraźnie szanują. Nie wiem dlaczego, ale czują wobec ciebie respekt.

Wzruszyłem ramionami. Kiedyś może opowiem o tym, jak zdobyłem szacunek koboldów. Nie było to ani łatwe, ani przyjemne; jednakże koboldy istotnie darzyły mnie respektem, a ja starałem się podtrzymywać wśród nich swoją reputację zachowaniem odpowiednim do przesadzonych historii, jakie o mnie opowiadano.

— Dobrze — zdecydowałem, podnosząc się i otrzepując. — Najpierw zajdę do lazaretu, może to stamtąd podwędziły żelazny zapas wódki. Jeżeli nie, pójdę do nich i spróbuję się dowiedzieć. A wy, braciszkowie, podskoczcie między kompaniami i spróbujcie się rozeznać, czy przyniesienie alkoholu ułagodziłoby żołnierzy. Szary, biegnij do kwatermistrzostwa i rozejrzyj się, czy mają tam jakieś nieoficjalne zapasy.

Lazaret znajdował się w budynkach przed wojną stanowiących gospodarstwo. Jak to się stało, że jedyne murowane budynki w okolicy nie zostały zarekwirowane na sztab i kwaterę dowództwa, nie mam pojęcia. Być może dowództwo uznało, że kwaterowanie się w budynkach będących oczywistym celem dla wejtaliańskiej artylerii nie byłoby zbyt rozsądnym pomysłem. Wejtaliańcy istotnie od czasu do czasu podejmowali ślamazarne próby trafienia w stodołę, w której znajdowały się obecnie leżanki dla chorych i rannych, jak dotąd jednak pudłowali. Efektem ubocznym był całkowity brak przypadków symulowania chorób, przypadkowych postrzałów i innych powszechnie znanych metod unikania służby w okopach. Żołnierze woleli nie ryzykować pobytu w szpitalu służącym za tarczę strzelniczą dla wrogiej artylerii, nawet jeżeli skuteczność tejże artylerii była już niemal przysłowiowo nikła.

Jak już powiedziałem, w lazarecie symulantów brakowało, a na leżankach cierpieli tylko trzej ranni szeregowcy, jeden ranny porucznik oraz sześciu chorych oficerów. Nie muszę chyba tłumaczyć, że nigdy w życiu nie podejrzewałbym naszych oficerów o symulowanie choroby. Po prostu tak się jakoś złożyło, że dziwna epidemia zdziesiątkowała nasz korpus oficerski, omijając szeregowców. Najpierw zachorował pułkownik Szterner, a zaraz po nim jego zastępca, major Szumilas. Potem do lazaretu trafił jeszcze jeden major, trzech kapitanów i zapewne na tym by się nie skończyło, gdyby Feyerdahl nie zapowiedział porucznikom na specjalnym, kryzysowym zebraniu, że osobiście rozwali łeb każdemu, który choćby kichnie.

Przepytałem dokładnie pielęgniarzy, obszedłem wszystkie budynki i zajrzałem do szafek, ale nigdzie nie znalazłem nawet śladu alkoholu. Żelazne racje, przeznaczone dla ciężko rannych, zostały już dawno wypite przez personel, który obecnie snuł się równie wysuszony i ponury jak reszta jednostki. Oznaczało to, że nie mam innego wyjścia i muszę odwiedzić koboldy.

Odmienno-ludzka kompania saperska byczyła się w okolicach kwatermistrzostwa. Koboldy przyzwyczajone są do ciężkiej pracy, w miarę możliwości wiążącej się z kuciem, ryciem i nuraniem w czarnej ziemi. Lubią też niebezpieczeństwo i skomplikowane mechanizmy, zwłaszcza zaś psucie niebezpiecznych, skomplikowanych mechanizmów. Praca sapera jest więc idealnym zajęciem dla kobolda, o ile tylko uda się go oduczyć skłonności do głupawych dowcipów. Nie wspominam o kłótliwości i pijaństwie, ponieważ tego oduczyć kobolda się nie da.

Obecnie saperzy nie mieli nic do roboty. Wykopano już tyle transzei, ile trzeba, zaminowano co trzeba, zamaskowano co trzeba i nie było więcej powodów do rycia w ziemi. Powody do rycia kobold musi mieć, rycie dla samego rycia nie jest zabawne nawet dla kobolda. Tak więc nasi odmienno-ludzcy saperzy nudzili się, klęli i regularnie tłukli między sobą. Nudzący się kobold jest niebezpieczny dla otoczenia, ponieważ wcześniej czy później zaczyna go ciągnąć do płatania „figli” wszystkim wokół. Te żarty zazwyczaj są wyjątkowo mało śmieszne, zwłaszcza z uwagi na skatologiczne upodobania kudłatych „chłopców”. Na szczęście kapitan Feyerdahl wpadł na zbawczy pomysł skierowania saperów do sabotażu, dzięki czemu bractwo wybierało się co pewien czas płatać dowcipy wrogom. Czy faktycznie obniżało to morale nieprzyjaciela, nie wiadomo. Wiadomo natomiast, że morale naszych żołnierzy znacznie wzrosło, gdy uzyskali pewność, że koboldy zużywają swoją złośliwą energię na szczanie do menażek przeciwnika zamiast do kotłów własnej kuchni polowej.

Wbrew temu, co powiedział mi Szary, koboldy nie wyglądały na pijane. Owszem, widziałem dwa z nich tarzające się po ziemi i okładające z zapałem pięściami, podczas gdy kilku kolegów zagrzewało ich do boju. Nie było to jednak niczym niezwykłym, koboldy tłuką się na trzeźwo równie często, jak po pijaku. Poza nimi nie widziałem nikogo leżącego w błocie. Albo Szary mocno przesadził, albo koledzy posprzątali pijaków i zanieśli ich w ustronne miejsce, co dobrze świadczyło o ich koleżeńskiej naturze. Leżący samopas pijany kobold łatwo może się stać łupem wrony. Wprawdzie wrona, kiedy już dojdzie do siebie po zjedzeniu kobolda, całe życie potem unika wszystkiego, co jest małe, kudłate i nosi spiczaste czapeczki — a niektóre podobno przenoszą się o sto mil, żeby tylko przypadkiem nie trafić znowu na równie obrzydliwy posiłek — ale marna to pociecha dla zjedzonego albo nawet tylko nieco napoczętego osobnika.

— Baczność! — ryknąłem. Tłukące się koboldy nie przerwały, ale ich kibice oderwali od nich wzrok i odwrócili do mnie głowy. Nie traciłem czasu. Podskoczyłem do kudłaczy tarzających się na ziemi i z rozmachem wymierzyłem im kilka kopniaków. Natychmiast przerwali walkę i uciekli na czworakach. Nie dziwię się im — miałem buty ze wszytymi stalowymi czubami, przeznaczonymi specjalnie do kopania koboldów. Oficer mający pięć cali wzrostu musi się imać różnych sposobów zdobycia autorytetu u dwa razy wyższych szeregowców. Autorytet u kobolda można zaś zdobyć na dwa sposoby: ryjąc w ziemi albo skopując mu tyłek.

— Żadnych bójek w obecności przełożonych w armii cesarsko-królewskiej! — ryknąłem. — Gdzie dowódca, zakichani gębąsrajcy? Milczeć! Sam znajdę! Rozejść się!

— Brawo, poruczniku — odezwał się za mną głos. Odwróciłem się i podparłem się pod boki. Z cienia pod ścianą podniósł się potężnie zbudowany kobold i nieśpiesznie podszedł do mnie miękkim, kołyszącym się krokiem.

— Witam, panie cojgwarter Zwodniczy — powiedziałem, zadzierając głowę. Nie z powodu pychy, ale żeby nie wpatrywać się koboldowi w pępek. Koboldy są znacznie wyższe od skrzatów.

— Cieszę się, że ciebie widzę, poruczniku Bury — odparł fałszywie słodkim głosem cojgwarter. Nie lubiłem go. On to wiedział i również mnie nie lubił. Nie przeszkadzało mu to jednak udawać mojego wielkiego przyjaciela. Parszywy fałszywiec. — Dawno się nie widzieliśmy.

Fałszywiec naprawdę nazywał się Zwodniczy Cień Konarów Dębu i był, jak łatwo się domyślić po imieniu, najprawdziwszym koboldem. Nie wiem, skąd wśród koboldów bierze się ta mania nadawania niby-poetycznych, wyszukanych imion. Jego siostra, na przykład, nazywała się Jaskrawo Błękitna Róża Północy. Odbywała razem ze mną szkolenie wojskowe w czasach, kiedy przydatność wojskowa małego ludku powszechnie podawana była w wątpliwość. Między innymi dzięki mnie udało się przekonać sztab o tym, że skrzaty, gnomy i inny drobiazg może posłużyć zwiększeniu potencjału militarnego naszego państwa. Nie bijcie, w tamtych czasach uważano, że wojny się skończyły, że wprowadzenie na pola bitew dalekonośnych i szybkostrzelnych karabinów odbierze walkom jakikolwiek sens. Różni pisarze i myśliciele wywodzili, że każda wojna będzie musiała okazać się krwawą jatką. Że żaden rząd nie zdecyduje się na konflikt, który nieuchronnie musi przeistoczyć się w masakrę. Co do bezsensu zbrojnej konfrontacji oraz co do jej krwawego charakteru myśliciele nie pomylili się zbytnio. Nie uwzględnili jednak faktu, że jeszcze nigdy w historii ludzkości bezsens wojny nie przyczynił się do jej zapobieżenia.

Tak czy inaczej, jak już powiedziałem, znałem siostrę Zwodniczego fałszywca. Wszyscy o tym wiedzieli i wszyscy wobec tego oczekiwali, że Zwodniczy i ja zostaniemy prawdziwymi przyjaciółmi, takimi druhami od serca. Zamiast tego ja nie cierpiałem jego, on nie cierpiał mnie, obaj o tym wiedzieliśmy, ale dla podtrzymania pozorów byliśmy wobec siebie uprzedzająco grzeczni. Ja z powodu wrodzonej uprzejmości, a on, bo był parszywym fałszywcem.

— Poczęstujesz mnie czymś, cojgwarter? — zapytałem, kiedy już zostaliśmy sami w norze pełniącej rolę kwatery Zwodniczego. Było w niej, wbrew pozorom, dość schludnie, a w każdym razie o wiele schludniej, niż można było się spodziewać po nazwie „nora”. Ściany wyłożono deskami, wnętrze było suche i niezbyt duszne. Z każdej strony rozpoczynały się korytarze prowadzące do nor szeregowych koboldów, ich schowków, magazynów, spiżarni i diabli wiedzą dokąd jeszcze.

— Z chęcią, ale sam wiesz, jak teraz u nas jest. — Zwodniczy Cień rozłożył ręce i usiadł na cegle udającej krzesło. — Woda, suchy chleb...

— Zwodniczy, nie kpij sobie ze mnie. Wiem z pewnego źródła, że masz coś lepszego niż woda.

— Ach, te plotki. Zastanawiam się, kto je rozsiewa. — Zwodniczy zrobił zmartwioną minę i westchnął, ale widziałem po jego oczach, że aż pali się do tego, żeby coś mi powiedzieć.

— Mnie będziesz mamił? Mnie, Zwodniczy? Jestem dowódcą wywiadu, zapomniałeś? Nic się przede mną nie ukryje. Widziano twoich chłopaków tak nabzdryngolonych, że nie potrafili się podnieść. Skąd masz piwo, panie cojgwarter? W kwatermistrzostwie nic nie mają, więc to nie stamtąd podkosiłeś. Skąd?

— To nie piwo, poruczniku. — Koboldowi zaśmiały się oczy. Kiedy był w takim nastroju, wyglądał  jak mały, święty Mikołaj; to znaczy, jak mało święty Mikołaj: taki, co to większość część roku spędza, grzebiąc się w błocie i unikając kąpieli, a dzieciom do skarpet zamiast prezentów wkłada zgniłe kartofle.

— Bimber? Ale przecież tutaj nie ma na czym pędzić — zdziwiłem się przesadnie.

— Wszędzie jest na czym pędzić, Bury. Ale to nie bimber. No, do trzech razy sztuka...

Wzruszyłem ramionami, zastanawiając się intensywnie. Kobold parsknął i zawołał gardłowo w głąb korytarza. Sam podniósł się z cegły i sięgnął do małej szafki sklejonej z kilku cienkich płatów drewna. Postawił przede mną dwa pękate kubki, malowane w stylu typowym dla koboldów: kiczowate, jaskrawe kolory, zielone liście, białe chmurki i brzuchate, gołe dziewczyny, wstydliwie zakrywające co trzeba obfitymi brodami. Po chwili do nory wbiegło dwóch niższych kudłaczy z zaczerwienionymi nosami. Nieśli coś w rodzaju skrzynki oplecionej powrozem. Nie czekając na polecenie, nalali z niej do kubków i stanęli obok nas.

— Wino — powiedziałem zaskoczony i pociągnąłem tęgi łyk. — A niech mnie. Co to jest? Dobre, chociaż trochę za słodkie. Maglarskie?

— Powiem ci, jak obiecasz, że nie zdradzisz ludziom, skąd je mam.

— Nie mogę obiecać. Wiesz przecież, że...

— Wejtaliańskie — przerwał mi kobold i zachichotał piskliwie, ciesząc się moim zaskoczeniem.

— Handlujesz z wrogiem? Cholera, braciszku, wiesz, co za to grozi?

— Za kogo mnie masz, poruczniku? — Kobold podsunął kubek podwładnym, a ci napełnili go skwapliwie. — To mały sabotaż. Niszczymy wrogom morale, podkradając im wino z magazynów.

Osłupiałem. Zwodniczy Cień, rozradowany wrażeniem, natychmiast zaczął opowiadać, a jego dwaj podwładni w odpowiednich miejscach wtrącali okrzyki mające potwierdzić prawdziwość historii. W czasie ostatniej wyprawy sabotażowej za linię wroga starszy ryjowniczy Wielbiony Przez Poranne Ptaki zauważył tajemniczy, pilnie strzeżony budynek. Wartownicy nie spali ani nawet nie rżnęli w karty, co wydało się Wielbionemu podejrzane. Wejtaliańcy nie są znani z dyscypliny. Podkopał się do środka i dokonał inspekcji pomieszczenia. Pomieszczenie wypełnione było skrzynkami, a w skrzynkach...

— Wino! — zawyły wszystkie trzy koboldy w upojeniu, złapały się za ręce i odtańczyły taniec górnika. Dopiero po chwili cojgwarter zorientował się, że nie wypada mu tak przy obcych spoufalać się z podwładnymi, usiadł i spojrzał na mnie tryumfalnie.

— Potrzebuję tego wina — powiedziałem natychmiast. — Jak największej ilości, jak najszybciej.

— Smakowało, co? — zarechotał Zwodniczy. — Przykro mi, Bury, jak przyjdziesz w gości, możemy poczęstować, ale...

— Jak najszybciej, cojgwarter Zwodniczy. Jeżeli mi nie pomożesz, zmuszony będę przedstawić cię do raportu za ukrywanie ważnych danych wywiadowczych.

— Co ty chrzanisz, Bury?

Odetchnąłem i wyjaśniłem dowódcy saperów sytuację. Mam czas do jutra rana, by stłumić bunt, powiedziałem. Bunt wybuchł z powodu braku piwa, dodałem. Wino to wprawdzie nie piwo, zwłaszcza wino pochodzące od wroga, ale zawsze jest to napój mogący uspokoić rozgoryczonego żołnierza.

— W przeciwnym wypadku — zakończyłem, ignorując wściekłe spojrzenia koboldów — dojdzie do masakry. Feyerdahl ściągnie żandarmerię, może kawalerzystów. W mieście stacjonują huzarzy; wiedziałeś? Powywiesza prowodyrów i przywróci dyscyplinę. Zginie wielu ludzi. Możemy temu wspólnie zapobiec, Zwodniczy.

— Mam to w nosie — otwarcie powiedział kobold. — A właściwie to nawet z drugiej strony i niżej. Jeżeli Feyerdahl ma zamiar powywieszać połowę półbrygady, jego sprawa. Będę stał w czasie widowiska i kibicował. Nudno ostatnio, chociaż jakaś rozrywka będzie.

— W takim razie nie dajesz mi wyboru. Natychmiast po powrocie do dowództwa sporządzę raport, w którym opiszę stosunki panujące w twojej kompanii. Podobno zachęcasz podwładnych do alkoholizmu, zamiast zajmować się sabotażem, łupisz wrogie magazyny, a zdobyte łupy ukrywasz, chociaż zgodnie z regulaminem powinieneś przedstawić je do zarejestrowania w kwatermistrzostwie. Jak cię powieszą, to będę stał w czasie widowiska i kibicował. A co. Jak się już rozrywać, to na całego.

— Myślisz, że wyjdziesz stąd żywy, Bury? — powiedział poważnie Zwodniczy, wstając powoli. Jego dwaj podwładni przesunęli się do wyjścia, blokując ucieczkę. — Miałem ciebie za przyjaciela.

Podniosłem się także i wskoczyłem na stół, żeby móc koboldowi spojrzeć prosto w oczy.

— Jestem twoim przyjacielem, Zwodniczy. Dlatego ciebie proszę, jak przyjaciela, o przysługę. Potrzebuję wina. Odwdzięczę się, kiedy będę mógł.

— Przyjaciel przyjacielowi nie grozi.

— Nie grożę. Tak sobie żartuję, bo nudno ostatnio. Przecież cały czas obaj wiemy, że z chęcią mi pomożesz. Bo pomożesz serdecznemu druhowi,  przyjacielowi rodziny, prawda?

Miałem nadzieję, że na mojej twarzy nie widać było tego, co czuję. Liczyłem po części na swoją nie do końca zasłużoną reputację; wątpię, żeby koboldy faktycznie czuły lęk przede mną,, ale nie sądzę, by były skłonne sprawdzać prawdziwość tego, co o mnie opowiadano. Fałszywiec dłuższą chwilę nie odpowiadał, wreszcie skinął głową.

— Dobrze. Ale nie mam teraz nawet jednej butelki. Mówiłeś, że masz czas do jutra? Przyjdź wieczorem. Pójdziemy na wycieczkę. Będziesz mógł wziąć ze sobą tyle wina, ile dasz radę przyturlać.

***

Cały dzień moi chłopcy obiegali towarzystwo, sondując nastroje i rozpowiadając, że dowództwo jest zmartwione, zaangażowane i pochyla się z ojcowską troską nad problemami zasuszonych żołnierzy. Z relacji chłopaków wynikało, że wojacy są nieco przerażeni tym, co zrobili. Nie aż tak, żeby błagać o litość; wszyscy przybierali dzielne miny i głośno deklarowali niezłomność, ale to była tylko maska, za którą ukrywał się niepokój. Wywnioskowałem, że dostarczenie wina powinno wystarczyć za pretekst zakończenia całej awantury w sposób bezkrwawy. Żołnierze będą mieli poczucie sukcesu, co pozwoli im wycofać się z awantury z twarzą, a jeżeli któryś zechce buntować się dalej, to pozostali go zakrzyczą. O co ci chodzi, powiedzą. Przecież żądaliśmy porządnego napitku i proszę, jest: nie byle szczyny, ale najlepsze, wejtaliańskie wino! Wówczas narwańcy, widząc, że nie mają poparcia, z pewnością położą uszy po sobie. Kolejny sukces skrzata Burego, speca od wywiadu i mediacji.

W znakomitym nastroju zgłosiłem się razem z resztą sekcji wywiadowczej w kompanii saperów. Zwodniczy nie był zadowolony, widząc naszą gromadkę. Szczególnie krzywo spoglądał na Bułę. Koboldy nie przepadają za gnomami. Opowiada się, że gnomy są lepszymi rzemieślnikami niż koboldy, do tego są też czystsze i bardziej sumienne. Nawiasem mówiąc, to wszystko prawda. Koboldy jednak uważają, że to zwykła propaganda, brednie wymyślane i puszczane w świat przez gnomy.

— A ten tutaj po co? — burknął Zwodniczy, kiwając brodą na Bułę.

— Najlepiej z nas widzi w nocy — powiedziałem. — Ponadto, jako jedyny z nas będzie w stanie docenić jakość waszych prac górniczych. Dla mnie każda nora jest taka sama. A dla niego...

Kobold zaburczał coś pod nosem i nie dał mi dokończyć. Wiedziałem jednak, że nadepnąłem mu na ambicję i gnom będzie mógł pójść, oczywiście po to, by go olśniły korytarze wykonane przez prawdziwych profesjonalistów. Odwrócił się i wydał polecenia swoim saperom. Kiedy zobaczyłem, co niosą ze sobą, osłupiałem.

— Po cholerę wam ten szczur?

— Zobaczysz. — Zwodniczy uśmiechnął się tajemniczo, wyraźnie zadowolony z siebie.

Wbrew moim oczekiwaniom nie całą drogę przebyliśmy pod ziemią. Co chwila wyskakiwaliśmy na powierzchnię i przebiegaliśmy.

— Zwodniczy, a nie natkniemy się na miny? — wysapałem, kiedy wyskoczyliśmy z kolejnej kreciej dziury i skuleni biegliśmy gęsiego od kamienia do kamienia.

— Min się boisz? Aż tak się spasłeś na wojskowym wikcie?

— Nie śmiej się. Widziałem kiedyś, jak kruk usiadł na środku pola i wyleciał w powietrze.

— Kruk wyleciał w powietrze i to ciebie zdziwiło? Chyba za długo nie wychodziłeś z ziemianek dowództwa, Bury.

— Oj, wiesz, o co mi chodzi. Eksplodował.

— Robisz sobie ze mnie jaja. — Zwodniczy przystanął i spojrzał na mnie z niedowierzaniem. — Kruk? Na minie przeciwpiechotnej?

— Na własne oczy widziałem. Usiadł na polu i... Baam!

— Może go rozsadziło po zeżarciu jakiegoś świństwa?

— A co, brakuje ci któregoś z podwładnych? Bądź poważny, cojg-warter. Nie zapominaj, że to są wejtaliańskie miny. Tak samo niezawodne, jak wejtaliańskie zegarki.

Zwodniczy wzruszył ramionami.

— Uspokój się. Się nam nudziło, więc wszystkie już dawno wykopaliśmy. Mamy też przejścia w drutach kolczastych. Nie bój żaby, skrzaciku.

Miałem ochotę grzmotnąć go w zęby za tego skrzacika, ale musiałem to odłożyć na inną okazję. Przed nami były już nasypy okopów przeciwnika. Spodziewałem się, że trafimy na wielką dziurę i potem przejdziemy głębokim korytarzem pod liniami wroga, ale Zwodniczy mnie wyśmiał. Ziemia nie nadająca się do głębokich prac, wyjaśnił. Piasek i żwir, do tego co rusz maca tutaj artyleria, bez sensu.

Wejtaliańcy oczywiście nas nie zauważyli. Owszem, byli wartownicy, owszem, nie spali. Po prostu nie zwracali na nas uwagi. W ciągu ostatniego pół roku wiele razy chodziłem na zwiad i za każdym razem zastanawiałem się, kiedy wreszcie przyjdzie ich strażom do głowy, że te małe, kicające cienie to nie są bezpańskie koty albo samobójcze zające, tylko żołnierze wroga — a pięciocalowy żołnierz jest takim samym powodem do alarmu, jak ten mierzący pięć stóp. Wejtaliańska armia nie posiadała jednakże jednostek odmienno-ludzkich i mimo trwającej już trzeci rok wojny wciąż nie mogła się przyzwyczaić do myśli, że zwiadowcami mogą być skrzaty. I koboldy.

Przemykaliśmy między ziemiankami, aż dotarliśmy do niskiej, podłużnej, zagłębionej w ziemi budowli.

— To tutaj — szepnął mi Zwodniczy Cień. Niepotrzebnie, ja i bez tego wiedziałem, że to tutaj. Koboldy odszukały zagrzebany w ziemi kamień, odsunęły go bez wysiłku i jeden po drugim wskakiwały do ziejącego ciemnością tunelu. Skoczyłem za nimi. W chwilę potem byliśmy w ziemiance. Skrzaty nie widzą tak dobrze w ciemnościach jak gnomy i koboldy, wpadłem więc na jakiś cień i narobiłem hałasu.

— Stój, idioto — warknął kobold. — Z powrotem do dziury i czekaj. Chopoki — przeszedł na swoją gwarę — dawajta tut scurka!

— Ostatnio narzekali, że coś cały czas tutaj im łazi — wyjaśnił mi, kiedy wreszcie mogłem wyjść. — Rozrzucili trutkę i nawet rozstawili pułapki. No to my sprezentujemy im szczura. Ucieszą się. A my będziemy mogli spokojnie szabrować. Główka pracuje, no nie?

— Rozumiem, że mogą zwalać na szczury hałas. Ale naprawdę myślisz, że na świecie może żyć ktoś tak tępy, żeby pomyśleć, że kradną wino?

— Dlaczego? — zdziwił się Zwodniczy. — Gdyby chodziło o kawę, na przykład, to wiadomo, szczur nie ukradnie, z daleka nie dotknie, bo to obrzydlistwo. Ale wino — to przecież co innego, no nie?

— I co, niby całe butelki wynoszą, by się nimi potem raczyć w samotności?

Koboldy zarechotały gromadnie, zatykając usta łapami. Zwodniczy poklepał mnie po plecach, aż poleciałem dwa kroki do przodu.

— Nie bądź głupi, Bury, mój drogi przyjacielu. Nie wynosimy całych flaszek. Wyciągamy z każdej po parę kropli i nikt niczego nie zauważy. A nawet jak zauważy, pomyśli, że to szczury im wypiły.

— Szczury wypiły? — zapytałem, oszołomiony inwencją koboldów. — Wypiły, a potem zakorkowały butelki?

Kobold już mnie jednak nie słuchał. Pokazywał moim chłopcom, jak otwierać skrzynkę z winem.

— Hej, hop! — pokrzykiwały koboldy, podczas gdy Szary i Boryc, sapiąc z wysiłku, ciągnęli za szyjkę butelki. Kretyni zaraz to zrzucą na podłogę, zdążyłem pomyśleć i uskoczyłem w ostatniej chwili, gdy nasz niedoszły łup gruchnął o dno ziemianki. Na szczęście podłogę piwniczka miała z ubitej ziemi i flaszka, zamiast roztrzaskać się na tysiąc kawałków, po prostu pękła, rozlewając zawartość.

— W nogi! — krzyknął Zwodniczy i rzuciliśmy się hurmem do tunelu. Ziemiankę zalało migotliwe światło lamp naftowych. Przykucnąłem za skrzynką, kuląc się i starając się wyglądać jak mała grudka ziemi. Wartownicy ostrożnie zajrzeli do środka, cichym głosem wymieniając uwagi w swoim miękkim, melodyjnym języku. Jeden z nich zauważył pękniętą butelkę i wydał zduszony okrzyk pełen zdumienia. Chwilę później wszyscy zebrali się dookoła. Lampy naftowe położone na skrzynkach zalewały środek pomieszczenia światłem, resztę pogrążając w cieniu, co było mi bardzo na rękę. Wejtaliańcy długo deliberowali, przekrzykując się i wymachując rękoma. Tak się złożyło, że butelka spadła tuż obok ścierwa przytarganego przez koboldy, szyjką niemal dotykając jego pyska. Nie wiem, co mówili wartownicy, ale miałem nadzieję, że były to przekleństwa na te cholerne, zaliszewskie gryzonie, co to zamiast zadowalać się wojskowymi sucharami, jak wszyscy inni, bardziej normalni przedstawiciele swojego gatunku, dobierają się do najlepszego, wejtaliańskiego trunku. Wreszcie wartownicy wyszli, wynosząc ścierwo szczura i pękniętą butelkę.

— Widzisz, poruczniku Bury? — skomentował cicho Zwodniczy, kiedy znowu zapadła cisza i koboldy ostrożnie wychynęły z tunelu w ścianie ziemianki. — Pomyśleli, że to wina szczura i poszli. Makówka pracuje.

Pokręciłem głową. Jeżeli Wejtaliańcy naprawdę wierzą w gryzonie podprowadzające wino z magazynu, to powstaje pytanie, jak głupi musi być nasz sztab główny, skoro przegrywamy z nimi wojnę?

Drugą butelkę ściągnęliśmy po cichu, pod moim osobistym nadzorem. Kazałem zabrać jeszcze dwie — chciałem wziąć więcej, ale Zwodniczy powiedział, że jego chłopcy są saperami, a nie tragarzami, i nie będą ciągać butelek po polu minowym. Argument, że przecież sam całe pole minowe rozbroił, wcale do niego nie docierał.

Zanim przeskoczyliśmy przez okopy, Zwodniczy kazał nam się zatrzymać i znikł na chwilkę razem ze swoimi brodatymi chłopcami.

— Za każdym razem wymontowujemy i chowamy im zamki od kartaczownic — wyjaśnił, gdy wrócił. — Tym razem wszystkie ukryliśmy w plecakach. Ciekawe, czy się do jutra połapią. Chcesz obstawiać?

— Może przyniesiemy im jutro jeszcze jedno ścierwo i położymy koło kartaczownic, szefie? — zasugerował jeden z koboldów. Zwodniczy entuzjastycznie pokiwał głową. Aż zmrużył oczy na myśl o Wejtaliańcach deliberujących nad martwym szczurem, ściskającym w łapkach wymontowany zamek. W końcu gryzonie wystarczająco inteligentne, by kraść wino, mogły też psuć kartaczownice, no nie?

Do własnych linii dotarliśmy bez żadnych przygód. Wszystkie trzy butelki były całe i nawet nie zarysowane. Pozostało tylko przedstawić wejtaliańskie panie żołnierzom i cieszyć się efektem.

I dopiero wtedy dotarło do mnie, że trzy butelki na dwa i pół tysiąca chłopa to jednak nie jest za dużo.

***

Z samego rana wymierzyłem kopniaka w ucho szeregowego Czapka z drugiej kompanii. Szeregowy poderwał się, a ja przeskoczyłem nad posłaniem jego kolegi i pozdrowiłem go z bezpiecznej odległości.

— Cholera, Bury — jęknął Czapek, trzymając się za ucho. — Niech tylko ja ciebie dopadnę...

— Wybaczcie szeregowy, ale całusa byście nie poczuli — powiedziałem wesoło. — A mam dla was ważną nowinę. Wezwijcie pozostałych kamratów z tego waszego komitetu.

— Teraz? — Czapek ziewnął, usiadł i zaczął naciągać buty. — Toż to dopiero co słońce wstało. Jeszcze nie było nawet porannego ostrzału. Zgłupiałeś, Bury?

Od dłuższego czasu nasza artyleria daje koncert dwie godziny po świcie oraz tuż przed kolacją, a Wejtaliańcy odwdzięczają się przed południem i po obiedzie. W ten sposób wszyscy są zadowoleni — artylerzyści mają odfajkowane dzienne zużycie amunicji, bractwo ma czas się schować, i dodatkowo wszyscy wiedzą mniej więcej, która jest godzina.

— Nie marudzić, szeregowy — huknąłem i uchyliłem się przed menażką rzuconą przez jednego z kolegów Czapka. — Nikt wam nie kazał zgłaszać się do komitetu jako reprezentant kolegów.

Czapek wstał, zapinając mundur, kopnął leżącego obok towarzysza i ziewając wyjrzał z okopu.

— Jak to nie jest nic ważnego, Bury, to urwę ci jaja — powiedział, przecierając oczy. — Pożyczę szczypce z lazaretu, jak będzie trzeba. Jak Boga kocham, skrzacie poruczniku. Wojtas! Wstawaj! Zawołaj tutaj Iwana, powiedz, że nagła sytuacja i w ogóle. Zebranie nadzwyczajne komitetu.

Nie minął kwadrans, a w ziemiance jeszcze dwa dni wcześniej zajmowanej przez Koppelmana tłoczył się tuzin delegatów — członków samozwańczego komitetu żołnierskiego. Przed kwaterą zaczynał się już zbierać mały tłumek zaciekawionych żołnierzy z kilku sąsiednich kompanii. Ja siedziałem na stole, a za mną czekali Boryc, Szary, Buła, Mały i Wróbel — odmienno-ludzka sekcja wywiadowcza w komplecie.

— Co wy tam macie pod tą ścierą na stole, Bury? — zaciekawił się Czapek.

— Panowie — zacząłem natychmiast, wyprostowując się i mówiąc swoim najbardziej tubalnym głosem. — Przekazuję wam w imieniu dowództwa bardzo ważną wiadomość. Po rozpatrzeniu waszych postulatów...

— Przecież jeszcze żadnych nie napisaliśmy — zdumiał się jeden z delegatów stojących z tyłu.

— Po wnikliwym rozpatrzeniu waszych postulatów — powtórzyłem z naciskiem — dowództwo zdecydowało się przychylić do najważniejszego z nich. W najbliższym czasie otrzymacie wreszcie odpowiednie napoje podtrzymujące ducha bojowego, a jako zadatek przyniosłem wam na razie...

Dałem znak dłonią i sekcja wywiadowcza ściągnęła obrus przykrywający zdobyty z takim trudem łup.

— Trzy butelki? — powiedział po chwili ciszy jeden z delegatów.

— Jak w mordę nastrzelał, trzi — powiedział wysoki Derewiniec. — To są kpiny jakieś, a?

— Zadatek — powtórzyłem pośpiesznie. — W jeden dzień nie daliśmy rady ściągnąć więcej.

— Blędzisz, Bury! — Derewiniec przepchnął się do przodu i pochylił się nade mną, zaciskając pięści.  Nie mam pojęcia, o co mu chodziło, ale na wszelki wypadek uśmiechnąłem się przyjaźnie. Kiedy się denerwował, wracał do swojej gwary i za nic nie dało się go zrozumieć — Pawarocisz sa do naczalstwa i skażesz im, sztaby sa w żopy nawsadzali trzi butelki.

— Czekaj, Iwan. — Czapek podniósł jedną z butelek, odkorkował ją i powąchał. — Skąd to masz, skrzacie? Przecież to… — spróbował i zastanowił się. — Nie wiem, co to jest. Ale jeżeli to naprawdę dowództwo nam przysłało trzy flachy, żeby zatkać nam tym gęby…

— Dobrze — skapitulowałem. — Po prawdzie, to ja wam załatwiłem. Na razie trzy, ale dam radę dostarczyć więcej. Obiecuję. Czapek, złamałem kiedyś jakąś obietnicę? A wy pójdźcie do Feyerdahla i powiedzcie, że jesteście gotowi poddać się karze...

— Chyba żeś zgłupiał, Bury. — Czapek zaśmiał się ponuro, podając butelkę do tyłu. — Naprawdę muszę pójść po te szczypce.

— Panowie, czekajcie. — Czułem, że sytuacja wymyka się spod kontroli. Kolejny sukces skrzata Burego, niech to szlag, pomyślałem ponuro. — To szansa, by załatwić wszystko polubownie. Mam obietnicę Feyerdahla, że jeżeli dzisiaj do południa wrócicie do szeregów, wszystko rozejdzie się po kościach. I dostaniecie wino.

— W dupie mam obietnice Feyerdahla — Czapek wsadził ręce do kieszeni. — On może nam dużo naobiecywać. W zamian za to...

— Czy to jest wejtaliańskie? — przerwał mu głos z tyłu. Wszyscy odwrócili się i wlepili oczy w niewysokiego grubaska, mlaskającego z zastanowieniem językiem. — W cywilu pracowałem jako kelner — wyjaśnił grubasek i upił łyczka. — „Smocze skrzydła”. Najlepsza knajpa w Prażaniu. Hm… Wejtaliańskie. Jak babcię kocham. Skąd to macie, panie poruczniku?

Zacząłem im wyjaśniać, i przerwałem, podskakując z wrażenia — nasza kochana artyleria przystąpiła do porannego ostrzału pozycji przeciwnika. W przerwach między eksplozjami tłumaczyłem dalej.

— Cały magazyn wina? — zapytał grubasek.

— Na oko ze sto skrzynek — potwierdziłem. — Nie dam rady przytargać wszystkiego, ale jak obrócimy ze trzy razy w nocy…

— Sto skrzynek, tuzin butelek w jednej — obliczał szybko grubasek — ponad pół litra na chłopaka.

— Powiedział, że pole minowe koboldy rozebrały — dodał stojący za nim delegat.

— Zostały kartaczownice — mruknął grubasek. — Chyba, że z nimi też coś zrobiliście?

— Koboldy wyjęły z nich zamki — powiedziałem, nie bardzo jeszcze rozumiejąc, czemu o to pytają.

— Chyba was pabieśniło — wtrącił Derewiniec. — Chyba nie chceta zrobyty tego, szta ja dumaju?

— Nic się nie będą spodziewać — mruknął wysoki delegat zaraz przy drzwiach. — Nasza artyleria zaraz zakończy koncert, będą pewnie siedzieć w ziemiankach i wtranżalać śniadanie…

— Damy radę — potwierdził grubasek. — Skoczymy, rozbroimy straże i w trzy kwadranse będziemy z powrotem. Kto ze mną?

— Daj spokój. Co to jest pół litra — zgłosił zastrzeżenie Czapek. — Smaku sobie tylko narobimy i tyle.

— Tylko wtedy, jeżeli podzielimy równo — mruknął jakiś głos z tyłu.

— W takim razie, kto pierwszy, ten lepszy — odparł grubasek i nie czekając na odpowiedź ruszył do wyjścia.

Delegaci hurmem skoczyli za nim. Po chwili dobiegły mnie odgłosy kłótni i wywrzaskiwanych rozkazów. Kiedy oszołomiony wyjrzałem na zewnątrz, zobaczyłem żołnierzy rozbiegających się po okopach i łapiących za hełmy i karabiny.

Kiedy artyleria zakończyła poranną kanonadę, zameldowałem się u kapitana Feyerdahla.

— A, Bury — powitał mnie niewesoło. — Przykro mi, skrzacie. Wysłałem już gońca. Za dwie godziny będę miał tu szwadron żandarmerii i dwa szwadrony huzarów.

— Melduję, panie kapitanie, że półbrygada przystąpiła do szturmu na pozycje wroga — wyszczekałem służbiście, stojąc w pozycji na baczność.

— Do tego telegraf wreszcie działa i zaraz zacznę podawać nazwiska... Co wyście powiedzieli?

— Bunt stłumiony. Nasi naparzają się z Wejtaliańcami — powtórzyłem.

Feyerdahl wyskoczył z ziemianki, wrócił, złapał ze stołu lornetkę i wyskoczył jeszcze raz. Chwilę później był już z powrotem; doskoczył do dyżurnego, gorączkowo wykrzykując polecenia. Po chwili telegraf stukał jak szalony, a na wszystkie strony gnali na złamanie karku gońcy.

Reszta jest historią.

Trzy szwadrony, jeden żandarmerii i dwa maglarskich huzarów, w normalnych okolicznościach nie stanowią dużej siły, kiedy jednak pojawiły się na tyłach nieprzyjaciela, Wejtaliańcy spanikowali. Przekonani, że to początek gigantycznej ofensywy, rzucili się do ucieczki. Front załamał się w jednej chwili; kolejne oddziały, widząc, że mają odsłonięte flanki, wycofywały się pośpiesznie, gonione przez zaskoczone rozwojem sytuacji nasze jednostki. W ciągu kilku dni dotarliśmy do Liszewki, odzyskując większość Zaliszewia. Gdy front się ustabilizował, byliśmy zaledwie dwadzieścia mil od przedwojennej granicy.

Cały bunt został puszczony w niepamięć. Lista prowodyrów zapodziała się gdzieś, chociaż Feyerdahl klął i kazał przetrząsać każdy cal podłogi w kwaterze głównej. Za moją poradą Feyerdahl w raporcie podsumowującym straty w czasie ofensywy wpisał także Rudzińskiego. Rudziński rzekomo zginął, własnym ciałem blokując ziejące ogniem otwory kartaczownic. Tak samo wytłumaczyliśmy rany reszty żołnierzy i oficerów postrzelonych w czasie buntu. Postrzeleni nie protestowali, zwłaszcza, kiedy dostali pochwałę do akt i przepustkę do stolicy prowincji.  O prawdziwych okolicznościach śmierci Rudzińskiego nie powiedzieliśmy nawet Arbalowi, gdy po odzyskaniu zdrowia powrócił — nieco przerażony odniesionym sukcesem i spływającymi do niego gratulacjami — ze szpitala w mieście.

Po wszystkim przyjechał do nas jakiś generał wyższego stopnia i wygłosił podnoszące na duchu przemówienie, przy czym uparcie mówił o odzyskaniu „Przedliszewia”. W końcu, wyjaśnił, z naszej perspektywy „Zaliszewie” znajduje się, jak sama nazwa wskazuje, za Liszewą, i jest okupowane przez okrutną Wejtalię. Na końcu poprzywieszano ordery, porozdawano przepustki i generał odjechał. Swoją drogą nie rozumiem, z czego się dowództwo tak cieszyło. Biorąc pod uwagę, jak kończyły się poprzednie, starannie zaplanowane akcje, sądzę, że planiści powinni wysnuć odpowiednie wnioski na temat swoich umiejętności i palnąć sobie w łeb, wcześniej na swoje miejsce rekomendując byłego kelnera z Prażania.

W odróżnieniu od naczalstwa żołnierze nie byli zadowoleni. W czasie walk wejtaliańskie wino uległo w większej części zniszczeniu, a tego, co pozostało, nie wystarczyło na długo. Reakcja samego Feyerdahla również mnie zaskoczyła.

— Cholera jasna, Bury — powiedział spokojnym głosem, gdy wszystko mu dokładnie wyjaśniłem. — Nie mogłeś mi od razu powiedzieć, o co chłopakom chodziło? Przecież zrobiłoby się zrzutę wśród szeregowców i oficerów, pojechało do miasta, wykupiło zapasy wszystkich knajp i byłoby po krzyku.

Ja uważam jednak, że nie miał racji. Po pierwsze, w raportach składanych kapitanowi wyraźnie wskazywałem, że przyczyną buntu był brak piwa. Po drugie, gdyby stało się tak, jak sobie tego życzył Feyerdahl, nie doszłoby do pierwszego od ponad roku sukcesu na froncie i drugiego co do wielkości zwycięstwa od samego początku wojny. A może nawet największego, biorąc pod uwagę nikłe straty własne, wielkość odzyskanego terytorium i masy wziętego jeńca. Zdobycie Karantanii na samym początku wojny zostało w końcu okupione hekatombą ofiar. Nie wspominając o tym, jak krótko cieszyliśmy się tamtym sukcesem.

Jeżeli chodzi o mnie, to dostałem najpierw rozkaz sporządzenia dokładnego raportu, a potem — gdy zgodnie z poleceniem opisałem jak najwierniej przebieg wydarzeń — otrzymałem rozkaz zapomnienia o całej sprawie i absolutny zakaz sporządzania raportów na ten temat. Wersję oficjalną poznałem kilka miesięcy później, kiedy na front przywieziono gazety ze stolicy. Gazety te były wprawdzie wówczas od dawna już nieaktualne, ale mimo to bractwo z chęcią je czytało. Wszyscy zdumiewali się inwencją dziennikarzy oraz sprawnością cesarsko-  -królewsko-wieloksiążęcego wydziału propagandy. Gdy już każdy znał zawartość gazet na pamięć, pocięto je na kawałki i sprawiedliwie rozdzielono między pododdziały. Dowództwo przy tym zapomniało polecić wyciąć wizerunki cesarza oraz rysunki jego herbu. Podobno wszczęto w tej sprawie jakieś śledztwo, ale ponieważ nie szło dojść, kto dokładnie się podcierał akurat kawałkiem z podobizną jego cesarskiej i królewskiej oraz wieloksiążęcej mości, sprawę wyciszono.

Wracając zaś do wersji zdarzeń podanej przez gazety, a więc poniekąd — po akceptacji przez cenzurę — wersji oficjalnej, bunt sprowokowany przez podłą dywersję został ugaszony osobiście przez obersztera Arbala, który wygłosił wzruszające przemówienie opiewające miłość ojczyzny i konieczność poświęceń. Następnie, relacjonował uniesiony zapałem dziennikarz, najmniejsi z małych żołnierzy, skrzaty i koboldy, samorzutnie rzucili się do ataku na pozycje nieprzyjaciela. Zawstydzeni postawą swoich mniejszych kolegów, żołnierze dołączyli do ataku, odnosząc wspaniałe zwycięstwo ku czci naszego cesarza, króla, księcia i tak dalej, i tak dalej. Niektórzy z chłopaków, czytając to, płakali ze wzruszenia. Nie muszę przy tym dodawać, że dziennikarz nie podał imion bohaterskich skrzatów. Jedynym bohaterem wymienionym z nazwiska był Arbal. Gazetę przeczytał jakiś staruszek ze sztabu głównego, wzruszył się i wydał odpowiednie rozkazy. Arbal awansował. Taak. Rację mają ci, co twierdzą, że prasa to potęga.

Z awansu Arbal bynajmniej wcale się nie ucieszył. Przeniesiono go na inny odcinek i choć walczył jak lew, nie dał rady załatwić, bym poszedł razem z nim. Pozbawiony protekcji skrzaciego szczęścia szybko wpakował się w kłopoty. Trzeciego dnia na nowej placówce urżnął się razem z dowódcą kwatermistrzostwa i urządził konkurs biegania na golasa. Zapomniał jednak o tym powiadomić wartowników, którzy, widząc biegnących w ich stronę nagusów, nie wytrzymali nerwowo i odpalili salwę bez zwyczajowego „Stój! Podaj hasło!”. Dowódca kwatermistrzostwa zginął na miejscu, dwóch poruczników odniosło rany. Sam Arbal, ciężko ranny, trafił do szpitala w stolicy. Pielęgnowano go tak nieumiejętnie, że wdała się gangrena i zaszła konieczność amputacji prawej nogi, tuż powyżej kolana. Arbal został zwolniony ze służby. W parę miesięcy później ktoś, przeglądając listy inwalidów przeniesionych do cywila, zauważył nazwisko bohatera z Zaliszewia, bohatera — dodajmy do tego — który na wojnie utracił nogę dla naszej umiłowanej ojczyzny. Order był logiczną konsekwencją. Odznaczenie, wiążąca się z nim renta oraz dodatek inwalidzki pozwoliły Arbalowi oddać się temu, co zawsze mu wychodziło najlepiej, czyli nieróbstwu. Być może więc nie mam racji i jeszcze ten jeden ostatni raz zadziałało szczęście przynoszone przez skrzaty. Albo, co też możliwe, szczęście miał Arbal od samego początku i bez mojej pomocy.

Chciałbym zakończyć tę historię jakimś morałem, dobrą radą od serca, od weterana dla przyszłych wojaków. Niestety, nic rozsądnego nie przychodzi mi do głowy. Bo co miałbym napisać? W przypadku kłopotów zwalaj ich rozwiązanie na przynoszącego szczęście skrzata i jedynego kompetentnego podwładnego? Najlepszym sposobem na podniesienie ducha bojowego wojska jest odmówienie mu przydziału piwa, a potem wskazanie, że najbliższy alkohol znajduje się za okopami nieprzyjaciela? A może: nie przechowuj wina bezpośrednio w sąsiedztwie frontu, by nie prowokować ataku wysuszonego wroga?

Z drugiej strony, może dobrym zaleceniem byłoby, by do armii brano jedynie abstynentów. Dzięki temu armie byłyby tak małych rozmiarów, że nawet największy idiota na czele rządu zawahałby się przed rozpętaniem kolejnej wojny. Na dodatek ułatwiałoby to unikanie służby wojskowej. Wystarczyłoby przyjść napranym do komisji poborowej.

Niestety, z mojego doświadczenia wynika, że dobrych rad i tak nikt nie wysłucha, a już tym bardziej nie takich, których ze szczerego serca udziela mierzący coś koło pięciu cali skrzat. Zamiast tego mam więc prośbę: wypijcie za moje zdrowie, a nie zapomnijcie nakapać kilku kropel do nakrętki dla waszego niewysokiego bohatera. Przecież już wiecie, jakie są konsekwencje odmawiania dzielnym żołnierzom należnego im alkoholu.

Autor o sobie:

Mieszkam i pracuję w Szczecinie. Chronicznie nadużywam popkultury, literatury oraz litery "B". Moje opowiadania znaleźć można w pokonkursowych antologiach "Poznań Fantastyczny. Miejska paralaksa", "Dawno temu w kosmosie", a wkrótce także w "Ostatni Dzień pary II" oraz "X". Nieregularnie publikuję na łamach internetowych pism takich jak m.in. Szortal, Histeria czy Herbasencja.

Radosław Dąbrowski

BEZRUCH

TERAZ

Zaspałem. Na zegarku dziesiąta czterdzieści dziewięć. Nadia trzy godziny temu zaczęła pracę. Cholera! Rejestracja w przychodni już nieczynna. Jutro znowu spróbuję. Ruszam do wygódki za altanką, gdzie jak zwykle czytam TV Tydzień. Po powrocie myję ręce, twarz, zęby, wkładam czystą koszulkę. Bardzo długo czekam, aż w czajniku zagotuje się woda. Zniecierpliwiony karmię pralkę brudnymi ciuchami, napełniam zlew naczyniami. Imbryk wciąż milczy. Co jest?! Idę podlać grządki. Z węża nie leci woda. Wkurzony sprawdzam szlauch i zawór. Zaprzyjaźnione koty obserwują mnie z daleka, nie reagują na wołanie. Ciapek, pies sąsiadki, także zachowuje dystans, warczy pośrodku alejki. Jaskółki dziwnie wolno latają nad kwitnącą jabłonią.

Rzeczywistość tak nie działa. Świat hamuje, czy ja przyspieszam? Błędnik wariuje. Może to nowy objaw dręczących mnie ataków migreny? Jest punkt jedenasta. Mocno uderzam się dłonią w policzek. Boli, nie śnię. Wszelkie odgłosy są coraz niższym, przeciągłym buczeniem. Wysokie częstotliwości terkoczą, zwolnione tak, że można rozróżnić pojedyncze tony. Zatykam uszy, wbiegam do altanki, patrzę na ścienny kalendarz. Mamy piąty maja, poniedziałek, imieniny Ireny i Waldemara. Ból w skroniach uderza niespodziewanie, odbiera oddech, ścina z nóg.

Atak mija, dookoła jest zupełnie cicho. Wyraźnie słyszę szum krwi i łomot serca. Setne sekundy mijają jak minuty. Próbuję liczyć czas „swoim” tempem. Między zmianami cyfr na wyświetlaczu zegarka upływa coraz więcej czasu. Ręce drżą. Zapalam papierosa, dłuższą chwilę dochodzę do siebie. Szczypię się w brodę i znów blednę, przerażony myślą, że cisza może nie mieć nic wspólnego z migrenami. Muszę to sprawdzić. Podrzucam łyżeczkę. Zamiast wylądować w drżącej dłoni, zawisa bez ruchu. Niemożliwe. Biorę nadtłuczony kubek którego nie szkoda poświęcić, upuszczam nad podłogą. Też wisi. Niezły ze mnie magik. Odkładam rekwizyty na stół. Muszę sprawdzić, co z Nadieżdą. Wyłączam czajnik. Stając przy furtce, odruchowo zerkam na zegarek. Pierwsze sześć cyfr od lewej pozostaje bez zmian. Koty, pies, ptaki, drzewa, kwiaty – wszystko zastopowane.

I ZAWSZE

Idę Marynarską, obok nieruchoma wywrotka, dalej autobus linii pięćdziesiąt dwa. Heniek na rowerze, na plecach ma wędki. Z prędkością dryfującego kontynentu zmierza pod mosty przy Dziewokliczu. Komin elektrociepłowni zwieńczony jest kłębkiem waty. Na Gdańskiej świeci zielona gwiazda iskry, zamrożona w pół drogi między pantografem „ósemki” a przewodem trakcyjnym. Wciąż nie wierzę własnym oczom. Kroczę uważnie, gotów w każdej chwili ustąpić miejsca ludziom i maszynom. Przecież to się zaraz skończy. Zrobię zakupy, powieszę uprane rzeczy, pogadam z sąsiadami w oczekiwaniu na powrót Nadii. Przystaję pośrodku Mostu Długiego. Podziwiam nieruchome fale Odry. Pierwszy raz ostrożnie rozważam, co będzie, jeśli zostanę uwięziony w stopklatce na dłużej. Chcąc zagłuszyć uruchomione przez tę myśl, wyjące pod czaszką alarmowe syreny, rozpaczliwie próbuję znajdować plusy sytuacji. Ruszam wzdłuż brzegu ku pobliskiej stacji kolejowej.

Hala Dworca Głównego. Jestem rycerzem w zamku śpiącej królewny. Nieśmiało wchodzę za ladę cukierni. Zabieram świeżo zaparzoną kawę i apetyczny pączek. Siadam, piję, jem, patrzę. U szczytu schodów do przejścia podziemnego manekiny przebrane za emerytów rozdają Strażnicę i Przebudźcie się. Kukły w kolejkach po bilety, przed kioskami, przy kantorze. Bezdomna furiatka wygraża policjantom. Potęgowana przez ciszę, absurdalna niesamowitość jest tak intensywna, że dostaję głupawki. Humor mi dopisuje. Podmieniam religijne broszury oferowane przez staruszków na sprośne pisemka z okolicznych kiosków.

Przed dworcem niechcący zapalam papierosa od strony filtra. Pstrykam nim zniesmaczony, zawisa w powietrzu, przypominając o sztuczce z kubkiem i łyżeczką. Rozrzucam czapki przechodniów, gazety, ulotki, reklamówki. Magia! Teraz Dworcową pod górę, schodami koło książnicy. Kładką nad Wyszyńskiego, obok katedry. Skwer przy placu Orła Białego, studenci Akademii Sztuki zastopowani na papierosie między zajęciami. Słuchawki, brody, oczy wpatrzone w ekrany telefonów. Kradnę z Żabki kilka piw i papierosy. Spokojnie przechodzę wśród stad samochodów zastygłych wzdłuż Niepodległości. Wszelkie miejskie zagrożenia zniknęły. Przed Kaskadą dresiarz kradnie portfel eleganckiej kobiecie biznesu. Wyjmuję go z dłoni złodziejaszka i wsuwam do kieszeni jej garsonki. Nie dostanę wdzięcznego uśmiechu, ale i nie zarobię w zęby.

Wędruję przez centrum, ku apartamentowcowi na skrzyżowaniu Witkiewicza z Poniatowskiego. Moja ukochana pilnuje tam dzieci prawników. Muszę ją zobaczyć, zanim pójdę dalej, poszukać miejsca w którym czas przestanie szaleć. Wspinaczka pod stromą część Jagiellońskiej: stare kamienice, gmachy szkół. Ze szczytu wzgórza widzę park, szpital i kolejkę samochodów. Szlaban jest opuszczony, ale to nie problem. Podchodzę do łańcucha szarych, kolejowych cystern. Po ich drugiej stronie jaśnieje ledwo widoczny, nienaturalny blask. Co tak świeci? Ostrożnie przemykam pod wagonem. Przecieram oczy.

I NA WIEKI

W zbiornik wiozący amoniak wbija się wojskowa ciężarówka. Nad kabiną ostrzegawcze światła i plansza: „UWAGA NIEWYBUCHY!”. Niszczy stalowy szlaban, roztrąca na boki pilotujące konwój łaziki. W jej tylną burtę uderza drugi, identyczny samochód. Przechodzę między pojazdami. Sprawcą kiełkującej tragedii jest wielki ciągnik siodłowy. Wpada na kilka osobówek, które wpychają wojskowe auta pod pociąg. Eksplozja pod plandeką oliwkowego stara jest nieruchomą, najeżoną odłamkami, świetlistą chmurką.

Graniczący z paniką, zwierzęcy lęk zmusza mnie do ucieczki. Mam nadzieję, że czasowa anomalia potrwa jeszcze przynajmniej minutę. Nie oglądając się za siebie, biegnę Witkiewicza pod górę. Jak najszybciej do Nadii. Tuż przy przystanku linii sześćdziesiąt siedem odnajduję właściwy budynek. Nie ma sensu używać domofonu. Rozpoczynam ryzykowną wspinaczkę po gzymsach i balkonach. Pierwsze piętro. Dzieci budują na tarasie zamek. Zeskakuję obok nich i wchodzę do ogromnego salonu: drogie meble, tafla ekranu wielkości tylnej szyby autobusu. W głębi otwarta kuchnia. Nadieżda pochyla się nad zmywarką. Skupiona, ale pogodna. Nie potrafię powstrzymać łez. Mogę, nikt nie zobaczy. Przytulony do niej, łkam długo. Straszliwe podejrzenie kołacze pod czaszką niczym natrętnie mrugający neon. Na zawsze zostanę jedynym „przyspieszonym”? Do tego ten wybuch. Cysterny pełne amoniaku. Muszę coś natychmiast zrobić, by nie zwariować.

Przenoszę dzieci na dywan, pieczołowicie odtwarzam przed nimi konstrukcję z kolorowych cegiełek LEGO. Będą miały niespodziankę. Dokładnie zamykam tarasowe drzwi, uszczelniam taśmą, przykrywam na dole mokrymi ubraniami. Skończywszy prace w salonie, zajmuję się pozostałymi pomieszczeniami. Zatykam kratki wentylacyjne. Dumnie obchodzę zabezpieczony apartament. Przystaję pośrodku przedpokoju. Na przejeździe muszę zrobić to samo! Katastrofa już trwa. Szanse są nikłe, ale nie wolno się poddawać. Trzeba wszystko zaplanować.

Biegiem na przejazd kolejowy. Oglądam pączek eksplozji. Wygląda identycznie jak przedtem, punkt dla mnie. Druga sprawa: jak przenieść dorosłego człowieka, pamiętając o mojej „strefie czasowej”? Po kilkunastu próbach znajduję sposób. Ściśle przytulony, obejmując dźwiganą postać. Krępujące, nieporęczne, ale jedyne możliwe rozwiązanie. Zaczynam od żołnierzy z ciężarówek i łazików; ciężkie to nasze zawodowe wojsko. Przenoszę ich pod płot terenu Pogoni. To samo robię z osobami po obu stronach szlabanu, które nie zamknęły od środka aut. Taszcząc tłustego kierowcę tira, klnę gorzej niż szewc. Spoczywa w końcu nieopodal woskowych figur piłkarzy rozstawionych chaotycznie pośrodku mniejszego, treningowego boiska. Pracuję bardzo długo. Dopiero gdy przed oczami zaczynają wirować szare płatki, siadam wyczerpany na ławce rezerwowych.

Wypijam dwa piwa. Z dala od blasku zlodowaciałego wybuchu, błyskawicznie robię się senny. Na plastikowym krzesełku wydrapuję kluczem dokładną godzinę: 11:01:23:37. Budzę się zesztywniały od drzemki na siedząco. Pryska nadzieja, że po otwarciu powiek wszystko wróci do normy. Zegarek uparcie wskazuje 11:01:23:37. Bezdźwięczna pauza trwa. Strach powraca. Zmuszam się do wstania i pójścia na miejsce wypadku. Żadnych zmian. Chmurka eksplozji ani trochę nie urosła. Duszno mi, atakuje panika, boli głowa. Wymiotuję. Mija dłuższa chwila, zanim znów mogę myśleć logicznie. Muszę coś zjeść. Odwiedzam pobliską smażalnię, wybieram najbardziej apetycznego kurczaka. Zabieram bułki, talerzyk, serwetki. Jest i piwo. Uczta rozleniwia. Dwa metry obok reklamówkę z zamówieniem odbiera wąsaty taksówkarz. Tuż przy fartuchu sprzedawcy lśni w powietrzu kropla tłuszczu. Trawię. Przerażenie powoli odpływa. Po czwartym Bosmanie wraca dobry humor.

Rozpoczynam poszukiwania instrukcji na wypadek masowych katastrof. Odwiedzam szkoły, szpitale i przychodnie. Czytam na temat skażeń chemicznych: o chlorze, amoniaku, kwasie siarkowym. Jedyny, wzorowy student na przyspieszonym kursie pierwszej pomocy. Przewiduję, że eksplozji niewypałów nie przetrwają cysterny, stojące najbliżej przejazdu kolejowego. Toksyczna chmura uniesie się nad centrum. W najbliższej okolicy problemem będą także odłamki. Plan ewakuacji mieszkańców, poprzedzającej zabezpieczanie terenu, mam rozrysowany kredą na skrzyżowaniu Witkiewicza z Santocką. Metodycznie, ulica po ulicy, ukrywam przechodniów we wnętrzach domów, sklepów, budek na targowiskach. Zamykam okna, izoluję drzwi szmatami i taśmą samoprzylepną.

„Mój” czas stale przyspiesza. Musiałbym mieć chyba atomowy zegar liczący kwadrylionowe części sekundy, aby poznać różnicę między nim a resztą rzeczywistości. Na szczęście nie doświadczam wszystkich konsekwencji tej przepaści. To tak jak z drzwiami, normalnie czekałbym wieki, aż się otworzą, posłuszne chociażby oporowi powietrza, a jednak stale gdzieś wchodzę. Jem, piję, taszczę ludzi. Czy to cud, który nie ma nic wspólnego z prawami natury? Mutacja? A może zostałem zarażony „inną” fizyką? Nieważne. Dobrze jest mieć zajęcie, by stale o tym nie myśleć. Zdejmuję zegarek, cyfry i tak od dawna są nieruchome: 11:01:23:37. Wyczerpany, obolały od dźwigania, zasypiam bez trudu. Coraz rzadziej budzi mnie pisk mózgu udręczonego brakiem bodźców, zwiastun kolejnej edycji festiwalu omdleń, paniki i wymiotów.

WIEKÓW

Nie ma pór dnia i roku, sobót i świąt. Śpię w ciemnych pomieszczeniach, by oszukać tęskniący za nocą organizm. Powoli kończą się nietknięte posiłki, dopiero co wydane z kuchni okolicznych barów i restauracji. Jem wśród nieruchomych postaci. Od dawna już do nich nie mówię. Do mycia używam fontann. Prowadzę własny kalendarz. Wynika z niego, że zabezpieczam śródmieście od przeszło dwóch tysięcy „dni”. Nic nie dziwi, niewiele zachwyca. Obojętnie mijam zastygłe nad trawnikiem frisbee, chmurę gołębi, realistyczne rzeźby wymyślających sobie kierowców.

Stale rozszerzam obszar swoich działań. Bazując na prognozie pogody, zaczynam od miejsc, w stronę których pożegluje trujący obłok. Pogodno, Zakole, Niebuszewo, Warszewo, Osów. Śpię tam, gdzie zastaje mnie zmęczenie. Moje szlaki znaczą linie wiszących nieruchomo nad ziemią śmieci. Stale tlące się niedopałki, puszki po piwie, resztki jedzenia. Do wszystkiego można przywyknąć, nawet do faktu, że od dziesięciu lat „swojego” czasu egzystuję w tym samym mikroskopijnym fragmencie przedpołudnia tego samego majowego poniedziałku. Często odwiedzam Nadię. W salonie zaczyna brakować miejsca na kwiaty, które nie więdną.

Broda siwieje. Jestem Robinsonem, po którego nie przypłynie żaden statek. Nie mogę już taszczyć ludzi. Nie zdołam uratować wszystkich. Najbardziej szkoda mi uwięzionych w autobusach, tramwajach i autach. Przyklejam obwieszczenia na bocznych szybach: „UWAGA! TOKSYCZNA CHMURA! OSŁOŃ TWARZ! CHROŃ OCZY, NOS I USTA!” Robię coraz więcej tablic ostrzegawczych, przemalowuję nawet kilka billboardów. Nieogolony, zdyszany wieszam swoje dzieła w całym mieście. Obwieszczam na drzwiach frontowych, słupach, wiatach przystankowych, na parkietach i na mostach. Muszą być wszędzie, żeby widzieli od razu. Nieśmiało zaczynam uzupełniać tekst o wielkie wykrzykniki, symbole czaszki i skrzyżowanych piszczeli. Na niektórych „plakatach” umieszczam rysunek przekreślonej kolejowej cysterny. Czasem dopisuję drobnymi literami: „Carpe Diem”.

Choruję. Wymioty, krew z nosa, halucynacje, omdlenia. Zostaję stałym bywalcem aptek. To nie pomaga, wszystko mi się miesza. Tak wiele razy powielam te same hasła i symbole, że zupełnie już nie rozumiem, co oznaczają. Mamrotanie jest ważne. Wytycza coraz to nowe ścieżki przez śmietnisko obłędu. Próbuję różnych leków. Po kapsułkach z apteki przy Wyzwolenia zaczynam przeprowadzać sam ze sobą niekończący się wywiad. Strach? Bezruch eliminuje przypadek. Entropia układu dotyczy tylko mnie. Chciałbym, żeby było po wszystkim.

Przemierzam działki, bajkową krainę altan, kurników, małych szklarni. Wśród kwitnących drzew sterczą pręty i talerze anten, rosną długonogie, czarne grzyby blaszanych kominów, zwieńczone spiczastymi daszkami. Układam stado domowego ptactwa w geometryczny szlaczek. Tu kura, tam gęś, tu kaczka. Więcej nie dam rady zrobić. Muszę odpocząć, serce łomocze, ognie sztuczne eksplodują pod powiekami. Kładę się na asfalcie, przytulam policzek do białej linii oddzielającej pasy ruchu. Dokąd prowadzi ta droga? Jaka to dzielnica? Garść pigułek i piwo sprowadzają dobry sen. Budzi mnie szum, ruch gałęzi, wiatr i zapachy. Gołębie gruchają, nieopodal gra radio, brzęczy kosiarka. Przytłoczony naporem wrażeń niemal głuchnę. Spoglądam w niebo. Chmury płyną nade mną! Dźwięki odległych wybuchów brzmią prawie normalnie. Mam nadzieję, że wszyscy są bezpieczni. Autobus??!

AMEN

Autorka o sobie:

Czyta dużo, pisze za mało. Miała zamiar pisać powieści historyczne, ale z powodu (nie tylko) lenistwa przerzuciła się na fantastykę. Chciałaby być genialna. W dziedzinie niemal dowolnej.

Agnieszka Osikowicz-Chwaja

Zamiana

Gadar podskakiwał na twardym siedzisku bryczki, boleśnie odczuwając narastającą irytację. Arsen, jego starszy brat, nie najlepiej sprawdzał się w roli fiakra, ale najwyraźniej zupełnie mu to nie przeszkadzało. Wręcz przeciwnie — sprawiał wrażenie rozbawionego i zadowolonego z siebie. Wybrał ścieżkę między polami, ignorując szeroką, zacienioną aleję, prowadzącą wprost do posiadłości Koharów.

Arsen uznał, że dzień jest zbyt piękny, by prosto z dworca pędzić do domu. Nie pomyślał, że zmęczony wielogodzinną podróżą Gadar może marzyć jedynie o kąpieli, kolacji i odpoczynku. Postanowił przypomnieć bratu dawno niewidziane rodzinne strony: złote pola, kolorowe łąki, błękitne niebo i niekończący się horyzont. I przy okazji wytrząść mu kości na drewnianej ławeczce bryczki. Arsen, zapewne słusznie, wybrał tego grata, bo zdawał sobie sprawę, że na przejażdżkę po kamienistej dróżce szkoda lepszego powozu.

Tym razem powożącemu nie udało się wyminąć jakiejś głębszej dziury, bo pojazd na chwilę przechylił się niebezpiecznie na prawo, by zaraz wystrzelić w górę. A potem z powrotem ciężko opaść na ziemię. Gadar zacisnął zęby. Brat odwrócił się do niego profilem, denerwująco uśmiechnięty; musiał jednak zauważyć minę pasażera, bo wymamrotał tylko cicho:

— Przepraszam.

Gadar gniewnie zmarszczył brwi. Już na dworcu zauważył, że Arsen nie zmienił się niemal w ogóle. Wciąż te same ostre rysy, ciemne włosy w nieładzie, wyprostowana, szczupła sylwetka. Wciąż ta sama nonszalancja i ujmująca pewność siebie. Nie, starszego brata ostatni rok nie zmienił. Młodszego — owszem.

Rozejrzał się wokół i rysy pokrytej piegami twarzy stężały. Na polach roiło się od schylonych, pogrążonych w pracy ludzi. Niewolnicy, ubrani w proste, lniane stroje, z chroniącymi przed palącym słońcem kapeluszami lub chustami na głowach. Samarowie — smukli, o długich kończynach i włosach tak jasnych, że prawie białych. Kiedyś potężny naród, obdarzony niezwykłymi umiejętnościami. Tak potężny, że wieki temu stał się niemal niebezpieczny. Pokonano ich, przed dwoma stule-ciami, właściwie na wszelki wypadek. Złamano, uwięziono, zniewolono. Gadar zerknął na brata — ten sprawiał wrażenie obojętnego, nieskażonego refleksją. Rozglądał się wokół z delikatnym uśmiechem błąkającym się w kącikach ust, traktując tych ludzi jak część krajobrazu, tylko od czasu do czasu z roztargnieniem odpowiadając skinieniem głowy na pozdrowienia.

Hańba, pomyślał Gadar, czując, jak czerwień wypływa mu na policzki. Jeszcze zeszłego lata był tak samo bezmyślny jak brat. Rok spędzony w stolicy zmienił go zupełnie.

Nie mógł jednak powstrzymać wzruszenia, kiedy wreszcie dotarli do domu. Ledwo przejechał przez bramę ogrodu, w nozdrza uderzył go znajomy, upojny zapach setek róż. Białe ściany niskiego, lecz rozległego dworu były niemal niewidoczne w gąszczu otaczającej posiadłość Koharów zieleni. W drzwiach przywitał ich Danil. Dawny nauczyciel braci postarzał się trochę przez rok, ale błękitne oczy wciąż patrzyły z tą samą serdecznością i inteligencją. Gadar poczuł, że coś ściska go za gardło, nawet bardziej niż wtedy, gdy na dworcu ujrzał zbliżającego się Arsena. Wyskoczył z bryczki, pędem puścił się w kierunku schodów. Arsen patrzył na przywitanie, nie przestając się uśmie-chać. Gestem odprawił chłopaka, który rzucił się do wyprzęgania, po czym sam wykonał jego robotę i powoli poprowadził konia w stronę stajni.

***

Kiedy rano Gadar zszedł na śniadanie, stół w jadalni był już zastawiony. Chłopak prawie zapomniał, w jak cudowny sposób w tym domu pojawiały się różne rzeczy. Wczoraj na zmęczonego podróżą młodzieńca czekała gorąca kąpiel, czyste, wyprasowane ubranie, a potem ciepła kolacja. Służba działała dyskretnie, niemal niezauważalna.

Gadar wyciągnął z kieszeni kamizelki małą książkę, usiadł przy stole i chwycił gruszkę. Wgryzł się w soczysty owoc, lepki sok popłynął mu po dłoni.

— Co czytasz? — Arsen pojawił się w drzwiach, wciąż zaspany, w niedbale zapiętej białej koszuli.

Gadar obserwował, jak brat opaloną, szczupłą dłonią chwyta nóż i kroi ser.

— „Rozmyślania” Tanelego. Znudziłyby cię.

Przez twarz Arsena przebiegł błyskawiczny skurcz. Mężczyzna nie podniósł jednak wzroku, usiadł i spokojnie zaczął kroić ser na malutkie kawałki.

— Czytałem. Rzeczywiście, mocno nadęta książka.

Gadar spojrzał na niego zaskoczony. Arsen szybko odzyskał zwykłą łobuzerską pewność siebie i dodał rozbawiony:

— Nie zawsze uważałeś mnie za głupka, braciszku.

Ciszę, która zapadła po tych słowach, zakłóciło nieśmiałe pukanie do drzwi.

— Wejść — rzucił Arsen, nie przerywając śniadania.

W jadalni pojawiła się dziewczyna. Filigranowa, ładna, o delikatnej urodzie i burzy brązowych loków. Na widok Gadara ukłoniła się niezgrabnie, patrząc jednak śmiało i z zaciekawieniem. Nieco za bardzo jak na tę porę dnia strojna i kolorowa suknia nie pozostawiała wątpliwości co do profesji młodej kobiety.

— Czego chcesz, Tanet? — rozległ się głos Arsena. Młodszy brat z satysfakcją wychwycił w nim nutę zakłopotania.

— Nie powiedziałeś mi, panie, czy życzysz sobie mojej obecności także tego wieczora.

— Ustalmy, że jeśli nie będę jej sobie życzyć, to ci powiem. W innym przypadku przychodź, dobrze? Wzięłaś pieniądze?

— Tak, panie.

Ukłoniła się ponownie i wyszła, szeleszcząc warstwami pstrokatego materiału.

Cisza stała się jeszcze bardziej krępująca, tym razem nie tylko dla młodszego brata. Arsen siedział ze zmarszczonymi brwiami, nerwowo bawiąc się widelcem.

— Widzę, że nie zmieniłeś zwyczajów — odezwał się wreszcie Gadar.

Arsen upuścił widelec, który z brzękiem uderzył o talerz.

— Znowu zaczniesz moralizować? Zapomniałem już, jak potrafisz być nieznośny. Nikomu nie wyrządzam szkody, nie zdradzam żony i nie krzywdzę gromady dzieci. Jeśli...

— Tak, tak, jeśli znajdziesz odpowiednią dziewczynę, to się ustatkujesz. Słyszałem to już. A szukasz?

— A ty?

— To ty jesteś starszy.

Gadar patrzył na brata, na jego ciemne, ciskające gromy oczy, lekko drżącą dłoń, którą przejechał po rozczochranych włosach. Arsen nie zwykł tracić panowania nad sobą, więc ten wybuch był dość zaskakujący.

— Boisz się? — Zmiana tematu nastąpiła zupełnie niespodziewanie. Arsen wbił w brata zdumiony, nierozumiejący wzrok. — Pytam, czy się boisz. — Młodszy wskazał na nadgarstek gospodarza. Rozpięty mankiet odsłonił czarny rzemień, owinięty kilka razy tuż nad dłonią. Przymocowany do niego mały medalion kołysał się przy każdym ruchu.

— To pamiątka po matce, przecież wiesz. Ty swojego nie nosisz?

Gadar rozpiął najwyższy guzik koszuli i wyciągnął spod niej łańcuszek. Zwisał z niego identyczny medalion. Prosta, srebrna blaszka z wmontowanym zielonym oczkiem.

— Noszę. Zawsze nosiłem, ze względu na jej pamięć. Ale przecież ty swój trzymałeś w pokoju, zamknięty w jakiejś szufladzie. Dlatego pytam. Co się stało, że postanowiłeś go nosić? Boisz się?

Arsen wzruszył ramionami.

— Byłbym głupcem, gdybym nie zachowywał ostrożności. Dobrze wiesz, co stało się wiosną na północy. Takie rebelie lubią wymykać się spod kontroli, o ile oczywiście ktoś w ogóle zamierza je kontrolować. Tak czy inaczej, często kończą się rzeziami. Najpierw jednej, potem drugiej strony. Nie chciałbym zostać przypadkową ofiarą.

— Przypadkową?

Arsen przewrócił oczami.

— Tak, tak, masz rację, Samarowie mają pełne prawo nas nienawidzić. To my zrobiliśmy z nich niewolników. Ale teraz my jesteśmy tu, a oni tam. — Machnął ręką w nieokreślonym kierunku. — W pewien sposób wszyscy stoimy na bombie, czekając, kogo szybciej rozerwie.

— My uzbroiliśmy tę bombę, my powinniśmy ją rozbroić.

Starszy z Koharów wstał od stołu, podszedł do okna, otworzył je na oścież. Wychylił się przez parapet, wystawiając twarz do słońca. Gadar patrzył, jak ramiona brata unoszą się i opadają w rytm głębokich oddechów. Gdy Arsen odwrócił się w jego stronę, twarz rozjaśniał mu już przekorny uśmiech.

— Oczywiście, braciszku. Ale praca sapera jest niebezpieczna, amatorzy nie powinni się nią zajmować. Słyszałeś, że podczas powstania, na północy, Samarowie używali swoich... mocy? Wszyscy właściciele niewolników wygrzebali ze starych kufrów, strychów, piwnic i komód dawne amulety, nawet, jeśli wcześniej o nich w ogóle nie myśleli. Ja... Ja również znalazłem swój. — Uniósł nadgarstek, medalion błysnął na tle czarnego rzemienia. — Nagle stało się groźnie.

Gadar zaczął kiwać się na krześle, hardo uniósł podbródek.

— A wiesz, że wokół stolicy wielu właścicieli uwolniło swych niewolników?

Arsen pokiwał głową.

— Słyszałem. Bardzo szlachetnie. A wiesz, że byłem niedawno za granicą? W Marawii. Większość czasu spędziłem przyjemnie, jak na bogatego próżniaka przystało. Ale przeszedłem się też po mieście, i to tych dzielnicach, których odwiedzanie moi drodzy gospodarze serdecznie mi odradzali. Oczywiście, z odpowiednią obstawą. Robotnicy pracują w fabrykach od rana do wieczora, siedem dni w tygodniu. Przemykają ciasnymi, cuchnącymi uliczkami, półprzytomni ze zmęczenia, bladzi, wyniszczeni. Ich dzieci, pozostawione bez opieki, włóczą się brudne i głodne. A gdy skończą siedem, osiem lat, zaprzęgane są do maszyn, tak jak rodzice. To są wolni ludzie, Gadarze. Wolni. Nie ma wśród nich ani jednego niewolnika. Mogą odejść z tych fabryk, które wysysają z nich siły. Czy to robią? Nie. Bo muszą coś jeść, muszą wykarmić dzieci. Rozumiesz?

Gadar patrzył na brata spod półprzymkniętych powiek, mocno zaciskając szczęki. Zawsze go podziwiał, odkąd pamiętał czuł, jakby wychowywał się w jego cieniu. To tamten był starszy, silniejszy, bardziej śmiały i ujmujący. Ale teraz młodszy z Koharów wyraźnie widział, jak Arsen desperacko stara się przekonać samego siebie, że dla świętego spokoju lepiej nic nie zmieniać.

— A ta dziewczyna... Jak ona ma na imię? Tanet? Ta, której płacisz za nocne wizyty?

— Co z nią?

— Ona też musi coś jeść, gdzieś mieszkać. Jest wolna, prawda? Ale czy robi to, co sobie wybrała, czy to, co konieczne, by przeżyć?

Arsen patrzył na brata bez słowa, a oczy pociemniały mu jeszcze bardziej. Nagle zgarbił się nieco, jakby tracąc do reszty pewność siebie. Odwrócił się i postąpił kilka kroków w stronę drzwi. Rzucił jeszcze przez ramię:

— Na popołudnie mamy zaproszenie do Mahinów. Nie widziałem się z nimi od wielu tygodni, ale najwyraźniej wiadomość o twoim przyjeździe szybko do nich dotarła. Myślałem, żeby odmówić, jednak przypomniałem sobie, że na pewno chciałbyś zobaczyć Sanę. Muszę cię jednak uprzedzić — bardzo się zmieniła.

— A Mahinowie? Zmienili się?

— Nie. Zupełnie nie.

— Więc może mi powiesz, że życie ich niewolników również jest lepsze od życia tych robotników, których widziałeś w Marawii?

Arsen zamarł na chwilę, po czym położył dłoń na klamce drzwi.

— Muszę popracować. Będę w gabinecie, gdybyś mnie bardzo potrzebował.

Wyszedł, zatrzaskując za sobą drzwi.

***

Salon w zameczku Mahinów przypominał całą ich siedzibę. Surowe kamienne ściany i pozbawione dywanów podłogi sprawiały, że nawet w ciepłe dni panował w nim chłód. Gadar próbował sobie wmówić, że budowla emanuje ascetycznym pięknem, ale szybko zatęsknił do przytulnego, choć rozległego dworu Koharów.

Faridon Mahin byłby nawet całkiem przystojnym mężczyzną, gdyby nieco zadbał o sylwetkę. Wciąż młody, ale postarzony nadmiernie pucołowatą twarzą i wyraźnie zarysowującym się pod opiętą kamizelką brzuchem, poruszał się z pewnym trudem, od czasu do czasu posapując. Tamas, brat bliźniak, był jego zupełnym przeciwieństwem. Drobny, szczupły, zwinny, szybki w ruchach. Gadar spojrzał na siedzącą w przestronnym fotelu Sanę i poczuł niemal fizyczny ból na myśl o tym, że ta piękna, pełna życia kobieta wyszła za gbura, okrutnika, rozpustnika. I tłuściocha.

Pełna życia... Zerknął na nią jeszcze raz i serce ścisnęła mu zimna pięść. Sana tkwiła w fotelu prawie bez ruchu, przesunęła tylko pustym spojrzeniem po twarzach gości, lekko skinęła głową, po czym wbiła wzrok w ułożone na udach dłonie. Nie zareagowała na widok dawno niewidzianego młodzieńca, nie przywitała go jak dobrego znajomego, którym przecież był dla niej jeszcze rok temu. Miał nadzieję, że może ciąża ją tak zmieniła — jej brzuch przerastał już mężowski bańdzioch — a wkrótce powróci dawna Sana, wesoła, inteligentna, dowcipna. W głębi duszy wiedział jednak, że tak się nie stanie.

Podano wyłącznie wino. Czerwone, ciężkie, słodkie jak ulepek. Gadar skrzywił się bezwiednie akurat wtedy, gdy w drzwiach ukazała się potężna sylwetka seniora rodu, Hagana Mahina.

— Uuu, paniczykowi ze stolicy nie smakuje nasze wino — roześmiał się głośno i uderzył Gadara w ramię. — Witaj, chłopcze. Cieszę się, że przyjechałeś, i że przywiozłeś Arsena. Twój brat zaszył się u siebie i w ogóle nas nie odwiedza. — Spróbował wina, wypluł je z powrotem do kieliszka. — No tak, co podajecie gościom? — krzyknął w stronę synów. — Dziewczyno! — Gestem przywołał stojącą w kącie młodą niewolnicę, białowłosą Samarkę. — Idź do piwnicy, wybierz coś lepszego.

Dziewczyna skłoniła się i cicho wymknęła z pokoju.

— A ty opowiadaj. Jak w tej stolicy? Po coś tam w ogóle pojechał?

— Studiuję prawo.

— O, bardzo mądrze! Zawsze mówiłem moim gówniarzom: Koharowie mają łby na karkach, nie tak jak wy! — Machnął ręką w stronę synów. — Jeden studiuje prawo, drugi... — spojrzał na Arsena, który w milczeniu stał przy oknie i bawił się kieliszkiem — drugi też ma różne dziwne pomysły... Ale ja będę miał kolejnego dziedzica. — Podszedł do Sany i położył wielką łapę na jej brzuchu.

Gadar zorientował się, że stary Mahin musiał zacząć pić już znacznie wcześniej.

— Widzisz, Arsenie, nawet Faridon jest w stanie spłodzić potomka. Nawet Faridon! A ty? — Starszy Kohar nie reagował, wciąż wpatrzony w kieliszek. — Chociaż, kto wie, chłopcze, kto wie. Może jakaś dziwka wychowuje twojego bękarta, a ty nawet o tym nie wiesz. Albo wiesz i masz to w dupie, co?

Arsen odwrócił się powoli, spojrzał na Hagana. Ładunek nienawiści, jaki zmieścił w czarnych oczach, przeraził Gadara. Gospodarz też musiał poczuć się nieswojo, bo ponownie zwrócił się do młodszego z gości:

— To mów, co tam w stolicy? Co się mówi o tym szalonym powstaniu na północy? — Najwyraźniej jednak odpowiedź go nie interesowała, bo kontynuował monolog, niemal nie robiąc przerw na oddechy. — Wyobrażacie to sobie? Bandy dzikusów napadają na szlacheckie domy, wyrzynają, gwałcą, palą. Ich brudne łapska na ciałach naszych kobiet. Dzika, prymitywna, bezrozumna czerń zalewająca cudowne pałace, piękne ogrody, niszcząca biblioteki, teatry, fihalr... filham... flihamro... — Język jednak zaczął mu się wkrótce plątać.

Arsen patrzył na pijanego mężczyznę jak na wyjątkowo ciekawego insekta.

— Filharmonie, tak? To rzeczywiście dla Mahinów musi być straszną wizją — atak prostaków i upadek kultury.

Gadarowi wydało się, że jego serce na chwilę przestało bić. Kątem oka złowił przelotny uśmiech na twarzy Sany i serce ponownie ruszyło, szybko, jakby chciało nadrobić stracone uderzenia. Coś jednak wciąż tli się w tej dziewczynie. Do Hagana słowa Arsena chyba nie dotarły, bo zmarszczył tylko czoło, kołysząc się lekko w przód i w tył. Ale jego synowie poruszyli się niespokojnie, a krew spłynęła im z twarzy w jednej chwili, razem ze złośliwymi uśmieszkami. Tamas zbliżył się do Arsena, wycelował w niego palec.

— Jesteś gościem, Kohar, nie nadużywaj jednak praw gościnności. Szkoda by było...

Drzwi uchyliły się, skrzypienie przerwało Tamasowi w pół zdania. Niewolnica wsunęła się do środka, trzymając w ręce butelkę wina.

— Co tam przyniosłaś, dziewczyno? — Najstarszy Mahin odebrał jej butelkę, chwycił nowy kieliszek i nalał sobie po brzegi. Umoczył usta, przełknął. — No, lepsze! Może nawet nasz paniczyk ze stolicy będzie zadowolony.

Faridon patrzył na Samarkę, która nagle znalazła się na środku pokoju. Stała ze spuszczoną głową, starając się możliwie najmniej zwracać na siebie uwagę. Złapał ją za łokieć, przyciągnął do siebie. Szczupła, lekka dziewczyna wylądowała na jego kolanach, gwałtownym ruchem wtargnął ręką za jej bluzkę, ścisnął drobną pierś. Poddawała się pokornie, bezwolna, zesztywniała z przerażenia. Gadar spojrzał na Sanę — znowu obserwowała leżące na udach dłonie.

— Patrzysz na moją żonę, co? Zawsze ci się podobała, prawda, chłopcze? Nic dziwnego, to prawdziwa piękność. Ale mam dla ciebie dwie złe wiadomości. Po pierwsze, no właśnie, jest moją żoną. Teraz trochę straciła na atrakcyjności, przez ten brzuch. Ale to wciąż moja żona, więc prawo pierwszeństwa należy do mnie. A po drugie, paniczyku ze stolicy, Sana ma inne marzenia. — Gadar wychwycił skurcz paniki, który przebiegł przez twarz kobiety. — Tak, moja żona marzy o twoim bracie, Arsenie. Prawda, kochanie? Podoba ci się ten dziwkarz. To o nim myślisz, gdy cię pieprzę. To jego widzisz pod powiekami, gdy zamykasz oczy...

Gadar stał jak sparaliżowany. Prawie się przewrócił, gdy silne szarpnięcie za rękaw pociągnęło go w stronę drzwi.

— Chodź. — Głos brata był zachrypnięty, obcy.

Biegł korytarzem za Arsenem, który pędził obijając się o ściany. Wypadli na dziedziniec, uderzyło w nich rześkie, wieczorne powietrze. Arsen zatoczył się, położył rękę na brzuchu, zgiął w pół, jakby zbierało mu się na torsje.

— Co ci?

Starszy brat pokręcił głową, wyprostował się z trudem.

— Nic. Nienawidzę ich, nienawidzę. Nie wiem, po co tu przyjechałem, po co skorzystałem z zaproszenia. Czego się spodziewałem? Idiota... — Ostatnie słowo wyszeptał.

Wracali w ponurych nastrojach, każdy pogrążony we własnych myślach. Pół mili przed domem Arsen zatrzymał konia.

— Wracaj sam. Ja potrzebuję jeszcze trochę powietrza.

Gadar patrzył, jak brat pośpiesza wierzchowca i wkrótce znika za drzewami. Westchnął i ociężale ruszył w stronę domu.

***

Jadalnia była cicha i pusta. Nie spodziewano się powrotu braci tak wcześnie, mieli przecież zjeść kolację u Mahinów. Gadar przesunął dłonią po twarzy zmęczonym gestem i poszedł do kuchni. Tu też było pusto i cicho, ale za to jedzenia nie brakowało. Ukroił grubą kromkę chleba, posmarował masłem, nałożył plaster szynki. Znalazł nawet jakieś napoczęte wino. Usiadł przy stole, podparł ręką głowę i zaczął jeść, przeżuwając powoli.

— Gdzie Arsen?

Przymknął powieki. Nie teraz. Chciał być sam, coś zjeść, napić się, odpocząć. I nie rozmawiać z nikim.

— Gdzie Arsen? — Głos stał się bardziej natarczywy, a przed chłopakiem stanął Danil.

Gadar wskazał podbródkiem nieokreślony kierunek.

— Na zewnątrz. Chciał jeszcze trochę pojeździć.

Danil usiadł, napełnił sobie kieliszek.

— Nie powinniście byli tam jechać, mówiłem mu. Skończyło się jak zawsze, co?

— Nie wiem, jak kończy się zawsze, ale tym razem skończyło się źle.

Danil patrzył wyczekująco, lecz Gadar najwyraźniej nie miał nic do dodania. Stary nauczyciel zmusił się do uśmiechu i powiedział:

— Przynajmniej tym razem nikt nikogo nie postrzelił.

Gadar spojrzał na niego ze zdumieniem.

— Postrzelił? O czym ty mówisz?

Teraz to Danil sprawiał wrażenie zmieszanego i zaskoczonego.

— Nic ci nie pisał? Tak, to do niego podobne. Cztery czy pięć miesięcy temu zaprosili go na polowanie. Pojechał, tak jak teraz, nie wiadomo po co. Uprosiłem tylko, żeby wziął ze sobą paru ludzi. Przywieźli go potem, zakrwawionego, z kulą w boku, na plecach. Tamas... Kajał się potem, że to wypadek, że niechcący, dowiadywali się o jego zdrowie codziennie. Może nawet im uwierzył, że to przypadkiem, czasem nie wiem, co mu po głowie chodzi. Ja też nie wierzę, że chcieli go zabić. Raczej dać mu nauczkę. Może ostrzec.

— Ostrzec przed czym?

— To był wypadek, Danilu, nie zawracaj chłopakowi głowy takim gadaniem. Już i tak ma o czym myśleć. — Arsen pojawił się w kuchni niezauważony. Chwycił jabłko, usiadł obok nauczyciela, nalał sobie wina. Mówił już zwyczajnie, spokojnie, pewnie. Ale oczy miał podkrążone, twarz bladą. — Zdaje się, że w bardzo krótkim czasie udało mi się zniszczyć to, o co ojciec dbał przez dwie dekady. Skłóciłem się z Mahinami ostatecznie i nieodwołalnie.

— Są odrażający. Trudno, żeby było inaczej.

Arsen spojrzał na brata z roztargnieniem.

— Ojcu jakoś się udawało.

***

— Zostawiliśmy tam wczoraj Sanę i tę dziewczynę.

Arsen pokiwał głową. Bracia przeciskali się pomiędzy straganami, zaduch powoli stawał się nieznośny. Gadar koniecznie chciał wybrać się w dzień targowy do miasta, bo ubzdurał sobie, że na takich niewielkich bazarach można znaleźć rzadkie książki, i to jeszcze w dobrych cenach. Rzeczywistość okazała się rozczarowująca, ściskał teraz pod pachą mały tomik, kupiony właściwie tylko po to, by nie przyznać się do całkowitej porażki.

— Tak. I niech ci się nie wydaje, że dobrze mi z tym.

— Powinniśmy byli coś zrobić.

Arsen przystanął, odwrócił się do brata, położył mu rękę na ramieniu i spojrzał w oczy.

— Co?

— Nie wiem. — Gadar dawno nie czuł się tak bezradny. — Nie wiem.

Arsen ruszył ponownie.

— Właśnie. Zdaję sobie sprawę z tego, co o mnie myślisz. I przyznaję ci rację. Jednak po prostu często nie wiem, co zrobić. I nie robię nic, bo boję się konsekwencji. Nie dla mnie, ja sobie dam radę. Ale co stałoby się z tą Samarką, gdybyśmy zareagowali? Co stałoby się z Saną? One dodatkowo cierpiałyby za nasze... bohaterstwo.

Gadar w milczeniu szedł obok brata, osowiały i zrezygnowany. Głowa pękała mu od myśli. Nie tak miały wyglądać jego wakacje. To było pierwsze lato bez ojca, który zmarł tuż przed wyjazdem młodego studenta do stolicy. Ojciec trzymał wszystko w ryzach, dyskretnie dyrygując majątkiem. Bracia nie przejmowali się specjalnie tym, co dzieje się w kulisach, korzystając z życia i pieniędzy. Majątkiem zarządzał teraz Arsen i wyglądało na to, że radzi sobie nieźle. Jednak porządki zapanowały odmienne. Nagle wszystko znalazło się tak... na wierzchu. Jeszcze do tego ten bunt na północy, który sprawił, że cały kraj objęły podenerwowanie i dziwna ekscytacja.

A dodatkowo dochodziły nurtujące Gadara drobiazgi.

— Faridon mówił prawdę?

— Kiedy?

— Gdy wspominał, że Sana się w tobie podkochuje.

Arsen wzruszył ramionami.

— Nie wiem. Widziałeś, jak ją traktuje. Raz czy dwa dałem jej do zrozumienia, że widzę, współczuję i nie podoba mi się to. Czy wystarczyło? Może i tak. A dla mnie to kolejna lekcja, że wtrącanie się jest niebezpieczne. To i siniaki, które pojawiły się na twarzy Sany niemal natychmiast po tym, jak w nagłym przypływie szlachetności postanowiłem ją pocieszyć.

Gadar popatrzył na ostry profil idącego obok brata, dyskretnie otaksował jego smukłą sylwetkę i ogarnęła go zazdrość. Nagle poczuł się niezręcznie w swoim chudym, piegowatym ciele i ze strzechą kasztanowych włosów o miedzianym połysku. Świat był niesprawiedliwy pod każdym względem.

— A to, o czym wspominał wczoraj Danil? Ten postrzał podczas polowania.

— To mógł być wypadek. Nie za bardzo mam ochotę rozmyślać na ten temat. Bo wtedy dochodzę do wniosku, że może Danil ma rację. Może to miała być nauczka. Albo ostrzeżenie.

— Nauczka za co? Ostrzeżenie przed czym?

Ale Arsen nie odpowiedział. Przystanął, wsłuchał się we wrzaski dochodzące z końca targowiska, gdzie na podwyższeniu stał ubrany w pstrokatą tunikę mężczyzna. Wykrzykiwał on krótkie, urywane zdania, a za jego plecami tłoczyło się kilkanaście osób, pilnowanych przez piątkę rozglądających się spode łbów drabów. Tęczowy wyciągnął właśnie ze zbitej gromadki Samarkę. Dziecięcy krzyk przebił się ponad inne dźwięki, zagłuszając zwykły harmider targowiska.

Gadar patrzył na wyrwaną ze stadka kobietę. Niespecjalnie znał się na rodzajach niewolników, zdawał sobie jednak sprawę, że za nią handlarz może otrzymać dobrą cenę. Była młoda, bardzo ładna, o długich, prostych włosach. Jasnorudych, nie białych, jak jej towarzyszy niedoli. I rzeczywiście — tłum pod podwyższeniem wyraźnie się ożywił, a sądząc po reakcji pstrokatego mężczyzny licytacja szybko się rozkręciła. Dziewczyna wyglądała na oszołomioną, cały czas próbowała odwracać się za siebie, w stronę dziecięcego płaczu. Jeden z uzbrojonych zbirów niedbale powstrzymywał może czteroletniego chłopca, wyrywającego się do licytowanej kobiety.

Arsen obserwował to widowisko jak zahipnotyzowany; postąpił kilka kroków do przodu, jakby przyciągany tajemną siłą. Ale nie patrzył już na podium, tylko na szalejący pod nim, przekrzykujący się ofertami tłum. Nie zauważył, gdy chłopiec wyrwał się zbirowi i podbiegł do kobiety, gdy wściekły mężczyzna złapał go za ramię i brutalnie cisnął na deski. Nie patrzył, jak dziewczyna z dzikim wyciem rzuciła się w stronę sponiewieranego dziecka, a pstrokaty szarpnął ją za koszulę, oddzierając rękaw. Jak — wywołując narastający ryk gapiów — targał materiał dalej, odsłaniając piersi młodej niewolnicy. Zadziwiająco pełne piersi, kolejny po ciemniejszych włosach dowód na to, że kobieta nie była Samarką czystej krwi. Raczej owocem romansu któregoś z właścicieli z pociągającą niewolnicą. Czy też, co bardziej prawdopodobne — owocem gwałtu.

Arsen obserwował plecy licytujących, wychwytywał kolejne oferty.

— Siedemdziesiąt! — Rozległ się czyjś piskliwy z podekscytowania głos, a kolorowy handlarz oblizał wargi, rozglądając się wokół. Ale nikt już nie zamierzał podbić oferty, niedoszli kupcy machali z rezygnacją rękami, kręcili głowami, zerkając tęsknie na nagi biust zalanej łzami dziewczyny. Arsen odczekał jeszcze ułamek chwili, po czym zaklął i począł przeciskać się przez tłum.

— Siedemdziesiąt pięć! — krzyknął po drodze. Gadar ruszył za bratem.

Faridon Mahin odwrócił się powoli i wbił w zbliżającego się Kohara wzrok, w którym niedowierzanie szybko ustępowało miejsca furii.

— Osiemdziesiąt — wysyczał, unosząc rękę.

— Sto. — Arsen zareagował błyskawicznie. — I miejmy to, kurwa, już z głowy — dodał tak cicho, że usłyszał go tylko Gadar, który właśnie stanął u boku brata.

Na placu zrobiło się cicho. Nikt nie patrzył na podwyższenie, nikogo nie interesowali niewolnicy. Wszyscy spoglądali w kierunku Faridona, stojącego w postawie wściekłego, żądnego krwi byka oraz pozornie zupełnie ignorującego go Arsena. Czekano na ruch Mahina, ale najwyraźniej oferta konkurenta przekroczyła jego dzisiejsze możliwości. Faridon odetchnął kilka razy głęboko, dumnie uniósł głowę, zdusił płomienie w oczach i spokojnym, powolnym krokiem opuścił plac. Targowisko ponownie ożyło.

— Teraz ten chłopiec, szybko — warknął Arsen, a pstry handlarz, zginając się w ukłonach, wyciągnął na środek podwyższenia zasmarkanego czterolatka. Tłum zupełnie stracił zainteresowanie licytacją, małe dzieci nie miały dużej wartości. Chłopiec stał się własnością młodego Kohara po cenie wywoławczej dziesięciu skadów.

Arsen krytycznie popatrzył na nowy nabytek.

— Teraz pójdziemy się napić — rzucił w przestrzeń, a Gadar zgodził się bez szemrania.

Gdy wrócili do domu, w głowach wciąż im nieco szumiało. Danil wyszedł braciom na spotkanie.

— Zakładasz przedszkole? — spytał Arsena. — To powinieneś zacząć lepiej się prowadzić.

— Może od jutra. Pomyślę o tym, kiedy zrobi się chłodniej. Teraz muszę się wykąpać, upał robi się nie do wytrzymania. Aha, a wieczorem przyślij do mnie tę nową niewolnicę.

Wszedł do domu, po drodze rozpinając guziki kamizelki, nieświadom zaskoczonego i pełnego rozczarowania wzroku, którym odprowadzał go młodszy brat.

***

Gadar nie potrafił skupić się na lekturze. Po raz trzeci zaczynał czytać ten sam akapit i po raz trzeci konstatował, że nic z niego nie rozumie. Nie zszedł na kolację, wymawiając się bólem głowy. I chyba wykrakał, bo poczuł, że głowa rzeczywiście zaczyna mu dokuczać.

Energicznym ruchem zamknął książkę. Podszedł do okna. Na zewnątrz panowała już ciemność, ale daleko, w miejscu, gdzie znajdowały się budynki dla niewolników, płonęły małe, pomarańczowe ogniska. W ich świetle migotały drobne sylwetki, pojawiając się i znikając wraz z wystrzeliwującymi w górę płomieniami. Widok był nierzeczywisty, hipnotyzujący i Gadar mógłby tak stać i patrzyć, gdyby szybko nie przywołał się do porządku. To była ułuda, pozory radości, sielanki i wieczornego wytchnienia. On, Gadar Kohar, wiedział takie rzeczy doskonale. Jeśli niewolnicy tańczyli, śmiali się, pili, to tylko z desperacji, z bolesną świadomością, że wieczór może okazać się ich ostatnim. Wczoraj, przez chwilę, gdy pękał z dumy po tym, jak brat utarł nosa Faridonowi, miał nadzieję, ba, niemal pewność, że tu być może jest inaczej. Nadzieja jednak szybko pękła i przemieniła się w nicość, niczym bańka mydlana.

Zaczął kroczyć po pokoju, od okna do drzwi, od drzwi do okna i z powrotem. Przygryzał wargi, marszczył brwi, gestykulował w niemej dyskusji z samym sobą. Wreszcie podjął decyzję, rzucił wciąż trzymaną książką na łóżko i wyszedł na korytarz. Po chwili energicznie, głośno zapukał do drzwi sypialni brata. Nie było odzewu, nacisnął więc klamkę i wszedł do środka. Blade światło, które wraz z nim wtargnęło do pokoju z korytarza, ukazało wciąż zaścielone łóżko, leżącą na nim grzbietem do góry otwartą książkę, biurko zasłane papierzyskami, niedbale rzuconą na poręcz krzesła kamizelkę. Nie ulegało wątpliwości, że gospodarza nie było w środku.

Chłopak wycofał się skonfundowany. Chwilę stał, nie wiedząc, co począć, gdy zza rogu usłyszał szmer, a potem odgłos cicho zamykanych drzwi. Oczywiście, gabinet niemal sąsiadował z sypialnią Arsena. Baraszkować z niewolnicami nie trzeba było przecież w wygodnym łóżku. Ruszył zdecydowanym krokiem, by po chwili niemal zderzyć się z rudowłosą Samarką. Dziewczyna stała pod ścianą, szeroko otwartymi ze zdumienia oczami wpatrywała się w trzymany w dłoniach dokument. Musiała usłyszeć Gadara, bo podniosła wzrok, uchyliła usta, jakby chciała coś powiedzieć, a w końcu nieco niepewnym ruchem wyciągnęła rękę. Kohar wziął od niej papier, przeczytał go błyskawicznie i poczuł, jak również jego oczy robią się coraz większe. Przeczytał dokument jeszcze raz, i jeszcze raz, wreszcie oddał go kobiecie, szepcząc:

— Jesteś wolna. I twój syn też.

Dziewczyna wyglądała, jakby ktoś mocno trzepnął ją w głowę. Z trudem oderwała plecy od ściany; gdy wymijała Gadara, na chwilę ugięły się pod nią kolana. Ale w miarę, jak jej kroki oddalały się, stawały się coraz szybsze, coraz lżejsze. Tylko Gadar pozostał w miejscu z głupią miną.

Danil wyszedł z gabinetu. Drgnął wystraszony, gdy w półmroku kątem oka wychwycił skamieniałą sylwetkę Gadara. Zbliżył się do młodzieńca i parsknął śmiechem, widząc jego zdumioną twarz.

— Wiesz, chłopcze, on po prostu nie jest zbyt wylewny. Śpij dobrze, do jutra.

Gadar powoli podszedł do drzwi gabinetu. Położył dłoń na klamce, kilka razy głęboko odetchnął. Wahał się jednak odrobinę za długo. Z drugiej strony usłyszał dźwięk przekręcanego klucza. Poczekał jeszcze chwilę, zastanawiając się, co ze sobą począć, aż wreszcie, z pewną ulgą, wrócił do własnej sypialni.

***

Stał przy oknie, obserwując gasnące już ogniska, gdy z rozmyślań wyrwało go ciche pukanie. Nie zareagował, nie odezwał się, nie odwrócił. Nie dlatego, że nie chciał — po prostu nagle poczuł się ociężały, bezwolny... Nonsensowny. Pukanie powtórzyło się, nieco głośniej. Zebrał w sobie całą siłę woli, by wychrypieć:

— Wejdź.

Arsen wsunął się do sypialni brata niemal bezszelestnie. Gadar patrzył na jego odbicie w szybie, widział, jak tamten zamyka drzwi, opiera się o nie plecami, zakłopotanym gestem przeczesuje włosy. A potem kieruje się ku łóżku i siada na nim z ciężkim westchnieniem.

— Dlaczego mi nie powiedziałeś? — rzucił Gadar w stronę okna.

— Nie pytałeś. Nie było okazji.

Z gardła młodszego brata wyrwał się jakiś dziwny, szorstki, nieprzyjemny dźwięk. Zapewne śmiech.

— Nie było okazji? Było tysiąc okazji.

— Przesadzasz. Zresztą, błądzę po omacku. Wieczory spędzam w towarzystwie dokumentów, starając się wszystko skalkulować. Nie chcę zniszczyć tego, czego dokonał ojciec. Już zrujnowałem stosunki z najbliższymi sąsiadami, nie chciałbym jeszcze obrócić w pył naszego majątku...

— Ilu? — przerwał mu Gadar.

Arsen odchylił głowę, zaczął rozmasowywać sobie kark.

— Wszystkich.

— Kiedy?

— Niecałe pół roku temu.

— Ktoś odszedł?

— Dwoje. Para. Młode małżeństwo. Ale wrócili po kilku tygodniach.

Gadar zamachał rękami.

— Oczywiście, co mieli zrobić? Napiętnowani niewolnictwem, niewyobrażalni w innej roli. To też nasza wina.

Arsen przymknął powieki, położył się na zaścielonym łóżku brata.

— Masz rację. Ale mów inaczej.

Milczeli chwilę. Arsen sprawiał wrażenie, jakby zasnął, więc gdy z łóżka dobiegł jego spokojny, monotonny głos, Gadar drgnął spłoszony.

— Nie nadaję się do tego, nie tak, jak ojciec. On potrafił lawirować, unikać i okrucieństwa, i nadmiernych emocji. A my, braciszku, uciekaliśmy od trudnych pytań. Teraz zostałem z tym wszystkim na karku i nagle się okazuje, że sobie nie radzę. Nie radzę sobie z takimi sytuacjami jak wczoraj na targu, nie radzę z tymi historiami, które słyszę lub których się domyślam. Kto by pomyślał, prawda? — Uśmiechnął się cierpko. — To jest podłe, Gadarze, to, co robili nasi rodzice, dziadkowie... To, w czym wciąż tkwię ja. Nie wybrałem sobie tej roli. To jest podłe... Ale i tak zastanawiałem się wiele miesięcy. Czytam książki, broszury, które teraz ukazują się tuzinami, też te, które ze sobą przywiozłeś. I tak, mówią prawdę. Ale ja się boję tej gwałtowności, tej szybkości w zmianach, której żądają. Czym to się może skończyć? Najpierw jedni zaczną wyrzynać drugich, a potem ci drudzy pierwszych? Tak jak to było na północy? A może jednak damy się wyrżnąć w całości i nie będzie się komu mścić? Chyba że oni sami zaczną się nawzajem masakrować. Opcji jest wiele. A potem myślę — może jednak się da, a moje obawy są objawem paranoi i tchórzostwa. I natychmiast sobie przypominam Mahinów, i od razu wiem, że nie, nie jestem paranoikiem. Tchórzem, kto to wie.

Znowu przerwał na chwilę, otworzył oczy.

— Nasi przodkowie triumfalnie wdrapali się na bombę, na której wciąż siedzimy, a lont jest coraz krótszy. Ale większość z nas tego nie zauważa lub udaje, że nie zauważa. I w końcu wszyscy wylecimy w powietrze, bo będą bronić się zębami i pazurami.

Gadar nagle dostał objawienia.

— Tak jak Mahinowie. Dlatego cię zranili? Bo przestraszyli się tego, co robisz? I postanowili dać ci nauczkę? To nie był wypadek.

— Być może. Tak. Nie wiem. Nie chcę myśleć o Mahinach.

Arsen sprawiał wrażenie rozdrażnionego. Podłożył ręce pod głowę, luźny rękaw odsłonił nadgarstek; srebrny medalion zamigotał w świetle gazowej lampki.

— Myślę, że po tym, co zrobiłeś, ochrona nie jest ci potrzebna.

Arsen spojrzał na brata i wykrzywił wargi.

— Obawiam się, że bardzo się mylisz. Tam, na północy, ginęli nie tylko właściciele. Rebelia nie zastanawia się, kto zasłużył, kto nie. Nie pyta, nie rozważa, nie osądza. Masakruje. Zginęli wolni służący, zginęli nawet niektórzy domowi niewolnicy. Albo ci, którzy próbowali chronić swoich panów. Myślisz, że mnie by oszczędzono? Bardzo wątpliwe. — Uniósł rękę, przyjrzał się medalionowi. — A to... To założyłem, bo Danil mi kazał. Nie wierzę, by mogło mi pomóc, gdyby stało się naprawdę niebezpiecznie.

— Ale przecież wszyscy mówią, że Samarowie użyli swoich umiejętności. Że to głównie z tego powodu powstanie okazało się tak gwałtowne, tak skuteczne. Przynajmniej na samym początku.

— Wyjrzyj za okno, Gadarze. Gdyby chcieli nas teraz zarżnąć, zrobiliby to bez żadnych czarów-marów. Jasne, następnego dnia byłoby tu wojsko, jednak to marne pocieszenie, prawda? Ale dobrze, niech ci będzie. Noszę amulet matki nie tylko dlatego, że Danil się upierał. Przecież każę również malować znaki na murach. Bo siedzi mi z tyłu głowy — a co, jeśli? Chociaż, coraz mniej wierzę... Czytałem niedawno... Pożyczę ci tę broszurkę, bo jestem ciekaw, co o niej myślisz. Trudno tak nagle zupełnie zmienić punkt widzenia, jeśli od dzieciństwa wbijają ci do głowy odmienną wizję... Czytałem więc, że te dziwne moce Samarów nigdy nie były tak potężne, jak nam wmawiają. Nie wszyscy z nich też potrafią nimi władać, tylko wybrani. A teraz, po tylu pokoleniach, ta zawsze ułomna magia zdegenerowała się jeszcze bardziej. Wojsko musiało jakoś usprawiedliwić początkowe porażki na północy, wyprodukowało więc historyjki o walących się bez przyczyny murach, zawracających kulach, rozrywających się pozornie bez przyczyny ciałach. Tutaj, jak myślę, te opowieści dotarły jeszcze bardziej wyolbrzymione.

Gadar, ku własnemu zaskoczeniu, poczuł ukłucie rozczarowania.

— Przecież z jakiegoś powodu nasi przodkowie się ich obawiali. Ze strachu można zrobić różne straszne rzeczy.

Arsen uśmiechnął się kpiąco.

— Staram się rozważać wszystkie argumenty — dodał Gadar zakłopotanym tonem.

— Dobrze. Więc uważasz, że główną przyczyną nierównej wojny, która miała miejsce dwieście lat temu, był strach przed obdarzonymi niezwykłymi mocami krwiożerczymi Samarami?

— Nie twierdzę, że byli krwiożerczy...

— A małą Samarię przyłączono do naszego kraju tak sobie, o, przy okazji? No bo w końcu szkoda, by się marnowała bez mieszkańców. To teraz zmień proporcje. Moce są marne i ułomne, raczej mało niebezpieczne. Natomiast Samaria... Żyzna, prawda? Niewielka, fakt, ale ze swoimi bogactwami szybko okazała się najzamożniejszą prowincją. To też ma sens, prawda? Wcale nie mniejszy niż wersja oficjalnie obowiązująca. Myślę sobie — kontynuował — że gdyby mieli takie siły, to te nasze świecidełka na wiele by się nie zdały. Ale może się mylę? Co, jeśli czekają na naszą słabość, na poluzowanie więzów? Może rzeczywiście marzą tylko o tym, by rzucić się nam do gardeł?

Gadar prychnął.

— Traktujemy gorzej niż zwierzęta ludzi, którzy od co najmniej dwustu lat nie wyrządzili nam żadnej krzywdy. Nawet, jeśli kiedyś były jakieś powody, to za niepewne grzechy przodków cierpi już kolejne pokolenie. Takie historie jak ta wczorajsza, z targu, zdarzają się codziennie, wszędzie. Czym staliśmy się, Arsenie?

Starszy brat pokiwał głową.

— Tak. Czasem potrzebuję przypomnienia, że najprostsze odpowiedzi bywają najlepsze. Zmieniłeś się przez ostatni rok, ale ja również. Nie jestem jednak pewien, czy się z tego powodu cieszę... Wiesz, bo... — Arsen mówił coraz ciszej, słowa rwały się, z wyraźnym trudem wydostając się z gardła. W końcu mężczyzna zamilkł zupełnie. Gadar jeszcze chwilę czekał, przekonany, że brat zastanawia się, co powiedzieć. Ale gdy ujrzał, że pierś leżącego unosi się i opada rytmicznie, a rysy twarzy nagle złagodniały — jęknął i przewrócił oczami.

Świetnie. A gdzie on ma dzisiaj spać?

***

Kolejne dwa tygodnie minęły tak, jak wakacje na sielskiej wsi mijać powinny. Gadar dużo spał, dużo czytał, jadł również dużo i dobrze. Przypomniał sobie, jaką przyjemność sprawiały mu konne przejażdżki, wyruszał więc na nie codziennie. Czasem sam, czasem z bratem lub Danilem. Arsen sporo pracował, ślęcząc nad papierami w gabinecie. Ale majątek Koharów był — podobnie jak większość w okolicy — typowo rolniczy, więc Arsen spędzał równie wiele czasu poza murami dworu. Gadar starał się mu wówczas towarzyszyć, bo ponownie polubił przebywać w obecności brata.

A teraz jechali znad jeziora, z wciąż mokrymi włosami, w wilgotnych ubraniach lepiących się do ciał. Słońce chowało się już za niedalekim lasem, ale Arsen nie chciał jeszcze wracać. Puścili się galopem, Gadar poczuł, jak wiatr wyciska mu łzy z oczu. Popędził konia jeszcze bardziej, wyminął brata, zastanawiając się przelotnie, dlaczego tamten nagle zwolnił. Chyba usłyszał jego wołanie, ale nie miał zamiaru się zatrzymywać. Dzisiaj on będzie szybszy. Gnał dalej, nie zważając na to, że przez łzy niewiele widzi, podekscytowany tym, że za plecami słyszał coraz głośniejszy tętent. Arsen najwyraźniej starał się go dogonić.

Drzewa, które cały czas miał po lewej stronie, nagle się skończyły. Gadar zdał sobie sprawę z tego, że musiał znaleźć się na ziemi Mahinów. Skraj lasu stanowił granicę. Szarpnął wodze, gwałtownie hamując, koń parsknął z irytacją. Chłopakowi zrobiło się głupio. Arsen dopadł do niego, zły i naburmuszony. Gadar uśmiechnął się niepewnie.

— No co? Nic się nie stało.

— Jedziemy stąd. Ostatnie, czego mi trzeba, to kolejna pyskówka z Mahinami.

Gadar posłusznie zawrócił konia, ale to nagle Arsen jakby skamieniał. Odwrócił głowę w stronę lasu, nasłuchiwał. Młodszy brat poszedł w jego ślady. Świst powietrza, trzask, krzyk, płacz. Sekwencja powtórzyła się drugi, trzeci raz. Gadar skierował konia w stronę drzew, ignorując ciche przekleństwo brata. Wystarczyło, że przejechał kilkanaście kroków, by odkryć źródło dźwięków.

Tamas Mahin, zlany potem, chwiejąc się na nogach, właśnie unosił rękę, z trudem, wyraźnie zmęczony. Widać było, że włożył w ten ruch resztki sił, upór i zawziętość. A potem energicznie opuścił ramię, nie zważając ani na krzyk, ani na kolejne krople krwi, które poszybowały w stronę jego twarzy. Uderzeń musiało być już dużo, bo oblicze Tamasa przypominało czerwoną maskę, a plecy klęczącego przed nim mężczyzny — posiekane mięso. Niewolnik był dość mocno zbudowany, na pewno silny, ale na ostatni cios zareagował już słabo — krótkim dreszczem, który przemknął przez jego ciało, być może cichym jękiem. Krzyczała za to kobieta, powstrzymywana przez inne niewolnice, odgrodzona od bitego mężczyzny i Mahina nieszczelnym kordonem kilku przybyłych wraz z Tamasem jeźdźców.

— Nie. — Arsen położył bratu rękę na ramieniu i Gadar dopiero wówczas poczuł smak krwi z przegryzionej wargi. — Jedźmy stąd.

Kobieta wyrwała się trzymającym ją niewolnicom i runęła w stronę Tamasa. Bez trudu przebiła się przez zaskoczonych mężczyzn, wyciągnęła ręce, zakrzywione palce kierując prosto w twarz młodego Mahina. Ale któryś ze strażników szybko odzyskał przytomność umysłu, chwycił ją za włosy, szarpnął. Wylądowała na ziemi, kopniak w brzuch uczynił ją zupełnie bezbronną.

Gadar wyrwał Tamasowi bicz z dłoni, począł go okładać, raz za razem, niezbyt celnie, chaotycznie, ale mocno. Obecni zamarli, nie mając pojęcia, co uczynić. Arsen skoczył na brata, przewrócił go, rozbroił. Chwycił za kołnierz, uniósł z ziemi i wyciągnął z kręgu zdumionych ludzi.

— Oszalałeś — syknął i pchnął chłopaka w stronę koni. — Zostań tam. — Przejechał dłonią po twarzy i Gadar zauważył, że palce brata drżą. A jego oczy... Nie, nie były wściekłe. Były przerażone.

Tamas popatrzył na nich i nagle się uśmiechnął. Wyjął zza pasa pistolet, spokojnie go załadował, podszedł do wychłostanego, ciężko oddychającego mężczyzny. Wyciągnął rękę i nacisnął spust. Białe włosy poczerwieniały, trup runął twarzą na ziemię. Powalona kobieta zaczęła wić się po trawie, wyjąc niemal bezgłośnie. Arsen zatoczył się w stronę brata, zwinął dłoń w pięść. Opamiętał się w ostatniej chwili, ręka nie dosięgła celu. Ty idioto! — Te słowa, wyrzucone spomiędzy pobladłych warg zabolały Gadara bardziej niż cios. Tamas wyciągnął z gromadki niewolników jakiegoś chłopaka, może piętnastoletniego. Podniósł leżący na ziemi bicz i znów zaczął uderzać, patrząc jednak bardziej na Koharów niż na czerwieniejącą koszulę dzieciaka.

— Przestań, Mahin. Pokazałeś już, co potrafisz. — Arsen postąpił krok do przodu.

Tamas odrzucił bicz.

— Nie, jeszcze nie. Twój brat, Kohar, obraził mnie. Żądam satysfakcji, paniczyku ze stolicy.

***

Tamas podał Arsenowi wypełniony winem kieliszek. Gość zawahał się, ale wziął naczynie. Próbował ignorować siedzącego pod oknem, obserwującego go z zaciekawieniem Faridona.

— Też bym wolał, żebyś to był ty. Wybacz, nie przyjmę jednak oferty. Problem z nią jest taki, że ty mógłbyś dać mi radę. Gadar, hm... Sam wiesz.

— On nie potrafi walczyć, nigdy nie potrafił. Będziesz się pojedynkował z chłopcem, który ledwie utrzyma szablę. Jaką z tego możesz mieć satysfakcję?

Tamas uśmiechnął się i przekrzywił głowę.

— Poważnie pytasz? Zabiję go, o, taką. Ciebie nie udało mi się zastrzelić, zadowolę się twoim bratem.

Arsen poczuł w żołądku bryłę lodu. Tamas odstawił wino na stół, zbliżył się do Kohara jeszcze bardziej.

— Ale i na ciebie przyjdzie pora.

Mocne szarpnięcie za włosy było tak niespodziewane, że Arsen krzyknął. Upuszczony kieliszek z głośnym brzękiem rozbił się na podłodze.

— Na razie jednak popatrzę, jak składasz brata do grobu. A teraz się wynoś.

***

Danil oparł dłonie o futrynę okna i spoglądał w dół, na dziedziniec. Arsen zeskoczył ze spienionego konia, podbiegł do Gadara, który miał pecha wyjść mu na spotkanie. Starszy Kohar krzyknął coś w stronę stajennego, który skinął głową i pośpieszył do dworu, by zaraz wrócić, trzymając w ręce dwie szable. Podał je Arsenowi, ten jedną z nich rzucił bratu. Chłopak próbował złapać broń, upadła jednak na ziemię. Danil bardziej domyślił się niż zauważył, że przez twarz Arsena przebiegł pełen zdegustowania skurcz.

Stanęli naprzeciw siebie. Młodszy z braci w wyuczonej pozycji, mimo to niezgrabny; starszy niedbale, z szablą opuszczoną wzdłuż nogi. Atak Gadara był pełen zaangażowania, ale wystarczyły dwa ledwo zauważalne gesty rywala, by jego broń ponownie znalazła się na ziemi. Arsen odstąpił, czekając na kolejną rundę. Tym razem natarcie było nawet gwałtowniejsze, jednak jeszcze mniej skuteczne. Atakowany cofnął się o krok, Gadar przebiegł obok i wyprężył się, gdy poczuł na plecach uderzenie płazem szabli. Odwrócił czerwoną z wściekłości i upokorzenia twarz, po raz kolejny rzucając się na brata. Stanął raptownie, omal nie nadziewając się szyją na wyciągnięte ostrze. Arsen trwał chwilę bez ruchu, wreszcie uczynił krótki, szybki gest. Z podbródka przeciwnika zaczęła skapywać krew.

***

Arsen opadł na przestronny fotel. Kryształowy kieliszek zabrzęczał, gdy niebezpiecznie mocno uderzył o trzymaną w tej samej dłoni butelkę. Drzwi do salonu uchyliły się, ktoś cicho szedł po miękkim dywanie. Kohar westchnął z rezygnacją.

Danil usiadł naprzeciw.

— Nie jęcz. Wydawałoby się, że powinieneś wspierać brata, a nie odbierać mu resztę pewności siebie.

— Jest beznadziejny. Nie ma szans. Co za głupie prawo.

— Rozumiem, że spotkanie z Tamasem nie przyniosło rezultatów.

Arsen pokręcił głową. Chwycił butelkę, przechylił ją. Szyjka zaczęła uderzać o brzeg kieliszka, mężczyzna zaklął, gdy wino wylało mu się na koszulę i spodnie. Danil zerwał się z fotela, odebrał Koharowi szkło, nalał alkohol. Gdy oddawał kielich, wraz z nim objął dłonie przyjaciela.

— Spokój, chłopcze. Spokój. Mamy jeszcze kilka dni, wiele może się wydarzyć.

Arsen prychnął.

— Oczywiście, może świat się skończy. A wiesz, co jest najgorsze? Że on miał rację. Postąpił jak dureń, jestem na niego wściekły, ale miał rację. Mamy cały czas nic nie robić? Stać, milczeć i patrzyć?

Danil wyprostował się i podszedł do konsolki, by wziąć kieliszek dla siebie.

— Jest jeden sposób — powiedział przez ramię. — Nie wiem czy skuteczny, ale może warty spróbowania. Na pewno ryzykowny.

— Mów. Nie potrafię wyobrazić sobie niczego bardziej ryzykownego od walki mojego brata z Tamasem.

Danil skinął głową, podszedł do drzwi i wyjrzał na korytarz. Po chwili wprowadził do środka szczupłą, przygarbioną kobietę, Samarkę. Arsen zmarszczył brwi — znał ją, jedną z najstarszych byłych niewolnic. Ostatnio pomagała przy drobnych pracach w domu, najczęściej w kuchni.

Kobieta ukłoniła się z cichym sapnięciem.

— Tak? — zagaił Kohar, gdy milczenie stało się już ciężkie, a ani staruszka, ani Danil nie sprawiali wrażenia, że mają zamiar zacząć mówić.

— Podobno, panie, masz kłopoty.

Cisza.

— Mam.

Danil postanowił przejąć inicjatywę.

— Słyszałeś plotki, z północy. Wiem, co o tym myślisz, ale to przecież nie pierwsze wzmianki... O magicznych umiejętnościach Samarów. Wiadomo o nich od stuleci.

Arsen wzruszył ramionami.

— Nawet jeśli, to co z tego? Podejrzewam, że Mahinowie obwieszeni są talizmanami. Nie ma do nich dostępu.

Kobieta drgnęła niespokojnie, jakby nagle się zawahała. A potem podjęła ostateczną decyzję i zaczęła mówić, szybko, zadziwiająco mocnym głosem:

— My nie mamy dostępu. Wasze amulety niestety okazały się skuteczne. Ale tylko wtedy, kiedy magia połączona jest z osobą. Z Samarami. Jeśli naczynie będzie inne, ofiara stanie się niemal bezbronna.

Arsen rozważał usłyszane słowa.

— Czyli... — zaczął niepewnie.

— Czyli jeśli Gadar pozwoli napełnić się mocą, będzie w stanie pokonać Tamasa. To oczywiście nieuczciwe — zakończył Danil, a A-rsen przewrócił oczami.

— Kto potrafi to zrobić?

— Niewielu. Ja. — Satysfakcja w głosie kobiety była wyraźnie słyszalna. — Jednak panicz Gadar musi na jakiś czas pozbyć się chroniących go amuletów. Jeśli tego nie zrobi, nie będę mogła pomóc. I będzie musiał uważać. Nierozważnie wykorzystywane siły mogą zabić także naczynie. Zwłaszcza tak niedoświadczone.

Kohar podejrzliwie zmrużył powieki. Rozważał to, co usłyszał.

— Panie — kobieta ponownie skłoniła głowę — plotki się rozchodzą. Chcemy pomóc, też dla własnego dobra. Sprawiłeś, że poczuliśmy się jak ludzie, wbrew temu, czego oczekiwaliśmy od życia. Ale potrzebuję zaufania.

Arsen oparł czoło na dłoni, zasłonił oczy. Wyraźnie nie potrafił podjąć decyzji. Nauczyciel i Samarka patrzyli na niego wyczekująco.

— Arsen?

— Nie.

Danil nie zdołał ukryć zdziwienia.

— Nie? A jaki masz wybór?

Młody mężczyzna jednym łykiem dopił wino.

— Mam inny pomysł.

***

Dzień pojedynku okazał się ciemny i ponury. Koharowie i Danil jechali krytym powozem, nie odzywając się do siebie. Na miejscu, czyli niemal dokładnie tam, gdzie Tamas zastrzelił niewolnika i zażądał od Gadara satysfakcji, czekała już trójka Mahinów oraz bracia Degrasowie — kolejni, jeśli chodzi o odległość, sąsiedzi. Ci ostatni patrzyli na zatrzymujący się powóz ze zniecierpliwionymi minami, niezadowoleni ze straty czasu, jakim był udział w tym cyrku.

Ale prawo stanowiło jasno. Każdy szlachcic, który poczuł się obrażony, mógł zażądać pojedynku. Pięcioosobowa ława przysięgłych, złożona z przedstawicieli lokalnych władz oraz szlachty decydowała, czy jest on zasadny. Tutaj nie miano wątpliwości — Tamas został wychłostany na oczach swoich niewolników. Taką hańbę zmyć mogła tylko krew. O uczciwości pojedynków decydowali niezależni arbitrzy, niepowiązani z żadną ze stron. Dzisiaj ta rola przypadła Degrasom.

Tamas rozgrzewał się już, choć widać było, że nie przejmuje się zanadto nadchodzącą walką. Wymachiwał szablą leniwie, rozmawiając przy okazji z ojcem i bratem. Gadar zdjął kamizelkę, podał ją Danilowi. Wziął szablę od Arsena i sztywno odszedł na udeptany kawałek pola.

— Możemy zaczynać? —zapytał jeden z Degrasów. — Mamy kawał drogi z powrotem, a chcielibyśmy zdążyć przed nocą.

— Tak, zaczynajmy. — Tamas uśmiechnął się, a Gadar sztywno skinął głową.

Przyjęli pozycje. Szabla Gadara wyraźnie zadrżała, gdy chłopak zgiął łokieć i w geście powitania uniósł broń do twarzy. Hagan Mahin donośnie zarechotał.

Tamas zaatakował pierwszy. Uderzył od góry, celując w lewe ramię rywala. Natarcie było szybkie i silne, ale Kohar zdołał je zablokować, w ostatniej chwili zasłaniając się szablą. Siła ciosu ugięła pod nim kolana, jednak wytrzymał, a potem odskoczył do tyłu. Tamas nie tracił czasu — tym razem skierował ostrze w pierś Gadara, a gdy tamten zaczynał składać się do obrony — zmienił obrany kierunek, próbując uderzyć w biodro. Kohar błyskawicznie obniżył szablę, wykrzywiając nadgarstek pod niewygodnym kątem. I nie tylko osłonił biodro — zdołał jeszcze odepchnąć broń Mahina. Tamas przestał się uśmiechać, spojrzał na Gadara zaskoczony. Faridon ze zdumienia otworzył usta, nawet Degrasowie wyglądali na nieco mniej znudzonych.

— Brat udzielił ci kilku lekcji, co? Ale to nie wystar... — Tamas nie skończył zdania, bo Gadar ciął, prosto w policzek przeciwnika. Mahin nie zdążył ustawić zasłony, desperacko odchylił się do tyłu. Zimny metal dosięgnął jego twarzy, rozorana skóra wypluła z siebie lepką, gęstą czerwień.

— Ty gówniarzu! — wrzasnął Tamas, rzucając się na rywala w napadzie furii. Gadar stał, spokojnie czekając. Sparował cios, drugi, trzeci. A potem, jakby od niechcenia, wyprowadził ripostę. Krótką, oszczędną, ledwo zauważalną. Delikatny atak od góry. Gadar cofnął się dwa kroki, z zainteresowaniem patrząc na wciąż stojącego przeciwnika. Ale zaraz na czole tamtego pojawił się strumyczek krwi, który spływał powoli, prosto, na nos. Tamas zezował, z niedowierzaniem zerkając na czerwoną strużkę, a potem bez życia runął w pył.

— Chodź, Gadar, wygrałeś. Wracamy. — Arsen nie pozwolił wybrzmieć ciszy. — Panowie Degrasowie też się śpieszą.

Ale Degrasowie akurat teraz nie wyglądali na specjalnie zniecierpliwionych. Rezultat pojedynku także dla nich okazał się niespodzianką, gapili się więc na martwe ciało z niemądrymi minami.

Hagan ryknął. Arsen popatrzył na niego przelotnie, bez współczucia. Zmarszczył brwi, jakby nad czymś się zastanawiał, po czym wykrzywił usta w złośliwym grymasie. Trwał tak chwilę, obserwując zrozpaczonego ojca, a w końcu lekko szarpnął głową, uczynił krótki gest dłonią. Stary Mahin ruszył biegiem, z obłędem w oczach. Uniósł ostrze i wbił w nie wzrok, w którym strach mieszał się ze zdumieniem. Arsen krzyknął ostrzegawczo, ale jego brat jakby przewidział atak: odwrócił się leniwie, niedbałym gestem wyciągnął przed siebie rękę z szablą. Oczy Hagana zaszły mgłą, a gdy opadał na kolana, na ustach pojawiła mu się krwawa piana. Gadar wyciągnął szablę z trupa, ten opadł obok syna.

Tymczasem starszy Kohar przeniósł spojrzenie na Faridona. Ostatni z rodziny nerwowo przestępował z nogi na nogę, zaszokowany i przerażony. Wyglądał tak, jakby marzył tylko o ucieczce. Arsen przekrzywił głowę, obserwując go z zainteresowaniem. I znowu — lekki, niemal niezauważalny ruch głową — i nagle również Faridon wyciągnął szablę, z desperackim wrzaskiem ruszając na Gadara. Tym razem chłopak miał chwilę czasu, by przyjąć pozycję. Gdy Mahin do niego dobiegł, zrobił unik w bok, a potem uderzył od góry, pod skosem, precyzyjnie w bark. Cięcie było tak głębokie, że osuwające się ciało Faridona wyrwało mu z dłoni szablę.

Degrasowie z otwartymi ustami patrzyli, jak Arsen potykając się podbiega do brata, chwyta go jedną ręką za łokieć, a drugą mocuje się z wciąż tkwiącą w ciele Mahina szablą.

— Chodź.

Gadar pozwolił poprowadzić się starszemu bratu. Na jego twarz wypływać zaczęło niedowierzanie. Posłusznie wszedł do powozu. Arsen usiadł obok niego, Danil naprzeciw.

— Widzieliście? — Niepewnie zapytał zwycięzca. — Widzieliście? — dodał już głośniej, podekscytowany.

— Tak. Świetnie się spisałeś.

Danil milczał, patrząc na starszego z braci. Pobudzony Gadar nie zauważył, że tamten zbladł, na twarz wystąpiły mu krople potu. Arsen zamknął oczy, odchylił głowę; przy każdym gwałtowniejszym szarpnięciu powozu przez twarz przebiegał mu bolesny skurcz. W końcu uspokoił się i łagodnie osunął na podłogę.

Danil wyjrzał przez okienko i wrzasnął do woźnicy:

— Szybko! Popędzaj konie!

Klęknął obok Arsena i ułożył jego głowę na kolanach. Szeptał uspokajająco do nieprzytomnego mężczyzny, nie zważając na to, że tamten go nie słyszy i zupełnie ignorował nerwowe, pełne niepokoju pytania Gadara. Zanim wpadli na dziedziniec, Kohar zaczął gorączkować i dostał drgawek. Danil otworzył drzwi powozu jeszcze podczas jazdy, wyskoczył na plac, zadziwiająco zgrabnie jak na swój wiek. Stara Samarka już biegła w ich stronę, u jej boku ciężkie, długie kroki stawiał mocno zbudowany były niewolnik. Mężczyzna szeroko otworzył drzwi pojazdu, zajrzał w głąb, uniósł bezwładne ciało Kohara. Samarka z niepokojem przyjrzała się bladej twarzy młodego człowieka, potem przeniosła pytający wzrok na Danila.

— Zabił wszystkich. Całą trójkę. Zmusił ich...

Oczy kobiety zrobiły się wielkie.

— Oszalał.

Gadar, który właśnie wychodził z powozu, na chwilę zapomniał oddychać. Tak, zabił wszystkich, całą trójkę. On, Gadar. Dlaczego więc wszyscy patrzyli na Arsena?!

Chwilę stał na dziedzińcu osamotniony, bo pozostali zniknęli już za drzwiami dworu. Otrząsnął się wreszcie i popędził za nimi. Wpadł do sypialni brata, gdy Danil z pomocą Samara zdejmował z nieprzytomnego koszulę, a kobieta układała na stoliku przy łóżku jakieś liście, małe fiolki, wysuszone owoce. Gadar czuł się zagubiony. Skupił wzrok na gorączkującym i zdał sobie sprawę, że coś mu nie pasuje. Postąpił krok do przodu, złapał nadgarstek Arsena.

— Gdzie medalion? — krzyknął histerycznie. — Co robicie?! Zostawcie...

Danil chwycił go za ramiona, odepchnął delikatnie. Samarka patrzyła przekrzywiając głowę.

— Zrobił to, by cię ocalić, paniczu. Przesadził, nawet kogoś doświadczonego taki wysiłek mógłby powalić. A on nie miał pojęcia, czym się posługiwał. Spróbuję go uratować, ale potrzebuję dostępu. Amulet przez kilka dni nie wróci, inaczej twój brat umrze na pewno.

— Wyjdź. Zaufaj mi — szepnął Danil i wypchnął chłopaka na korytarz.

Gadar stał przed drzwiami, które zamknięto mu przed nosem. Poczuł, jak do oczu napływają mu łzy, a na policzki wypływa ciemny rumieniec. Nie miał pojęcia, które z szalejących w nim teraz uczuć dominowało. Strach o brata, zazdrość czy rozczarowanie? Tuż po pojedynku czuł się triumfatorem, był z siebie tak dumny, a wszystko okazało się mistyfikacją.

Zdusił wyrywający się z piersi krzyk i rąbnął pięścią o ścianę.

***

W pokoju panował mrok. Arsen otworzył oczy i wsłuchał się w dobiegające zza okna, ledwo słyszalne śpiewy. Ostrożnie odwrócił głowę i uśmiechnął się. W fotelu obok półleżał Danil, z głową odchyloną na oparcie, gazetą na kolanach. Spał, a sen miał twardy, nie będzie więc marudził.

Kohar uniósł się nieco i zagryzł wargę, dusząc jęk bólu. Powoli przesunął się na skraj łóżka, opuścił nogi na podłogę. Chwilę zbierał się w sobie, by wstać; chwycił nocny stolik, podciągnął ciało do góry. Zakręciło mu się w głowie. Znowu. Podszedł do okna, łapiąc za stojące po drodze meble; wreszcie dotarł do celu, wychylił się, opierając o parapet.

Na zewnątrz palono ogniska, ludzie śpiewali. Daleko — dźwięki ledwie dochodziły do sypialni, a jasne punkty rozświetlające ciemność przypominały rozdygotane kropki. Pod Arsenem ugięły się kolana; z irytacją stwierdził, że spacer przez pół pokoju wciąż jest ponad jego siły. Chciał się odwrócić, ale nagły zawrót głowy omal nie wywołał torsji. Mocniej chwycił parapet. Odległe ogniska zaczęły tańczyć i wirować przed oczami, razem z mikroskopijnymi ludzkimi sylwetkami, które splotły się w jakimś dzikim, pierwotnym pląsie. Muzyka narastała, aż stała się nieznośnym, rytmicznym, pulsującym w uszach łomotem.

Arsen krzyknął i opadł na podłogę.

— Wiesz, że jesteś idiotą? — Usłyszał, gdy Danil ułożył go z powrotem w łóżku i doprowadził do przytomności.

— To rodzinne. — Młody mężczyzna z wysiłkiem wzruszył ramionami i wskazał na leżącą na stoliku gazetę. — Co nowego?

— Nic ciekawego.

Arsen zerknął na nagłówki, widoczne w wątłym świetle gazowej lampki, i wyciągnął rękę.

— Poczytałbym sobie to nic.

Danil westchnął, chwycił gazetę.

— Znów zamieszki. Wojsko poradziło sobie tym razem sprawniej, ale małe bunty wybuchły w kilku miejscach.

Arsen pokiwał głową.

— To rzeczywiście nic ciekawego — stwierdził z przekąsem. — Jak Gadar?

— Już za nim tęsknisz? Wyrzuciłem go stąd przed godziną, jemu też należy się sen. Sana Mahin pytała o was.

Arsen poruszył się niespokojnie.

— Co u niej?

— Och, jest oczywiście załamana. — Danil parsknął nerwowym śmiechem, ale spojrzeniem umknął w bok. — Pochowała przecież męża, szwagra i teścia. Jednego dnia. A właściwie w godzinę. Niecałą. Szybko poszło. Potem wezwała budowlańców i zarządziła remont zamczyska Mahinów. Chociaż teraz pani Sany Mahin.

— To chyba dobrze — stwierdził Arsen, ale starszy mężczyzna nie odpowiedział, pokiwał tylko głową i zacisnął usta. — Czegoś mi nie mówisz?

Danil wstał, począł przechadzać się po pokoju.

— Wiele przeszła. Wiele można zrozumieć. Te miesiące upokorzenia, ból — mogły ją zmienić.

— Mów.

Danil zatrzymał się, wbił w przyjaciela niepewne spojrzenie.

— Sana jest już inna. Zgorzkniała, pełna żalu. I złości. Słyszałem tylko plotki. Jedna z niewolnic nie żyje. Jeszcze dwie przetrwały cudem. Na razie. A przecież też były tylko ofiarami Faridona, nie wybrały sobie losu. Ale Sana potrzebowała zemsty. Poszukała więc ujścia dla swej goryczy.

Arsen poczuł się nagle jeszcze bardziej zmęczony. Przymknął powieki, zacisnął palce na pościeli.

— Ocaliłeś brata. Zresztą, może jeszcze wszystko wróci do normalności. — Głos Danila brzmiał, jakby dobiegał z daleka.

Arsen z trudem pokiwał głową.

Tak. Na pewno.

Autor o sobie:

Nowa twarz polskiej fantastyki. Pryszczata. Czternastoletni przedstawiciel ginącego gatunku gimbusów. Nigdzie wcześniej nie publikował, bo go nie było na świecie.

Jakub Rewiuk

Szczęście

Zapytacie może, czym jest szczęście? Jest panem w podeszłym wieku, odzianym w stare palto, przemierzającym powoli ulicę po deszczu. Starannie omija kałuże, patrząc nieustannie pod nogi. Jego parasol miarowo stuka o kamienie, którymi wyłożono wyboistą ścieżkę, okrążającą kolorowe, ale mokre kramy. Szczęście spogląda na bawiące się na placu dzieci, całe ubrudzone w błocie, ale szczęśliwe. Tutaj nie jest potrzebny.

Skręca więc w boczną alejkę, skryty w korytarzu utkanym z wierzbowych koron. Mija przerdzewiałą metalową bramę i staje naprzeciwko świeżo wykopanego grobu. Grabarz akurat opuszcza trumnę. Szczęście przygląda się jasnym, świeżo zbitym deskom oraz prostemu krzyżowi. Ładna robota. Rozgląda się dookoła. Wszędzie te same nagrobki, te same krzyże. Czyżby to możliwe, aby jeden człowiek umarł wiele razy? Na nagrobku widnieje jasny napis: N.N. Mężczyzna, lat ok. 50.

Zapomniany, zagubiony w gęstej pętli czasu, na zawsze spoczął pośród swoich braci.

Lecz Szczęście nie może nic zrobić. Tylko uśmiechnąć się do samego siebie i chwycić się za kostkę, wokół której coś się oplotło.

To jego przeznaczenie.

Zapytacie może: czym jest szczęście? Jest przemoczonym i nieszczęśliwym panem w podeszłym wieku. Jego palto zaczęło się pruć, ukazując znoszony, pomięty garnitur. Nie omijał już małych jeziorek umiejscowionych gęsto na kolorowym chodniku, lecz szurając nogami wchodził do nich co chwilę. Smętnym wzrokiem omiatał poszarzałe skwery i małe kamieniczki, szukając żywej duszy. Lecz nie było już gromady bawiących się dzieci. Tylko nikłe światło latarni. I…

...ona. Wiedział, że ją tutaj spotka. Rzeczy nieuniknionych nie warto odwlekać. Siedziała na murku w swojej najlepszej białej sukience. Śmierć zabrała jej już oboje rodziców. Zanim zdążyła opłakać mamę, odszedł także ojciec. Rzekomo w wypadku samochodowym. Ulica nie jest dobrą matką. Szczęście wiedziało o tym bardzo dobrze. Nikt, dla kogo domem jest ulica, nie kończy najlepiej. Najpóźniej za rok spotka ją na oddziale toksykologii, przypiętą do łóżka.

Lecz Szczęście nic nie może zrobić. Tylko uśmiechnąć się do samego siebie i próbować oswobodzić od liny wrzynającej mu się w kostkę.

To jego los.

Zapytacie, czym jest szczęście? Jest nędzarzem. Żebrakiem, którego okrywają stare szmaty. Idzie boso, potykając się co chwila o własne nogi. Mija drogi apartament. Szczęście spogląda w niebo i widzi stojącego na balkonie mężczyznę w markowej koszulce i modnych spodniach, palącego e-papierosa. Szczęście zna go doskonale. To wielki szczęściarz, lecz bardzo mały człowiek. W garażu spoczywa jego największy skarb. Piękna, krwistoczerwona maszyna. Świeży lakier, dopiero co nałożony. Drogi interes. To nic. Za tydzień stanie się jeszcze bogatszy. Wygra na loterii.

Lecz Szczęście nic nie może zrobić. Tylko uśmiechnąć się do samego siebie i próbować zatamować krwawienie ze skrępowanej stopy.

To jego fatum.

Zapytacie może czym jest szczęście? Jest łachmaniarzem bez grosza przy duszy, stojącym na skraju mostu. W rękach trzyma olbrzymi głaz, do którego przywiązana jest jego noga.

Lecz Szczęście nic nie może zrobić. Tylko rzucić kamień przed siebie i uwolnić się, usprawiedliwić choć na moment swoje czyny.

To jego ukojenie...

Autorka o sobie:

Zainteresowań mam wiele, bo nie umiem zbyt długo trzymać się jednej rzeczy i miejsca. Jednak kilka elementów pozostaje w moim życiu stałych – miłość do podróżowania (najlepiej na czterech kołach), uwiecznianie dużych i małych wypraw na zdjęciach, czytanie szeroko pojętej fantastyki i pisanie (byle nie o sobie). Inspiracje czerpię z odwiedzanych miejsc, przeżytych chwil i snów.

Aleksandra Cebo

Jest zabawa, muszą być straty

— Gości masz?

Marek przeniósł rozkojarzone spojrzenie nad monitorem, na twarz kolegi.

— Co?

— Pytam, czy masz gości. Przejeżdżałem wczoraj i widziałem na twoim podwórku heńka na obcych blachach.

— Nie, to mój — odpowiedział Marek, lekko się krzywiąc. — Tylko jeszcze nie przerejestrowałem.

— Niezła bestia! — Bigu, nazywany tak ze względu na wielki brzuch, obszedł biurko i serdecznie klepnął kumpla w ramię. — Ja bym się cieszył jak dzieciak, a ty nic...

— Ja się cieszyłem jak głupi trzy dni temu, jak tę honkerową bestię kupowałem. Ale gdy żona zobaczyła... Ech, szkoda gadać. Od trzech dni mam oko cyklonu w domu — w środku cisza, ale jeden krok w którąkolwiek stronę, jedno słowo i... Może odkupisz ją ode mnie?

— A na grzyba mi twoja stara? Nie jest w moim typie, zbyt jędzowata.

— Nie żonę, bestię. Dołączysz sobie do kolekcji, będzie pasować do defa i gelendy... Chociaż właściwie Kaśkę mógłbym ci dorzucić w gratisie. — Marek wysilił się na żart.

— Mam lepszy pomysł. W przerwie na lunch wyskoczymy do baru na rogu i pogadamy na spokojnie.

***

Kaśka wróciła z zakupów i wjechała na podwórko. Zatrzymała astrę obok terenówki, którą mąż kupił kilka dni wcześniej bez uzgodnienia. Wiecznie rozdrażniona, tym razem wściekała się jeszcze bardziej. Premię roczną Marka miała zamiar przeznaczyć na porządne wczasy albo spłacenie kilku rat kredytu hipotecznego. Samodzielna decyzja męża doprowadziła Kaśkę do prawdziwego szału. Starała się więc nie zwracać na samochód uwagi, ale idąc do domu, chcąc nie chcąc, musiała go minąć i mimowolnie zerknęła na kanciaste nadwozie.

— I czego łypiesz na mnie tymi swoimi wielkimi lampami? Przez ciebie nie polecę na Dominikanę w tym roku, ty... ty stodoło na kołach — rzuciła półgłosem w kierunku auta.

Coś błysnęło w jednym z reflektorów.

— Czyżby ta pierdoła Marek nie wyłączył ci świateł? Ta, jasne, rozładuje akumulator i nie da się ciebie szybko sprzedać. Bo nie odpala, więc pewnie zepsuty... — W ostatnie zdanie włożyła sporą dawkę złośliwości.

Podeszła bliżej i spojrzała uważniej. Żarówki były ciemne. Czyli to musiało być odbicie słońca. Kaśka wzruszyła ramionami i weszła na ganek.

***

Marek smętnie człapał za pogwizdującym wesoło przez zęby kolegą. Zazwyczaj jadał w firmowej kuchni przygotowane przed wyjściem z domu kanapki, tym razem jednak dał się namówić na pobliski bar. Mężczyźni usiedli z talerzami przy stoliku wciśniętym w róg sali.

— Za tydzień jest Dzień Kobiet — zaczął Bigu. — Wykorzystaj honkera, żeby zrobić prezent żonie.

— Najlepszym prezentem będzie sprzedaż samochodu — mruknął Marek, zatrzymując widelec w połowie drogi do ust.

— E tam. Jest z tej okazji super impreza dla prawdziwych twardzielek i twardzieli — kontynuował niezrażony Bigu. Gdy mówił, w oczach błyszczały mu iskry podniecenia i nie zwracał uwagi na stygnące danie. — Nasz klub organizuje offroadowy dzień kobiet. Cały dzionek na łonie natury, a zapowiadają fajną pogodę. Pokażemy twojej Kaśce, jak inne babki potrafią się bawić za kółkiem. Faceci też, ale tego dnia dla nas wjazd tylko w kieckach. Malina też przyjedzie, zdaje się, że się z Kaśką przyjaźnią.

— Dużo grząskiego będzie? — ni to z nadzieją, ni z obawą zapytał Marek.

— Będą pętle przejezdne dla seryjniaków, będą miejsca z wodą po jaja. Dla honkera to fraszka.

— Kaśka nie lubi błota...

— To nie musi całej trasy robić. Kilka pieczątek jej wystarczy. A może rywalizacja o nagrody ją ruszy? Zresztą, jak spróbuje, to złapie bakcyla. Zobaczysz. Przecież błoto wciąga i nie wypuszcza! Zresztą sam wiesz, ciebie już wciągnęło. — Roześmiał się głośno.

— To było w innym życiu, zanim się ożeniłem — markotnie odpowiedział Marek. Jemu nie było do śmiechu.

***

Markowi udało się przekonać żonę, że dopóki nie znajdzie się kupiec, to przecież mogą pojechać na imprezę czy dwie. Szkoda, by samochód stał pod domem na darmo. Trudno mu było za to wyperswadować Kaśce pełny wyjściowy makijaż, świeży lakier na paznokciach i najnowsze, modne ciuchy. Nie chciała też za nic założyć kaloszy, twierdząc, że nie będą pasowały do reszty stroju. W końcu machnął na to ręką. „Raz kozie śmierć, gorzej już być nie może. A może jak się raz upaćka, to później sama będzie się odpowiednio ubierać” — pomyślał Marek, cały czas czepiając się nadziei, którą w nim zasiał Bigu. Może złapie bakcyla i połączy ich wspólna pasja? Może wtedy ich małżeństwo zacznie być naprawdę małżeństwem? Może...

Na miejsce dojechali w milczeniu, jako jedni z ostatnich. Wytyczony biało-czerwoną taśmą prowizoryczny parking na ściernisku był prawie w całości zajęty przez wszelkiej maści terenówki i SUV-y. Ich honker wyróżniał się na dwa sposoby — jako największy i najczystszy. Marek po raz kolejny zmełł w ustach przekleństwo na wspomnienie porannej wizyty w myjni. Nic nie dały tłumaczenia, że jadą w teren, więc samochód i tak się ubrudzi. Kaśka zawsze wiedziała swoje i zawsze na swoim stawiała.

Naburmuszony nie mniej od żony, wysiadł z samochodu i poszedł szukać znajomych.

Kaśka przez chwilę jeszcze została na miejscu pasażera, obserwując przez okno panujący w bazie rozgardiasz. Siedząc wysoko, miała bardzo dobry widok. Między samochodami przechadzały się kobiety, poubierane w moro i bure ciuchy, z kaloszami lub traperami na nogach. I mężczyźni, wyglądający śmiesznie w trepach, kolorowych perukach i sukienkach w kwiaty, spod których wystawały nogawki bojówek. Gdy wśród tłumku dostrzegła znajomą postać, zdecydowała się wyjść.

— Malina! — Kaśka próbowała przekrzyczeć ryk silnika jeepa, którym obok jakiś przebieraniec chwalił się kolegom. Na szczęście koleżanka sama ją zauważyła i podeszła, machając na powitanie. — Malina, ciebie też tu przywiało?

— Cześć, Kasiu! Skoro mój kochany brat raz do roku wyświadcza mi ten zaszczyt, że mogę zasiąść za kierownicą jego ukochanej terenówki, to grzechem byłoby nie skorzystać. Zarejestrowałaś się już?

Kaśka potrząsnęła głową.

— Ja nie, ale nie wiem, czy Marek. Wysiadł chwilę wcześniej.

— Widziałam go, jak polazł z Bigiem za scenę. Chodź, pójdziemy razem.

Kobiety zarejestrowały się w namiocie, szumnie zwanym biurem, i odebrały plik dokumentów. Kasia chyba nigdy w życiu nie była tak zdezorientowana. Nie wiedziała, co się wokół niej dzieje, po co jej te papiery i co ma ze sobą zrobić. Na szczęście Malina nie pierwszy raz uczestniczyła w tego typu imprezie i wyjaśniła koleżance, do czego służy karta drogowa i jak korzystać z roadbooka.

Teren udostępnionego przez wojsko poligonu był olbrzymi i organizatorzy wytyczyli trasy z rozmachem. Dzięki temu nie było niebezpieczeństwa, że kilka załóg naraz będzie okupować jedną przeszkodę i przeszkadzać sobie przy pieczątkach. W ciągu pół godziny uczestnicy rajdu rozjechali się w różnych kierunkach.

Kaśka kategorycznie odmówiła prowadzenia samochodu. Siłą rzeczy została pilotem i usiłowała sobie przypomnieć kilkuminutowe szkolenie Maliny na temat odczytywania tajemniczych znaczków z planu trasy. Na początku nie było trudno, bo i droga prowadziła gładką szutrówką, i ściany gęstych, chociaż pozbawionych listowia, krzewów po obu stronach drogi nie pozwalały ominąć ewentualnego rozjazdu.

Marcowe słońce przygrzewało od samego rana. Wprawdzie wkoło dominowała burość, ziemię pokrywały zeschnięte trawy i pociemniałe, nadgniłe zeszłoroczne liście, lecz w powietrzu czuć było tchnienie wiosny. Gdyby spojrzeć uważniej, można by dostrzec nabrzmiewające pączki na gałęziach i obsypane baziami wierzby. Iglaki zapewniały większe plamy zieleni, a ciemnoczerwone gałęzie dereni błyszczały w słonecznym świetle. Jednak w Kaśce wrzała z dawna gromadząca się wściekłość i nie chciała dostrzec w otaczającym ją świecie niczego pięknego.

Nastawiła się na imprezę wśród ludzi, a wyszło na to, że wylądowała na cały dzień sam na sam z mężem, z dala od innych. Jeśli nawet spotkali kogoś po drodze lub przy punkcie kontrolnym, to i tak nie było możliwości swobodnie pogadać. Każdy się spieszył, żeby jak najszybciej zebrać komplet pieczątek.

Marek milczał, zaciskając zęby. Był zły na Kaśkę, która zawsze wszystko psuła. Był zły na siebie, że zabrał ją tu. A mógł wziąć na imprezę kochankę. Wprawdzie żadnej nie miał, ale coraz częściej fantazjował o jakiejś. Aż zaczęło mu być wszystko jedno i niemal bezwiednie wykonywał polecenia co do kierunku jazdy. Bez większych problemów pokonali kilka lekkich przeszkód wodnych i błotnych. Nie było tak źle, jak prorokował Bigu, nawet nie musieli wysiadać z samochodu. Na razie sam zapięty reduktor i na nowo przypomniane sobie umiejętności kierowcy offroadowego załatwiały sprawę.

Jedyną niemiłą przygodą była niewielka kolizja przy trzecim punkcie kontrolnym. Granatowa toyota kangurzycą przyhaczyła jedną z tylnych lamp w honkerze. Kaśka nawet nie wysiadła, żeby obejrzeć uszkodzenia. Marek z marsową miną i ognistowłosa pilotka z toyoty zniknęli razem z tyłu samochodu. Po chwili ruda wróciła do swojego pojazdu, rzucając na odchodne:

— Czym się, chłopie, przejmujesz! Jest zabawa w terenie, to i straty muszą być!

Potrzaskane szczątki klosza Marek wrzucił pod siedzenie i, milcząc, ponownie zasiadł za kierownicą.

Wjechali na leśny odcinek. Szara maź pryskała spod kół, chlapiąc na stojące przy ścieżce drzewa i na burty samochodu. Nie kontrolujący prędkości, rozkojarzony Marek wjechał z impetem w większą kałużę. Parą wewnątrz szarpnęło, a brudna woda chlapnęła na przednią szybę. Kaśka zamarła z okrzykiem na ustach. Marek z uśmiechem włączył spryskiwacz i wycieraczki. Za późno zauważył kolejne bajorko.

Honker stanął w samym środku rozlewiska. Silnik wył, koła młóciły szlam, obracając się w miejscu. Marek bez słowa wrzucił wsteczny. Tylko lekko zakołysało. I nic. Utknęli.

— Potrzebna będzie wyciągarka. Jako pilot powinnaś wysiąść, założyć pas na któreś drzewo przed nami i podpiąć linę. Ja w tym czasie...

— Pogięło cię do reszty?! Ja mam wysiąść do tego błota i zniszczyć sobie nowe skórkowe kozaczki? — wykrzyczała mocno zirytowana Kaśka, która nie zamierzała dać dojść mężowi do głosu. Coś w niej pękło. — Ty kretynie! Dlaczego się zgodziłam na ten idiotyczny wyjazd? No, dlaczego? Nie wiem, mogłam spędzić ten dzień w spa. Mogłam wylegiwać się na basenie albo w saunie. Pójść z koleżankami na dobrą kawę do porządnej knajpy. Mogłeś zabrać mnie na masaż albo na obiad do tej nowej restauracji. Tylko dziś gotuje tam sam Amaro! Ale nie... ty musiałeś mnie zmieszać z błotem. W każdym możliwym sensie! Boże, dlaczego ja wyszłam za taką łajzę? Dlaczego dałam się namówić rodzicom? Byłam taka głupia!

Nigdy wcześniej nie zdobyła się na wypowiedzenie takich słów. Wbijała mu szpile na wiele sposobów i przy byle okazji, ale nie powiedziała wprost, że żałuje tego związku. Mimo że nie kochała Marka i uważała, że to małżeństwo od początku było jedną wielką pomyłką, to przecież w ciągu kilku lat przyzwyczaiła się do niego i wygodnego życia, jakie jej zapewniał. Do tego mieli wspólny kredyt, wiążący ludzi lepiej niż przemijające uczucia. Może dlatego przez całą przemowę nie spojrzała na niego ani razu. Marek zacisnął pięści. Bał się odezwać, bał się poruszyć. Bał się, że jeśli to zrobi, to już nie będzie się umiał opanować i uderzy. A potem będzie musiał zadać kolejny cios i kolejny. Bo nie będzie miał kto go powstrzymać.

— Czy musimy sami taplać się w tym brudzie? Lepiej zadzwoń po jakąś pomoc. Niech nas stąd wyciągną.

Marek w ostatnich słowach żony znalazł rozwiązanie. Westchnął, żeby się trochę wyluzować. Mimo to głos drżał mu ze wzburzenia, gdy mówił:

— Nie mam numeru do organizatorów. Pójdę po kogoś. Możesz iść ze mną albo poczekać w samochodzie. — Wiedział, że nic nie ryzykuje taką propozycją.

Nie doczekawszy się odpowiedzi, po kilkunastu sekundach wyskoczył z samochodu i trzasnął drzwiami. Oczywiście, mógł zadzwonić do Biga, ale nie chciał. Mógł też pójść krótszą drogą, którą zapamiętał z roadbooka. A jednak postanowił wrócić drogą, którą już przejechali. Pragnął chociaż na chwilę uwolnić się od towarzystwa hetery, noszącej na nieszczęście jego nazwisko. I wcale nie zamierzał się spieszyć. Wprawdzie pewnie przyjdzie mu później za to zapłacić kolejną burzą w domu, ale w tej chwili wolał o tym nie myśleć.

Chwilę po odejściu Marka Kaśka się rozpłakała. Cały misternie nałożony makijaż zaczął się rozmywać i zamazywać, gdy próbowała zetrzeć wierzchem dłoni łzy z policzków. Jej szlochom akompaniował cichy pomruk niewyłączonego silnika.

Sama nie wiedziała, jak długo już tak siedziała pogrążona w rozpaczy i błocie. Z ponurych rozmyślań i użalania się nad sobą wyrwało ją otwarcie drzwi od strony kierowcy. Gdy spojrzała, zamarła. W powietrzu unosiła się głowa. Najprzystojniejsza twarz, jaką kiedykolwiek widziała, z parą zielonych jak rzęsa wodna oczu, okolona gęstwą ciemnych włosów i zarostu. I nawet Kaśce nie przeszkadzało kilka plam zaschniętego na zmierzwionej brodzie błota. Głowa obróciła się, rozglądając na boki, aż w końcu przemówiła:

— Jesteś tu sama? Potrzebujesz pomocy?

Kaśka tylko przytaknęła. Dopiero gdy mężczyzna wdrapał się do wnętrza i zajął miejsce kierowcy, spostrzegła, że ubrany był w bardzo dobrze maskujące moro, którego w pierwszej chwili zapłakanymi oczami nie dostrzegła.

— Wkleił się? To dziwne, z zewnątrz widziałem, że stoi dość wysoko. — Mężczyzna miał przyjemny, wręcz hipnotyzujący tembr głosu. — Gdzie kierowca? — zapytał, podając pasażerce wyjętą z kieszeni chusteczkę.

Kaśka w końcu otrząsnęła się, przetarła twarz, wysiąkała nos i spróbowała wdzięcznie uśmiechnąć, chociaż na wspomnienie o mężu raczej miała ochotę się skrzywić.

— Poszedł po pomoc. Ale do bazy jest kawał drogi, więc pewnie tu jeszcze posiedzę. Chyba że pan pomoże i wyciągnie mnie swoim autem.

Nie kojarzyła go z porannej odprawy, ale nie rozglądała się wtedy za bardzo. Do tego w oczy rzucali się raczej przebierańcy. Mimo tego nie miała wątpliwości, że to jeden z uczestników albo organizatorów imprezy.

— Mów mi po imieniu, jestem Moczar. — Wyciągnął w jej stronę dłoń.

— Ja jestem Kaśka. Moczar to dziwne imię. — Drobna rączka zatonęła w silnym uścisku.

— To właściwie ksywka. Nazywają mnie tak, bo najlepiej się czuję wśród moczarów.

Z fascynacją patrzyła, jak jego dłonie pieszczą kierownicę, jak zsuwają się na poszczególne drążki, przemykają po przyciskach na desce.

— Piękny samochód. Piękny w swojej prostocie. Idealny do mojego świata. Trzymaj się, zaraz ruszamy.

Pogłaskany gazem silnik mruknął nieco głośniej. Moczar włączył blokadę tylnego mostu i samochód powoli, ale pewnie, ruszył do przodu.

— Wszystko, jeśli traktowane jest odpowiednio, potrafi być bardzo wdzięczne. Jeśli będziesz kochać swój samochód, jeśli będziesz do niego mówić, dotykać z pieszczotą, nigdy cię nie zawiedzie.

— I ty tak kochasz swój samochód?

— Ja kocham błoto. Znam dziesiątki jego odmian, szanuję je. Dlatego i ono jest dla mnie łaskawe. Widzisz, teraz też bez problemów wypuściło nas ze swych wilgotnych objęć.

Moczar zatrzymał samochód na nieco suchszej ścieżce.

— Teraz możesz już sama wyjechać, tylko kilkaset metrów dzieli cię od gładkiej szutrówki. Jak skręcisz w prawo, to po kilku kilometrach dojedziesz prosto do bazy.

Kaśka prawie wpadła w panikę. Ona miałaby usiąść za kierownicą tej bestii? Moczar musiał zauważyć jej wahanie.

— Coś nie tak?

— Ja... — zaczęła, mimowolnie się rumieniąc. — Ja nie umiem go prowadzić. Jeżdżę tylko zwykłym sedanem.

Uśmiechnął się, a w zielonych oczach zabłysły iskierki rozbawienia.

— Różnica nie jest wielka. Przesiądź się, pokażę ci...

Kaśka nie mogła sobie przypomnieć, kiedy czuła się tak ostatni raz. Serce biło jej szybciej, w brzuchu latały motyle, a myśli błądziły wilgotnymi, leśnymi ścieżkami. Po pierwszym ataku paniki, gdy przez zaciśnięte na kierownicy dłonie poczuła moc bestii i gdy przy pomocy Moczara nauczyła się nad nią panować, poczuła się jak nowo narodzona. A może sprawił to wzbudzający przyjemne dreszcze dotyk zielonookiego mężczyzny, gdy nakrywając na drążku jej dłoń swoją, pokazywał jak wyczuć przełożenia?

***

Zapomniała o pomyśle powrotu do domu. Zaparkowała między kilkoma samochodami, których załogi już ukończyły swoje trasy. Wyskoczyła zza kierownicy, wzięła w dłoń kartę i lekkim krokiem, z uśmiechem, skierowała się do biura. Oddała formularz i nawet nie zainteresowała się wynikami.

Zaczęła spacerować po całym terenie bazy, wypatrując czarnej czupryny i leśnego kamuflażu. Nigdzie jednak nie widziała Moczara. Każdy pojawiający się na mecie samochód witała uważnym spojrzeniem i mocniejszym biciem serca. W żadnym nie było zielonookiego przystojniaka.

Za to za każdym razem, gdy mijała oblepionego breją honkera, miała wrażenie, że ten mruga ni to żałośnie, ni to porozumiewawczo czystym skrawkiem klosza przedniej lampy.

W końcu podeszła do niego i chusteczką przetarła światła. Przeczyszczone reflektory zajaśniały w popołudniowym słońcu.

— Wiesz, bestia pasuje do ciebie jak ulał — mówiąc, miała nadzieję, że nikt nie słyszy, jak rozmawia z samochodem. — Chyba tak cię nazwę. Bestia.

W tej samej chwili ubłocony po sam dach mercedes Biga, prowadzony przez Malinę, stanął na wolnym skrawku ścierniska obok honkera.

— Już skończyliście? — Malina wysiadła uśmiechnięta.

— My? — Na twarzy Kaśki odmalowało się zdziwienie.

— No, ty i Marek.

— Marek? — Zupełnie zapomniała o mężu. — Marek! Jasna cholera, został gdzieś w lesie.

— Kobieto! Zgubiłaś faceta i nawet tego nie zauważyłaś? — Bigu wytoczył się z samochodu. — Gdzie?

— Nie wiem. — Wzruszyła ramionami. — Zostawił mnie i poszedł sobie na piechotę.

Bigu, klnąc siarczyście, sięgnął po telefon.

***

Moczar nie pojawił się do końca imprezy. Przynajmniej Kaśka nie spotkała go osobiście. Za to za wycieraczką Bestii znalazła kawałek brzozowej kory. A na niej wydrapaną wiadomość:

„Moja droga Katarzyno,

niechaj błota strugi płyną

pod Bestii mocnymi kołami,

niech znów doprowadzą do spotkania między nami.

Za miesiąc.”

Moczar. Liścik nie mógł być od nikogo innego. Kaśka lekko się zdziwiła, skąd wiedział o nowym imieniu samochodu. Szybko jednak puściła tę zagadkę w niepamięć, znów czując się jak nastolatka i myśląc tylko o jednym: „Wiersz! Dostałam wiersz! Napisał go dla mnie! Tylko dla mnie! Taki męski i romantyczny jednocześnie. Ideał mężczyzny!”

***

Kaśka, wiedziona fantazjami o wspólnych błotno-leśnych przeprawach z nowym znajomym, przeprosiła się z terenówką. Niemal natychmiast po powrocie do domu zapisała się na weekendowe szkolenie z jazdy terenowej i przeszukała oferty kilkudziesięciu sklepów internetowych, żeby znaleźć właściwe spodnie i kurtkę. Nigdzie jednak nie znalazła takiego samego wzoru jak na ubraniu Moczara. Kupiła więc zwykłe bojówki w kolorze khaki, identycznym jak lakier Bestii.

Sama też zadbała o wymianę uszkodzonej lampy. Ponieważ nigdy wcześniej nie miała w dłoni śrubokrętu, łaskawie pozwoliła mężowi na udzielenie przy tej operacji pomocy. Marek ucieszył się, że wspólnie coś zrobią, spędzą razem chwilę. Rozochocił się nawet na tyle, że usiłował pocałować Kaśkę, przy czym umorusał jej policzek. Kobieta odsunęła się i, ścierając brud z twarzy, naburmuszona zniknęła gdzieś z drugiej strony samochodu.

Mężczyzna, kucając zza tylnym zderzakiem, dokręcił samotnie ostatnią śrubkę i ze złością uderzył w nadwozie tuż obok tablicy rejestracyjnej. W tym samym momencie z rury wydechowej wyleciał kłąb czarnego dymu. Marek, zaskoczony i ubrudzony sadzą, aż przysiadł. Na ten widok obserwująca go Kaśka zaczęła chichotać. Nie mogąc, ze względu na atak śmiechu, wypowiedzieć ani słowa, poklepała tylko maskę honkera. Wrócił jej dobry humor.

Wymogła też na Marku zarejestrowanie samochodu na nią i wszędzie nim jeździła. Czuła się jak królowa szos, spoglądając z wysoka na pozostałych użytkowników dróg. Mile też łechtały jej próżność zaciekawione i zdziwione spojrzenia, słane przez przechodniów i innych kierowców. Drobna kobietka za kierownicą takiego potwora! Większe od niego były tylko tiry i autobusy.

***

Dwie doby z nieba lały się strugi wody. Ulicami płynęły brudne strumienie, bo kanały burzowe nie były już w stanie przyjąć więcej opadów. Nawet najbardziej wypieszczone podwórka na osiedlu domków jednorodzinnych zamieniły się w grzęzawiska. Marek w delegacji podobno cieszył się lepszą pogodą. A Kaśce nie chciało się nawet na moment wystawić nosa za drzwi. Miała szczęście, że mogła pracować zdalnie. Gdy jednak wstał bezchmurny i spokojny poranek, wyszła z domu, żeby ocenić straty w ogródku. I pierwszą rzeczą, jaka rzuciła jej się w oczy, było kilka burych liści, przyczepionych do maski i szyb Bestii.

W pierwszej chwili chciała je po prostu wyrzucić, ale spostrzegła, że na każdym jest misternie wydrapane jakieś słowo. Zebrała wszystkie elementy i usiadła na mokrych deskach tarasu, układając liściaste puzzle. Nie było ich wiele i szybko dały się ułożyć się w krótki tekst: „Czy jesteś gotowa zapłacić za pasję?”

Najpierw zadziwiło ją to pytanie. Co miał na myśli pisząc „pasję”? Jak zapłacić? Za co? Za miłość? Do czego? Do jazdy? Do niego? Po chwili jednak uśmiechnęła się szeroko. Moczar zdecydowanie różnił się od innych mężczyzn. I najwyraźniej lubił tajemnice i zagadki. Już tylko kilka dni i sama będzie mogła go zapytać o wyjaśnienie.

Jeszcze raz spojrzała na rozłożone na deskach liście. Zaszumiało jej w głowie, jak po kilku kieliszkach dobrego wina.

— Każdą cenę — powiedziała na głos. I roześmiała się z ogarniającego ją uczucia szczęścia.

***

— Bigu, podobno na początku kwietnia robicie znów jakąś imprezę na poligonie. — Marek oparł się o biurko kolegi.

— Owszem, dzień otwarty. A czemu pytasz?

— Bo Kaśka chce pojeździć.

Bigu odsunął klawiaturę i wsparł łokcie na blacie. Zaplótł palce obu dłoni, aż strzeliły stawy.

— O, czyli jednak wciągnęło. Ale przypilnujesz jej lepiej tym razem? Wolałbym, żebyście się tak głupio jak ostatnio nie rozdzielali i nie zabłądzili na moczary, bo tam jest zbyt niebezpiecznie.

— Spoko. Kaśka zmieniła się bardzo, nie zrzędzi tak, chodzi uśmiechnięta i nawet zrobiła kurs offroadowy.

— To wbijajcie w sobotę za tydzień. Baza będzie w tym samym miejscu.

***

Po odprawie Kaśka sama podeszła do Bestii, bo Marek zamarudził gdzieś z kolegami. I dobrze, bo za wycieraczką znalazła kawałek kory. A na nim kolejny wierszyk.

„Moja droga Katarzyno,

obiecany miesiąc minął.

Jeśli nadal na spotkanie masz ochotę,

znajdziesz mnie, gdzie ols płynie błotem.”

Moczar znów bawił się z nią w kotka i myszkę. Pewna była, że na odprawie się nie stawił. Nie przeoczyłaby go. A jednak najwyraźniej do bazy zawitał.

Kaśka nie była zachwycona towarzystwem męża. Wolałaby spotkać się z Moczarem sam na sam. Nie potrafiła jednak znaleźć sposobu, żeby pozbyć się Marka bez podejrzeń. To sprawiło, że zrobiła się znowu nerwowa i złośliwa. Z niechęcią słuchała poleceń pilota i dwukrotnie, błądząc myślami gdzieś daleko, pomyliła rozjazdy.

Już po godzinie od startu Marek miał serdecznie dość jej humorów. Pokłócili się. Znów. Mężczyzna ostatecznie stracił jakąkolwiek nadzieję na polepszenie stosunków z żoną. Pragnienie uwolnienia się od niej za wszelką cenę narastało w nim z każdą minutą.

W końcu nie wytrzymał i ze złością wysiadł z samochodu pośrodku drogi. Najpierw odetchnął pełną piersią, a potem wyciągnął telefon.

— Bigu, tu Marek. Mam dość. Kaśka pojechała dalej sama. Odbierzesz mnie? — Przez chwilę wsłuchiwał się w odpowiedź. — Dobra, spróbuję tam dotrzeć. Mam uważać na bagno? OK, chyba dam radę...

***

Kilka ładnych godzin poprzedniego dnia Kaśka spędziła nad dostępnymi w sieci zdjęciami satelitarnymi i mapami terenu, dlatego teraz dobrze wiedziała, dokąd jechać, żeby znaleźć ols na skraju mokradeł. Nic nie stało jej i Bestii na przeszkodzie. Nawet podmokła łąka, na której utkwiła granatowa toyota. Z każdą próbą samodzielnego ruszenia z miejsca samochód zakopywał się coraz głębiej.

Kaśka zatrzymała Bestię kilka metrów za wklejoną terenówką.

— I co, Bestyjko, pomożemy łamagom? Nie będziemy świniami, prawda?

Nie wyłączając silnika wysiadła. Miękki grunt lekko ugiął się pod nią. Odniosła wrażenie, że stąpa po bardzo puszystym dywanie. Rzuciła spojrzenie na oblepione błotem i trawą koła honkera. Zagłębiły się w gruncie tylko odrobinę.

Z toyoty wysiadła ruda kobieta w średnim wieku.

— Ej, pomożesz? Widzę, że masz wyciągarkę...

W tym momencie Kaśka poznała rudą. To ona miesiąc wcześniej uszkodziła tylną lampę Bestii. Uśmiech zastygł na ustach Kaśki.

— Jasne.

Wróciła do honkera i zaczęła bez słowa odwijać linę z bębna. Ruda sama zamocowała hak do zaczepu swojego samochodu. Obie kobiety usiadły za kierownicami.

— Pamiętasz tę rudą jędzę, Bestio? — mówiła półgłosem Kaśka, wciskając do podłogi pedał hamulca. Jedną rękę trzymała z przyzwyczajenia na kierownicy, drugą obsługiwała pilota wyciągarki. — Jest zabawa, są straty, tak?

Kaśka poczuła, jak samochód zagłębił się nieco bardziej, niby stwór zapierający się łapami. Z dziką satysfakcją obserwowała obracające się w miejscu koła toyoty i wsłuchiwała się w ryk wysilającego się silnika. Naprężona stalowa lina ciągnęła z mocą.

Wystarczyło jedno silniejsze szarpnięcie. Ze zgrzytem dartego metalu hak razem z tylnym zderzakiem toyoty wylądował w błocie. Poluzowana lina opadła na zdeptaną i rozjeżdżoną glebę.

Kaśka była pewna, że w pomruku silnika Bestii słyszy wyraźne, mściwe zadowolenie. Wyłączyła wyciągarkę i wysiadła. Ruda też wyskoczyła zza kierownicy.

— Ups! — Kaśka ułożyła usta w dzióbek, usiłując nie uśmiechnąć się złośliwie. — Chyba więcej nie pomogę. Ale, jak to mówią, jest zabawa, to i muszą być straty.

Kaśka zwinęła linę na bęben i odjechała, zostawiając załamaną rudą samą z nowym problemem.

***

Marek usłyszał silnik samochodu, zanim dostrzegł go wyjeżdżającego zza zakrętu. Stary, ale pięknie odrestaurowany willis zatrzymał się tuż przy nim.

— Podrzucić cię gdzieś? — zapytał zielonooki mężczyzna, jednocześnie zapraszającym gestem wskazując siedzenie pasażera.

— Jeśli chcesz i możesz, to chętnie. Do bazy.

— Niezły kawałek drogi. Ale znam skrót. Mam nadzieję, że nie boisz się odrobiny błota?

Wjechali w trzęsawisko. Marek zacisnął mocno zęby. Nie miał zamiaru pokazać, że się boi. Zwłaszcza że kierowca sprawiał wrażenie w pełni wyluzowanego gościa, który dobrze wie, co robi. Kiedy jednak przez progi zaczęła się przelewać buro-rdzawa maź, wyraźnie się zaniepokoił. Nie uszło to uwadze zielonookiego.

— Spokojnie. Jest tu nieco głębiej, ale nie ma się czego obawiać. To są moje tereny, znam je na pamięć i mógłbym tędy jeździć z zamkniętymi oczami.

Hipnotyzujący głos utrzymał Marka na siedzeniu, mimo że samochód zaczął coraz bardziej zanurzać się w bagnie. Im dalej, tym głębiej. Mimo że było to w zasadzie niemożliwym, auto nie grzęzło, nie dusiło się, tylko wciąż gładko jechało. Gdzieś w głowie Marka resztki świadomości tłukły się, walcząc o przetrwanie, jednak sparaliżowane ciało nie chciało ich słuchać. Ostatnią rzeczą, jaką usłyszał, zanim głowy zniknęły pod powierzchnią wody, było dobrze mu znane powiedzenie:

— Błoto wciąga i już nie wypuszcza. A każda pasja wymaga ofiar. To piękne, prawda?

***

Honker zatrzymał się na samym skraju rozlewiska. Prawie trzy tony własnego ciężaru wcisnęły samochód niemal po osie w rozmiękły grunt. To jednak nie miało znaczenia. Kaśka i Bestia tworzyły zgraną parę, której nic nie stało na przeszkodzie. Do tego już z daleka kobieta dostrzegła płynącą między zaroślami czarną czuprynę. Z pojawieniem się Moczara zniknęły ostatnie cienie jakichkolwiek obaw.

— Witaj, moja piękna pogromczyni mokradeł. — Brodata twarz rozciągnęła się w szerokim uśmiechu.

Autor o sobie:

Z wykształcenia lingwista, z zawodu tłumacz, od paru lat zajmujący się głównie przekładem literatury fantastycznej (m.in. Hugh Howey). Swoje opowiadania publikował w "Magazynie Fantastycznym", "Qfancie" oraz "Smokopolitan". Jako osoba dotknięta syndromem kreatywności kompulsywnej, próbował swoich sił w niemal każdej formie sztuki, z jaką się zetknął. Choć pisanie towarzyszyło mu prawie od zawsze, eksperymentował również (z różnym skutkiem) z kręceniem filmów, scenariopisarstwem, rysunkiem, grafiką komputerową, sztuką fraktalną oraz tworzeniem muzyki. Twórca Angular Dreams, projektu muzycznego z nurtu dark ambient.

Marcin Moń

Szept pielgrzymów

Atmosfera Ziemi, 6720 r. p.n.e.

Skalisty obiekt o masie dziewięćdziesięciu kilogramów wchodzi w górne warstwy atmosfery pod ostrym kątem. Rozgrzane przez tarcie i ciśnienie naporowe powietrze oraz siekący znad horyzontu wiatr słoneczny błyskawicznie topią zalegający we wgłębieniach lód metanowy. Z setek szczelin i wgłębień porowatej skały tryska para, a każdy z miniaturowych gejzerów działa jak silnik rakietowy, dodając tuziny nowych wektorów do i tak już trudnej do wyznaczenia wypadkowej sił.

W pewnym momencie pęknięcie przecina skałę wpół, dzieląc ją na dwie równe części niczym dwie połówki orzecha włoskiego, niczym dwie półkule mózgowe. Obiekt zmienia się w dwa oddalające się od siebie odłamki, a każdy z nich zaczyna żyć własnym życiem, wirując, parując, płonąc, krusząc się i przecinając kolejne warstwy atmosfery. Wreszcie uderzają o powierzchnię planety w dwóch odległych o tysiące kilometrów miejscach.

Prawdopodobieństwo, że tam właśnie spadną, to 1 : 1 780 420.

***

Lodowiec Szelfowy Amery’ego, wybrzeże Antarktydy, 10 maja 2016 r.

Nawet jeśli krajobraz za oknem się przesuwa — a wiem, że musi się przesuwać, bo przecież czuję jak cały traktor śnieżny kołysze się i drży, dwiema parami gąsienic pokonując ze chrzęstem nierówności pokrywy lodowej — to i tak mam wrażenie, że stoimy w miejscu pośrodku śnieżnego pustkowia. Za naszymi plecami słońce, choć górujące, wisi nisko nad horyzontem, rzucając długie cienie, a w oddali majaczy granatowy pasek oceanu. Ledwo go widzę zza pleców siedzącego przede mną Dereka, kierownika stacji. Po jego prawej, w fotelu kierowcy, garbi się i mruży oczy Gary, inżynier i operator mobilnej wiertni, którą wleczemy za sobą. Za nim, obok mnie, siedzi Hailey, wiecznie rumiana od chłodu, zatopiona w notatkach Petera.

— Nie damy rady w dwa dni obskoczyć wszystkich miejsc, w których Jaśnie Wielmożny Pan Hrabia zażyczył sobie odwiertu — marudzi Hailey, nie odrywając wzroku od kartek.

— Polecić ci coś o problemie komiwojażera? — żartuję dla rozluźnienia atmosfery, ale oczywiście mój dowcip trafia w próżnię. Cisza. Silnik warczy, lód chrzęści pod gąsienicami.

— Jeszcze godzinę przed naszym wyjazdem wysłał mi epistołę na parę tysięcy znaków, że koniecznie potrzebuje próbek z co najmniej czterech miejsc — kontynuuje po chwili Hailey, litościwie udając, że w ogóle się nie odzywałem. — Ale Derek się ze mną zgadza, że nie da rady.

— Nie zamierzam ryzykować — potwierdza z przodu kierownik stacji. — Maj to nie pora na wielkie akcje ponad dwieście kilometrów od bazy. Dojeżdżamy na miejsce, robimy odwiert, rozbijamy namioty, łapie nas dziewiętnasta, czas na nocleg. Wstajemy przed piątą, jedziemy na drugie miejsce, robimy kolejny odwiert i wracamy do Davis. Peter będzie się musiał zadowolić dwiema próbkami.

Gdyby Jaśnie Wielmożny Pan Hrabia, czyli Peter „Co masz zrobić pojutrze, zrób dziś w nocy” Hopkins nie złapał paskudnej infekcji ucha środkowego, która zmusiła go do powrotu do Australii, pewnie zająłby moje miejsce w traktorze śnieżnym i perorowałby ze swoim akcentem z Queensland, że poprzednio wycięte rdzenie lodowe zawierały związki siarki, co może świadczyć o tym, że kiedyś istniał w tym miejscu plujący siarkowodorem wypływ oceaniczny i że koniecznie musimy to zbadać, i że nie wolno nam szczędzić starań. Zawsze bardzo lubił to wyrażenie, „nie szczędzić starań”. Niestety, nie ma go z nami, więc pomysł zrobienia z lodowca sera szwajcarskiego jest pozbawiony orędowników.

Już z odległości dwóch, trzech kilometrów kłuje nas w oczy wściekle czerwony maszt transmisyjny wyrastający obok kontenera z pomarańczowej blachy, skrywającego elektronikę i generatory prądu. Bezzałogowa placówka AM06, najnowsza i położona najbliżej oceanu. W zeszłym sezonie letnim, od początku stycznia do połowy lutego, dwa helikoptery — jeden nasz, drugi pożyczony z bazy Casey — kursowały tu non stop, transportując budowlańców, prefabrykaty i sprzęt. W międzyczasie ogromna wiertnia, również pożyczona, wryła się w lód na rekordowe sto sześćdziesiąt metrów, docierając niemal do poziomu oceanu, który gdzieś tutaj, pod naszymi stopami, przykryty setkami ton zamarzniętej wody, obmywa brzegi Antarktydy. Na całej długości powstałego tunelu umieszczono kilkadziesiąt niezwykle czułych sejsmografów oraz innych urządzeń pomiarowych, które badają stan powoli, acz nieubłaganie topniejącego i pękającego lodowca.

Zatrzymujemy się przy pomarańczowym kontenerze, traktując AM06 jako punkt odniesienia, niczym kurhan na bezkresnym stepie. Gramolimy się z wnętrza ciasnej, ale przyjemnie ciepłej kabiny traktora; mróz od razu kłuje nasze policzki, a Hailey, choć trudno w to uwierzyć, robi się jeszcze bardziej rumiana niż zwykle. Zerka po raz ostatni w notatki, a potem z jaskrawą chorągiewką w ręku zaczyna sadzić śmieszne, nienaturalnie długie, z-grubsza-metrowe kroki, jak gdyby ludzkość nie wynalazła jeszcze dalmierza. Czterdzieści pięć metrów, mniej więcej. Odnoszę wrażenie, że robi to tylko na złość Peterowi, ale się nie odzywam. Podjeżdżamy z wiertnią bliżej, w miejsce zaznaczone chorągiewką. Ja i Derek pomagamy Gary’emu rozłożyć całą konstrukcję, Hailey przygotowuje pojemniki ochronne na próbki. Pół godziny później wiertło wgryza się w lód z chrobotem zagłuszanym przez warkot silnika wiertni. Mija kolejny kwadrans, pomagamy Gary’emu dźwigać pierwszy segment rdzenia lodowego — niemal trzydziestokilogramowy walec o długości dwóch metrów i średnicy czternastu centymetrów. Wiertnia hałasuje bez chwili wytchnienia.

Paru chwil odpoczynku potrzebuje za to Gary. Czerwony na twarzy, przysiada na jednej z gąsienic snowcata. Derek się niepokoi.

— Po prostu… zmachałem się przy rozkładaniu tego cholerstwa, nic mi nie będzie — Gary dzieli się z nami swoim myśleniem życzeniowym, któremu jednak chyba nikt nie daje wiary. Kto jak kto, ale Gary zawsze mógł się poszczycić kondycją, której niejeden mu zazdrościł. Drugi segment wyciągamy z Derekiem sami. Widzę, jak obaj gryzą się z myślami.

— Nie chcę was straszyć — wystękuje po chwili Gary — ale coś mnie piecze w klatce piersiowej. Mocno.

Cholera! Żaden ze mnie lekarz, ale nie jestem kretynem i widzę, że sprawy nie wyglądają zbyt różowo. Może w centrum Sydney, rzut kamieniem od szpitala, nie byłoby jeszcze powodu do paniki, ale tutaj…

Siedzimy z Hailey nad Garym i z uporem wmawiamy mu, że wszystko będzie dobrze. Mamrocze, że wie, ale robi się coraz bardziej nieobecny i blady, chyba zaraz straci przytomność! Derek siedzi w niedomkniętej kabinie pojazdu, słyszymy jak próbuje przekrzyczeć trzaski radiostacji.

— Ethan zaraz odlatuje, weźmie ze sobą Coopera i jeszcze kogoś do pomocy — oznajmia wreszcie. Ethan to nasz pilot helikoptera, a Cooper to lekarz. Odsiecz w drodze.

***

Nadlatuje AS350. Mniej niż sto metrów w linii prostej dzieli go od snowcata; pilot dostrzega skupionych przy traktorze śnieżnym ludzi i zniża lot. Jak zawsze przy tym manewrze, wzrasta nacisk na elementy umieszczonego w piaście mechanizmu synchronizującego zmianę kąta natarcia łopat. Po tysiąc siedmiuset czterdziestu bezawaryjnie wylatanych godzinach jeden z hartowanych trzpieni nie wytrzymuje i poddaje się zmęczeniu materiału. Łopata luzuje się, a tarcie powietrza wymusza zmniejszenie kąta natarcia.

Okaleczony wirnik szamocze się z powietrzem, różnica kątów nachylenia łopat wywołuje wibracje, które przenoszą się na piastę, a z niej na wał i przekładnię. Kilopaskale naprężeń przelewają się po stali jak fale wzburzonego oceanu. Zmęczenie materiału uderza ponownie, kropla przelewa czarę, jeden z elementów przekładni nie wytrzymuje. Wirnik jest odcięty od silnika.

Prawie dwa razy tyle zajmuje pilotowi zorientowanie się, co się stało i podjęcie decyzji o działaniu. Reaguje błyskawicznie, lecz i tak zbyt wolno jak na tę wysokość i ten kąt podejścia. Próbuje lądowania autorotacyjnego, chcąc pozwolić, by przepływające między łopatami powietrze rozkręciło wirnik na nowo i wytworzyło choć odrobinę siły nośnej, wyhamowując spadanie. Tuż przed maszyną wyrasta jednak maszt komunikacyjny, wymuszając skręt i utrudniając manewr. Nabudowane przez lata za sterami synapsy w mózgu pilota iskrzą, przesyłając informacje z szybkością setek kilometrów na godzinę, lecz i tak spóźniają się o ułamek sekundy. Jedna z łopat wirnika zaczepia o maszt, łamie się i odskakuje w bok. Siła nośna znika całkowicie, śmigłowiec przechyla się, leci siłą rozpędu jeszcze kilka metrów w kierunku snowcata i z impetem uderza w lodowiec.

Uderzenie tysiąca sześciuset kilogramów AS350 niosącego pilota, dwóch pasażerów oraz paliwo wytwarza akurat tyle kilodżuli energii, ile trzeba, by w głębi lodowca narodziło się pęknięcie, zaczątek większej katastrofy. Fale drgań przewalają się przez ziarnistą strukturę firnu i lodu, a sejsmografy AM06 rejestrują bolesny infradźwiękowy jęk pękającego lodowca. Szczelina rośnie, gdy wstrząsy natrafiają na żyłę stosunkowo miękkiego, jeszcze nie w pełni uformowanego lodu firnowego powstałego w wyniku nietypowego rozkładu temperatur w sezonie zimowym pięćdziesiąt cztery lata temu. Naprężenia i wibracje kruszą delikatne kryształki, a wyrwa w lodzie powiększa się.

Całe zdarzenie trwało zaledwie dwanaście i siedemdziesiąt sześć setnych sekundy. Jego prawdopodobieństwo to 1 : 42 573 910.

***

Otwieram usta do krzyku, gdy uświadamiam sobie — ułamek sekundy przed katastrofą — że Ethan nie da rady wylądować, jednak głos więźnie mi w gardle, kiedy spostrzegam pędzącą szybciej niż skuter śnieżny, rozrastającą się, wyrwę w lodowcu. Nie wierzę własnym oczom. To chyba niemożliwe, by odłamał się tak wielki kawał lodowca?

Szczelina wyrastająca obok snowcata każe mi zredefiniować niemożliwość i szybko wziąć się w garść. Hailey budzi się z osłupienia w tym samym momencie. Próbujemy dźwignąć Gary’ego do pionu, chodź stary, no dalej, Boże ile on waży, mocniej do cholery. Ciemna błyskawica pęknięcia przecina lód, dociera do szybu AM06 i pędzi dalej. Wszystko drży, monstrualny sopel w postaci dziesiątek tysięcy ton lodu zawieszonego na powierzchni oceanu odłamuje się z ogłuszającym hukiem. Mamy farta, bo stoimy po stronie kontynentu, ale lód kruszy się nam pod stopami, zmuszając do ucieczki. Gary, bezwładny jak worek piasku, upada. Chwytam go za rękę w chwili, gdy obsuwa się pod nim kawał lodu i spada wraz z Garym w rozszerzającą się przepaść. W dłoni zostaje mi tylko rękawiczka. Zamykam oczy.

Nagle robi się cicho. Słyszę wyraźnie każdy, najcichszy nawet szept Antarktyki. Chlupot oceanu sto sześćdziesiąt metrów niżej, chrobot ocierających się o siebie świeżo narodzonych gór lodowych, szum wiatru w uszach, tłukące się w skroniach tętno. I ciężki oddech leżącej obok Hailey. Jesteśmy sami. Ocean pożarł śmigłowiec razem z Ethanem, Cooperem i drugim, póki co bezimiennym dla nas pasażerem. Pochłonął Gary’ego... i najwyraźniej Dereka. Wołamy go, ale nikt nie odpowiada. Nawet nie widziałem, co się z nim stało. Czerwony maszt placówki AM06 też runął w błękitną otchłań, zostały tylko smętne szczątki zawieszonej nad lodowym klifem pomarańczowej budki.

Jakimś cudem traktor śnieżny ocalał, choć jedna z gąsienic wychyla się trwożnie znad skraju przepaści, jak gdyby oceniając głębokość.

— Odsuń się, nie mamy pewności, czy lód się nie obsunie — mówię do Hailey przez ściśnięte gardło. Nadludzkim wysiłkiem zmuszam mózg do racjonalnego myślenia. — Spróbuję wsiąść do snowcata i odjechać od krawędzi. Bez niego nie wrócimy.

Powoli, z duszą na ramieniu, podchodzę do ponad dwutonowego pojazdu, odczepiam wciąż zagłębioną w lodowcu wiertnię i wciskam się do traktora. Kluczyk na szczęście został w stacyjce. Odpalam silnik. Śnieżny kocur mruczy jak gdyby nigdy nic, ale ja, zataczając delikatny łuk oddalający maszynę od przepaści, czuję się jak neurochirurg w trakcie operacji na otwartym mózgu.

— Wsiadaj — mogę wreszcie zawołać kilkanaście metrów od przepaści.

Nie odzywamy się ani słowem przez całą drogę powrotną.

***

Australijska baza polarna Davis, wybrzeże Antarktydy, 11 maja 2016 r.

Siedzimy przycupnięci wokół konsoli naszego łącznościowca; ciszę przerywają tylko trzaski radiostacji. Bezcielesne głosy z oddali wysłuchały naszej relacji, zadały kilka zdawkowych pytań, a potem zamilkły, by skonsultować się z innymi głosami, pewnie jeszcze odleglejszymi. Kto ma zadecydować o dalszych losach pozostałych przy życiu mieszkańców stacji: centrala Wydziału do spraw Antarktyki w Tasmanii czy Departament Ochrony Środowiska w Canberze? Można odnieść wrażenie, że czekamy na odpowiedź z centrum lotów kosmicznych, bo surowa antarktyczna zima izoluje naszą siódemkę od świata nie gorzej niż lodowata próżnia kosmosu.

„Nasza siódemka” to skupiona w nierówny półksiężyc garstka naukowców i pracowników obsługi stacji, którzy chyba wciąż nie doszli do siebie po tym, co zaszło. Stevie Scaffidi, łącznościowiec, nerwowo bębni palcami o radiostację, wybijając jakieś kuriozalne plemienne rytmy. Obok niego nasz drugi lekarz, Kenneth Prokopec, ciągle jeszcze noszący łatkę „nowy” na stacji, z niezachwianą koncentracją wsłuchuje się w biały szum radia. Craig czyli Brodacz, biolog morski, w zadumie spogląda w dal i jak go znam, pewnie ucieka myślami do swoich akwariów z jeżowcami. Timothy, kucharz-dietetyk i Fabian, mechanik-elektryk siedzą nieco dalej, wbijając tępe spojrzenia w podłogę i pewnie zachodząc w głowę, czemu do diabła nie zostali w kraju, w ciepełku i bezpieczeństwie, skoro kucharzyć i naprawiać można wszędzie. No i ja, Alan, gość od lasera, a naprzeciw mnie doświadczona pani klimatolog Hailey. Przygryza wargi, być może myśląc o tych, których wśród nas zabrakło: o Dereku, Garym, Ethanie, Cooperze i Ryanie, ornitologu antarktycznym. To on okazał się ostatnim pasażerem śmigłowca. Nikt się nie uratował, choć pilot helikoptera z Casey wypatrywał ocalałych tak długo, jak tylko pozwalał mu na to zapas paliwa. Ocean pochłonął wszystkich.

— Davis, słyszycie mnie? — zatrzeszczało znów radio. — Obdzwoniliśmy wszystkich, z tymi z ministerstwa włącznie. Nie ma mowy o dosłaniu wam ludzi i sprzętu, nie o tej porze roku, przykro nam. Sami rozumiecie. Zapasów wam nie zabraknie i na szczęście wciąż macie jednego lekarza. Bezpośrednie dowodzenie przejmuje kierownik stacji Casey, kontaktujcie się z nimi w przypadku jakichkolwiek pytań i wątpliwości, a oni już w razie czego skontaktują się z nami. Zresztą i tak nie spodziewajcie się zbyt wielu decyzji do podjęcia, bo w bieżącym sezonie zimowym anulujemy wszystkie projekty poza granicami bazy. Bez zmian pozostają tylko pomiary atmosferyczne i badania szkarłupni w akwariach. Krótko i dosadnie mówiąc, macie tam siedzieć na tyłkach i w spokoju przezimować. Czekajcie na wrześniowy transportowiec jak co roku. Bez odbioru.

Nie oszukujmy się, czegoś takiego się spodziewaliśmy, choć chyba każdy liczył w duchu na helikopter albo nowego kierownika bazy. I jedno, i drugie wyraźnie podbudowałoby morale. Nie wszystkim — chyba tylko Scaffidiemu — spodobało się, że dowodzi nami człowiek, którego w życiu na oczy nie widzieliśmy, który nie zna naszej sytuacji i z którym komunikacja jest uzależniona od technologii. Oczywiście, nikt nas o zdanie nie pytał.

— Nie zrozumcie mnie źle — mówi chrapliwie Hailey i dopiero teraz zdaję sobie sprawę, że przez cały ten czas była nieruchoma jak posąg — ale chyba moglibyśmy wykorzystać ten moment... nazwijmy to interregnum... żeby dobrać się do sejfu z alkoholem. Nie wiem jak wy, ale ja naprawdę potrzebuję drinka. Jak nigdy w życiu.

Alkohol jest trzymany pod kluczem. Wydaje się go tylko na polecenie kierownika bazy i jest zarezerwowany na szczególne okazje, najczęściej Boże Narodzenie.

— Do Gwiazdki daleko, fakt, ale okoliczności chyba rzeczywiście są wyjątkowe — przebąkuje Fabian, nieśmiało popierając wniosek, co wywołuje pomruk aprobaty.

— Nie przypominam sobie, żeby regulamin wspominał cokolwiek o głosowaniu — mówi spokojnie, choć stanowczo Prokopec. — Bardzo szanuję demokrację, ale ona tutaj nie obowiązuje.

— Nie zaczynajcie z łaski swojej wojny ideologicznej z powodu butelczyny brandy — wtrąca się Stevie Scaffidi — Zaraz skontaktuję nas z Casey i sprawa się wyjaśni. Myślę, że pan kierownik nie zabroni nam się odstresować. Pasuje? — uśmiecha się uspokajająco i zaczyna majstrować przy radiostacji, ale reszcie ekipy ta propozycja najwyraźniej nie pasuje, bo wymieniają ukradkowe spojrzenia, a potem ledwo dostrzegalnym ruchem głowy Timothy, powiernik klucza do Alkoholowego Skarbca, zaprasza pozostałych, by poszli za nim. Jeden po drugim podążają za kucharzem. Scaffidi i Prokopec udają, że nie mają pojęcia, dokąd tamci poszli.

— Idę się przewietrzyć — rzucam i wstaję. Nie kłamię, naprawdę nie mam ochoty pić.

Wita mnie siarczysty mróz i rozgwieżdżone niebo. Tak smoliście czarnego nieboskłonu i do tego tak gęsto usianego świetlistymi punkcikami nie uświadczy się prawie nigdzie indziej na świecie. Wprawdzie przegapiłem wschód i zachód słońca, dwa piękne zjawiska, które w połowie maja nie są od siebie zbyt odległe, ale nadal mogę mieć nadzieję na zorzę polarną. Oczyma wyobraźni już widzę przelewające się po nocnym niebie wzburzone, szmaragdowe fale Aurory australis, których usiłuje dosięgnąć niteczka zielonego światła lasera LIDAR, tak żałosna i nikła w porównaniu ze spektaklem przyrody.

— Podziwiamy widoczki, co, Alan? — Brodacz odzywa się zza moich pleców. — Żeby tylko nie przegapić ostatniego zachodu słońca, ale to dopiero drugiego czerwca. Do zobaczenia w lipcu, słonko! — Podchodzi bliżej i jak zawsze częstuje mnie papierosem, chociaż wie, że odmówię.

— Ty też nie miałeś ochoty na drinka, Craig?

— Powiedzmy, że mam mniejsze potrzeby niż można by sądzić — odpowiada skromnie. Faktycznie, z tą potężną, pożółkłą od tytoniowego dymu brodą, wielkim brzuchem i wzrostem bramkarza w klubie nocnym zawsze wyglądał na faceta, dla którego wychylenie szklanki whiskey to jak zwilżenie ust. — U nich się tam już chyba pokazuje dno butelki — dodaje. — No, ale każdy odreagowuje po swojemu. A ty?

— Ja... poczekam na zorzę, a jak się nie pojawi, wracam do pracowni i posłucham muzyki.

— Mówiąc „muzyka” masz na myśli coś, co ma melodię, rytm, może nawet słowa i tego typu głupoty — pyta z przekorą — czy też chodzi ci o ten atmosferyczny szum, który nazywasz ambientem?

— Nazywam go ambientem, bo nim właśnie jest. Prawdziwa muzyka. Mój program używa danych z LIDARu, każdej ze zmiennych typu temperatura, prędkość wiatru, nasycenie aerozolami i te pe do określenia paru różnych parametrów, czyli na przykład rytm współgra z melodią, a tempo z tonacją. No i przede wszystkim barwa dźwięku jest...

— Czyli mówisz, że tam się pojawia melodia?

— Przy sprzyjających wiatrach, dosłownie — zapewniam go ze śmiechem. — Bardzo rozbudowałem ten program przez sezon letni, teraz brzmi prawie jak muzyka skomponowana przez człowieka. Powinieneś mu kiedyś dać drugą szansę.

— Wybacz, ale mi nie staje, kiedy tylko usłyszę słowo „fraktal”. Dla mnie ta muzyka to taka sama sztuka, co bohomazy napaćkane trąbą słonia. Bez obrazy.

— Pierdol się — mówię z uśmiechem kota z Cheshire. — Bez obrazy.

***

Tej nocy uciekające z trzewi Słońca wysokoenergetyczne cząstki najwyraźniej nie miały w planach zapłonąć w jonosferze soczystą zielenią. Nie mogąc liczyć na zorzę, chronię się przed mrozem w pracowni. Tutaj wreszcie czuję, jak uchodzi ze mnie całe napięcie z ostatnich dwudziestu czterech godzin.

Na ekranie piętrzą się liczby i wykresy, izobary i izotermy, barwny wycinek chaosu schwytanego w cienką wiązkę światła o długości fali pięciuset trzydziestu dwóch nanometrów: impulsowy laser typu solid-state. To LIDAR, czyli mówiąc po ludzku radar skanujący atmosferę, w którym zielone światło lasera zastępuje fale radiowe. Zbiera dane. Dla Hailey mają one ogromne znaczenie, stanowią papierek lakmusowy informujący, jak szybko zabijamy własną planetę. Ja, jako fizyk, nie oceniam i nie wartościuję tych danych. Dla mnie oznaczają czysty, piękny, idealnie przypadkowy chaos.

Ze słuchawek sączy się basowy, nieregularnie wibrujący pomruk, który nie przypomina żadnych dźwięków tego świata. Niczym podmuchy niezdecydowanego wiatru narasta i opada przyjemny, kojący jak chlupot oceanu brązowy szum. Pojedyncze nuty eterycznie brzmiącej elektroniki, miękko wtopione w tło, układają się w niespiesznie rozwijającą się melodię. Melodia ta jeszcze nie wie, w którym kierunku pójść, w które tony uderzyć i jakie emocje wzbudzić. Nikt nie jest w stanie tego przewidzieć. Każdy z ruchów Browna każdego pojedynczego atomu azotu czy tlenu może odegrać w procesie tworzenia nie pośledniejszą rolę niż ta trzepotu owadzich skrzydełek w efekcie motyla.

A jednak... Mam nieodparte wrażenie, że...

— O, tutaj się schowałeś! Co tak sam siedzisz? — wykrzykuje Hailey, jeszcze bardziej rumiana niż zwykle. Zagląda mi przez ramię, pachnie koniakiem.

— Czuję, że nie próżnowaliście — staram się, żeby to nie zabrzmiało jak oskarżenie, ale niepotrzebnie. Jest zbyt roześmiana, żeby doszukiwać się jakichś złośliwych podtekstów.

— Ty wiesz, jakie skarby tam przed nami chowali? Hennessy, Rémy Martin, sama górna półka!

— Taa. Chyba nie osuszyliście naszego barku do dna?

— Coś tam jeszcze zostało. Czego słuchasz? — rzuca wymijająco i bez pytania zakłada sobie na uszy moje słuchawki; od razu się krzywi. — Ahaaa… Craig mi opowiadał.

Postanawiam udawać, że nie widzę jej rozczarowania.

— Dobrze się składa, że jesteś. Akurat potrzebuję kogoś, kto by obiektywnie rzucił okiem, czy raczej uchem. Powiedz, nie przypomina ci to czegoś? Nie brzmi jak jakaś znana melodia?

Chyba jest zbyt podchmielona, by ze skupieniem wsłuchać się w osobliwą muzykę atmosfery. A może melodia już się gdzieś rozwiała wraz ze zmianą kierunku wiatru?

— Ja tu słyszę tylko jakieś szumy i buczenie.

— Nie ty jedna — wzdycham. — Nieważne.

***

Przez całą noc śni mi się ten sam sen, co ostatnio.

Schodzę w dół po ściance wspinaczkowej. Z początku wygląda jak ta w naszej sali gimnastycznej w Davis, ale w miarę schodzenia staje się inna, trudniejsza, bardziej obca; chwyty robią się coraz rzadsze. Nagle zdaję sobie sprawę, że schodzę jakimś ciemnym, ciasnym szybem wywierconym w skale albo lodowcu.

Docieram na dół do lodowej jaskini. Błękitna poświata przesącza się przez strop, chłodne powietrze jest całkowicie nieruchome, cisza aż dzwoni w uszach. Nie wiadomo skąd pojawia się pingwin. Przez chwilę myślę, że jest moim zwierzęciem mocy i że pewnie zaraz powie mi „Ślizgaj się!” jak Narratorowi w „Podziemnym kręgu”. Zamiast tego moja podświadomość postanawia zainspirować się innym obrazem. Ciało pingwina otwiera się jak owadożerna roślina, niczym husky w filmie „Coś”, a z jego wnętrza wystrzeliwują macki i oplatają mnie. Chcę krzyczeć, ale nie mogę. Wtedy uświadamiam sobie, że istota nie ma złych zamiarów, że jej dotyk wcale nie boli i że ona chce mi coś przekazać. Zastygam nieruchomo i już wydaje mi się, że słyszę w głowie jakiś szept, kiedy nagle się budzę.

Wygrzebując się z pościeli trochę żałuję, że nie piłem z innymi. Może wtedy nie pamiętałbym tego dziwacznego, niepokojącego snu. Przepłukuję twarz, szybko się ubieram i wychodzę na świeże powietrze. Jak zawsze, wita mnie mróz, ciemność i wiatr hulający między budynkami naszego małego zimowego królestwa. Rany, jak tu pusto. Pozostali najwyraźniej odpokutowują wczorajszą niesubordynację. To zabawne — w sezonie letnim Davis zmienia się w niewielkie, lecz tętniące życiem miasteczko z trzema sklepikami, schludnie odśnieżonymi ścieżynkami i siedemdziesiątką mieszkańców. A teraz? Pustka, cisza, dwudziestogodzinna noc. Maszyny robią swoje, skrupulatnie i niewzruszenie filtrując naszą wodę, ogrzewając nasze pokoje, mierząc siłę wiatru, badając atmosferę i wykonując setki innych zadań. A my jesteśmy tylko organicznym nadbagażem, który w swej megalomanii ubzdurał sobie, że jest panem tej skutej lodem krainy.

Alarm pożarowy przerywa mój obchód po zimowych włościach. Dźwięk odbija się od budynków i grzęźnie w śniegu; przez chwilę nie mogę się zorientować, skąd dochodzi. Oczy nerwowo rozglądają się wokoło, aż wreszcie napotykają smugę dymu wznoszącego się spomiędzy zabudowań.

Wybiegam zza kwater mieszkalnych i od razu czuję na sobie wzrok skrywającej antenę satelitarną kopuły geodezyjnej, łypiącej na mnie niczym gigantyczne owadzie oko. To z przyległego do niej budynku łączności unosi się dym.

Wpadam do środka. Gryzący zapach palonej izolacji i plastiku uderza w nozdrza i wyciska łzy z oczu. Ruszam korytarzem w poszukiwaniu ognia.

Zza rogu wybiega Prokopec. Niemal wpadamy na siebie.

— Co się dzieje? Gdzie się pali? — wykrzykuje lekarz.

— Skąd mam wiedzieć? Sprawdzałeś z tamtej strony?

Kiwa głową, zawracamy. Gęste jak zupa kłęby czarnego, cuchnącego dymu wypełzają z pomieszczenia operatora łączności, tego samego, w którym czekaliśmy na decyzję Wydziału do spraw Antarktyki. Zrywam ze ściany gaśnicę, Kenneth otwiera na oścież niedomknięte drzwi.

Wstrzymuję oddech. Przez dym i łzy w oczach ledwo widzę płomienie liżące biurko i radiostację. Wyrywam zawleczkę i pociągam za spust gaśnicy, niemal na oślep kierując strumieniem białej piany.

Pozostali zjawiają się, przeważnie zaspani i skacowani, po paru minutach, kiedy już ogień przestał się tlić, a klimatyzacja uporała się z większością gęstego, gryzącego dymu.

— Wszystko szlag trafił — obwieszcza cierpko Scaffidi po zakończeniu oględzin. — Pal licho, że radiostacja padła z gorąca, bo może damy radę ją wskrzesić. Najgorzej, że zwarcie sfajczyło skrzynkę rozdzielczą, kable i całą resztę. Nawet łączności satelitarnej nie mamy.

Wymieniamy tylko tępe, ponure spojrzenia, bo nie nikt ma nic do dodania. Jak pech to pech.

***

Znów wsłuchuję się w eteryczną muzykę mezosfery, a oglądany spod półprzymkniętych powiek świat sprawia wrażenie mniej realnego niż hipnagogiczne obrazy przelewające mi się przed oczami: kłęby suchego, sypkiego śniegu niesionego wiatrem tuż nad lodem, niczym zwiewne, na wpół przejrzyste woale.

Podnoszę głowę z biurka. Jest ciężka, jakbym zamiast półkul mózgowych miał parę cegieł — i właśnie tak otępiały się czuję. Nawet nie wiem, czy to rano, czy wieczór według naszego umownego czasu, bo przecież za oknem tak czy inaczej jest ciemno.

Co mnie wyrwało z półsnu?

Resztki kawy chlupią smętnie o ścianki termosu, kiedy wlewam sobie do gardła ostatnie krople czarnego nektaru bogów, żeby się dobudzić. Przekręcam potencjometr. Sączący się ze słuchawek szept powietrza schwytanego w promień światła robi się głośniejszy. Albo postradałem zmysły, albo brzmi trochę jakby ktoś nucił pod nosem smutną, pełną uczucia piosenkę. I w dodatku znów mam wrażenie, że tę melodię skądś znam. Oczywiście nie słychać słów, ale to w każdym razie przypomina dźwięki, jakie wydają ludzkie struny głosowe. Skąd to się, u diabła, wzięło w moim programie?

Otwieram interfejs aplikacji, którą niezbyt kreatywnie nazwałem AtmoMusic, i wchodzę w parametry syntezatora. Jedno z okien wypełniają wykresy spektralne z LIDARu, a tuż obok generowane przez L-system fraktalne struktury rozrastają się niczym kryształki lodu, jak organizmy na pożywce z surowych danych z lasera. Każda z tych „śnieżynek”, tak samo jak prawdziwy płatek śniegu jednocześnie niepowtarzalna i samopodobna, służy programowi do kreowania parametrów brzmienia: liczby oscylatorów, kształtu fali, okresu modulacji i tak dalej.

Sprawdzam po kolei wszystkie etapy, ale nie wkradł się błąd, program nie odtwarza żadnego pliku dźwiękowego, nic z tych rzeczy. Wszystko idzie z atmosfery. Dziwne. Oczywiście przy odpowiednim układzie warstw powietrza spektrogram może przyjąć postać, na podstawie której program odtworzyłby składowe harmoniczne ludzkiego głosu. Tylko czemu wcześniej czegoś takiego nie słyszałem?

Potrzebuję opinii kogoś, kto nigdy nie traci głowy i doskonale wiem, gdzie znajdę taką osobę.

— Craig? — wołam już od progu laboratorium do badań nad fauną morską. — Jesteś zajęty?

Odpowiada mi tylko bulgot ogromnych filtrów i monotonne, otępiające brzęczenie jarzeniówek. Lampy wiszą tuż nad powierzchnią wody, nad każdym z wielkich, wypełniających pomieszczenie akwariów, układających się w coś w rodzaju szklanego labiryntu. Idąc jego wąskimi odnogami, zastanawiam się, czy otaczające mnie stworzenia — przyssana do szyby rozgwiazda, przypominający skrzyżowanie kwiatu z ośmiornicą liliowiec i inne nieznane mi z nazwy bezgłowe, bezokie stwory jakby żywcem wyjęte z koszmarnych snów Lovecrafta — zauważają którymś ze zmysłów moją obecność.

Kątem oka widzę w głębi jednego z akwariów ciemny, zdeformowany przez refrakcję ludzki kształt. Najwyraźniej kształt również mnie dostrzega, bo podskakuje, upuszcza coś z brzękiem, klnie i nareszcie wyłania się zza rogu pod postacią Craiga.

— Cholera, Alan, myślałem, że zejdę. Co się tak skradasz? — marudzi, zbierając z podłogi blaszane pojemniki.

— Wołałem cię. Pewnie znowu się wyłączyłeś. Parę razy cię na tym złapałem: gapisz się na te stwory nawet nie mrugając. Pewnie wyobrażasz sobie, jak fascynujące i pełne przygód musi być życie kolczastej kulki z otworem gębowym jak u facehuggera.

Craig prycha z pogardą.

— Raz, że w przeciwieństwie do jeżowca facehugger nie ma układu pokarmowego, bo się nie odżywia, a dwa, że latarnia Arystotelesa wygląda zupełnie inaczej.

Nie mam pojęcia, kto nadał tak fantazyjną nazwę narządowi przypominającemu zwieracz odbytu uzbrojony w pięć krzywych siekaczy, ale wiem jedno: nie ma się co spierać z facetem, który napisał o nim dwie prace naukowe.

— Jesteś bardzo zajęty? Chcę ci coś pokazać.

Wracamy do pracowni badań atmosferycznych. Craig mruży oczy, kiwa głową, marszczy brwi, w zadumie gładzi brodę niczym stuletni mędrzec i ogólnie udaje strasznie skupionego, kiedy puszczam z głośników efekty pracy AtmoMusic.

— Co to oznacza w praktyce?

— Nie mam pojęcia — odpowiadam zgodnie z prawdą — i to właśnie jest fascynujące.

Namyśla się przez chwilę.

— I wszędzie tak jest? — pyta wreszcie. — Mam na myśli, czy w każdym miejscu atmosfera jest „przesycona” tym mruczeniem?

— A wiesz, że się nad tym nie zastanawiałem… — Czuję się jak idiota. To jedna z pierwszych rzeczy, jakie należałoby sprawdzić.

Otwieram interfejs sterujący laserem.

— Akurat trwa cotygodniowy test diagnostyczny — mówię, przeglądając harmonogram programów badawczych — więc nie przerwiemy żadnego superważnego projektu Hailey, jeśli troszeczkę przesuniemy LIDAR.

Wstukuję komendę, a na dachu sąsiedniego budynku kopuła obraca się, wlokąc za sobą po niebie nitkę lasera. Muzyka zmienia się przy akompaniamencie trzasków jak staromodne radio dostrajane za pomocą pokrętła. Przyspiesza, zwalnia, drży i szumi, a spomiędzy cichych, basowych wibracji przebijają wyższe, rozedrgane tony, ale melodia nie daje się całkowicie zagłuszyć. Obracam laser w kierunku Australii, a potem ku biegunowi i na wschód, ale mruczanka nie znika: cały czas jest słyszalna, czasem cichsza i wolniejsza, a po chwili znów głośniejsza i bardziej zdecydowana.

— A to ci zagadka — mówi Brodacz. — Teraz będzie mi się to śniło po nocach.

Jego słowa przypominają mi mój powtarzający się sen, ten o schodzeniu w dół do lodowej jaskini. Nagle uświadamiam sobie, co zainspirowało moją podświadomość do śnienia o tunelu wywierconym w lodowcu.

— A eM Zero Sześć.

— Co?

— Spróbuję nastawić laser tak, żeby wiązka padała nad odwiertem placówki A eM Zero Sześć.

— Dlaczego akurat tam?

— Intuicja naukowca? Sam nie wiem. A czemu nie?

Kopuła się obraca. Basowe buczenie i elektroniczne brzmienia cichną. Przez chwilę nie słyszymy nic, zupełnie jakbym wycelował w oko cyklonu, ale potem, wyraźnie i czysto jak nigdy dotąd, rozlega się melodia.

— O cholera — szepczę.

— Co się stało?

— Wiedziałem, że znam tę melodię! „Dark was the night, cold was the ground.” Ta piosenka poleciała w kosmos na Złotej Płycie z sondą Voyager.

Przez chwilę siedzimy w milczeniu, wsłuchani w smutną, pozbawioną słów pieśń niewidomego bluesmana sprzed ponad pół wieku.

— Wiem o czym myślisz — mówi w końcu Brodacz. — Znam cię jak nikt na tej stacji, więc wiem. Ale to, że słyszymy tę melodię jeszcze nie oznacza...

— ...że ktoś lub coś chce się z nami porozumieć. Ze mną.

— Rozumiem twój entuzjazm. Dla mnie to też najdziwniejsza rzecz, z jaką się spotkałem. Ale czy nie uważasz, że to trochę... czy ja wiem... naciągane? Naprawdę myślisz, że tam pod lodem siedzi zielony ludzik uwięziony w swoim pojeździe i kontaktuje się z tobą w pokrętny, zaszyfrowany sposób zamiast, dajmy na to, za pomocą fal radiowych?

Nie odpowiadam.

— Brzytwa Ockhama, sam byś tak powiedział. Jakie jest najbardziej prawdopodobne wyjaśnienie?

—  Błąd programu. Interferencja fal. Schizofrenia.

— Spróbuj najpierw wyeliminować pierwsze dwie opcje — puszcza oko i wraca do swoich ukochanych szkarłupni, a ja zostaję i sprawdzam wszystko raz za razem.

Jeszcze przed świtem jestem w rozsądnych granicach pewien, że wykluczyłem wszelkie błędy i zakłócenia.

Cholera.

***

Porę śniadania wyznaczają zegary i głód kofeinowy. Nawet po skończonym posiłku nikomu nie spieszy się wracać do obowiązków, więc grzejemy dłonie o kubki z kawą i próbujemy rozmawiać. Wymuszone żarty nie śmieszą, próby pogodnej konwersacji spełzają na niczym, siedem par oczu ucieka od boleśnie pustych krzeseł przy stole. Atmosfera robi się jeszcze bardziej ponura, gdy Scaffidi wyznaje, że perspektywy naprawy radiostacji nie wyglądają zbyt kolorowo. Milczymy przez chwilę.

— Muszę wam o czymś powiedzieć — przerywam ciszę. — Natrafiłem na niezwykłe zjawisko i uważam, że powinniśmy je zbadać.

Zaczynam opowiadać. O faktach, domysłach i przeczuciach, aż wreszcie przełamuję się i wspominam nawet o snach. Momentalnie żałuję.

— Dla mnie sprawa wygląda na nieco naciąganą, choć to pewnie dlatego, że jestem tylko niedouczonym konowałem — wtrąca się Prokopec z nutką złośliwości — ale zgoda, może i powinniśmy kogoś o tym odkryciu poinformować, gdy tylko odzyskamy łączność ze światem.

— A co, jeśli głos zamilknie? — odpowiadam. — Wtedy nigdy nie dowiemy się, co to było.

— Pomyślcie przez chwilę jak naukowcy — Craig włącza się do rozmowy. — Powinniśmy najpierw sprawdzić, co tak naprawdę powoduje ten efekt. Czy kryją się za nim normalne stany atmosfery, a może jednak mamy do czynienia z jakąś anomalią?

— Dziś rano poprosiłem Hailey, żeby zerknęła na wykresy.

— Na pierwszy i nawet drugi rzut oka nic szczególnego — mówi obojętnym tonem pani klimatolog. — Jasne, że trzeba by dokładniejszych analiz…

— Nie rozumiecie? — wbrew woli podnoszę głos. — AtmoMusic tworzy muzykę z chaosu. Melodia jest w jakiś sposób zakodowana w tym chaosie, więc to tak, jakbyś oczekiwała, że jednym zerknięciem zdołasz odszyfrować kryptogram z Enigmy.

— Pozostając przy tej kryptograficznej analogii — wtrąca się Scaffidi — Alan najwyraźniej twierdzi, że szczęśliwym trafem udało mu się stworzyć klucz rozszyfrowujący tę zakodowaną wiadomość. Że takim kluczem okazał się zbitek amatorsko skleconego kodu.

Wzruszam ramionami.

— Tak czy inaczej, musimy to zbadać. Na miejscu.

Prokopec splata palce pod brodą i przeszywa mnie przenikliwym, nieruchomym na kocią modłę spojrzeniem.

— Alan, jedyne, co musimy, to słuchać rozkazów z góry. A nasze rozkazy są jasne. Bez pozwolenia nie opuszczamy terenu stacji. Co więcej, nie dostaniemy takiego pozwolenia z tej prostej przyczyny, że nie mamy łączności. Prędzej czy później, gdy warunki pozwolą, ktoś nas odwiedzi i zainteresuje się, czy jeszcze żyjemy. Do tego czasu...

— Do tego czasu jesteśmy zdani na siebie — przerywam mu — i musimy myśleć za siebie.

— Co proponujesz? — pyta Hailey.

— Ekspedycję.

Przez dłuższą chwilę wpatruje się we mnie sześć par oczu. Dostrzegam w nich zaskoczenie, podziw, rozbawienie, oburzenie i słabo zawoalowaną wrogość w najrozmaitszych kombinacjach i proporcjach.

— Nikogo nie przymuszam — kontynuuję, lekko speszony ich spojrzeniami. — Jeśli nikt się nie zgłosi, sam wezmę snowcata i wrócę do A eM Zero Sześć.

— Od kiedy możemy ot, tak wyruszać sobie na przejażdżkę pojazdem, który kosztował australijskiego podatnika ponad ćwierć miliona dolarów? — pyta chłodno Prokopec, wciąż przeszywając mnie spojrzeniem.

— Od teraz, Kenneth, od tej pieprzonej sekundy. Trafiło nam się tuż pod nosem bezprecedensowe zjawisko i nie ma nikogo, kogo moglibyśmy poprosić, żeby łaskawie pozwolił nam dokonać odkrycia stulecia. Tak jak mówiłem, trzeba zacząć myśleć za siebie. — Robię pauzę i dodaję. — Proponuję głosować. Ja jestem za.

— Oczywiście, że jesteś za, w końcu to twój genialny pomysł — prycha z irytacją Prokopec. — Osobiście nie mam ochoty brać udziału w tej farsie, ale niech ci będzie. Pytanie tylko, ile osób, jeśli ktokolwiek, zdecyduje się ciebie poprzeć.

— Chociażby ja — mówi Craig, a Kenneth piorunuje go spojrzeniem. — I zgłaszam się na ochotnika jako członek ekspedycji.

— Chyba jesteście niepoważni — krzywi się Scaffidi. — Obaj wylecicie stąd na zbity pysk. Wspomnicie moje słowa, machając nam na pożegnanie z pokładu wrześniowego transportowca. Jestem przeciw.

Fabian i Timothy wymieniają spojrzenia.

— Nie jesteśmy naukowcami, więc trudno nam się wypowiadać o zjawiskach atmosferycznych... — zaczyna kucharz.

— ...ale wiemy jedno: wolimy zachować robotę niż dać się wciągnąć w wasze gierki — dodaje mechanik. — Ja rezygnuję z prawa do głosu.

— Ja też — przytakuje Timothy. — Rozstrzygnijcie to między sobą, w piątkę.

Wszystkie spojrzenia skupiają się na Hailey.

— Przykro mi, Alan — mówi klimatolog po chwili wahania, uciekając wzrokiem. — Głosuję przeciw.

— No i to już wszyscy oprócz mnie — mówi Kenneth. — Zgadnij, na którą z opcji głosuję. Dwie pierwsze próby się nie liczą.

— Wstrzymujesz się? — silę się na sarkazm.

— Chyba śnisz. Niniejszym zamykam obrady — oznajmia ze złośliwym uśmiechem. — To ten moment, kiedy możesz już warknąć „niech cię cholera, Kenneth”.

***

— Niech cię cholera, Kenneth.

Jest druga w nocy. Z wściekłością rozgarniam zawartość szuflady, nie dbając już o to, że metaliczne pobrzękiwanie narzędzi i kluczyków do skuterów śnieżnych odbija się echem od ścian ogromnego garażu. Brakuje tego jednego, najważniejszego kluczyka — do traktora śnieżnego. Tak, zlekceważyłem polecenia z góry. Tak, nie posłuchałem również decyzji podjętej w głosowaniu, które sam zarządziłem. Sprzeniewierzyłem się ideałom demokracji i mam za swoje.

— Żeby cię szlag trafił.

Zatrzaskuję z hukiem szufladę i gaszę latarkę, garaż tonie w egipskich ciemnościach. Opieram się plecami o snowcata i, jak gdyby przygnieciony nagłym skokiem grawitacji, osuwam się ciężko na podłogę. Rozważam różne opcje. Trudno zresztą powiedzieć, by rozpościerała się przede mną cała gama możliwości. Są tylko dwie. Opcja pierwsza: zostać w bazie. Opcja druga: zrezygnować z większości sprzętu, wziąć skuter i zaryzykować ugrzęźnięcie w pokrywie śnieżnej oraz śmierć z hipotermii.

Zamykam oczy. Może jednak powinienem był posłuchać? Może faktycznie większość jest rozsądniejsza od mniejszości? Z trudem odganiam te myśli. Czuję się taki bezsilny... i senny. Tak mało ostatnio sypiam. Boję się. Sny robią się obce i jakby nie moje. Nie mam pojęcia, jakie jest ziarno, z którego kiełkują, a które musiało zagnieździć się w mojej podświadomości — co takiego przeczytałem, o czym myślałem, jakie filmy oglądałem? — ale czuję, że sny coraz agresywniej poczynają sobie w mojej głowie. Ten ostatni, najświeższy, śniony zaledwie kilka godzin temu, był jak dotąd najgorszy.

***

Tunel ciągnie się w nieskończoność. Nie istnieje już nic oprócz plastikowych chwytów jak ze ścianki wspinaczkowej i osaczających mnie ścian wydrążonego w lodzie szybu. Jego przekrój wydłuża się w elipsę, by następnie załamać się, tworząc skomplikowany wielokąt, groźnie mierzący we mnie ostrymi krawędziami. Wreszcie docieram do miejsca, gdzie szlak z chwytów urywa się. Prawa geometrii przestały obowiązywać. Zastygam nieruchomo. Staram się nie patrzeć na tysiące chaotycznie rozmieszczonych faset iście escherowskiego n-ścianu, gdzie n równa się nieskończoności. W każdej ze ścian więżącej mnie niemożliwej figury odbija się jak w kałuży rtęci moja przerażona, zdezorientowana twarz. W głowie słyszę szepty setek warg, szeleszczące jak suche liście. To czysty obłęd sączy się z luster do mojego mózgu. Chcąc zagłuszyć nachalne głosy, krzyczę i budzę się z koszmaru.

Po omacku znajduję włącznik światła; blask lampki nocnej odpędza wspomnienie snu. Cholera, z nocy na noc jest coraz gorzej. Wygrzebuję się z łóżka i przepłukuję twarz; moja chęć do położenia się z powrotem oscyluje w okolicach zera. Patrzę na zegarek: dochodzi wpół do drugiej.

Nosi mnie. Raz po raz przemierzam swój niewielki pokoik. Od drzwi do okna mierzy cztery kroki, od łóżka do biurka dwa, od umywalki do szafki dwa. Chodzę i liczę kroki, czując, że zaraz oszaleję od nadmiaru kłębiących się w głowie myśli.

Sięgam do szuflady biurka po portfel. Leży tam, zapomniany, pozbawiony cywilizacji, która nadawałaby znaczenie tkwiącym w środku banknotom i monetom. Bezwiednie wyjmuję z przegródki jedną z nich. Dwudziestocentówka. Jest zimna i dziwnie obca po miesiącach spędzonych bez pieniędzy.

Łóżko trzeszczy cichutko pod moim ciężarem, gdy siadam, nadal wpatrzony w niklowo-miedziany krążek. Mówi się, że rzut monetą pomaga podjąć trudną decyzję. Że przez krótką chwilę, kiedy moneta jeszcze wiruje w powietrzu, a wynik rzutu wciąż pozostaje nieokreślony, nagle odkrywamy, na jaki wynik mamy nadzieję.

W sumie co mi szkodzi?

Obracam dwudziestocentówkę w palcach. Z awersu łypie na mnie profil królowej z drugiego krańca globu. Niech ona symbolizuje posłuszeństwo godne czołobitnego sługi. Z kolei na rewersie dziobak beztrosko chlapie się w wodzie. Czy ktoś kiedyś widział tresowanego dziobaka? Czy ten nietuzinkowy ssak wodno-lądowy słucha kogokolwiek oprócz własnych instynktów?

Rzucam monetą. Pobłyskuje w świetle lampki i na moment zdaje się wisieć w powietrzu niczym metalowy koliber. Wreszcie spada na podłogę.

Z jakiegoś powodu nie jestem szczególnie zaskoczony, widząc dziobaka.

***

O godzinie pierwszej dziesięć w nocy czasu lokalnego mierzący sto siedemdziesiąt cztery centymetry mężczyzna rasy białej, noszący imiona i nazwisko Kenneth James Prokopec, opuszcza budynek garażu mieszczącego pięć skuterów i traktor. Zapadając się w sięgającej mu niemal do kolan pokrywie śnieżnej, brnie w kierunku ogrodu hydroponicznego. Wchodzi do środka, czując uderzenie gorącego, wilgotnego powietrza. Wyjmuje z kieszeni kluczyki do traktora śnieżnego, które zabrał z garażu, aby schować je przed mierzącym sto sześćdziesiąt dziewięć centymetrów mężczyzną rasy białej, noszącym imiona i nazwisko Alan Michael Carr. Kenneth nie ufa Alanowi tak bardzo, że obawia się, iż ten mógłby spróbować wykraść kluczyki z jego pokoju, gdyby Kenneth tam właśnie je ukrył. W chwili obecnej istnieje pięćdziesiąt pięć procent szans na to, że jego podejrzenia byłyby słuszne.

Kenneth Prokopec rozgląda się po hydroponicznych uprawach bazylii, tymianku, pomidorów, ogórków, rzodkiewek i truskawek. Nie zwraca uwagi na kojący szum wody w przewodach ani na przyjemny zapach ziół. Usiłuje zlokalizować ostatnie miejsce, w którym komukolwiek przyszłoby do głowy szukać kluczyków do traktora śnieżnego i w którym nie istniałoby ryzyko, że zostaną one odnalezione przez przypadek.

Kenneth Prokopec nie znajduje takiego miejsca. Nie ma na to czasu. Minutę i czternaście sekund przed jego wejściem do budynku grudki niedokładnie rozrobionego preparatu odżywczego utworzyły zator w rurce nawadniającej drugi rząd pomidorów od lewej. Teraz, gdy Kenneth rozgląda się za idealną kryjówką, ciśnienie w rurce nadal rośnie. Pompa bez wytchnienia tłoczy wodę, a niezawodny w dziewięćdziesięciu dziewięciu procentach przypadków mechanizm wyłączający ją w przypadku zatoru tym razem zawodzi. Ciśnienie osiąga dwadzieścia sześć atmosfer — wartość, której jedna z głowic zraszających nie wytrzymuje. Delikatna dysza eksploduje z dźwiękiem przypominającym strzał korka od szampana, a odłamek metalowej obręczy mocującej wbija się w prawy oczodół mężczyzny i grzęźnie w płacie czołowym.

Prawdopodobieństwo takiego wypadku to 1 : 59 072 606.

***

W panującej w garażu ciemności czas płynie niezauważalnie, nie sposób odróżnić minut od godzin. Nie wiem, ile go upłynęło, gdy kiwałem się wsparty plecami o traktor śnieżny, starając oprzeć się falom senności, wspominając i rozmyślając, ważąc na szalach rozsądku własne obawy oraz determinację, by wbrew wszystkiemu udać się na samotną wyprawę do AM06.

W końcu jednak, zmorzony snem, powracam do schodzenia lodowym tunelem.

***

— Alan! — wykrzykuje Hailey. Rozchylam powieki. — Myśleliśmy, że zaginąłeś!

Odkrywam, że tylko z najwyższym trudem poruszam skostniałymi z zimna rękami i nogami, zupełnie jakbym miał na sobie zbroję z zardzewiałymi na amen stawami. W nocy temperatura w garażu musiała spaść poniżej dziesięciu stopni Celsjusza.. Hailey najwyraźniej dostrzega moją niezborność ruchów, bo pyta:

— Boże, nic ci nie jest?

— Tylko trochę zmarzłem — mówię niewyraźnie, bo broda skacze mi tak, że ząb tylko z rzadka trafia na inny ząb. Z mozołem podnoszę się do pionu. — Skąd ta nagła troska?

Odwraca wzrok. Dopiero teraz zdaję sobie sprawę, że oczy ma zaczerwienione od łez.

***

Głęboko wdzięczny za ciepły koc, gorącą kawę i panującą w mesie komfortową temperaturę, powoli odzyskuję ciepłotę ciała. Obok mnie siedzą Craig i Hailey, a nieco dalej, z dyndającymi ze stołu nogami, Scaffidi, Fabian i Timothy.

— Więc... co go właściwie zabiło? — pytam. — Jakie dokładnie miał obrażenia?

— Skąd mam wiedzieć? To on, kurwa, był lekarzem! Miałem mu na miejscu zrobić sekcję zwłok?! — Timothy przykłada do ust prawdopodobnie ostatnią w promieniu kilkuset kilometrów butelkę brandy. — Z początku nawet nie wiedziałem że on... myślałem, że tylko stracił przytomność. Wszedłem do ogrodu hydroponicznego, bo paliło się światło. To dosyć dziwne o szóstej rano. Wchodzę, on leży na brzuchu. Myślę: rany, pewnie zasłabł... Klepię go w ramię, zero reakcji. Odwracam go na plecy... Chryste. Był taki blady, wyglądał jakby miał skórę z wosku. A tu, w kąciku prawego oka, miał małą rankę. Krew zakrzepła mu na twarzy, było tego tylko parę kropel... — Pociąga kolejny potężny łyk brandy. — Wyglądał jakby płakał krwawymi łzami, jak jakaś święta figura.

— Szpikulec do lodu — Scaffidi przerywa ciszę, która zapadła po słowach kucharza. — Jeśli miałbym zgadywać, co zadaje takie rany, powiedziałbym, że szpikulec do lodu. Czytałem, że w mrocznych wiekach psychiatrii robiło się nimi lobotomię przez oczodół.

— Zamknij się, Stevie — cedzę przez zaciśnięte zęby. — W dupę sobie wsadź te zgadywanki i anegdoty. Szczególnie, że twoja wersja sugeruje, że Kenneth został zamordowany.

— A nie został? — pyta wyzywająco Timothy i przez dłuższą chwilę nie dociera do mnie, czemu tak przeszywa mnie wzrokiem. Pozostali wymieniają dyskretnie spojrzenia krótkie jak błyśnięcia iskier przeskakujących z generatora Van de Graafa.

— No chyba doszczętnie poszaleliście! — wykrzykuję, zrywając się z krzesła. — Naprawdę podejrzewacie, że go zabiłem? Jasne, pokłóciliśmy się, nawet życzyłem mu kilka razy, żeby go szlag trafił, czego zresztą bardzo w tej chwili żałuję. Ale na litość boską, chyba nie dopuszczacie do siebie takiej myśli?!

— Ja dopuszczam — mruczy pod nosem Scaffidi.

— Alan, nie krzycz. Steve, zamknij się, — Craig unosi rękę w uspokajającym geście. — Osobiście jestem daleki od wysnuwania pochopnych wniosków. Najpierw musi być przeprowadzona sekcja, a to w najbliższym czasie nie nastąpi. Chyba że są ochotnicy? — pyta retorycznie. — Tak myślałem. Do tego czasu, wszelkie oskarżenia są bez sensu. Zresztą i tak wiele przemawia za niewinnością Alana. Tim, czy to prawda, że Kenneth miał w dłoni kluczyki do traktora śnieżnego?

— Zauważyliśmy je obaj — wyjaśnia Fabian ze ściśniętym gardłem. — Wypadły spomiędzy palców, gdy przenosiliśmy ciało do chłodni.

— A czy to prawda, Alan, że tej nocy próbowałeś samowolnie zabrać snowcata, ale nie znalazłeś kluczyków?

— Tak.

— Więc czy nie sądzicie — Craig zwraca się do pozostałych — że Alan nie zostawiłby ich na miejscu zbrodni? Przecież, jeśli już, chyba właśnie one stanowiłyby motyw.

— Rozważając sprawę czysto teoretycznie — wtrąca się Timothy, pociągając kolejny łyk alkoholu; jest już nieźle wstawiony — Alan mógł je zostawić specjalnie. W ten sposób odsunąłby od siebie podejrzenia, a kluczyki przecież i tak by się znalazły.

— I, rozważając sprawę czysto teoretycznie, niby co bym na tym zabójstwie zyskał? — pytam.

— Jeden głos mniej przeciwko twojej ekspedycji

— Oddaj lepiej tę butelczynę, bo tak ci już namąciła w głowie, że nie radzisz sobie z prostą arytmetyką. Nic bym nie zyskał, policz sobie. Wy dwaj zrzekliście się prawa do głosu, zostaje Craig i ja przeciwko Scaffidiemu i Hailey. Nadal pat. No chyba że ktoś z was zmienił zdanie...?

Milczenie zdaje przedłużać się w nieskończoność. Nie potrafię nic odczytać z ich twarzy.

— Ja zmieniłam zdanie — odzywa się wreszcie Hailey. — Jedź sobie w cholerę, dokądkolwiek tylko zechcesz, choćby na biegun. Kluczyki są twoje.

***

Lodowiec Szelfowy Amery’ego, wybrzeże Antarktydy, 14 maja 2016 r., godz. 04:50

Brodacz prowadzi snowcata, a ja trę zaspane oczy, spoglądając przez szybę na ciemne polarne pustkowie. Każdy kilometr oddalający nas od bazy przynosi ulgę i jednocześnie dreszczyk emocji. Po burzliwych naradach do późnych godzin nocnych oficjalnie uznaliśmy sprawę za nieszczęśliwy wypadek — według roboczej wersji wydarzeń, Kenneth miał wylew albo zawał, a rany w kąciku oka nabawił się przy upadku — choć atmosfera wzajemnych oskarżeń i nieufności bynajmniej się nie rozwiała, a szorstkie „błogosławieństwo” Hailey wciąż dźwięczy mi w uszach. Na szczęście to wszystko już nie ma dla mnie znaczenia. Teraz, przy akompaniamencie warkotu śnieżnego kocura, zostawiamy bazę daleko w tyle. Przed nami — nowe i nieznane.

— Jaki mamy plan działania na początek? — pyta Craig.

— Zabrałem przenośną stację meteorologiczną. Podłączymy ją do laptopa z AtmoMusic, rozstawimy w kilku miejscach, posłuchamy i zastanowimy się, co dalej.

Gdy dojeżdżamy na miejsce, wiszące nad czarnogranatowym oceanem niebo już z wolna różowieje, a skrzące się dotąd jak pokruszone diamenty gwiazdy bledną. Ze wschodu spogląda na nas wyłaniający się zza horyzontu myśliwy Orion i jego wierny ogar, Syriusz. Zatrzymujemy traktor śnieżny kilkanaście metrów od przepaści i wysiadamy.

Dziesięć minut później ze słuchawek płynie już chaotyczny szum. Kulę się nad laptopem na tylnym siedzeniu snowcata — żeby chronić komputer, a przy okazji i siebie przed mrozem — a Craig co chwilę przenosi z miejsca na miejsce najeżoną czujnikami skrzyneczkę na trójnogu.

— I co? — pyta i pakuje się do środka, chcąc się nieco ogrzać.

— Mój program nie radzi sobie najlepiej z danymi z tego pudełka na nóżkach. Bądź co bądź, powstał z myślą o LIDARze.

— Nic nie słychać?

— Szum, czasem jakieś basowe pomruki albo niezbyt rytmiczne postukiwania. Nie słyszę różnicy bez względu na to, gdzie się rozstawisz. Może jesteśmy za blisko? — Rozkładam ręce i myślę intensywnie. — Postaw statyw tuż przy tej pomarańczowej budce, może tam coś będzie.

— Chyba raczej przy tym, co z niej zostało, kiedy pękł lodowiec — prycha Brodacz. — A jak lód się obsunie?

— Sam pójdę.

Podnoszę stację meteo i zbliżam się do przepaści. Pod stopami słyszę raz po raz chrzęst. Mam nadzieję, że to śnieg, a nie pokrywa lodowa pod spodem.

Docieram do krawędzi. Ustawiam sprzęt tuż obok jednej z pomarańczowych kompozytowych ścian placówki AM06 i spoglądam w przepaść. Większa część ukruszonego lodowca już dawno przeistoczyła się w dziesiątki gór lodowych i rozpełzła po świecie jak pajęczy miot, ale u stóp stusześćdziesięciometrowego klifu dostrzegam rumowisko odłamków, które utkwiły w przybrzeżnej mieliźnie. Pobłyskują nieśmiało, podświetlone przez niespieszny antarktyczny świt. Obmywa je ocean, wcześniej ciemny i gładki niczym atramentowo czarny monolit, a teraz nabierający trzeciego wymiaru dzięki różowo-pomarańczowym odbłyskom na szczytach fal. Skrawek słonecznego dysku właśnie wychyla się z mozołem ponad linię horyzontu.

Wracam do traktora, żeby posłuchać.

— Trudno powiedzieć, choć wydaje mi się, że coś słyszę — mówię wreszcie do rozcierającego skostniałe dłonie Craiga.

— Co teraz? — pyta Craig. — Rozstawiamy jakiś sprzęt pomiarowy?

— Teraz... skorzystamy z faktu, że jest już w miarę jasno.

Wyskakuję ze snowcata i skinieniem przywołuję Craiga. Okrążam maszynę i zrywam brezentowy pokrowiec z doczepionej do pojazdu wyciągarki.

— Powiedz mi, że to nie to, o czym myślę — mruczy pod nosem Brodacz. Zamiast odpowiedzieć, przysiadam na gąsienicy i zaczynam mocować raki do butów.

— Przyznaj się — wzdycha — że od początku o to chodziło. Czułem, że zechcesz tam zleźć, kiedy tylko zobaczyłem, jak ci się oczy zaświeciły. Tam, w laboratorium badań atmosferycznych.

— Tak, tak, czytasz we mnie jak w książce. A teraz pomóż mi z tą uprzężą.

***

Technicznie rzecz biorąc, wschód słońca następuje wtedy, gdy środek tarczy słonecznej podnosi się ponad linię horyzontu. Jeśli przyjmiemy tę definicję, początek krótkiego antarktycznego dnia zastał mnie uczepionego do lodowego klifu, w przepołowionym tunelu placówki AM06, grubo ponad sto metrów nad poziomem morza.

Jedyne co widzę to własny cień rzucany przez świecące mi w plecy słońce. Terkot wyciągarki niknie porwany wiatrem znad oceanu. Maszyna powoli rozwija linę, a ja, skok za skokiem, odbijam się od ściany uzbrojonymi w raki butami i zeskakuję coraz niżej i niżej.

Trwa to dosyć długo, ale wreszcie stawiam stopy na chrzęszczącym dywanie z odłamków lodu. Wyciągarka zamiera w bezruchu, rozwinąwszy linę na ustawioną wcześniej odległość. Odwracam się. Ocean widziany z poziomu morza przypomina bezgraniczną równinę, po której biegnie ciągnąca aż po horyzont ścieżka pomarańczowo-złotego światła.

— Kszzt! — trzeszczy krótkofalówka. — Jesteś już na dole?

— Jestem, wszystko gra.

— Widzisz coś?

— Chyba tak...

Ten ciemny kształt — to na pewno nie lód. Schodzę niżej po hałdzie odłamków, balansując na chyboczących się, nieregularnych bryłach. Jest minus dwadzieścia i jestem cholernie pewien, że przy takiej temperaturze nie chciałbym zamoczyć butów. Jeszcze kilka kroków...

Jestem przy znalezisku. To kamień, niemal zupełnie czarny, porowaty, szorstki w dotyku nawet przez rękawiczkę. Drżę z zimna i podekscytowania. Czy to meteoryt? Jeśli tak, to duży — doprawdy niezły okaz. Z trudem go podnoszę, waży chyba ponad dwadzieścia kilo i ledwo mieści się do pojemnika. Zarzucony na plecy plecak prawie mnie przeważa. Chwila przerwy na złapanie oddechu. Otrzepuję rękawice z pyłu i nagle zamieram w bezruchu.

— Craig... — udaje mi się wykrztusić do krótkofalówki. — Nie wiem, jak ci to powiedzieć...

Unoszę dłoń ku słońcu, by uważniej przyjrzeć się ziarnkom kosmicznego piasku. Złocisty blask podświetla ich kształty, nieregularności i... maleńkie wypustki odnóży, dzięki którym te ledwie widoczne gołym okiem stworzonka torują sobie drogę przez dżunglę kłaczków na powierzchni mojej rękawiczki. Wciąż żywe i uparte, po Bóg wie ilu dziesiątkach lat pod lodem.

***

Kilka godzin później dzień jest już tylko wspomnieniem — które zresztą trudno przywołać, gdy za szybą kabiny widać tylko odrealnioną, bezczasową, pozbawioną punktów odniesienia czarną otchłań pełną wirujących w chaotycznym tańcu płatków śniegu. Biały szum w najczystszej postaci.

Oddychamy z ulgą, gdy z ciemności wyłaniają się szarpane wiatrem chorągiewki wyznaczające teren bazy. Po chwili widać już kilka porozrzucanych świateł w budynku mieszkalnym i mesie. Każdy z pozostałych najwyraźniej lgnie do własnych spraw. To zabawne, jak łatwo nasza mała społeczność zdołała ulec całkowitej dezintegracji. Nikt nas nie wita, nikt nie wychodzi nam naprzeciw, w oknach migają tylko znudzone twarze.

Zostawiamy snowcata w garażu i pędzimy do królestwa Brodacza, zdyszani, z rozbieganym wzrokiem podekscytowanych nastolatków — bo tak właśnie się czujemy. Craig nawet nie zwalnia przy bulgoczących z cicha akwariach, żeby sprawdzić, czy wszystko z nimi w porządku.

— Połóż plecak na stole i weź z szafki szkiełka nakrywkowe! — komenderuje. — Musimy najpierw zerknąć przez mikroskop, a potem... No, masz te szkiełka?

— Które to? W tej szafce nie ma nic oprócz szklanych płytek...

— Nieważne, sam wezmę, otwórz pojemnik, tylko ostrożnie... — mruczy ze zniecierpliwieniem. — Zaraz przygotuję preparat.

— Hej, ja też chcę coś widzieć.

— Włączę tryb cyfrowy, będziesz miał podgląd na monitorze.

Nie mijają dwie minuty, a my już spoglądamy na kilkanaście schwytanych na chybił trafił drobinek, które wyrwały się po dziesiątkach albo i setkach lat z lodowego więzienia tylko po to, by zostać ponownie pozbawionymi wolności w preparacie mikroskopowym. Nie sprawiają jednak wrażenia rozczarowanych, nawet przy stupięćdziesięciokrotnym powiększeniu. Przypominają pulchne, serdelkowate krzyżówki gąsienicy z dżdżownicą, z determinacją prące przed siebie w podwodnym świecie między szkiełkami.

— Fascynujące stworzenia — mruczy przylepiony do okularu Craig, chyba bardziej do siebie niż do mnie. Nie wykluczam, że zdążył już zapomnieć o mojej obecności. — Budowa segmentowa, symetria dwupromienista. Cztery odnóża na każdym z segmentów, wyposażone w coś w rodzaju siateczki elastycznych wici wspomagających przemieszczanie się. Otwór gębowy... niech no się bliżej przyjrzę...

— To chyba twój fetysz — mówię pod nosem.

— Nie będę tego komentował — prycha. — Lepiej włóż pojemnik do lodówki. Nie wiemy, jak znoszą temperaturę wyższą niż ta w lodowcu.

— Słuchaj. Czy to... czy one... są gatunkiem żyjącym na Ziemi?

— Nie wiem. Jeszcze.

***

Po kolejnej godzinie obserwacji i skonsultowaniu się z kilkoma ciężkiego kalibru pozycjami naukowymi, Craig jest w rozsądnych granicach pewien, że stworzenia nie pasują do żadnej ze znanych zoologii grup taksonomicznych. Niezależnie od tego, czy są ziemskiego czy też pozaziemskiego pochodzenia, wygląda na to, że odkryliśmy zupełnie nieznany gatunek, niespokrewniony z żadnym innym występującym na błękitnej planecie.

Ta wiedza wzbudza w nas więcej zadumy niż radości. W milczeniu obserwujemy jak wygłodniałe Drobiażdżki, bo tak je nazwaliśmy, rzucają się na okruszki odczynnika, które wrzucił im Brodacz. Przynajmniej odkryliśmy, co jedzą.

— Patrz, jak rozdrabniają grudki. Czterodzielny aparat gębowy wyposażony w dwie pary czegoś w rodzaju karłowatych nogogłaszczek. Niezwykłe...

— One jedzą siarkę?

— Związki siarki. Najwyraźniej. W końcu Peter wspominał, jeszcze zanim nas opuścił, że w tamtejszej wodzie były kiedyś związki siarki. W skale, którą znalazłeś, również, chociaż śladowe ilości. Całkiem możliwe, że ocaliliśmy je od śmierci głodowej.

— Czekaj, są zwierzęta, które żywią się czymś takim?

— Podejrzewam, że mamy tu raczej do czynienia z symbiozą. Istnieją grupy bakterii siarkowych, które odżywiają się metabolizując siarkę poprzez chemosyntezę. Często są ekstremofilami.

— To by się zgadzało. Myślisz, że w Drobiażdżkach żyją takie mikroorganizmy?

— Nawet w ludzkich jelitach żyją kolonie bakterii liczniejsze od komórek organizmu gospodarza. — Wzrusza ramionami. — To byłaby opłacalna wymiana: transport i ochrona w zamian za energię.

— I co teraz? Zamierzasz sprawdzić swoją hipotezę?

— Mhm.

— Biedny Drobiażdżek.

***

Przeprowadzona pod czujnym okiem mikroskopu wiwisekcja stworzonka kończy się sukcesem; służące dotychczas do manipulowania komórkami jajowymi istot morskich igły i mikropipety zdają egzamin.

— Fascynujące... — powtarza Craig po raz nie wiadomo który.

— Co konkretnie?

— Są wyjątkowo bezmózgie nawet jak na standardy istot poniżej milimetra. Szczątkowe zwoje nerwowe w segmencie gębowym najwyraźniej zajmują się wyłącznie kontrolą żwaczek i nogogłaszczek. Reszta nerwów to tylko okablowanie.

— Więc jak się poruszają? Co nimi steruje? Wiem, że taki Drobiażdżek nie podejmuje decyzji życiowych typu zaciągnięcie kredytu czy inwestycje giełdowe, ale chyba musi się zdecydować, czy podreptać w lewo czy w prawo?

— Popatrz na to...

Brodacz jednym delikatnym ruchem igły wywleka z trzewi stworzonka niteczki ciągnącej się mazi. Niemal przylepiam się do ekranu, gdy Craig zaczyna płynnie powiększać obraz. Odnoszę wrażenie, że kamera pokazuje widok z pikującego samolotu, z dziobem wymierzonym wprost w ciemny, rozrastający się przed naszymi oczami płaskowyż. Wreszcie ukazują się nam rozpadliny pomiędzy wyspami szarości. To, co wcześniej sprawiało wrażenie litej masy, teraz jest archipelagiem — siateczką pajęczych kształtów połączonych ze sobą nitkami wypustek.

— Przypomina ci to coś? — pyta Craig.

— Neurony? — zgaduję.

— Z wyglądu tak. Ale o wiele mniejsze. To bakterie, o których mówiłem.

— Chcesz powiedzieć, że bakterie wykształciły sobie dendryty, aksony i całą resztę?

— Czemu nie? Zresztą — wzdycha — na tym etapie już nic mnie nie zdziwi.

— Czyli że to bakterie są mózgiem Drobiażdżków? To na tym polega ich symbioza?

— Muszę wykonać sporo testów, żeby uzyskać pewność. Zastanawia mnie jeszcze jedna rzecz. —Zmniejsza powiększenie. — Popatrz, tutaj, na pierwszym segmencie nie licząc gębowego.

— Jakieś wielkie narośle.

— Bardzo wydatne gruczoły, ale wydzielania zewnętrznego. Zastanawiam się, co takiego produkują nasze Drobiażdżki. Toksynę dla obrony przed drapieżnikami?

— Jakoś jeszcze żyję — z pozoru lekceważąco wzruszam ramionami, choć jednocześnie próbuję sobie przypomnieć, czy nie zbliżałem stworzonek do twarzy albo nie dotykałem ich gołymi rękami. — Może to feromony?

— Niewykluczone. Z tym, że nie zauważyłem żadnych zwojów nerwowych sterujących wydzielaniem, a więc zajmują się tym pseudo-neurony w ich jelitach. Oznaczałoby to, że ich układy nerwowe, czyli te grzybniokształtne zbitki bakterii, mogłyby się ze sobą komunikować. W takim razie Drobiażdżki mogłyby nawet teoretycznie tworzyć coś w rodzaju społeczności. Trochę jak u mrówek albo pszczół.

— Może w głębi meteorytu siedzi królowa?

— Owadzia hierarchia nie bardzo mi tu pasuje. Obserwowałem już kilkadziesiąt osobników i wszystkie były w zasadzie identyczne. Brak specjalizacji. Jeśli naprawdę stanowią coś w rodzaju roju, musi to być znacznie bardziej egalitarny superorganizm. Zresztą, na razie to i tak czysta spekulacja…

Craig znów przykleja się do mikroskopu, mruczy coś do siebie i chyba zapomina o mojej obecności. Opadam na krzesło. Całe zmęczenie psychiczne i fizyczne ostatnich dni nagle daje o sobie znać: każda kropla adrenaliny w moich żyłach, każda nieprzespana noc, każde odbicie się od pionowej ściany lodu dziesiątki metrów nad oceanem.

Nawet nie zauważam, kiedy zasypiam na siedząco.

Znów schodzę po klifie, a właściwie opadam powoli na uprzęży. Wszystko wygląda niemal tak, jak w rzeczywistości: wiszące nad horyzontem słońce niczym wszystkowidzące oko, osuwające się spod butów okruchy szronu, wirujące i spadające w przepaść. Tym większe jest moje zdziwienie, gdy docieram na dół. Pośród odłamków lodu, zamiast kamienia, leży ochłap krwawiącego, wstrząsanego spazmatycznymi skurczami mięsa. Na początku myślę, że to ludzkie płuco — gąbczaste i oklapnięte, brutalnie wyrwane z czyjejś piersi. Podchodzę bliżej i widzę, że to raczej część ogromnego mózgu, co najmniej tak dużego jak u orki. Jedna półkula, żywa, okaleczona i ewidentnie cierpiąca. Nie mam pojęcia, jakim zmysłem rejestruję jej udrękę, ale odczuwam ją jako wibrującą infradźwiękami żałosną pieśń wieloryba. Krew wsiąka w lód i spływa cienkimi strużkami do oceanu.

— Alan!

Czuję, że ktoś mną potrząsa.

— Alan! Coś mamrotałeś i jęczałeś przez sen — mówi Craig tonem, który z początku biorę za pełen troski, ale Brodacz natychmiast rozwiewa moje złudzenia. — Aż nie mogłem się przez ciebie skupić.

— Przepraszam, że żyję...

— Lepiej się połóż i prześpij. Ja tylko nastawię wirówkę i też polecę się zdrzemnąć. Już po trzeciej.

Przecieram zaspane oczy. Kiedy śniłem, na całej powierzchni stołu rozpleniły się szalki Petriego, co najmniej tuzin. W powietrzu unosi się ledwo wyczuwalna woń zgniłych jaj. Siarkowodór.

— Wyłapałem więcej Drobiażdżków, żeby przeprowadzić dodatkowe testy — wyjaśnia Craig. — Podałem im też różne związki siarki, żeby dowiedzieć się czegoś więcej o ich metabolizmie.

— Tylko ich wszystkich nie wymorduj.

— Bez obaw, dotychczas tylko jeden poniósł ofiarę na ołtarzu nauki, a w skale, którą znalazłeś, są ich jeszcze co najmniej tysiące.

Craig krząta się jeszcze po laboratorium, a ja przeciągam się, aż trzeszczą kości. Ciepłe, miękkie łóżko stanowi dla mnie w tej chwili szczyt marzeń. Rzucam uwięzionym w szklanych naczyńkach Drobiażdżkom pożegnalne spojrzenie. Nagle cała moja ekspedycja i tych kilka owocnych godzin w laboratorium wydają mi się absolutnie nierealne. A co jeśli jutro rano okaże się, że to był tylko sen? Że nie odkryliśmy nieznanego nauce gatunku?

Tknięty impulsem, biorę ze stołu jedną z szalek Petriego. Craig niczego nie widzi, stoi odwrócony plecami. Chyba się nie obrazi, jeśli wezmę parę Drobiażdżków ze sobą…

***

Oczy mi się kleją, ale mózg nie przestaje pracować niczym bezustannie terkoczący mechanizm zegara z nakręconą do oporu sprężyną. Rzucam się na łóżku; na przemian przysypiam i znów się budzę, a wtedy spoglądam na stojące na biurku szklane naczynko, co jeszcze bardziej rozpala moją wyobraźnię. W hipnagogicznych majakach wspominam tragiczną katastrofę śmigłowca, bez której nikt nie odnalazłby Drobiażdżków jeszcze przez wieki — jeśli w ogóle. Nucę pod nosem „Dark was the night, cold was the ground”, piosenkę, która sprawiła, że zainteresowałem się placówką AM06 i drżę na wspomnienie snów, które zainspirowały mnie do szukania czegoś w wydrążonym w lodzie tunelu. Myślę też o śmierci Kennetha i pożarze w budynku łączności, i o wszystkim, co wydarzyło się w ostatnich dniach.

Jakie były szanse? — dźwięczy mi w uszach pytanie.

I nagle uderza mnie pewna myśl. Epifania. Jasność umysłu rozświetlająca mroki polarnej nocy. Pierwszy raz w życiu mam tak jasne i klarowne poczucie, co muszę zrobić.

***

— Craig, wstawaj! — Walę do drzwi jego pokoju.

— Chyba żartujesz... — mamrocze po dłuższej chwili przytłumiony głos. — Coś się stało?

Otwiera wreszcie drzwi, z roztargnieniem próbując wcisnąć się w sweter.

— Masz kostkę do gry? — pytam.

Brodacz wyplątuje dłonie z rękawów swetra i posyła mi zmęczone spojrzenie, jakie zwykle zarezerwowane jest dla chorych na umyśle.

— To raczej ciebie podejrzewałbym o to, że nawet na Antarktydę taszczyłbyś kostkę dwudziestościenną i podręcznik do Dungeons & Dragons — rzuca uszczypliwie.

— Bardzo, kurwa, śmieszne. Więc nie masz? Nawet sobie nie wyobrażasz, jakie to ważne. Wbrew pozorom.

— Preferuję normalne gry, na przykład pokera.

— Karty! Świetnie, to nawet lepiej. Masz kompletną talię?

— Parę dni temu nie mogłem spać i układałem pasjansa, więc tak, na pewno jest kompletna. Dowiem się wreszcie o co chodzi?

— Bierz karty i lecimy do laboratorium.

***

Jako pierwszy wpadam do wciąż lekko cuchnącego zgniłymi jajami pomieszczenia. Jak szaleniec otwieram szafkę za szafką, aż wreszcie znajduję to, czego szukałem. Na stole, pomiędzy szalkami Petriego, lądują chwycone na chybił-trafił fiolki z piktogramami z trupią czaszką i ostrzeżeniem „Uwaga, substancja silnie żrąca”.

— Co ty wyprawiasz?! — niepokoi się Brodacz.

— Uspokój się, wiem co robię. Usiądź. Ile Drobiażdżków jest w jednym takim pojemniczku?

— Kilkadziesiąt, może sto.

— Doskonale, stawka jest chyba wystarczająco wysoka — robię pauzę. Muszę wziąć głębszy oddech, by opanować drżenie rąk. — Posłuchaj teraz bardzo uważnie, nie próbuj mnie powstrzymywać i rób, co mówię. To niezwykle ważne. Potasuj dokładnie talię i wyjmij cztery losowo wybrane karty. Mówiłeś, że lubisz pokera? Niech więc będzie kareta asów.

— Po co? Alan, wiem, że wszyscy przeżyliśmy ostatnio dużo stresu, ale...

— Nie przerywaj! Spójrz, mam tu formalinę, kwas arsenowy i hydroksyfo... jak to się w ogóle czyta? Nieważne, mam tutaj kilka butelek z trupimi czaszkami. Nie sądzę, żeby nawet Drobiażdżki były w stanie przeżyć kontakt z taką mieszanką. Potasuj talię i weź cztery karty. I Bóg mi świadkiem, że jeśli nie dostanę na rękę czterech asów, setka Drobiażdżków pójdzie do piachu.

— Oszalałeś! Nie pozwolę ci tego zrobić!

— Nawet jeśli obronisz te tutaj, zabiję te, które zabrałem z laboratorium.

— A ja głupi myślałem, że pomyliłem się przy liczeniu szalek...

— Zaufaj mi. Proszę. Potasuj je.

Craig bierze talię i powoli przekłada kartę za kartą, wbijając nieobecny wzrok w ścianę. Chyba już teraz myśli, jak mnie powstrzymać, gdy sztuczka karciana się nie uda.

— Alan...

— Wybierz karty, nie patrząc na nie.

— To bez sensu... — urywa w pół słowa.

— Faktycznie, bez sensu — mówię. — Irracjonalne. Niewytłumaczalne. A jednak.

As trefl, as karo, as kier, as pik. Wpatrujemy się w karty jak w układ tarota przepowiadający unicestwienie Wszechświata w ciągu najbliższej minuty.

— Jakie są szanse, że...? — udaje się wykrztusić osłupiałemu Brodaczowi.

— Jeden do dwustu siedemdziesięciu tysięcy albo coś koło tego — odpowiadam sucho. — Niedawno liczyłem. Chcesz spróbować jeszcze raz?

— Na Boga, nie! — wykrzykuje. — A jeśli się nie uda?

— Uda się, uda. One tak mogą cały dzień. Czy raczej całą noc polarną. Godzinę temu zrobiłem eksperyment z monetą i środkiem do czyszczenia rur. Powtarzałem go, aż straciłem rachubę.

Siadam ciężko i przez chwilę obserwuję jak ogromne, pozlepiane płatki śniegu rozbijają się o szybę. Wzrok sięga zaledwie parę cali w głąb ciemności, więc odnoszę wrażenie, że wyłaniają się znikąd. Wreszcie Craig przerywa ciszę.

— Dobra, załóżmy, że nie zwariowaliśmy i to się dzieje naprawdę — mówi powoli, starając się brzmieć jak poważny i opanowany naukowiec. — Wygląda na to, że Drobiażdżki, czy może raczej tkwiące w nich bakterie, potrafią w jakiś sposób manipulować zdarzeniami. Ale skąd wiedziały, co im groziło i co należało zrobić? Mają parę fotoreceptorów na krzyż i są pozbawione uszu. Nawet jeśli wyczuwają wibracje powietrza, to niby jak rozumiałyby nasz język? A skoro...

— Craig. — Kręcę głową. — Nie jestem pewien, czy one rozumieją cokolwiek. Może nie mają pojęcia, co i jak się stanie, ale i tak w jakiś niewyjaśniony sposób zwiększają prawdopodobieństwo pożądanych zdarzeń. Przede wszystkim własnego przeżycia. Jeśli do przetrwania potrzebna jest im reszka albo kareta asów, tak się dzieje. Jeśli konieczna jest katastrofa helikoptera albo czyjaś śmierć, c’est la vie.

— To w ogóle możliwe?

— Oczywiście, że nie, przynajmniej według mojej wiedzy. Ale może one są za głupie, żeby rozumieć, że to niemożliwe — dodaję z wymuszonym uśmiechem.

— Wiesz, jakiś czas temu czytałem pracę naukową, w której rozważano teoretycznie możliwy udział procesów kwantowych w metabolizmie żywych komórek. Tunelowanie ciężkich cząstek czy coś takiego. To jedyne wyjaśnienie, które mi w tej chwili przychodzi do głowy. Choć ty pewnie powiesz, że fizyka kwantowa to taki wytrych, którym laicy tłumaczą sobie wszystkie tajemnicze zjawiska.

— Każda twoja teoria będzie warta tyle samo co moja, czyli niewiele — wzruszam ramionami. — Czymkolwiek są, musiały wyewoluować zupełnie inną drogą niż ziemskie organizmy i wykształcić sobie całkiem odmienne mechanizmy przetrwania.

Tym razem to Brodacz wpatruje się w zadumie w wirowanie śniegu za oknem.

— Chyba już wiem, gdzie powieszę swój noblowski medal i dyplom — oznajmia w końcu.

— Nic nie rozumiesz — mówię, czując jak wzbiera we mnie paląca gorycz. — Nie możemy ich wydać na pastwę nauki. Nie dlatego, że nie powinniśmy. Zwyczajnie nam się to nie uda.

— Ale...

— Pomyśl o tym, co spotkało Kennetha. I o wszystkich pozornych zbiegach okoliczności, za pomocą których te istoty wydostały się spod stusześćdziesięciometrowej warstwy lodu i znalazły się tutaj. Czy nadal twierdzisz, że to ich los jest w naszych rękach?

Nie odpowiada. Bladość pokrywa mu twarz jak maska, a oczy przeskakują nerwowo z miejsca na miejsce, prześlizgując się po szafkach i szklanych pojemnikach, po igłach, nożach i innych ostrych utensyliach. Być może właśnie w tej chwili dociera do niego, na jak wiele sposobów może umrzeć człowiek. Być może właśnie teraz przypomina sobie, że maszyny, które nas grzeją, poją i karmią, nie są całkowicie odporne na awarie.

Sekundy ciszy wloką się niemiłosiernie.

— No to co z nimi zrobimy? — pyta w końcu.

Na myśl przychodzi mi mój ostatni sen: krwawiący, wstrząsany bolesnymi skurczami fragment mózgu. Jedna półkula. Nagle uświadamiam sobie, czego Drobiażdżki ode mnie oczekują. I nie zamierzam sprzeciwiać się ich woli.

***

Park Narodowy Uluru-Kata Tjuta, Australia, 20 listopada 2016 r.

Ostre pustynne słońce pali niemiłosiernie. Zwilżam usta resztką wody, krzywiąc się z bólu — spieczona skóra na karku daje mi się we znaki przy najmniejszym ruchu głową. Zawieszony u paska licznik Geigera wydaje co kilka chwil regularne, kojące trzaski. Oznaczają one, że jestem na dobrej drodze, więc idę dalej, przy każdym kroku wzniecając kłęby suchego, drobnego pyłu. W oddali majaczą już rdzawe monolity Kata Tjuta. Czuję się trochę jak aborygeński szaman kroczący równiną, gdzie każdy spłachetek piasku jest święty, a każdą z setek zwietrzałych, prekambryjskich skał zamieszkują duchy. Poniekąd sam jestem takim właśnie szamanem, choć białym i pozbawionym rdzennoaustralijskich korzeni. Poniekąd wierzę, że każda z tych skał może nosić w sobie okruchy świętości.

Rytm licznika przyspiesza jak egzaltowane plemienne bębny. Otaczają mnie kamienie: źródła naturalnej radioaktywności. Rozpadaniem się ciężkich jąder występujących w naturze promieniotwórczych izotopów rządzą probabilistyczne prawa mechaniki kwantowej. Nuklidy mogłyby się rozpaść wczoraj albo za tydzień. Cząstki alfa i beta mogłyby powędrować w którymkolwiek kierunku. Wszystkie jednak trafiają w równych odstępach do cylindra urządzenia.

Cieszę się, że wreszcie znalazłem sposób odczytywania woli Drobiażdżków noszący chociażby pozory naukowości. Wcześniej, zanim dotarłem do Parku Narodowego Uluru-Kata Tjuta, byłem zmuszony, niczym najprawdziwszy szaman, polegać na snach i narzędziach dywinacyjnych. Wahadełka, runy, kości do gry, chińska Księga Przemian I-ching, nawet tarot — moje ego fizyka cierpiało za każdym razem, gdy po nie sięgałem.

Chyba jestem już blisko.

Zza krawędzi niedużej kotliny wyłania się, jak wierzchołek góry lodowej, fragment czerwonawej, kilkumetrowej skały o nieregularnych, postrzępionych krawędziach. Prawdziwe maleństwo w porównaniu z Ayers Rock czy Kata Tjuta, niegodne wzmianki w przewodnikach turystycznych. Ostrożnie schodzę w obniżenie terenu, które najprawdopodobniej kiedyś było kraterem, choć teraz, gdy erozja już dawno zrobiła swoje, mogę się tego tylko domyślać.

Licznik Geigera szaleje. Radioaktywne crescendo przyspiesza, rośnie, wznosi się i nagle milknie jak ucięte nożem. Nie jest już potrzebne. Oto kres pielgrzymki.

Z ulgą zdejmuję ciężki plecak i wydobywam pojemnik z meteorytem. Odkręcam pokrywkę i kładę pojemnik obok zwietrzałej, porowatej skały, w której zagłębieniach dostrzegam chyba ruch maleńkich stworzonek.

Przez chwilę nic się nie dzieje. Potem meteoryt ożywa, jak gdyby jakimś nienazwanym zmysłem wyczuwał swoją drugą połówkę, skrytą tu gdzieś pod grubą warstwą piasku. Tysiące Drobiażdżków wypełzają ze szczelin czarnego kamienia i zmierzają ku rudej skale, brnąc po ogromnych z ich punktu widzenia ziarnkach piasku. Ich czas na wygnaniu właśnie dobiegł końca. Dlaczego w ogóle się rozdzieliły? Czy wróciły tu, bo w lodowcu czekała je śmierć z głodu? A może jestem świadkiem zwieńczenia powtarzanego od tysiącleci rytuału? Godów? Wielkiego pojednania? Nie sądzę, żebym kiedykolwiek miał się tego dowiedzieć.

Kręci mi się w głowie, czy to ze wzruszenia i radości, czy z wyczerpania i odwodnienia. Ciekaw jestem, czy wieki temu Aborygeni uważali ten kamień za święty. Kto wie, może oni — na swój animistyczny sposób — rozumieli Drobiażdżki nie gorzej niż ja? Bo czy istoty zdolne władać ludzkimi losami nie zasługują na miano bogów?

Tknięty nagłym impulsem padam na kolana. Gorący piasek rozsuwa się ze chrzęstem, ostry żwir boleśnie wbija się w skórę. Klęczę przed obliczem stworzeń, które mnie tu przywiodły i sam nie wiem, czy robię to z wycieńczenia, czy z szacunku. Przytłacza mnie bijąca z każdego najmniejszego kamyka aura świętości. Przeszywa mnie na wskroś atawistyczna trwoga przed potężną, kapryśną sferą sacrum — pierwotne uczucie starsze niż ogień, koło i język.

Klęczę i zastanawiam się, co dalej.

Sherlock magiczny

Recenzuje Anna Szumacher

„Clovis LaFay. Magiczne akta Scotland Yardu” jest bardzo niebezpieczną książką. To jedna z tych powieści, które podkradają się do czytelnika chyłkiem i atakują znienacka w ciemnym zaułku, powodując ostrą odmianę choroby zwanej: „Jeszcze tylko jedna strona”. I jeszcze jedna. I jeszcze. Zanim się człowiek spostrzeże, jest już dwieście stron dalej, obowiązki leżą odłogiem i jesteśmy ubożsi o kilka godzin z życia. Na dodatek wcale nie mamy tego złodziejskiego procederu za złe, bo byliśmy przecież w zupełnie innym miejscu i zupełnie innym czasie. Ba, nawet w zupełnie innym świecie.

Akcja książki Anny Lange rozgrywa się w XIX-wiecznym Londynie. Epoka wiktoriańska. Mroczny Londyn, arystokracja, konwenanse społeczne, tajemnicze rezydencje i policjanci ze sławetnego Scotland Yardu. Znamy ten świat choćby z przygód Sherlocka Holmesa. Anna Lange poszła krok dalej. W świat egzaltowanych, flegmatycznych Anglików wplotła coś, co nazywa się potencjałem magicznym. Ludzie posiadający ów potencjał prowadzą normalne życie, pracują w zawodach zaufania publicznego, ale zawsze w porządnym społeczeństwie pojawi się element przestępczy. A gdzie istnieją piromani niepotrzebujący zapałek, bezszelestni zbrodniarze-kinemanci i różne paskudztwa błąkające się po cmentarzach, tam musi pojawić się ktoś, kto zapanuje nad tym bałaganem. Tym człowiekiem jest John Dobson, nadinspektor świeżo utworzonej jednostki wydziału detektywistycznego londyńskiej policji metropolitalnej, zajmującej się przestępstwami magicznymi. Ale przecież tytuł książki to Clovis LaFay, a nie John Dobson. Cóż, Clovis jest przyjacielem Johna Dobsona, arystokratą z bardzo starego rodu, człowiekiem, do którego kłopoty ustawiają się w kolejce, a przede wszystkim jest niezwykle uzdolnionym nekromantą.

Za sprawą ich wcześniejszej znajomości oraz swoich umiejętności, Clovis LaFay wkracza do grona specjalistów malutkiej jednostki londyńskiego Scotland Yardu. I można by uznać, że będzie to powieść o przygodach policjantów, gdyby nie rodzina Clovisa, niesławni LaFayowie. Prawie każdy członek tej familii mógłby występować w roli głównego czarnego charakteru w osobnej powieści. Szybko okazuje się, że Clovis i Dobson oraz siostra tego ostatniego, ucząca się zawodu pielęgniarki Alicja, zostają wciągnięci w naprawdę mroczne zakątki tak Londynu, jak i grozę ludzkiego umysłu. I mimo że postaci jest tu sporo (wspomniani Dobsonowie i LaFayowie, a na dodatek pół komisariatu, inni magowie i znajomi z przeszłości), to są one na tyle wyraziste i dobrze nakreślone, że nie da się ich pomylić, a ich motywacje są dosyć jasne[1].

Anna Lange w wyśmienity sposób oddała specyficzny klimat epoki wiktoriańskiej. Postarała się, aby niemal każdy element powieści — począwszy od opisów, przez bohaterów i tło socjologiczno-polityczno-ekonomiczne, były przedstawione z jak największym realizmem. Finalnie dostajemy więc powieść lekko historyczną, mocno obyczajową i jednocześnie świetny kryminał z dreszczykiem. Dodatkowe retrospekcje wplecione w fabułę pozwalają dowiedzieć się więcej o bohaterach, więc na koniec wszystko układa się w jak najbardziej logiczną całość i naprawdę interesujący obraz. Taki, do którego wnętrza możemy zostać wciągnięci, jeśli nie będziemy uważni. A XIX-wieczny Londyn to niebezpieczne miejsce...

PS Co ciekawe, a nieoczywiste na pierwszy rzut oka, autorka „Clovisa LaFay. Magicznych akt Scotland Yardu” to Polka, doktor habilitowana z dziedziny chemii, profesor jednej z warszawskich uczelni wyższych. Anna Lange zaś to jej pseudonim. Z tego miejsca pragnę zwrócić się do niej z tymi oto słowami, mając nadzieję, że mój głos do niej dotrze: Kobieto, nie porzucaj tego świata i w następnym tomie zdradź więcej szczegółów o potencjale magicznym!

Tytuł: Clovis LaFay. Magiczne akta Scotland Yardu

Autor: Anna Lange

Wydawnictwo: SQN

Data wydania: 17 sierpnia 2016

ISBN: 9788379246717

Liczba stron: 448

Gatunek: fantastyka, kryminał, obyczaj, epoka wiktoriańska

Przypisy:

1. Poza motywacjami Horatia LaFaya, które są mroczne jak jego dusza. Serio, weźcie łopatę, trzeba go zakopać głęboko. >>wróć>>

Nie oceniaj książki po... tytule

Recenzuje Piotr Dudek

Gdybym znalazł w księgarni pierwszy tom cyklu zatytułowanego „Kraina Martwej Ziemi”, czy skusiłbym się na zakup, nie wiedząc o książce zupełnie nic? Z całą pewnością — nie. Fantastyka, jak wiadomo, przyciąga grafomanów mocniej niż jakikolwiek inny gatunek literacki („Mój świat — moje zasady”, wiadomo) i czasem któremuś uda się przedrzeć przez redaktorskie zasieki i zaistnieć na rynku. Dlatego na widok tak fatalnie brzmiącego tytułu natychmiast włącza mi się lampka ostrzegawcza. Debiutancka powieść Jacka Łukawskiego wywołała jednak sporo szumu, przyciągając także i moją uwagę. Ponadto mam bardzo dobre doświadczenia czytelnicze z odpowiadającym za publikację wydawnictwem SQN. Dlatego też, gdy nadarzyła się okazja, postanowiłem zaryzykować i zaopatrzyłem się w pierwszy — i jak na razie jedyny — tom serii, zatytułowany „Krew i Stal”.

Opłaciło się.

Opowieść zaczyna się w chwili, gdy Arthorn, królewski wysłannik, przybywa do Doreby, twierdzy na pograniczu królestwa Wondettel i Martwej Ziemi; krainy, zamienionej w pozbawione życia pustkowie na skutek działania potężnej magii. Na miejscu Arthorn formuje drużynę, po czym wyrusza na tajemniczą i bardzo niebezpieczną wyprawę w głąb przeklętej krainy, gdzie ma do wykonania misję, od powodzenia której mogą zależeć losy królestwa.

Powieść Łukawskiego jest fantasy aż do bólu: świat przedstawiony to quasi-średniowiecze (choć niespójne), bohaterem zdaje się kierować przeznaczenie, a na każdym niemal kroku spotykamy magię i różnorakie straszydła. Nie brak też bitew, intryg, romansów, zdrad oraz (względnie) dobrego humoru. Mamy więc wszystko, co być powinno i... co znajdziemy w każdej szanującej się powieści z gatunku. Dlaczego więc „Krew i Stal”, mimo że oparta jest na zgranych, do bólu sztampowych motywach, dorobiła się tak dobrej prasy? No cóż, myślę, że czort tkwi w szczegółach. Jednym z literackich idoli Łukawskiego jest J.R.R. Tolkien, a mimo to wykreowany przezeń świat niezbyt przypomina pełne patosu i mroku Śródziemie; jest zdecydowanie bardziej swojski i przystępny. Pełno tutaj bowiem nawiązań do rodzimej kultury i historii oraz mitologii słowiańskiej, której elementy wciąż są mocno zakorzenione w polskich podaniach i tradycjach. Fabuła również jest tu „mniejszej wagi” niż w opus magnum Tolkiena; nie można bowiem jednoznacznie kategoryzować jej jako opowieści o walce dobra ze złem, a już szczególnie ze złem absolutnym pokroju Saurona. Zawiłością i rozmachem „Krew i Stal” również nie dorównuje „Władcy Pierścieni”, ale też i wcale nie musi. W zupełności wystarczy, że historia nie jest liniowa ani rażąco wtórna, a przy tym, poprzez mnogość przygód i lekki, przyjemny styl autora, naprawdę wciągająca.

Główny bohater, choć dostajemy wyraźne sygnały, że jest kimś w rodzaju wybrańca, nie przypomina stereotypowego ciamajdy, który tylko plątałby się po fabule, tak naprawdę nic istotnego do niej nie wnosząc. Arthorn ma łeb na karku, serce po właściwej stronie i — choć żaden z niego Wołodyjowski — nieźle włada mieczem. Właśnie dzięki tym przymiotom, a nie woli bogów, wychodzi (mniej więcej) cało z kolejnych opresji, a opowieść nie staje się infantylna i irytująca. Mimo wszystko jednak, choć to postać literacko dojrzała i łatwo z nim sympatyzować, Arthorn — w przeciwieństwie do innych bohaterów powieści — nie wzbudza większych emocji.

Motywy fantasy prezentują się — w większości — bardzo przyjemnie. Paradoksalnie, najsłabiej  wypada tutaj właśnie Martwa Ziemia. Sama w sobie jest pomysłem bezsprzecznie ciekawym i nieźle wykorzystanym, ale historia powstania tej krainy wydała mi się mocno naciągana, wręcz pretekstowa. Nie sposób za to narzekać na ubóstwo fantastycznych stworzeń. Co prawda brak tutaj elfów i krasnoludów, ale za to spotkamy smoki, żywe trupy i sporo „naszych”, słowiańskich straszydeł, zdających się czekać na pechowego wędrowca na niemal każdym rozdrożu i leśnej polanie. Wiły, utopce, dziwożony czy czarty (ale też podobno stwory wymyślone przez samego autora), to tylko część z nich. W powieści nie brak również elementów, które mogą drażnić, ale chyba najbardziej rzucającym się w oczy dysonansem jest zastosowanie metrycznego systemu miar, opracowanego dopiero pod koniec osiemnastego wieku, czyli jakieś trzysta lat od zakończenia Wieków Ciemnych. Nie bardzo współgra więc z realiami uniwersum stylizo-wanego na tę właśnie epokę. Również stylizacja budzi pewne kontrowersje. Przydaje ona powieści walorów językowych i potęguje wrażenie, że „Krew i Stal”, równie dobrze jak fantastyką, mogłaby być książką historyczną, której akcja dzieje się na ziemiach Rzeczypospolitej. Sęk w tym, że nie byłaby to Rzeczpospolita pierwszych Piastów, a Rzeczpospolita Wazów. Mamy więc wyraźne pomieszanie epok: świat przedstawiony pod wieloma względami przypomina Europę środkową czasów głębokiego średniowiecza, ale już zamieszkujący go ludzie mówią, jakby pochodzili z — na oko — XVII / XVIII wieku, a na dodatek posługują się współczesnym systemem miar.

Z jednej strony nie sposób nazwać tej niekonsekwencji błędem, ponieważ uniwersum Łukawskiego nie jest średniowieczną Europą, a co za tym idzie, wszelkie pretensje o brak spójności z tym okresem historycznym i jego realiami są zupełnie bezpodstawne. Z drugiej jednak strony autor włożył ogrom pracy, by oddać ducha epoki; w powieści znajdziemy odwzorowanie obyczajów, uzbrojenia, architektury, hierarchii społecznej, formacji i stopni wojskowych oraz wiele innych „smaczków”. I właśnie dlatego – abstrahując nawet od stylizacji, o którą można by się spierać – system metryczny, jako element jawnie niepasujący do epoki, na zasadzie kontrastu zwyczajnie razi. Rodzi się również pytanie, czy przypadkiem nie jest to uproszczenie świadome, a co za tym idzie, czy autor nie potraktował swoich czytelników jak intelektualne niemoty, które nie poradzą sobie z pojęciem mili?

O tym, że nie należy oceniać książki po okładce, wiedzą wszyscy, a powieść Łukawskiego dowodzi, że nie należy oceniać jej także po tytule; „Krew i stal”, choć ma swoje wady, jest naprawdę przyjemną, acz raczej niezobowiązującą lekturą, którą spokojnie można polecić każdemu fanowi fantastyki.

Tytuł: Krew i Stal

Cykl: Kraina Martwej Ziemi

Autor: Jacek Łukawski

Wydawnictwo: SQN

Data wydania: 17 lutego 2016

ISBN: 9788379245840

Gatunek: fantastyka, przygoda

Mroczna historia cyrków wędrownych

Recenzuje Anna Szumacher

„Księga wieszczb” Eriki Swyler, absolwentki New York University, autorki sztuk i opowiadań, jest jej debiutancką powieścią. To również książka, w której zakochałam się jeszcze przed czytaniem, przez wzgląd na samą okładkę. I tak sobie leżała i leżała, zachwycając „obudową”, aż stwierdziłam, że czas zajrzeć do środka.

Że jest to debiut, musiałam sobie kilkakrotnie powtarzać podczas czytania, a i tak do tej pory nie jestem w stanie w to uwierzyć. Ludzie nie piszą takich książek jako debiut. A w każdym razie nie powinni, bo jeśli na starcie pokazują tak wysoki poziom tworzenia fabuły i gmatwania intrygi, to może im być szalenie trudno się rozwijać. Ponieważ „Księga Wieszczb” jest świetną książką, autorka będzie musiała zmierzyć się z tym problemem...

Fabuła podzielona jest na dwie równoległe historie. Pierwsza to opowieść o Simonie, młodym bibliotekarzu, mieszkającym samotnie w rozpadającym się domu na klifach zatoki Long Island. Druga podąża śladami wędrownego, osiemnastowiecznego cyrku, gdzie prym wiedzie Amos, dziecko niemowa, które dorasta, zmieniając się z Dzikiego Chłopca — jednej z atrakcji cyrku — w pomocnika tarocistki, a później wróżbitę. Co łączy tych dwóch mężczyzn? Cóż, kobiety i śmierć. Pewnego dnia, w cyrku, dwieście lat przed narodzinami Simona, pojawia się tajemnicza Evangeline. To z jej linii będzie pochodził Simon i jego siostra, cyrkówka jak wszystkie kobiety w tej rodzinie, Enola. Mamy więc kobiety. A śmierć? Tutaj pojawia się tytułowa Księga Wieszczb, dwustuletni dziennik podróży cyrku, który trafia w ręce Simona. Ten, wiedziony najpierw zawodową ciekawością, odkrywa, że w starej księdze przewijają się osoby z jego rodziny, piękne, eteryczne kobiety, pracujące jako cyrkowe syreny, które zawsze, ale to zawsze umierają dwudziestego czwartego lipca. Tonąc. I kiedy nadchodzi lipiec, w domu na klifach Long Island niespodziewanie pojawia się dziwnie zachowująca się Enola, sprawiając, że Simon poważnie zaczyna się zastanawiać, czy rodzinny pech nie jest klątwą syren, która w czasie najbliższych dni uśmierci jego siostrę.

To, co stanowi o największej wartości tej książki, to niesamowita umiejętność autorki do powolnego łączenia wątków. Z jednej strony śledzimy niezwykle ciekawe życie w wędrownym cyrku, z drugiej ślęczymy nad starym tomiszczem z Simonem, starając się rozwikłać niebezpieczną zagadkę. Do tego w tle przewijają się inne, równie ciekawe postacie, z których każda ma swoją rolę do odegrania. Są to chociażby stary księgarz, sąsiad Simona mieszkający w domu obok, czy Elektryczny Chłopak, partner Enoli, którego nie da się nie lubić. A scena, gdy przechodzi przez bibliotekę, światła migają, a on „ładuje się” dotykając kontaktów, powinna być wykorzystywana na warsztatach literackich, jako pokazówka, jak powinno się pisać.

Duszna atmosfera, huk fal o urwisko, dziwne wydarzenia, trzask domu pękającego w posadach i kroki śmierci, które prawie słyszymy, przewracając kartki, tylko potęgują słuszne wrażenie, że trafiła nam się dobra, porządna lektura. I prawie do samego końca nie wiadomo, czy Simon ma rację, łącząc utonięcia członkiń swojej rodziny w jeden ciąg, a jeśli tak, czy uda mu się powstrzymać nadchodzącą tragedię. „Księga Wieszczb” Eriki Swyler to lektura na kilka, albo i kilkanaście wieczorów, bo nie warto się z nią śpieszyć. To historia, która rozwija się przez dwieście lat i powolne jej odkrywanie jest przyjemnością literacką samą w sobie. A co do zakończenia… cóż, we mnie pozostawiło niedosyt. Trudno zadowolić człowieka.

Tytuł: Księga wieszczb

Autor: Erika Swyler

Tłumacz: Magdalena Nowak

Wydawnictwo: Czarna Owca

Data wydania: 15 czerwca 2016

ISBN: 9788380152335

Liczba stron: 408

Gatunek: realizm magiczny, dramat

W oczekiwaniu na wielki finał

Recenzuje Magdalena Makówka

Czerwony Rycerz dostał kolejne zadanie do wykonania. Jego kompanię wynajął sam cesarz Morei. Musi więc wyruszyć w drogę i wziąć się do roboty. Kiedy dociera na miejsce okazuje się, że jego pracodawca został porwany przez własnego brata. Cóż więc robić? Zawrócić i szukać nowego chlebodawcy? Zapewne inny dowódca najemników tak właśnie by uczynił. Lecz nie on. Czerwony Rycerz bierze sprawy w swoje ręce i zaczyna grę, w której stawką oprócz tytułu książęcego dla niego jest także życie cesarza.

Drugi tom z cyklu Syna Zdrajcy pokazuje nam znacznie większy fragment uniwersum wykreowanego przez autora. Cameron, podobnie jak w poprzedniej części, ukazuje wydarzenia z punktu widzenia różnych postaci, których wątki nie mają zbyt wiele punktów stycznych. O ile w „Czerwonym Rycerzu” wszyscy bohaterowie zetknęli się w finałowej potyczce pod klasztorem w Lissen Carak, to tym razem tak nie jest. Poszczególne osoby są ze sobą, jak na razie, luźno powiązane, jednak wydaje się, że w następnym tomie bohaterowie wreszcie się spotkają. Nie sposób wymienić każdego z wątków, które porusza Miles. Narracja prowadzona jest z kilkunastu punktów widzenia i w tej kwestii może on konkurować tylko ze Stevenem Eriksonem. Niestety łączenie wszystkich części wychodzi mu znacznie gorzej. Wątki jednych bohaterów są rozwleczone, inne zaś pojawiają się za rzadko. Aż chciałoby się zapytać: gdzie jest Czerwony Rycerz? Dlaczego jest go tak mało? Główna atrakcja pierwszego tomu tutaj gdzieś znika. Pojawia się dopiero pod koniec powieści, a i tak śledzimy jego dzieje bardziej jako dowódcy najemników niż samodzielnej postaci.

Autor wprowadził do cyklu nowych bohaterów. Poznajemy władcę Galii, poruszane są także kwestie meandrów tamtejszej polityki. Jednocześnie wciąż śledzimy dwór króla Alby, na którym sytuacja znacznie się komplikuje. Bez wątpienia najciekawszą z postaci, z jaką mamy do czynienia w drugim tomie, jest Czarny Rycerz. Człowiek, który ma zasady, i poprzez nie patrzy na świat. Jedna z nich sprawia, że nie odzywa się bezpośrednio do kapitana statku, na pokładzie którego podróżuje, gdyż dowódca załogi, mimo iż nobilitowany, wywodzi się z kupieckiego rodu. W czasie wspólnej podróży Rycerz zmienia jednak swoje nawyki i chętnie dowiem się, jak wyewoluuje ten bohater. Niestety inne wątki nie są tak porywające. Rozczarowuje chociażby sposób przedstawienia Czerwonego Rycerza. O ile poprzednio czytelnik był zaskakiwany coraz to nowymi faktami dotyczącymi jego życia, tym razem nie dostaje żadnych informacji na ten temat. Postać najemnika zdaje się stać w miejscu. Szkoda również, że autor nie pokusił się o rozwinięcie wątku relacji bezbożnego kapitana z przysłanym jako kapelan kompanii zakonnikiem. Próby nawrócenia Czerwonego Rycerza wręcz prosiły się o wykorzystanie.

Cameron tym razem znacznie bardziej skupił się na polityce i wewnętrznych rozgrywkach na dworach Alby i Galii. Sytuacja, w jakiej znalazła się królowa Dezyderata doskonale pokazuje, jak plotki i zazdrośni ludzie mogą doprowadzić do upadku władczyni. W wielu powieściach historycznych tragedie królowych nie są przedstawione w tak wiarygodny sposób.

Akcja powieści rozgrywa się w świecie, przypominającym średniowieczną Europę, lecz jest w nim obecna Dzicz, w której żyją różne niezwykłe, magiczne istoty. Mamy Albę, Galię i Cesarstwo. Mimo wszystko przydałaby się mapa na początku książki, szczególnie że akcja rozgrywa się w wielu oddalonych od siebie miejscach. Podczas lektur, by dowiedzieć się, gdzie dokładnie znajduje się dany bohater, musiałam pobrać z Amazona darmowy fragment angielskiej wersji, gdzie znajdziemy szkice z rozrysowanymi miejscami akcji. Tym bardziej nie rozumiem, czemu polski wydawca nie zdecydował się na zamieszczenie mapy uniwersum Camerona.

Tempo akcji jest dość nierówne. O ile w pierwszym tomie nie było żadnych dłużyzn, a wydarzania pędziły do przodu, to w drugiej części zdarzają się fragmenty, w których fabuła zwalnia. Niektóre wątki nużą, te szczególnie interesujące pojawiają się zbyt rzadko. Narracja prowadzona z punktu widzenia wielu postaci ma wiele zalet, lecz w tym przypadku autor niezbyt umiejętnie zmienia wątki. Znacznie lepiej udawało mu się to w poprzednim tomie, gdzie przeplatające się narracje przybliżały finał. W tym w żaden sposób nie łączą się w końcowej części.

„Okrutny miecz” zdaje się być łącznikiem między tomami pierwszym i trzecim. Poza wątkiem kompanii najemników żaden nie stanowi zamkniętej całości, lecz jest swego rodzaju wprowadzeniem do wydarzeń, do których dojdzie już wkrótce. Atmosfera napięcia i wyczekiwania jest widoczna przez całą powieść. Nie dochodzi jednak do żadnych ostatecznych rozstrzygnięć. Może to wyjaśniać powolne tempo akcji w niektórych wątkach, „Okrutny miecz” po prostu szykuje grunt pod spektakularny finał w następnym tomie. Pokazuje to rozmach, z jakim zostało wykreowane uniwersum. Odnoszę też wrażenie, że Cameron doskonale wiedział, jak potoczą się losy jego bohaterów i żaden wątek nie jest prowadzony w sposób przypadkowy.

W „Okrutnym mieczu” nie znajdziemy długich opisów krajobrazów, za to dokładnie przedstawiono każde zbrojne starcie. Autor pisze o tym jednak na tyle ciekawie, że nawet osoba nie lubująca się w militariach nie może narzekać na nudę w trakcie lektury. Drugi tom cyklu koncentruje się także na polityce i mechanizmach władzy. Szczegółowo zostały przedstawione kulisy dyplomacji prowadzonej najróżniejszymi metodami. I znowu wydaje się, że rozpoczęte wątki swój finał odnajdą w następnym tomie. Dość dużo dowiadujemy się o mechanizmach władania magią, ponieważ część akcji dzieje się w mieście stanowiącym naukowe zaplecze hermetyzmu. Więcej uwagi zostało poświęcone też istotom zamieszkującym Dzicz. Czytelnik coraz lepiej poznaje ich motywy, wyraźnie widać, że czas czarów w świecie Czerwonego Rycerza wciąż trwa.

W przeciwieństwie do „Czerwonego Rycerza”, który zachwycał świeżością, tym razem autor nie zaskakuje czytelnika. „Okrutny miecz” nieco rozczarowuje, chociaż widać, że Cameron wciąż ma ciekawe pomysły, które mogą zaprocentować w następnych częściach serii. Pozostaje czekać na tłumaczenie trzeciego tomu przygód kompanii najemników i liczyć, że ponownie zostaniemy odpowiednio zaskoczeni.

Tytuł: Okup krwi

Autor: Miles Cameron

Tłumaczenie: Maria Gębicka-Frąc

Wydawnictwo: Mag

Data wydania: 2016

ISBN: 9788374806565

Liczba stron: 806

Gatunek: fantasy

Kilka słów o koniach mechanicznych

Recenzuje Anna Szumacher

Niektórym młodym czytelnikom w Polsce nazwisko Victorii Scott może nie być obce. Do tej pory została u nas wydana jej seria książek pod wspólnym tytułem „Ogień i Woda”. Tym razem autorka postanowiła zmierzyć się z tematem koni mechanicznych. Nie jest to jednak książka o samochodach, a o nowej formie wyścigów, w której główną rolę odgrywają olbrzymie, stalowe konie, zwane tutaj tytanami.

Można by pewnie uznać, że jest to powieść dla młodzieży z gatunku science fiction bliskiego zasięgu, ponieważ wszystko dzieje się w czasach obecnych, w amerykańskim mieście Detroit. Jednak patrząc na to, jak szybko rozwija się technika i jak ludzie są zafascynowani różnego rodzaju robotami, wizja autorki może wcale tak daleko w przyszłość nie wybiegać.

Główną bohaterką „Tytanów” jest Astrid, siedemnastoletnia dziewczyna, która od początku powstania tytanicznych koni jest chorobliwie wręcz zafascynowana tematem. Potrafi wymknąć się z domu przez okno i przez płot stadionu obserwować wyścigi tych wielkich, pięknych maszyn. Ma jednak sporo problemów, nie tylko takich, z którymi borykają się współcześni nastolatkowie. Detroit jest miastem w ruinie, trudno tam znaleźć pracę, panuje bieda i bezrobocie. Tata Astrid i ojciec jej najlepszej przyjaciółki stracili zatrudnienie w miejskich zakładach i beznadziejnie potrzebują nowego, z powodów choćby czysto finansowych. Szczególnie, kiedy na progu pojawia się komornik, rekwirując rodzinie Astrid auto, a na mieszkańców domu nakładając nakaz eksmisji. Przydałby się cud, by nie stracili wszystkiego.

I jak w takich książkach bywa, tak właśnie się dzieje. Pewnego dnia Astrid spotyka podstarzałego inżyniera, który proponuje jej, by wystartowała w zawodach tytanów. To zabawa dla samobójców, ale ten, kto ukończy Derby Tytanów w jednym kawałku — i na pierwszym miejscu — zdobędzie dwa miliony dolarów. Te pieniądze przydałyby się Astrid, a wystarczyłyby, żeby uratować nie tylko rodzinę ale i pół osiedla. Tylko skąd wziąć mechanicznego konia, wartego ćwierć miliona dolarów? Cóż, w garażu wspomnianego inżyniera jest jeden. Zakurzony, przestarzały model Tytana 1.0. Astrid długo się nie waha, wchodzi w rynek hazardu, sponsorów, reklamy i szaleńczych prędkości, by uratować swoją rodzinę, ale też — choć nie potrafi tego do końca przyznać — by spełnić swoje marzenia.

„Tytany” to opowieść o rodzinie, przyjaźni i podejmowaniu czasami trudnych życiowych decyzji. Akcja jest wartka, narracja dobrze poprowadzona, a za plecami Astrid czai się grupka sympatycznych postaci: jej rodzice, siostry, najlepsza przyjaciółka, przystojny rywal z toru... Jest tu wszystko, co powinno znaleźć się we współczesnej powieści dla młodzieży. Na koniec warto zwrócić uwagę na to, że czytając „Tytany” nie sposób nie skojarzyć innej historii o walce i zwycięstwie tylko tego, kto dożyje do końca. Mówię oczywiście o przygodach Katniss Everdeem, nieustraszonej łuczniczki z Dystryktu Dwunastego, biorącej udział w zawodach, w których wygra najlepszy. Ci, którym podobały się „Igrzyska Śmierci”, po „Tytany” mogą sięgać właściwie z zamkniętymi oczami.

Tytuł: TYTANY

Autor: Victoria Scott

Tłumacz: Matylda Biernacka

Wydawnictwo: Iuvi

Data wydania: 2 czerwca 2016

ISBN: 9788379660230

Liczba stron: 320

Gatunek: science fiction, dramat, young adult

Historia wielkich komiksów — „Sandman” Neila Gaimana (Część 3)

Tomasz Kozłowski

W poprzednich częściach opowiedziałem w jaki sposób powstał „Sandman”, dlaczego okazał się wyjątkowym dokonaniem na komiksowym rynku końca lat osiemdziesiątych i co przekonało do niego nie tylko czytelników nieufnie podchodzących do „obrazkowych opowieści”, ale również tych, którzy wcześniej nie brali komiksów do rąk.

Co działo się po tym, kiedy seria odniosła już sukces? Zapraszam do lektury trzeciej i ostatniej części historii „Sandmana”.

„Sandman” szybko stał się jednym z najlepiej sprzedających się tytułów z „dorosłej” oferty wydawnictwa DC; zyskał również uznanie krytyków. Najważniejsza nagroda w amerykańskim środowisku komiksowym — The Will Eisner Comic Industry Award — została przyznana ludziom związanym z serią aż siedemnaście razy. Cztery lata pod rząd Neil Gaiman otrzymywał nagrodę dla najlepszego scenarzysty, a trzy lata z rzędu nagradzano „Sandmana” jako najlepszą serię.

To nie był koniec laurów. W roku 1991 wiele osób wyraziło swoje głębokie oburzenie, kiedy na gali wręczenia World Fantasy Award — prestiżowego trofeum przyznawanego najwspanialszym dziełom fantasy — nagrodę za najlepsze opowiadanie zgarnął… komiks. „Sen nocy letniej”, który ukazał się jako dziewiętnasty odcinek „Sandmana” (później opublikowany w tomie „Kraina snów”) tak spodobał się jurorom, że był to — do tej pory — jedyny komiks w dziejach WFA, który otrzymał takie wyróżnienie.

Sukces „Sandmana” oraz kilku innych serii pisanych dla dorosłego czytelnika — w tym „Hellblazera” Jamiego Delano, „Doom Patrolu” Granta Morrisona czy „Shade, The Changing Mana” Petera Milligana (wszystkie tworzone przez autorów pochodzących z wysp brytyjskich, co było przyczyną tego, że zaczęto mówić o „brytyjskiej inwazji” w amerykańskim komiksie) — sprawił, że w roku 1994 redaktor Karen Berger stanęła na czele nowo otwartej części wydawnictwa DC, nazwanej Vertigo Comics. Pod szyldem Vertigo miały się odtąd ukazywać odważne serie, nie powiązane z superbohaterską częścią świata DC, skierowane do dorosłego czytelnika. Dzięki temu wkrótce na rynku pojawiły się ważne tytuły, jak „100 Naboi” Briana Azzarello, „Y: Ostatni z mężczyzn” Briana K. Vaughana czy „Baśnie” Billa Willinghama.

Pierwszym nowym tytułem wydanym z logiem Vertigo była trzyczęściowa miniseria „Śmierć: wysoka cena życia” napisana przez Gaimana i zilustrowana przez Chrisa Bachalo i Marka Buckinghama. Śmierć była jedną z najpopularniejszych bohaterek zaprezentowanych w „Sandmanie” i czytelnicy wielokrotnie domagali się więcej przygód z jej udziałem. Stąd też jeszcze w trakcie trwania regularnej serii „Sandman” opublikowana została opowieść o tym, jak raz na sto lat Śmierć przeżywa jeden dzień jako śmiertelniczka, radząc sobie ze zwykłymi problemami. W świecie komiksowym często jest tak, że jeśli seria odnosi sukces, wydawca domaga się więcej i więcej. Jeżeli nawet — tak jak w przypadku opowieści o Panu Snów historia się kończy — to mogą pojawić się tzw. spin-offy, czyli opowieści dziejące się w świecie danej serii, traktujące o losach innych bohaterów. Poza pisaną przez Gaimana „Śmiercią” jednym z najważniejszych tytułów powstałych po sukcesie „Sandmana” było „Śnienie”. Licząca sześćdziesiąt numerów seria była antologią krótkich opowiadań oraz dłuższych historii, w których różni autorzy przedstawiali swoją wersję dalszych losów mieszkańców krainy snów — pojawiały się opowieści o kruku Matthew, Lucienie, Koryntczyku czy o Mervynie Dyniogłowym.

Sam Neil Gaiman, zapytany, która z postaci z „Sandmana” zasługuje na własną serię, odpowiadał konsekwentnie: Lucyfer. Miltonowski diabeł był tak charakterystyczną postacią, że jego dalsze dzieje mogłyby być czymś niezwykłym. Ale kto by się odważył stworzyć komiks mający diabła za bohatera? Tym człowiekiem okazał się kolejny brytyjski autor, Mike Carey. Rozpisał epicką fabułę, rozplanowaną na siedemdziesiąt pięć odcinków. Mocno osadzona w świecie biblijnym okazała się niezwykle świeżą i szalenie ciekawą opowieścią o buncie, odpowiedzialności i szukaniu swojego miejsca w świecie.

Po zakończeniu regularnej serii Gaiman kilkakrotnie wracał do stworzonego przez siebie świata. W roku 1999 ukazała się książka „Senni łowcy”, będąca krótką opowieścią o Morfeuszu, osadzoną mocno w japońskim folklorze, z ilustracjami Yoshitakiego Amano. W roku 2003 na rynku pojawił się album „Noce nieskończone”. Zawierał siedem opowiadań — każde poświęcone jednemu z Nieskończonych i każde zilustrowane przez innego artystę. Do projektu zatrudnieni zostali wielcy amerykańskiego komiksu — P. Craig Russell, Bill Sienkiewicz czy Glenn Fabry. Zaś opowieść o Pożądaniu zilustrowana została przez wybitnego włoskiego rysownika Milo Manarę. Przy tworzeniu tego albumu nie udało się pozyskać tylko jednego autora — Moebius nie zgodził się na zilustrowanie opowiadania o Przeznaczeniu, a stworzoną dla niego rzeczywistość namalował Frank Quietly.

Ostatnią z dotychczas wydanych historii o Panu Snów była „Uwertura”. Finalna przygoda osadzona w realiach „Sandmana” miała wyjaśnić kilka niedopowiedzeń pozostawionych w oryginalnej serii. Rysowana przez gwiazdę młodszego pokolenia J. H. Williamsa III, po wielu opóźnieniach (planowana jako dwumiesięcznik, mająca zamknąć się w jednym roku, ostatecznie była publikowana na przestrzeni dwóch lat) została wydana w zbiorczej formie pod koniec zeszłego roku.

Kiedy Gaiman tworzył „Uwerturę”, był już megagwiazdą — jego powieści sprzedawały się w ogromnych nakładach, powstawały kolejne filmy i seriale na podstawie jego twórczości, a sam autor rozpoczynał następne projekty. Kto wie, być może wróci kiedyś i zaprezentuje nam jeszcze jedną opowieść ze świata snów? A może plotki o ekranizacji „Sandmana” okażą się prawdą?

Chorzy na wędrowanie

Olga Niziołek

„Wszystkie ubrania chorych mają być wełniane, w kolorze szarym, przetykanym czerwoną nitką, tak aby krew, która często sączy się z warg lub z nosa, mniej rzucała się w oczy”[1]. Pozbawieni palców i nosów, żebrzący, budzący strach — życie trędowatych w średniowieczu obrosło w mity. A co wiadomo o nim naprawdę?

Pozycja społeczna chorych

W średniowieczu trąd budził ogromny strach i odrazę nie tylko dlatego, że nie znano na niego lekarstwa, a ciała chorych w zaawansowanych stadiach choroby dosłownie gniły za życia. Uważano, że Bóg zsyła tę chorobę, chcąc ukarać grzeszników, podobnie jak w przypadku dżumy. Ta ostatnia dotykała jednak całe społeczności, co sprawiało, że była traktowana jako kara zbiorowa. Na trąd zapadały pojedyncze osoby, co skazywało je na izolację — nie darmo powiedzenie „traktować kogoś jak trędowatego” istnieje w wielu językach europejskich. Wczesnośredniowieczne Niderlandy nie były pod tym względem żadnym wyjątkiem.

Średniowiecze cechuje się jednak dwojakim podejściem do trądu — chorzy cieszyli się także pewnym szacunkiem, wynikającym z przekonania, że być może ich dolegliwość nie jest karą, ale rodzajem próby. „Ukochani chorzy Pana” mieli więc dzięki cierpieniu zaznanemu za życia trafić prosto do nieba. Alice van Schaerbeek (zm. około 1250 r.), flamandzka mniszka, która zachorowała już po trafieniu do klasztoru, posunęła się tak daleko, że zadedykowała swoje męki duszom cierpiącym w czyśćcu.

Konsekwencje prawne

Warto pamiętać, że gdy w średniowiecznych źródłach mowa jest o trądzie, może równie dobrze chodzić o inne schorzenia, takie jak syfilis czy ospa. Nie wiemy także, jak ściśle stosowane były przepisy — istnieją podejrzenia, że w rzeczywistości w znacznym stopniu je ignorowano. Oficjalne zasady były jednak surowe. Na terenie Niderlandów chorzy tracili prawo do piastowania urzędów. Dozwolone były małżeństwa, ale w przypadku, gdy jedno z małżonków miało trafić do leprozorium (specjalnego szpitala dla chorych na trąd), drugie nie mogło zamieszkać razem z nim ze względu na obowiązkowe oddzielenie mężczyzn od kobiet. Przeprowadzka zdrowej osoby za mężem/żoną oznaczała więc w praktyce opiekowanie się chorym bez wynagrodzenia. W kościelnych archiwach zachowała się wzmianka o sprawie Geerta Storte z Kampen, który zachorował na trąd. Jego żona, Fenne Bouster, chciała, aby mąż jak najszybciej znalazł się w leprozorium. Sam Geert zgadzał się z nią, ale był zdania, że żona powinna podążyć za nim. Nie wiadomo, któremu z małżonków sąd przyznał rację.

Trędowatych nazywano „umarłymi dla świata”, a ich cywilną śmierć symbolizowała „msza trędowatych”, przypominająca mszę za zmarłych. Nic więc dziwnego, że chorzy starali się ukrywać swój stan. W przypadku, kiedy kogoś podejrzewano o tę przypadłość (najczęściej wskutek donosu), wzywano go do stawienia się przed specjalną komisją, złożoną z osób duchownych (wśród których często można było spotkać lekarzy) i mieszkańców leprozorium, którzy objawy trądu znali z własnego doświadczenia. Po oględzinach wystawiano specjalny dokument — pismo potwierdzające zdrowie (scone brief) lub chorobę (vuylbrief). Te ostatnie były ponoć sprzedawane na czarnym rynku — posiadacz takiego zaświadczenia mógł zamieszkać w leprozorium, co było na rękę bandytom szukającym schronienia. Nie bez znaczenia było także oficjalne zezwolenie na żebranie.

Trędowaci przebywający poza murami leprozorium mieli obowiązek noszenia ściśle określonego stroju, tak aby każdy mógł natychmiast zorientować się z kim ma do czynienia. Oprócz kapelusza z białą wstążką, płaszcza i czarnej koszuli z dwiema białymi łatami na piersi, chorzy mieli obowiązek chodzenia z drewnianą kołatką, a zwracając się do zdrowego, mieli „odwracać twarz w stronę wiatru”.

Przyczyny choroby i leczenie

Średniowieczni lekarze wyznawali wywodzącą się ze starożytnej Grecji teorię humoralną. Zgodnie z nią każdy człowiek posiadał cztery rodzaje płynów ustrojowych — krew, flegmę, żółć i czarną żółć. Niedobór lub nadmiar któregoś z nich miał być przyczyną wszelkich chorób, a więc także trądu. Konkretne przyczyny choroby były dwojakie — nie tylko fizyczne, ale i duchowe. Wierzono, że do tych pierwszych należy łączenie w jednym posiłku ryby i mleka, a także stosunek z miesiączkującą kobietą albo z osobą, która sama ma trąd.

Metody leczenia (czy raczej łagodzenia dolegliwości, jako że w średniowieczu nie znano lekarstwa na trąd) były różnorakie — Flamandowie zalecali mężczyznom mieszanie sproszkowanego złota z olejem z ogórecznika lekarskiego i mycie tą miksturą genitaliów. Kobiety miały uniknąć zarażenia myjąc okolice intymne zwykłą wodą.

Ci, którzy już zachorowali, mieli troszczyć się zarówno o swoje ciało, jak i o duszę. O to pierwsze dbano za pomocą specjalnej diety, złożonej z mleka, mięsa kurcząt, bażantów i przepiórek, ryb i niektórych warzyw. Trędowaci mieli za to unikać między innymi fasoli, grochu, cebuli i czosnku. Zbawienne działanie odpowiedniego jedzenia wspomagały specjalne ziołowe syropy — electuaria, których skład różnił się w zależności od stopnia zaawansowania choroby. Na popularności ciągle zyskiwały też rozmaite składniki pochodzenia zwierzęcego, np. jądra, tłuszcz czy krew (zajęczą juchę często dodawano do kąpieli). Dbano o higienę — w wielu leprozoriach obowiązkowe były kąpiele i noszenie czystej odzieży. W niektórych wypadkach uciekano się także do zabiegów chirurgicznych, wśród których najważniejsze było wypalanie naruszonych części ciała gorącym żelazem lub kwasem. Wierzono również w zbawienne działanie upuszczania krwi — w gandawskim leprozorium każdemu choremu przysługiwało prawo do sześciu takich zabiegów rocznie. Duszę miało natomiast ratować czytanie świętych pism (w przypadku zamożniejszych chorych, którzy potrafili czytać) i modlitwa.

W leprozorium

Część chorych trafiała do leprozoriów, które były rozsiane na całym terenie Niderlandów (i reszty Europy). Liczba tych przybytków stopniowo wzrastała i była najwyższa w latach 1000-1300. W XV wieku zaczęto je zamykać, bo malała liczba zachorowań na trąd.

Jak wyglądały takie przybytki? Po pierwsze, nie były duże — średnio mieszkało w nich od ośmiu do dwunastu chorych, a leprozoria goszczące powyżej dwudziestu pacjentów uważano już za spore. Niderlandzkie szpitale dla trędowatych były zawsze położone poza miastem, ale w jego bezpośredniej bliskości. Budynki otaczano murem lub fosą, ale nie ze względu na konieczność odizolowania chorych — w średniowieczu przebywanie poza miastem wiązało się ze sporym prawdopodobieństwem obrabowania.

W żadnym szanującym się leprozorium nie mogło zabraknąć kaplicy umieszczonej w samym centrum. Lazarety dla trędowatych najczęściej dysponowały własną studnią, a czasami dwiema, tak aby zdrowi nie pili tej samej wody, co chorzy. Oprócz tego dało się napotkać pomieszczenia do kąpieli, sale noclegowe dla zdrowych i chorych (najczęściej wspólne dla wszystkich), budynki gospodarcze, często także folwark, sad i ogród warzywny. Kompleks ogrzewano drewnem lub — na północy — torfem; jednym z przywilejów trędowatych było zezwolenie na wydobywanie tego ostatniego z wybranych miejsc. Opał często stanowił także formę jałmużny. Na terenie leprozorium znajdowały się także specjalne cmentarze dla trędowatych.

Takie schronienie zapewniało chorym proste wyżywienie złożone z warzyw, zbóż, chleba, mleka, mięsa i ryb. Do picia podawano — w zależności od regionu — lokalne piwo lub wino; zachowały się dane świadczące o tym, że w Goudzie trędowaci dostawali co dzień dwie pinty piwa (przypuszczalnie była to równowartość litra piwa), a w niedzielę nawet cztery. Średniowieczne piwo miało niższą niż obecnie zawartość alkoholu, za to zawierało sporo kalorii. To było wygodne dla trędowatych, którzy ze względu na swoją chorobę często mieli problemy z przełykaniem jedzenia.

Jak się dostać do leprozorium?

Leprozoria bardzo różniły się między sobą, jeśli chodzi o standard życia. Mieszkańcy niektórych uciekali, nie mogąc wytrzymać żelaznej dyscypliny i nędznego pożywienia, do innych trudno się było dostać. Pobyt w leprozorium miał pewne zalety — dach nad głową, posiłki oraz zapewnienie podstawowej opieki medycznej. Dlatego zdarzały się osoby — niekoniecznie cierpiące na trąd — które próbowały zdobyć miejsce w takim przybytku, symulując chorobę albo po prostu wpłacając pewną kwotę w zamian za dożywotnią opiekę. Z biegiem czasu takie rozwiązanie zyskiwało na popularności — leprozorium przy Kalverstraat w Amsterdamie oferowało noclegi podróżnym, ale miało miejsce dla stałych, zdrowych gości. Skutkiem ubocznym był fakt, że zaczynało brakować miejsca dla samych trędowatych, zwłaszcza że płacący mieszkańcy przeważnie żyli dłużej niż chorzy.

Pobożność na siłę

Rozkład dnia w leprozorium był podporządkowany modlitwie. Trędowaci, podobnie jak zakonnicy, często się spowiadali, odmawiali codziennie liturgię godzin, a dodatkowo mieli obowiązek modlenia się za żywych lub zmarłych założycieli i dobroczyńców leprozorium. W 1236 roku w Gandawie każdy mieszkaniec leprozorium musiał odmawiać nawet trzydzieści pięć razy „Ojcze Nasz” i „Zdrowaś Mario” przy Matutinum (modlitwie porannej), piętnaście razy przy Vesperae (po południu) i siedem razy przy wszystkich innych modlitwach. W ten sposób finansowe wsparcie szpitala bezpośrednio przekładało się na skrócenie pobytu w czyśćcu. Taki handel obietnicą wcześniejszego zbawienia był ważnym źródłem dochodów leprozorium, zaraz obok żebrania, które nie było bynajmniej zarezerwowane dla osób mieszkających „na wolności”. Z jałmużny utrzymywała się większość chorych, poza najbogatszymi. Słynne kołatki noszone przez trędowatych pomagały im przyciągać uwagę mieszczan i szlachty. W miarę upływu czasu władze miast coraz mocniej ograniczały możliwości legalnego żebrania, wskazując wyznaczone dni tygodnia czy miejsca (np. na mostach lub przy wejściu do kościoła parafialnego). Organizowano za to specjalne wydarzenia dla żebrzących z okazji jarmarku czy dnia patrona miasta. W Zwolle obchodzono Potjeskermis (dosłownie „garnuszkowy jarmark”), w Delft — Palmkermis („palmowy jarmark”), a w Utrechcie po prostu Melaten-kermis („jarmark trędowatych”). W Amsterdamie trędowaci mieli wstęp do miasta w pierwszy poniedziałek po święcie Trzech Króli — w pochodzie szli na położony centralnie plac Dam.

Zdarzały się jednak takie leprozoria, w których udział Kościoła ograniczał się do zapewnienia podstawowej opieki nad duszami chorych. Jeśli brali oni udział w mszach w „zwykłym” kościele, nie stali z innymi wiernymi, tylko osobno — w korytarzu, za drzwiami, na chórze. Mieli także własną wodę święconą, a hostię przyjmowali nie do ust, tylko do rąk.

Życie na wolności

Warto wiedzieć, że większość chorych nigdy nie trafiała do leprozoriów. Najbogatsi mogli pozwolić sobie na prywatną opiekę, a niezamożni chorzy najczęściej byli zmuszani do opuszczenia swojej wsi. Niektórzy mieszkali w jej pobliżu, w skromnych chatach zapewnianych przez lokalną społeczność (żyjąc z datków od swoich dawnych sąsiadów), inni tworzyli całe kolonie trędowatych, rządzące się własnymi prawami. Władze niechętnie patrzyły na to ostatnie zjawisko. Na terenie Niderlandów istniały więc gildie trędowatych, które dbały o przestrzeganie podstawowych zasad — w miejscowości Vrije gildia dysponowała własnymi urzędnikami zbierającymi opłaty i decydującymi, kto gdzie będzie mógł żebrać. Kolejną grupą trędowatych byli włóczędzy (marschzieken, chorzy na wędrowanie). Najczęściej zabraniano im wstępu do miast, więc część z nich podawała się za pielgrzymów.

Dawniej i teraz

Pierwsze skuteczne lekarstwo na trąd odkryto w latach 30. XX wieku. Mimo że leczenie obecnie dostępnymi antybiotykami jest proste i tanie, schorzenie nadal występuje w Indiach, krajach Azji, Afryki i Ameryki Południowej. Do dziś istnieją tam kolonie dla trędowatych, a osoby cierpiące na tę dolegliwość często ukrywają chorobę nawet przed najbliższymi, nie chcąc narażać się na wykluczenie społeczne. Jak widać, przez wieki niezmienne pozostaje jedno — im zamożniejszy człowiek (kraj, kontynent), tym lepsze traktowanie przypada mu w udziale…

Przypisy:

1. statut leprozorium w Gandawie, 1236 r.; cytuję za „De ziekte van Lazarus. Lepra in de middeleeuwen” M. Bosharta (przekład własny) >>wróć>>

Nie tylko królowa Lancre* —

czarownice, które stały tuż przy tronie

Magdalena Makówka

Czarownica to kobieta niezwykła. Lata na miotle, posiada niebagatelną wiedzę, niewiele osób jej zaszkodzi, gdyż umie posługiwać się niezwykłymi mocami. Taki obraz władających magią utrwala w naszej pamięci współczesna literatura fantasy. Łatwo można zapomnieć, że przez wieki oskarżenie o uprawianie czarów wiązało się z wyrokiem śmierci. Zdarzało się, że z takimi zarzutami musiały się mierzyć nawet kobiety pochodzące z królewskiego rodu. Poznajcie księżne Anglii, bohaterki Wojny Dwóch Róż, które padły ofiarami oskarżeń o czary.

Pierwszą oskarżoną o paranie się magią była żona księcia Gloucester Eleonora Cobham. Jej imię od dawna było owiane aurą skandalu. By pojąć ją za żonę, przyszły małżonek porzucił swą świeżo poślubioną połowicę, której Eleonora była dwórką. Nic więc dziwnego, że szczególnie Angielki nie darzyły jej sympatią. W 1441 roku została oskarżona o zamówienie horoskopu zapowiadającego pogorszenie stanu zdrowia króla Henryka VI. Łatwo znaleziono motywy takiego postępowania. Młody król nie miał dzieci i jej mąż mógł zostać po śmierci bratanka królem Anglii. W okresie poprzedzającym proces adwersarze księżnej twierdzili, że Eleonora ma ambicje, żeby stać się królową. Do tego znany astronom Roger Bolingbroke przyznał, iż na zlecenie Eleonory uprawiał czary. Jakby tego było mało, osobisty lekarz księżnej został oskarżony o odprawianie mszy poza kościołem, aby zaszkodzić monarsze. Na koniec wykonanie figurki władcy, mającej doprowadzić do pogorszenia się jego stanu zdrowia, zarzucono potencjalnej wspólniczce Eleonory, „wiedźmie z Eye” — Margery Jourdemayne.

Uwięziona księżna

Eleonora, widząc, że coraz więcej osób z jej otoczenia jest aresztowanych, próbowała szukać schronienia w Opactwie Westminsterskim. Nadaremnie. 24 lipca 1440 roku została wezwana przed oblicze króla i usłyszała zarzuty. Próbowała bronić się, twierdząc, że zlecała przygotowanie horoskopu jedynie dla siebie. Potwierdziła, że kontaktowała się z Margery, gdyż ta przygotowywała dla niej mikstury na bezpłodność. Tłumaczeniom księżnej nie dano jednak wiary. Dodatkowo kompromitowało ją znalezienie w domowej bibliotece przetłumaczonych z arabskiego ksiąg, traktujących o astronomii i medycynie. Uznano, iż podejrzanym jest, by niewiastę interesowała tego typu wiedza i bez wątpienia w posiadaniu przez nią tego typu wolumenów musi istnieć drugie dno.

Wszyscy oskarżeni w procesie zostali uznani za winnych. Ich los był jednak różny. Roger Bolingbroke został powieszony, wypatroszony i poćwiartowany, Tomasz Southwell zmarł w noc poprzedzającą egzekucję, Margery jako czarownicę spalono na stosie.

Co zaś z samą księżną? Jej udało się ujść z życiem. Najpierw przez trzy dni w listopadzie 1441 musiała odbywać publiczną pokutę. W samym tylko gieźle maszerowała przez miasto z zapaloną świeczką w ręku. Następnie została przekazana w ręce sir Tomasza Stanleya, Kontrolera Dworu Królewskiego i jednego z zauszników królewskich. Małżeństwo Eleonory zostało unieważnione, gdy książę Gloucester stwierdził, że został do niego zmuszony czarami. Trzeba jednak przyznać, że nie miał wyboru. Jako stryj króla nie mógł pozwolić sobie na związek z kobietą skazaną za uprawianie magii. Poza tym jego wpływy w Anglii coraz bardziej malały, a sam proces mógł mieć na celu dalsze osłabienie jego pozycji.

Eleonorę osadzono w zamku Peel na wyspie Man, gdzie zmarła w 1452 roku. Ponoć do dziś straszy tam pod postacią czarnego psa. Być może, któryś z czytelników odwiedził tamte strony i spotkał lady Cobham...

Czarownica z Wojny Dwóch Róż

Tocząca się w latach 1455–1485 Wojna Dwóch Róż rozgrywała się nie tylko na polach bitew, ale także na płaszczyźnie wzajemnych oskarżeń, które mogły doprowadzić nawet do śmierci. Z takim właśnie niebezpieczeństwem musiała poradzić sobie nasza druga bohaterka.

Jakobina Luksemburska, matka żony Edwarda IV, Elżbiety Woodville, i wdowa po księciu Bedford została oficjalnie oskarżona o czary. Inspiratorem procesu był hrabia Warwick, słynny Twórca Królów. To on sprawował wówczas władzę w Anglii razem z bratem Edwarda — Jerzym księciem Clarence. Doprowadził do egzekucji drugiego męża Jakobiny, hrabiego Rivers i jej syna. Następnie zaś postanowił rozprawić się z matką królowej Elżbiety, która wcześniej przeciwko niemu występowała.

Zbrojna eskorta pod wodzą Tomasza Wake’a, zausznika Warwicka, pojmała Jakobinę. 19 stycznia 1477 roku rozpoczął się proces. Przeciw jednej z niegdyś najpotężniejszych kobiet w Anglii zeznawał między innymi zakrystian z pobliskiej parafii Jan Daunger. Stwierdził on, że oskarżona wykonała dwie figurki mające przedstawiać króla i królową. Poza tym podczas rozprawy prezentowano także dowody rzeczowe niecnej działalności Jakobiny. Sędziom pokazano „ołowiany odlew na podobieństwo człowieka, o członkach długości męskiego palca, przełamany na dwoje i związany w całość kawałkiem drutu”. Miało być to narzędzie do czynienia czarów. Co zaś Jakobina chciała osiągnąć swą magią? Odpowiedź jest oczywista, poprzez swe magiczne praktyki doprowadziła do ślubu biednego króla Edwarda ze swą córką Elżbietą. Związek taki, jako zawarty pod wpływem uroku, byłby oczywiście nieważny. A to, że byłoby to na rękę Warwickowi, gorącemu przeciwnikowi tego związku...

Najpierw jednak musiał zapaść wyrok skazujący, najlepiej połączony z karą śmierci.

Walka o niewinność

Ten jednak, o dziwo, nie zapadł. Czyżby znów zadziałała magia? Jeśli tak, to Jakobina musiała być utalentowaną czarownicą. Wkrótce świadkowie zaczęli wycofywać swe zeznania i kobieta została uwolniona. Zaraz potem znalazła się w londyńskiej Tower. Lecz spokojnie, tym razem nie jako więźniarka. Dołączyła do córki, która przygotowywała twierdzę do odparcia ataku.

Wojna Dwóch Róż obfitowała w nagłe zwroty akcji, nic więc dziwnego, że Edward doszedł szybko do porozumienia z bratem i Twórcą Królów. Powrócił na tron, a Jakobina postanowiła oczyścić swe imię. Odwołała się do Rady Królewskiej oraz arcybiskupów Canterbury i Yorku. Tym razem świadkowie zaczęli wzajemnie się oskarżać i Jakobina została oczyszczona z wszelkich zarzutów, bez wątpienia ku ogromnej radości hrabiego Warwick, spowodowanej tym, że sprawiedliwości stało się zadość.

Jak widać nawet wysoka pozycja nie chroniła przed oskarżeniem o czary. Księżne mogły jednak się bronić, nikt nawet nie myślał o tym, by poddawać je próbie wody. Niejeden jeszcze raz wpływowe niewiasty zostaną oskarżone o używanie czarów. To jest jednak materiał na inną historię...

* Jeśli nie wiesz, kim jest królowa Lancre… czeka cię jeszcze wspaniała literacka przygoda [przyp red] >>wróć>>

Bibliografia:

P. Gregory, Jakobina Luksemburska [w] Kobiety Wojny Dwu Róż. Księżna, królowa i królowa matka, Poznań 2013

L. Pascual, ‘Luxembourg, Jaquetta de, duchess of Bedford and Countess Rivers (c.1416–1472)’, "Oxford Dictionary of National Biography", Oxford University Press, Sept 2011 [http://www.oxforddnb.com/view/article/101258, dostęp 1.09.2016]

R. Griffinths, The trial of Eleanor Cobham: an episode in the fall of Duke Humphrey of Gloucester, "Bulletin of the John Rylands University Library of Manchester", 1969

Konkurs

A oto i obiecany konkurs! Jako że mamy do rozdania jeszcze dwa egzemplarze antologii „Na nocnej zmianie”, rzucamy Wam nocne wyzwanie. Tutaj mogą wykazać się wszyscy piszący lub chcący spróbować sił w krótszej formie. Szczegóły?

Temat opowiadania: Wydarzyło się nocą...

Objętość: do 10 tysięcy znaków ze spacjami

Gatunek: dowolny, jednak tekst musi zawierać element fantastyczny, nie dający się usunąć „brzytwą Lema”

Termin przysyłania prac: do 31 grudnia 2016

Termin nagrodzenia: 13 lutego 2017 - wraz z numerem zimowym „Silmarisa”

Termin wydania: wiosenny, czyli maj 2017

Prace prosimy przysyłać na adres: konkurs@silmaris.pl

Preferujemy teksty w formatach .doc oraz .rtf, czcionkę Times New Roman z interlinią 1,5.

Czym się różni nagrodzenie od wydania? Dwie najlepsze prace zostaną nagrodzone książkami oraz publikacją w „Silmarisie”. Pozostałe, wyróżnione przez jury opowiadania, również mogą liczyć na wydanie*. A że doceniamy naszych autorów i chcemy, by ich teksty były jak najlepsze, dajemy sobie i Wam czas na ewentualne korekty, redakcję i stworzenie grafik do tekstów. A więc... do piór! Do klawiatur! Do... przeczytania.

* zastrzegamy, że jeśli prace osiągną poziom kopalni Morii, nie zdecydujemy się na ich publikację.

Magazyn Silmaris

Redaktor Naczelny:

Adam Wołodźko   AdamKB

Wszystkie prace redakcyjne, wydawnicze oraz korektę wykonał zespół:

Sylwia Finklińska   Finkla

Bogusz Jaśniak   vyzart

Justyna Lech   Mirabell

Barbara Mikulska   Bemik

Olga Niziołek   Olga

Agnieszka Osikowicz-Chwaja   ocha

Rafał Piotrowicz   Sethrael

Anna Szumacher   Cet

Marianna Szygoń   Salamandra

Współpraca:

Anna Dudało   rooms

Piotr Dudek     Cień Burzy

Tomasz Kozłowski

Małgorzata Lewandowska   Goria

Marek Pietrusewicz   BaruArlab

Tomasz Przyłucki   Sirin

Ilustracja i projekt okładki:

Rafał Piotrowicz   Sethrael

Skład:

Bogusz Jaśniak   vyzart

Adresy redakcji:

http://silmaris.pl

https://www.facebook.com/MagazynSilmaris/

redakcja@silmaris.pl

Adres korespondencyjny:

ul. Polskich Skrzydeł 2/64

03-982 Warszawa

Wydawca:

Silmaris Michał Wołodźko

ul. Polskich Skrzydeł 2/64

03-987 Warszawa

Materiałów niezamówionych redakcja nie zwraca.

Wszystkie zamieszczone materiały pozostają własnością ich autorów i podlegają ochronie prawnej. Kopiowanie dowolnymi technikami części bądź całości treści utworów bez uzyskania pisemnej zgody twórców stanowi naruszenie przepisów prawa z wyłączeniem prawa do cytowania w myśl art. 29 i 35 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r. (Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631, z późn. zm.).

Magazyn ukazuje się w postaci plików elektronicznych w kilku formatach do wyboru. Jakiekolwiek modyfikowanie tych plików bez zgody Wydawcy jest zabronione. Wydawca dokłada wszelkich starań, aby pliki elektroniczne były wolne od wad, w szczególności złośliwego kodu. W celu zachowania bezpieczeństwa urządzeń i oprogramowania czytelników Wydawca uprzejmie prosi o niedystrybuowanie plików Magazynu Silmaris w innych miejscach niż wskazane przez Wydawcę oraz o niepobieranie tych plików z niezaufanych źródeł. Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za nieuprawnione modyfikacje plików elektronicznych Magazynu Silmaris wykonane przez osoby trzecie oraz za skutki wywołane przez te modyfikacje.