Spis treści

Wywiad

Na dwie babka wróżyła

Literatura

Kwiat paproci

Mężczyzna, który mieszkał z duchem

Praca życia

NekroMarta

Recenzje

Po drugiej stronie czarnego lustra

Światy wymieszane

Przebudzenie magii

Flaki, robaki i sny umarłych

Przyjaciele na trudne czasy

Na dwie babka wróżyła

Pisarka Magdalena Świeczek-Gryboś przepytuje pisarkę Annę Szumacher. A może odwrotnie? Jest trochę metafizycznie, a trochę przyziemnie, zupełnie jak w pisaniu. W sumie czysta fantastyka.

Anna Szumacher: Jak wygląda dzień pisarza?

Magdalena Świerczek-Gryboś: Z pewnością u każdego inaczej. Jeśli mam wolne — czyli cały dzień na pisanie — to trudno powiedzieć, co robię. Niespecjalnie trybię wtedy z rzeczywistością. Wiem, że obsesyjnie myję wannę i włączam zmywarkę, ale poza tym głowę mam pełną projekcji światów. Podobno w domu jestem wtedy jak duch i ogólnie mało się spotykam i rozmawiam z ludźmi. Ale nie mam pojęcia, po co miałoby być inaczej, skoro moje myśli wypełniają tłumy postaci.

Generalnie piję kawę, łażę z psami po lesie, potem zwijam się w kłębek w wiszącym fotelu i stukam w klawisze. Czasem rano mam jogę, w inny dzień zajęcia taneczne albo basen. Nie umiałabym sprawnie używać głowy bez sprawnego ciała. No i bez miziania kotów.

A co ty musisz pomiziać? To jest, jak wygląda twój dzień?

A. S.: Ja nie mam czego miziać. (śmiech) U mnie dużo zależy od tego, jak akurat mam zaplanowany dzień. Zawodowo pracuję raczej popołudniami, więc jeśli piszę albo redaguję, to robię to gdzieś między jedenastą rano a czternastą — wcześniej w ogóle odpada, mózg mi nie pracuje. Potem wychodzę i siadam z powrotem do komputera wieczorem. Jeśli jestem pisarsko grzeczna, potrafię dłubać przy tekście na przykład od dziewiątej wieczorem do drugiej nad ranem. No, ale niestety ludzkość wymyśliła seriale. Filmy. Anime. Książki innych autorów. Komiksy. O Boże, Webtoon to jest moje najnowsze guilty pleasure, niejeden raz widziałam świt z drugiej strony, bo mnie tak wciągnęło. Więc czasami zamiast pisać chłonę popkulturę — co wbrew pozorom też jest bardzo ważne; wtedy kreują mi się nowe pomysły.

Staram się też nie zmuszać do pisania (chyba że deadline), kiedy naprawdę nie mam ochoty, bo wiem, że i tak wyrzucę to, co stworzyłam na siłę, a po drugie chcę, by pisanie pozostało dla mnie czymś przyjemnym, ucieczką do magicznego świata, nie przykrym obowiązkiem. Choć w ostatnim roku zdecydowanie poprawiła mi się regularność tworzenia i już nie piszę skokami. To wszystko oczywiście musi być podlane kawą. Dużą ilością kawy.

W takim razie jak wygląda twój proces pisania? Bujany fotel, koty i kawa… ale czy masz jakąś minimalną liczbę znaków do napisania w ciągu dnia? A może piszesz jedną scenę dziennie? Albo narzucasz sobie końcowe deadline’y na dany projekt? Czy siadasz i po prostu dajesz tłumowi ludzi w głowie przetransferować się na ekran?

M. Ś-G.: Po tym, co teraz powiem, pewnie do reszty będzie można uznać mnie za walniętą, ale lubię być szczera, bez upiększania spraw. Ze mnie się to wylewa, przepraszam, ale zawsze porównuję akt twórczy do... wymiotów. Zróbmy jednak mniej odrzucające, a bardziej makabryczne porównanie: do krwi. Kiedy siądę do jakiegoś tekstu, to treść się wylewa; jak się mocno wkręcę, krwotok prześladuje mnie ciągle: pod prysznicem muszę dyktować urywki na telefon, jestem wyrywana z półsnu, bo jeszcze coś trzeba zapisać; rozkręcona historia toczy się jakby poza wolą w mojej głowie i może wypływać z niej wartkim strumieniem, tyle że to wykańczające, więc trzeba przerywać. Nigdy nie stosowałam metod przymuszania się do pracy, bo nie musiałam. Dla mnie snucie opowieści jest jak zawsze otwarta rana, wystarczy zdjąć opatrunek. Nie wiem, co to jest blokada twórcza — czasem to bardziej boli, ale zawsze w końcu treść wypłynie. Mogę się bardzo mocno eksploatować w kontekście twórczym i chociaż logicznym wydaje się, że to musi mieć konsekwencje — że musi mi w końcu pęknąć czaszka, muszą się skończyć pomysły, chęci, a zacząć jakieś szaleństwo — moja granica nieustannie się poszerza.

Ale deadline zdecydowanie pomaga w innym kontekście. Nieraz piszę do wydawnictwa czy redakcji, żeby mi go dano, bo bez niego nie funkcjonuję. Nie chodzi o to, że nie napisałabym tekstu bez groźby bata, tylko o to, w ile spraw się angażuję (prześladuje mnie wręcz nerwicowa potrzeba nieustannego robienia mnóstwa rzeczy). Ponieważ pisać mogę zawsze i wszędzie, nierzadko spycham to gdzieś na bok, zwłaszcza gdy redaguję i poświęcam się dla cudzego tekstu. Jak to stwierdził King, „pisać jest rzeczą ludzką, redagować — boską”. Pomaganie autorom wybić się na szczyt ich możliwości daje stanowczo zbyt dużą dawkę nowych doświadczeń, satysfakcji i przyjemności, która w moim przypadku potrafi przesłaniać uciążliwe, wywołujące skurcze i zakażenia krwotoki, czyli pisanie. Tak, wiem, ohyda, ale życie takie jest, a my nie gramy teraz w żadnej reklamie ów fakt zakłamującej.

Czy twoje historię prześladują cię, czy ci towarzyszą? Są ciężarem czy podporą? W moim przypadku chyba jedno i drugie. W jakim stopniu stwarzane przez ciebie światy przenikają się z rzeczywistością?

A. S.: I see dead people... znaczy, może nie do końca martwych, ale na pewno mocno odbiegających od przyjętego standardu istnienia. Ze mnie historie się nie wylewają, za to prawie zawsze chodzi za mną jakiś bohater. Czasami grupa bohaterów. I dopóki są mało uciążliwi dla skupienia i codziennego bytu, jestem ich w stanie skutecznie ignorować, ale czasami pojawia się jakiś typek wybitnie namolny i dokuczliwy. Muszę się go pozbyć, bo nie da mi żyć. A jedynym skutecznym i wypróbowanym sposobem, jaki do tej pory odkryłam, jest napisanie historii danego typka. Wtedy sobie idzie precz i zajmuje się własnymi sprawami. A ustalmy, że to zwykle nie są mili ludzie myjący okna i piekący ciasteczka, których chciałoby się mieć na stałe w życiu.

Niestety, jak wyszło w praktyce, pozbywanie się przez pisanie sprawdza się w stu procentach w przypadku opowiadań, ale kiedy człowiek wpakowuje się po uszy w bagno zwane trylogią, to prześladujące typy nie łażą za tobą codziennie, za to długofalowo. I zaczynam się powoli obawiać, że mogę się ich nie pozbyć po postawieniu ostatniej kropki.

Kolejne pytanie: Mija dziewięć miesięcy od publikacji twojej debiutanckiej książki, czyli „Openmindera”. To już wystarczająco dużo czasu, by móc wysnuć jakieś wnioski, jak wygląda rynek fantastyki z punktu widzenia początkującego pisarza i z czym się to je. I czy to w ogóle jest jadalne?

M. Ś-G.: Trudne pytanie. Rynek fantastyki z punktu widzenia początkującego pisarza poznałam na długo przed publikacją „Openmindera” — mianowicie gdy okazało się, że podpisanie umowy niczego nie załatwia i z powodu licznych problemów całkowicie ode mnie niezależnych, kręcenia się trybów korporacyjnych machin, empikowych i matrasowych apokalips, i co tylko, czekałam na wydanie trzy lata. Zdążyłam napisać kolejną książkę („Dzieci Burzy”, rok 2017, wydane dosłownie przed chwilą) i połowę kosmicznej młodzieżówki, zdążyłam przejść trzy lata doktoratu, napłodzić masę opowiadań, zostać redaktorką dzięki Fantazmatom, social media ninja i wiele innych, zanim napisany w 2015 roku „Openminder” został puszczony w serii „Fantastycznie nieobliczalni”. Wielokrotnie byłam bliska odejścia, gdy terminy się przesuwały, był to też permanentny stan niewiary w sens pisania i własne możliwości, a mimo to nieustannego zdobywania kolejnych papierowych publikacji.

No i w końcu się stało. Serię wziął pod skrzydła Michał Cetnarowski, mój redaktor, z którym wcześniej miałam styczność poprzez forum NF (pamiętam, jak się ucieszyłam, gdy mi powiedziano, że Szanowny Redaktor dostał dwie książki do wyboru i padło na moją). Premiery były niezłe w kontekście promocyjnym, jednakże... cały ten rok dużą częścią promocji serii zajmowałam i zajmuję się... ja. Spowodowało to, że przez co najmniej pół roku, samodzielnie zresztą, prowadziłam wydawnictwu profil „Fantastycznie nieobliczalni” (i „Czas Żniw”), promując książki SQN-a z gatunku fantastyki. Jako niejaka opiekunka serii nie czerpałam też jedynie ze swojego doświadczenia, wiedziałam wiele o doświadczeniach pozostałych autorów, w większości debiutantów. Tak, ten rok na pewno stanowił szczególną lekcję, z której głównym wnioskiem jest: jeżeli tylko wierzysz, że masz coś wartościowego do opowiedzenia, i spędziłeś długi czas, zdobywając warsztat oraz narzędzia, to teraz musisz napie***** litą skałę, sam, jeden, bo dopóki reszta nie zorientuje się, że można cię doić, gdyż przynosisz sukces i hajs, musisz na ten sukces pracować pełną parą.

Na pewno masz nieco inne doświadczenia niż ja. Opowiesz?

A. S. I trochę inne, i trochę podobne... Na pewno mam podobny wniosek końcowy, że wydawnictwo, niezależnie od tego jak fajne by było, nie zrobi za pisarza — szczególnie tego początkującego — wszystkiego. Nie wypromuje go na kolejnego Mroza, Bondę, Kinga czy kogokolwiek innego, bo tak. Choćby dlatego, że to wielka machina wydająca setki książek. Często bardziej znanych, rozpoznawalnych, zagranicznych autorów. Jeśli debiutant sam nie zacznie cisnąć promocji, nie będzie podsuwał informacji o chęci i możliwości zrobienia tego czy owego, to się nie przebije. Podpisanie umowy to pierwszy krok. Wydanie książki to drugi, bo zdarza się, że książka przepada i mimo umowy się nie ukazuje. Ale jeśli już się ukaże, to następuje krok trzeci, czyli przebicie się przez sufit. Wejście po piramidzie sprzedażowej na wyższy poziom. Jak książka się nie sprzeda, to kolejna może się po prostu nie ukazać. Wiem, że to brzmi mocno dramatycznie, ale prawda jest taka, że autorska promocja książki to jest dodatkowy etat, na który trzeba znaleźć czas. Szansa, że „dobra książka obroni się sama” jest naprawdę niewielka. I nie mówię tu tylko o fantastyce, ale w ogóle o rynku książki. Książce trzeba pomóc. I to czasami jest bardzo, bardzo męczące. Ale bywa też wspaniałe, kiedy się widzi, że nasze działania przynoszą rezultaty. Dla mnie takim momentem przełomowym, w którym zrozumiałam, że muszę się postarać, bo to nie jest już „moja” książka i „mój” świat, tylko świat czytelników, był tegoroczny Pyrkon i dyżur autografowy, podczas którego podeszły do mnie dwie dziewczyny w strojach z Harry’ego Pottera, ale z moją książką. Tfu, z książką napisaną przeze mnie. Której jeszcze nie czytały, ale gdzieś o niej usłyszały i stwierdziły, że chcą, że ten pomysł im się podoba. To, że nie zeszłam wtedy na zawał, było szczytem moich osiągnięć... Udało mi się je zresztą potem namierzyć przez media społecznościowe, wiem, że przeczytały i im się podobało. To właśnie dla nich i dla ludzi takich jak one piszę teraz trzeci tom. A potem będę pisać kolejne i kolejne książki.

Wspominałam o moim momencie przełomowym i pierwszych, zupełnie obcych czytelnikach-fanach. A jak jest z tym u ciebie?

M. Ś-G: Zawsze jakaś magiczna granica zostaje przekroczona, gdy obserwujesz recenzje zupełnie obcych ludzi, obserwujesz ich odbiór tekstu i okazuje się, że nie napisałaś kompletnego gniota. Zawsze też z ciekawością czytam recenzje, ale po rozmowach z ludźmi na żywo czuję się bardzo zmęczona. Jeżdżę teraz trochę z Fantazmatami po konwentach i staram się być mniej aspołeczna niż zazwyczaj, niemniej podchodzący do mnie ludzie zawsze wywołują pewien dyskomfort.

Na dniach na Opolconie miałam taką sytuację, że stałam pod salą i czekałam z ekipą na nasz panel, a w środku był przedłużający się pokaz broni i nieznany mi pan machał szabelką. Całkiem fajną zresztą, no ale nie mieściło się to w czasie. Dziewczyna siedząca na stoisku przed salą powiedziała do nas: „No wiecie, ten pan to AUTOR...”.

Popatrzyłyśmy z koleżanką na siebie. Ona powiedziała: „Ja też jestem autorem”. Ja powtórzyłam to samo. I właściwie w tamtej chwili dotarło do mnie, że „no wiecie, ta pani to AUTORKA”. I że nie muszę stać pod tą salą i czekać, aż pan autor skończy. A za mną stoją ludzie, którzy z jakiegoś powodu chcą mnie posłuchać.

Zawsze wzbudza we mnie lekkie zaskoczenie, że ludzie chcą mnie czytać albo słuchać. Nie czuję się nikim szczególnym. A przymus pisania — bo to jest w mojej świadomości konieczność, jak oddychanie — wiążę albo z podjętą jeszcze w dzieciństwie próbą duchowego kontaktu z ojcem, którego nigdy nie poznałam, a pisał fantastykę, albo z genami, albo z czymś nieokreślonym, co sprawiło, że moją drogą do poczucia spełnienia stało się nieustanne pisemne gawędziarstwo. Przekształcanie wspomnień, zaklinanie czasu, tworzenie światów. To moja terapia na chorobę, jaką jest życie. A że całe lata uczę się, jak to robić tak, by również ktoś poza mną mógł czerpać z tego emocjonalną korzyść — to publikuję owoce pracy. Jeżeli moje książki mają jakichś fanów, to super, ale nie identyfikuję się z tym. Książki to papierowe dzieci, które tworzę i puszczam w świat, i są wolne. Podobnie taki wywiad, artykuł czy cokolwiek. Nie uważam, żebym była kimś, kto ma mieć z jakiegokolwiek powodu fanów. Zwłaszcza że nikt mnie tak naprawdę nie zna poza mężem i mamą.

Czy byłabyś w stanie obyć się bez pisania? Mogłabyś zająć się czymś innym?

A. S.: Właściwie mogłabym odpowiedzieć: „Nie” i to by podsumowało temat, ale gdybym miała wyjaśnić dlaczego... zaliczyłam trzy szkoły, dwa kierunki studiów, trzy mieszkania, kilkanaście miejsc pracy, wiele krótszych i dłuższych znajomości... wszystko wokół mnie ciągle podlega zmianom. Poza pisaniem. Pisanie jest zawsze. To najbardziej stabilna rzecz w moim życiu i jednocześnie jedyna, która pozwala mi się w stu procentach od tego życia oderwać.

A ty?

M. Ś-G.: Ja nie miałam zbyt wiele miejsc pracy, za to dwa licea i cztery kierunki studiów, nie licząc doktoratu, który porzuciłam na ostatniej prostej, tak jak uczę się porzucać wszystko, do czego zapał się we mnie wypalił. Ale nigdy nie nauczę się porzucać pisania. Jak to filozof, zdałam sobie sprawę z niewiedzy na temat podstawy mojego życia: nie rozumiem, czym jest życie, nie rozumiem, czym jest śmierć, i nie rozumiem, czym jest pisanie. Wszystko inne ciekawi mnie znacznie mniej niż te trzy niepojęte zagadnienia. Więc nie, raczej nie mogłabym zająć się czymś innym niż życie, umieranie i pisanie.

Obecnie od roku pracuję w Domu Kultury i to naprawdę fajna robota: mogę obcować z innymi artystami, organizować ogólnopolskie konkursy, pstrykać fajne zdjęcia, zabawiać ludzi w social mediach, ale to nigdy nie mogłoby zastąpić pisania.

Okej, dość filozofowania: o czym jest twoja wydana książka?

A. S. Zwykle odpowiadam na to pytanie, że „Słowodzicielka” to powieść o grupie drugoplanowych bohaterów, którzy zdają sobie sprawę z tego, że brakuje im dowódcy, który pomoże im wrócić do właściwej fabuły. Wszystko to w otoczce „klasycznego” fantasy, ale też takiego, do którego przenikają rzeczy z XXI wieku, choć może nie zdradzę dlaczego. Ale raz, na Skierkonie, musiałam odpowiedzieć na pytanie, o czym tak naprawdę jest ta książka, pomijając całe tło fantastyczne. Więc to opowieść o radzeniu sobie z przeciwnościami i sprawdzaniu, jak daleko jesteśmy się w stanie posunąć, gdy zostaniemy postawieni pod ścianą i musimy przekraczać własne granice. I drugi tom kontynuuje ten wątek, choć poruszam też temat wolnej woli i zmieniania losu, który wydaje nam się narzucony przez względy chociażby społeczne czy finansowe.

A twoje o czym są? Bo w tym momencie masz już wydane dwie, diametralnie różne od siebie powieści.

M. Ś-G.: Według mnie „Openminder” jest dobry zarówno jako YA, jak i powieść dla dorosłych. Mamy tam zarówno mechy i piekielnie zdolne dzieciaki z problemami, jak i nawiązania do klasyki SF, dylematy moralne, kpinę ze skrajnych stronnictw politycznych. Bardzo mi się podoba określenie Michała Cetnarowskiego, że ta książka jest „frywolna i bezczelna jak teledysk”, a jednocześnie „pisana na poważnie”. Laickie społeczeństwo wykastrowane z agresji kontra przerysowany świat fanatyków religijnych — dwie rzeczywistości oddzielone murem. Jak to mówią, „Andrzej, to *****”.

W „Dzieciach Burzy” dałam się ponieść kreacji światów. To wielkie multiwersum, po którym czytelnik podróżuje przy okazji poszukiwania chłopa odpowiedzialnego za rozwalenie kilkudziesięciu wymiarów i jego kochanki, nazywanej przez wszystkich diabłem. Co tak rozgniewało biednego Burzę, że wszystko rozpirzył, tego można dowiedzieć się dopiero na końcu, sukcesywnie dążąc po nitce do kłębka. To science-fantasy, gdzie pomieszanie światów i wymiarów wynika z logicznych i spójnych działań, a czytelnik raz szwenda się po stacji kosmicznej, innym razem lata na smoku czy jedzie powozem Dziadka Mroza po Czarnobylu.

Co masz następnego w planach?

A. S. Muszę wreszcie dokończyć trzeci tom cyklu, co jest potwornym wyzwaniem, bo próbuję zamknąć całą historię i wszystkie wątki i potwornie się boję, że zgubię coś ważnego. Albo kogoś. A nie będę już miała szansy, by napisać o tym w dalszym ciągu, bo zamierzam zamknąć tę historię na dobre. Niekoniecznie ten świat, ale jeśli do niego wrócę, to z zupełnie nową fabułą i przynajmniej częścią nowych bohaterów. Poza tym mam wrażenie, że cierpię na „syndrom ostatniego tomu”, to znaczy boję się, że zepsuję wszystko niewystarczająco dobrym zakończeniem. Ale to chyba normalna autorska trauma. Kiedy to skończę, nadejdzie czas na płodozmian, choćby dla pisarskiego zdrowia, żeby nie utknąć w jednym świecie na zbyt długo i nie dopuścić do tego, bym przestała go lubić. Mam ochotę wypłynąć na nieznane wody, choć nadal będzie to jakaś fantastyka. Może to będzie moje rozgrzebane piekielne (dosłownie) urban. A może dark fantasy, które ostatnio zaczęło za mną chodzić, choć muszę się najpierw z nim oswoić, bo nie jestem przyzwyczajona do takiej ilości wiktoriańskiego mroku.

A ty co zamierzasz teraz pisać?

M. Ś-G.: Właśnie dzisiaj skończyłam postapokaliptyczną, obyczajową nowelkę, co do której mam bardzo dobre przeczucia. Napisałam ją w tydzień w sierpniu na Mazurach i do teraz porządkowałam oraz uzupełniałam. W numerze specjalnym „Creatio Fantastica” o światotwórstwie znajdzie się opowiadanie z uniwersum tej nowelki. Na dokończenie czeka też kosmiczna młodzieżówka. Wolę na razie nie wybiegać poza to i kolejne części „Openmindera” oraz „Dzieci Burzy”, bo jeszcze niechcący wpadnie mi jakiś pomysł do łba...

A. S. Czy mamy jeszcze coś do powiedzenia? Na pewno, ale chyba czas, by się pożegnać, bo to w końcu wywiad, nie powieść. Zawsze chętnie odpowiemy na pytania poza wywiadem, znajdziecie nas na konwentach i na twarzoksiążce.

Bardzo Ci dziękuję za rozmowę.

M. Ś-G.: Również dziękuję.

Autorka o sobie:
Absolwentka geologii na UAM w Poznaniu; obecnie pracownik samorządowy. Piszę głównie do szuflady, a poniższe opowiadane jest moim debiutem literackim. Jestem wielką miłośniczką wędrówek górskich (i wszystkich innych), zadeklarowanym molem książkowym i niereformowalną marzycielką.

Anna Olejnik

Kwiat paproci

I

Wszystko wyglądało dokładnie tak, jak w jego śnie. W szarej poświacie wstającego dnia dziwne, blade światełko zdawało się iluzją. Nikłe i rozedrgane jak okruch mgły rozświetlonej księżycowym blaskiem.

A jednak było tu: jaśniało w mroku i przyciągało jak magnes. Nie potrafił oprzeć się pokusie, choć każdy racjonalny strzępek umysłu krzyczał w proteście, stawiał instynktowny opór, wyczuwając przed sobą coś, co nie miało prawa istnieć, coś, co nie mogło dziać się na oczach chłopca nienależącego do ludu, do lasu, do Cillkellytir.

Choć nie śmiał wierzyć ani nawet dopuścić do siebie takiej myśli, to intuicyjnie odgadywał znaczenie rozgrywającego się spektaklu. Szedł wolno, wstrzymując oddech, walcząc to z samym sobą i z chęcią ucieczki, to z obezwładniającą magią roztaczającą się wokół. Im był bliżej, tym bardziej słabła jego własna wola, tym silniej działała czarodziejska pułapka.

W końcu poddał się ostatecznie: rozwiały się wszystkie myśli, zniknął rozsądek, prysnął strach. Jasnoniebieskie oczy chłopca zalśniły blaskiem odbitym od białego kwiatu, lżejszego niż tchnienie. Kwiatu paproci, którego od wieków nikt nie widział, choć każdego roku szukali go wszyscy mieszkańcy leśnego królestwa, z coraz większą rozpaczą pragnąc dowodu, że prastara klątwa nie ciąży na Cillkellytir.

Naraz coś się zmieniło; blask zaczął przygasać, drgać. Cudowny spektakl dobiegał końca, wracało poczucie rzeczywistości, a wraz z nim — pojawiła się przejmująca strata i pustka, niezgłębiony żal.

— Nie — szepnął — jeszcze chwilę...

Wyciągnął dłoń, chcąc uchwycić opadający płatek, lecz ten rozwiał się jak dym. Sięgnął do smukłej łodygi, a ta ułamała się, gdy tylko jej dotknął. Cały blask prysnął w jednej chwili jak mydlana bańka.

Finann poczuł łzy na policzkach, lecz nie wstydził się ich, wiedział, że mają prawo płynąć, że nie ma na całym, ogromnym świecie niczego, co bardziej by na nie zasługiwało.

Gdyby tylko mógł ocalić kwiat, przedłużyć jego piękno choć o kilka uderzeń serca...

Przymknął oczy i spróbował wyobrazić sobie go takim, jakim był jeszcze przed chwilą. Chciał zatrzymać wspomnienie, utrwalić je w sercu do końca życia.

Coś drgnęło w zamkniętej dłoni. Otworzył ją powoli. Jakimś sposobem wiedział, czego się spodziewać; widok otwierającego się pąka, pięknego jak marzenie nie zaskoczył go tak, jak powinien. Nie miał pojęcia, skąd przyszło mu do głowy to, co zrobił w następnej chwili. Po prostu to wiedział, choć dopiero teraz zdał sobie z tego sprawę. Zbliżył pąk do ułamanej łodygi, a ten zrósł się z nią w jednej chwili, jak gdyby przywrócenie życia obumarłej roślinie było najnormalniejszą rzeczą pod słońcem.

***

Kilka godzin później nocna przygoda nadal nie dawała chłopcu spokoju. Im dłużej zastanawiał się nad tym, co się wydarzyło, tym większym napawało go to lękiem. Nie potrafił pojąć, jakim sposobem udało mu się ożywić zwiędnięty kwiat, ani skąd wiedział, co powinien zrobić, aby tego dokonać. Przychodziły mu do głowy najróżniejsze hipotezy, a każda następna bardziej niepokojąca od poprzedniej.

Tylko jedno wyjaśnienie zdawało się rozsądne i chwycił się go jak ostatniej deski ratunku: nocna przygoda nie mogła być niczym innym, niż tylko kolejnym dziwnym snem, takim jak ten, w którym szybował wysoko, tuż pod stropem chmur, widząc jednocześnie każdy szczegół w dole tak wyraźnie, jak nigdy wcześniej, ani nigdy później na jawie. Albo jak wtedy, kiedy siedząc pośród stada kruków, patrzył na ogromne obozowisko, rozłożone tuż obok tlących się jeszcze ruin zamku, który z pewnością coś dla niego znaczył, choć w tej chwili nie potrafił przypomnieć sobie, co. Skoro jednak śnił, to dlaczego nie mógł sobie przypomnieć przebudzenia?

Nie był w stanie skupić się na niczym innym, a już na pewno nie na słowach nauczyciela, które odbijały się od jego świadomości jak płaski kamyk od powierzchni wody. Jego kuzyn, Enair raz po raz szturchał go, przywracając na moment do rzeczywistości, lecz mimo szczerych chęci już po chwili myśli ulatywały gdzieś w przestrzeń, daleko od izby rozświetlonej chybotliwymi płomykami olejowych lamp.

— Jak znaleźć kwiat paproci? — Finann stwierdził, że nie zaszkodzi pociągnąć nauczyciela za język; byle ostrożnie, tak, żeby Leofric nie zorientował się, że ma to związek z jakąś nocną eskapadą.

Leofric uniósł głowę na dźwięk rozmarzonego głosu chłopca: Finann nawet nie udawał, że czyta zadany tekst. Oparł brodę na rękach i wpatrywał się w krople deszczu płynące leniwie w dół szyby. Jego wielkie oczy zdawały się teraz szare jak chmury spowijające niebo, lecz i tak niesamowicie wyraźnie, wręcz niepokojąco kontrastowały z ciemnymi włosami.

— Ty nie możesz go znaleźć — odparł nauczyciel, bezceremonialnie pozbawiając chłopca złudzeń. Uznał, że to lepsze, niż zwodzenie go próżną nadzieją. — Nie jesteś jednym z nas.

— Wiem, ale co trzeba zrobić? — drążył, teraz już rzeczowym tonem. — Asken twierdzi, że go znajdzie, i wszyscy mówią tylko o tym, ale nikt nie chce mi nic wytłumaczyć — pożalił się. — Jestem tylko ciekawy — dodał błagalnie i Leofric uznał, że lepszym wyjściem będzie udzielić chłopcu odpowiedzi, niż go upominać. Może zaspokoiwszy ciekawość, przestanie bujać w obłokach i skupi się na lekcji, zamiast z właściwym swojemu wiekowi uporem zastanawiać się, co, i dlaczego wszyscy przed nim ukrywają.

— Pierwszy warunek już znasz — odparł zwięźle — pozostałymi są: odważne i szlachetne serce, mądrość, a także szczególna umiejętność dostrzegania tego, czego nie widzą inni.

— Więc Asken nigdy nie znajdzie tego waszego kwiatu — wtrącił chłodno Enair, nawet nie unosząc głowy znad rachunków. — Nie potrafi dostrzec nawet zdechłej muchy w zupie. Serca zaś nie posiada w ogóle.

— Uważaj na słowa, chłopcze! — Leofric upomniał drugiego z podopiecznych — mówisz o synu króla. Powinieneś go szanować.

— Ja też jestem synem króla — odparł z błyskiem dumy Enair — on zaś nazywa mnie szczurzym pomiotem. Nie wspominając nawet, co mówi o Finannie.

— Nie twierdzę, że pochwalam jego zachowanie względem was, ale obaj powinniście pamiętać, że to wy jesteście w gościnie tutaj, nie odwrotnie. Nawet nielubianemu gospodarzowi należy się szacunek.

— Wiemy, mistrzu, ale co z tym kwiatem? — Finann zręcznie powrócił do sedna interesującej go sprawy. — Czy to prawda, że można go znaleźć tylko jutrzejszej nocy?

— Legenda mówi, że zakwita tylko w noc letniego przesilenia. Czy to prawda — tego nie wiem, ale pewnie właśnie dlatego tak trudno go znaleźć.

— A jak wygląda?

— Podobno nie ma nic piękniejszego na świecie. Ten, kto go zobaczy, nie może oderwać od niego wzroku. Nikt nie zdołałby się wyrwać spod jego magii, gdyby nie to, że kwitnie tylko przez chwilę. Tak przynajmniej twierdzą księgi.

— To znaczy, że ty go nie widziałeś? — W głosie Finanna zabrzmiało głębokie rozczarowanie.

— Nie — odparł Leofric, uśmiechając się lekko. Chłopcu najwyraźniej wydawało się, że jego mentor wie wszystko i widział wszystko. Cóż... zderzenia z rzeczywistością bywają brutalne. — Nikt go nie widział od wielu pokoleń. Od czasu, kiedy straciliśmy Eith Edrinn, czy też — jak my ją nazywaliśmy — Gwynnavontir, i kiedy doszło do waśni w naszym narodzie. Jak już wiecie, część naszych współbraci ściągnęła wtedy klątwę na nas wszystkich.

— Przecież wy nie jesteście przeklęci — zauważył Enair. — Nie snujecie czarów, jak oni.

— Utrzymujemy, że ich przekleństwo nas nie dotyczy — przyznał, krzywiąc się lekko, Leofric — ale czy to przypadek, że i od nas los się wtedy odwrócił? Że i my straciliśmy wszystko? To dlatego tak bardzo chcemy znaleźć ten kwiat.

— Żeby odzyskać Eith Edrinn?

Enair przerwał rachunki i z napięciem wpatrywał się w twarz mistrza, a jego oczy błyszczały pod lekko zmrużonymi powiekami. Było w nich zaciekawienie, ale i coś jeszcze, coś, czego Leofric w pierwszej chwili nie potrafił zidentyfikować — aż wreszcie pojął, co oznaczał ten stalowy błysk w oczach chłopca: dopiero teraz w pełni uświadomił sobie, że miał przed sobą króla Eith Edrinn, który, choć chwilowo pozbawiony dziedzictwa, wcale nie zamierzał z niego rezygnować.

Chłopak już teraz myśli trzy ruchy do przodu — pomyślał ze zdumieniem, ale i z dumą, Leofric.

— Żeby w spokoju żyć w naszym lesie — sprostował dyplomatycznie. — Eith Edrinn nie jest już nasza i musimy się z tym pogodzić, jeśli chcemy przetrwać. Walka na dwa fronty nie ma dla nas sensu. Mamy wspólnego wroga: i wy, i my. Powinniśmy więc razem stawić mu czoła. Dlatego właśnie nasz władca ocalił was dwóch.

— Ale co my możemy? — zapytał Finann.

— Na razie niewiele — zgodził się Leofric — ale macie obaj dość charakteru, by kiedyś znaczyć więcej niż dziś. Spójrz na swego kuzyna: jego wrogowie będą kiedyś przed nim drżeli. Zakładając oczywiście, że zdoła w końcu opanować algebrę na tyle, żeby doliczyć się własnych ludzi — zakończył, gwałtownie sprowadzając obu chłopców na ziemię. — Wracajcie do pracy. Ty też, Finannie. Za kwadrans sprawdzę, co zapamiętałeś z tego rozdziału.

***

Finann po raz nie wiedzieć który tej nocy przewrócił się na drugi bok. Pościel zaszeleściła, znów wybijając Enaira ze snu, choć już niemal udało mu się zasnąć.

— Myślisz, że Leofric powiedział nam prawdę? — szepnął Finann w ciemność. — Że nigdy nie widział kwiatu paproci?

— Dlaczego miałby kłamać? — odparł półgłosem Enair. — I co nas w ogóle obchodzi ten ich kwiat? Przecież to tylko legenda. Niech ganiają za nim po lesie, skoro chcą, ale mi jest na rękę, że nam dwóm nie każą go szukać: przynajmniej mogę się wyspać, jeśli pojmujesz aluzję.

— I dlaczego uważają, że kwitnie tylko tej jednej nocy? — drążył chłopak, nie zważając na kąśliwą odpowiedź stryjecznego brata. — Naprawdę nie wiedzą, że się mylą, czy tylko chcą utrzymać nas w łóżkach? Nie ciekawi cię to?

— Teraz? Ani trochę. Śpij.

— Bo ja widziałem ten ich kwiat.

— Nie pleć bzdur.

— Nie plotę! — oburzył się Finann.

— Coś ci się śniło?

— Nie, nie tylko. Naprawdę też go widziałem! Przedwczoraj w nocy.

Enair zupełnie już rozbudzony usiadł na posłaniu i utkwił wzrok w zarysie drobnej, ciemnej postaci na sąsiednim łóżku. Przypomniał sobie teraz, że kiedy obudził się tamtej nocy, kuzyna nie było w pokoju. Zapytał go o to rano, lecz ten stwierdził, że wyszedł tylko na chwilę, i że nazajutrz wstał wcześnie, kiedy on sam jeszcze spał. Teraz jednak Finann sam nieopatrznie przyznał się do kłamstwa.

— Gdzie wtedy byłeś?

— Najpierw obudził mnie ten sen, a potem już nie mogłem zasnąć — powiedział ostrożnie młodszy chłopak. — Musiałem to sprawdzić, dowiedzieć się, czy on naprawdę tam jest.

— Daleko?

— Za bramą.

— Nie żartuj — parsknął Enair. — Minąłeś straże?

— No, niezupełnie. Pamiętasz tę furtkę niedaleko bramy, tę, która zawsze jest zamknięta? Jakiś czas temu odkryłem, gdzie strażnik chował klucz.

— Chował? Czy ty chcesz mi powiedzieć, że ukradłeś klucz?

— Tylko pożyczyłem! — oburzył się Finann. — Oddam, kiedy tylko nadarzy się sposobność.

Enair postanowił nie komentować; zamiast tego spróbował przemówić mu do rozumu:

— Nan, to jest tylko legenda — powiedział. — Pretekst do urządzenia zabawy. Nasłuchałeś się tego, co opowiadał Asken, i coś ci się wydawało.

— Nic mi się nie wydawało — upierał się chłopak. — Wiem, co widziałem.

Enair zastanowił się: Finann naprawdę wierzy w to, co mówi... może rzeczywiście coś widział? A jeśli naprawdę wie, gdzie znaleźć kwiat paproci? Pewien szalony pomysł już krystalizował się w jego głowie.

— Trafisz tam znowu?

— Trafię.

— No to na co czekamy? Chodźmy.

— Teraz?

— Dlaczego nie? — zapytał prowokacyjnie. — Twierdzisz, że wyszedłeś nocą. Nikt cię nie nakrył. Teraz się boisz? Przecież nadal masz ten klucz.

— Dzisiaj wszyscy są na błoniach i w lesie. Szukają kwiatu.

— Właśnie o to mi chodzi! — szepnął gorączkowo Enair. — A gdybyśmy to my znaleźli ten cały kwiat? Sam pomyśl: odegralibyśmy się na Askenie za wszystkie czasy! — Zaśmiał się na samą myśl, czując, jak rozpiera go podniecenie.

— No nie wiem...

— Tchórzysz? — Enair bezbłędnie wymierzył w czuły punkt. — To chociaż powiedz mi, gdzie szukać.

II

Wędrówka przez miasto budziła dziwny niepokój. Co rusz któryś z chłopców ślizgał się na mokrych dębowych belkach, którymi wyłożono ulice, lub potykał o jakiś pozostawiony w pośpiechu przedmiot. Stosownie do faktu, że pierwszym punktem świątecznego programu była huczna zabawa — większość z nich stanowiły porzucone kufle i dzbanki. Nierzadko razem z właścicielem.

Dopiero co z duszą na ramieniu minęli kolejnego uczestnika, który nie dość dokładnie oszacował własną tolerancję na ale, kiedy gdzieś blisko rozległy się stłumione głosy. Jeden z nich zabrzmiał nagle głośniej i rozpoznali go natychmiast: należał do Askena.

— Co on tu robi? — zdziwił się Finann. — Nie jest w lesie?

— Stój! — syknął Enair, chwytając go za kurtkę i ciągnąc w cień, z dala od oświetlającej placyk lampy. — Nie zamierzam przypłacić tej wycieczki życiem!

— Idą chyba do bramy — szepnął Finann, uwalniając rękaw kurtki.

— A co mnie obchodzi, gdzie idą?! — spanikował Enair. Wbrew wszystkim wcześniejszym zapewnieniom, bał się Askena znacznie bardziej, niż chciał się do tego przyznać nawet przed samym sobą.

Finann przyłożył palec do ust, a potem skinął zachęcająco. Teraz on przejął inicjatywę.

— Gdzie ty...

— Dowiemy się, co tu robi. Nie uważasz tego za dziwne?

— Nan, miałeś mi pokazać gdzie...

— Właśnie — szepnął gorączkowo chłopak. — A jeśli Asken znalazł ten kwiat i teraz wrócił, żeby...

— Za dużo sobie wyobrażasz — uciął Enair.

— Ja idę dalej. Ty rób, co chcesz.

Finann wychynął z cienia, ale w tym samym momencie z uliczki po przeciwnej stronie placu wyszedł ktoś jeszcze. Przybysz stanął jak wryty dostrzegając Finanna, a potem nagle odwrócił się na pięcie i pognał tam, skąd przyszedł. Uciekinier był drobny, niewiele tylko wyższy od Finanna, więc chłopcy bez namysłu rzucili się w pogoń.

Enair miał dłuższe nogi: dopadł go po kilkunastu jardach i wyprzedził, zastępując drogę. Finann nadbiegł chwilę później, odcinając odwrót. Osaczony chciał jeszcze przebić się siłą rozpędu, ale Enair z łatwością przyparł go do muru. Górował nad nim o dobrą głowę. Jednym ruchem zdarł ciemny szal, a długie, srebrzyste włosy rozsypały się wokół drobnej twarzyczki, oświetlonej pobliską lampą. Jasne oczy dziewczyny zwęziły się groźnie, kiedy śmiało spojrzała mu w oczy.

— Co tu robicie? — zapytała, nie tracąc rezonu mimo swojego położenia.

— To my złapaliśmy ciebie — zauważył Enair, szczerząc zęby w szerokim i — jak pomyślał Finann — niezmiernie głupim uśmiechu. — My tu zadajemy pytania.

— Czyżby? — zapytała chłodno. Jej oczy zwęziły się jeszcze bardziej. — Ciekawe, co powie na to mój brat? Albo ojciec.

Uśmiech Enaira zgasł.

— Nic im nie powiesz, Orlaith — powiedział. — A wiesz czemu? Bo musiałabyś wyjaśnić, co ty tu robiłaś. Sama w środku nocy pod miejską bramą...

Podziałało. Bojowy zapał dziewczyny nieco przygasł.

— Dobra, niech wam będzie, nic nie powiem. Puśćcie mnie.

— Jeśli cię puścimy, to nas wydasz. A my jeszcze nie skończyliśmy spaceru. Wrócisz do łóżka, kiedy my bezpiecznie znajdziemy się  w swoich.

Ruszyli w dół, w stronę furtki. Finann prowadził, Orlaith szła druga, a za nią Enair, który nie będąc pewnym, czy dziewczyna nie zdecyduje się wydać ich, gdy nadarzy się okazja — choćby nawet własnym kosztem — wolał mieć ją na oku. Ona jednak — wbrew temu, co mówiła — nawet przez chwilę nie brała pod uwagę tego, że mogłaby naprawdę na nich donieść, bo w ich towarzystwie czuła się znacznie pewniej niż wcześniej, kiedy samotnie przemierzała ciemne zaułki.

U wylotu drogi zatrzymali się na dłużej. Przez chwilę wpatrywali się w ciemność, bezskutecznie starając się dostrzec pozycje strażników na blankach.

— Zaczekajcie tu — szepnął w końcu Enair. — Spróbuję rozruszać straże, a ty patrz uważnie, może ich zobaczysz — dodał, zwracając się do Finanna. Już dawno zauważył , że kuzyn ma o wiele bystrzejszy wzrok od niego.

— A co, jeśli cię złapią? — spytała dziewczyna. — Wpakujesz nas w kłopoty.

— Nie złapią — odparł z przekonaniem, którego tak naprawdę wcale nie czuł. Gdyby nie to, że była z nimi, najprawdopodobniej poddałby się w tym momencie, zarządzając odwrót, jednak jej obecność w jakiś przedziwny i zupełnie dla niego niewytłumaczalny sposób prowokowała go do działania, całkowicie tłumiąc zdrowy rozsądek.

Podniósł z ziemi pęknięty dzbanek i zważył go w dłoni.

— Po co ci to? — zapytała Orlaith.

— Cisnę dzbankiem, narobię hałasu, a wtedy...

— A wtedy oni zamiast patrzeć na zewnątrz zaczną szukać nas — wytknęła dziewczyna, w mgnieniu oka obracając w perzynę wspaniały plan Enaira. — Doprawdy, genialny pomysł.

— Jak masz jakiś lepszy...

— Ej — syknął Finann, uciszając ich. — Idziemy wreszcie, czy będziemy tak stać, aż nas ktoś złapie?

Ostrożnie minęli wylot bramy i po chwili dotarli do furtki. Finann wsunął klucz w zamek i  spróbował przekręcić. Bezskutecznie.

— Ani drgnie — szepnął, czując, że ogarnia go panika.

— Pokaż. — Enair mocował się przez chwilę, a potem zaklął pod nosem. — Zmienili zamek. Musieli zauważyć, że nie ma klucza. Brawo, Nan, wpakowałeś kogoś w niezłe tarapaty.

— To co teraz? — chciała wiedzieć Orlaith.

— Przez most nie przejdziemy — odparł Enair, myśląc na głos. — Na pewno pełno na nim straży.

— Nie musimy iść mostem — powiedział Finann. — Po drugiej stronie jest kładka przez rzekę. Gdybyśmy przemknęli bramą a potem przeszli wzdłuż palisady aż do tego miejsca...

— Powinno się udać — uznał Enair. — Mało prawdopodobne, żeby któryś strażnik spojrzał prosto w dół, chyba że narobimy hałasu.

Niczym trzy czarne cienie, ciemniejsze niż otaczająca ich noc, cofnęli się  do bramy. Wędrówka trwała zaledwie kilka minut, ale im wydawała się wiecznością, gdy krok za krokiem sunęli naprzód, w każdej chwili spodziewając się alarmującego okrzyku któregoś ze strażników, gotowi natychmiast rzucić się do ucieczki.

Niemal nie śmiejąc oddychać, przemknęli przez bramę, a potem kolejno przeleźli przez barierkę mostu, lądując w błocie.

Finann poprowadził ich wzdłuż ostrokołu, starając się nie minąć furtki. Za palisadą było znacznie ciemniej niż w mieście i zapewne przeoczyliby właściwe miejsce, gdyby nie to, że Enair poślizgnął się i z miękkim plaśnięciem wylądował w błocie akurat w chwili, kiedy przechodzili koło niej.

— Mamy szczęście — skwitowała dziewczyna. — Gdzieś tutaj powinna być ta kładka.

— Tak, wielkie szczęście — burknął Enair, gramoląc się niezdarnie na nogi.

— Jest! — dobiegł ich szept Finanna, który nie tracąc czasu, ruszył wzdłuż brzegu. — Jest tutaj!

Enair podszedł do niego, ślizgając się w błocie. Szybko zlustrował powierzchnię wody.

— Gdzie? Nic nie widzę.

— Pod wodą.

Kładka była wąska: miała najwyżej stopę szerokości i biegła na tyle głęboko pod powierzchnią wody, że nie wynurzała się ponad nią nawet w czasie letnich miesięcy, kiedy większość najmniejszych strumieni znikała, a grunt dookoła Cillkellytir robił się pewniejszy. Znajdowała się w miejscu, gdzie rzeka była najszersza, a co za tym idzie — jej nurt najwolniejszy. Ciemności okazały się w tym przypadku okolicznością sprzyjającą: ilekroć później, już w świetle dnia spoglądali na to miejsce z palisady, za każdym razem ogarniały ich mdłości na samo wspomnienie tamtej przeprawy.

Brnąc w wodzie sięgającej im miejscami powyżej pasa, trzymając się za ręce, noga za nogą, przedostali się na drugi brzeg. Byli przemarznięci, wyczerpani fizycznie i psychicznie, i — szczerze mówiąc: przygód mieli już zanadto, nie tylko na tę jedną noc, lecz i na wiele kolejnych, ale żadne z nich nie chciało się do tego przyznać przed pozostałymi.

— Dokąd teraz? — zapytał Enair. — Jak znajdziemy Askena i tego drugiego?

— Nie musimy szukać — odparł Finann. — Sądzę, że wiem, gdzie idą. Chodźcie.

Poprowadził ich w przeciwną stronę niż ta, z której dobiegały wesołe głosy. Błonia zalane łagodnym, srebrzystym blaskiem księżyca sprawiały niesamowite wrażenie. Gdy szli, długie cienie miękko ścieliły się u ich stóp, podkreślając nawet najmniejsze nierówności terenu. Zmierzali  prosto między drzewa, do miejsca, w którym swój początek brała ścieżka kończąca się na leśnej polanie pełnej paproci.

Pod stropem olchowego lasu było jeszcze bardziej niesamowicie niż na błoniach. Potężne pnie wyrastały spośród kołyszących się łagodnie traw i paproci. Niczym filary ogromnej katedry podtrzymywały sklepienie z liści; przytłaczały i przejmowały do szpiku kości, gdy ostrożnie kroczyli pośród nich.

Powietrze aż drgało od napięcia, lecz zupełnie innego, niż tamtej nocy, kiedy Finann wędrował tędy sam. Wtedy wszystko zdawało się przesiąknięte magią i oczekiwaniem, teraz zaś pośród rozkołysanych cieni czaiła się niema groza. Choć nie rozmawiali ze sobą, wyczuleni na każdy szelest, Finann wiedział, że nie tylko on wyczuwa atmosferę lasu: tuż obok słyszał przyspieszone oddechy Enaira i Orlaith i był pewien, że jego towarzysze także czują się nieswojo.

Byli już dobrą milę od mostu, kiedy ciszę nagle przerwał trzask gałązki, a oni nie dbając już zupełnie o to, czy ktoś ich usłyszy, pędem rzucili się do ucieczki. Gnając na łeb, na szyję zupełnym przypadkiem natrafili na powalone drzewo. Ogromna olcha pozostawiła po sobie wykrot, który teraz okazał się ich wybawieniem. Leżeli w nim długo, starając się usłyszeć cokolwiek poza przyspieszonym biciem własnych serc tłukących się w piersiach, nim w końcu doszli do wniosku, że zasłyszany hałas musiał być tylko wytworem ich wyobraźni, która zwyczajnie wprowadziła ich w błąd.

W chwili, gdy zamierzali wydostać się z wykrotu i ruszyć na poszukiwanie opuszczonej w takim pośpiechu ścieżki, tuż obok błysnęła rozpalona właśnie pochodnia, a czarne cienie umknęły w popłochu przed jej złotoczerwonym blaskiem, po czym wróciły, kiedy żagiew zajęła się jednostajnym ogniem. W chwilę później, migając między pniami, minęła ich, zagłębiając się coraz bardziej w las. Najciszej jak potrafili, wychynęli z wykrotu i niczym ćmy ruszyli za jej blaskiem.

Pochodnia zatrzymała się nagle. Zupełnie zaskoczeni przypadli do ziemi w gąszczu paproci. Ktoś ściszonym głosem zawołał hasło, ktoś inny podał odzew.

Teraz wiedzieli już z całą pewnością, gdzie zmierzali Asken i jego towarzysz: obaj mężczyźni stali tuż obok nich, i ten drugi właśnie odrzucił obszerny kaptur, a oni rozpoznali go natychmiast w rozchybotanym świetle pochodni. Enair poczuł, jak dreszcz strachu przebiegł mu po krzyżu: Angren, pan Cillkellytir, stał ledwie kilkanaście jardów od ich kryjówki.

Wpadli po same uszy.

Enair jeszcze dziś doskonale pamiętał powtarzane na dworze ojca ostrzeżenia przed Królem Olch i jego Leśnym Ludem. Angren i jego poddani budzili w Eith Edrinn strach równie wielki, co ich na wpół legendarni pobratymcy zza Szarych Gór; może nawet większy, bo przecież Cillkellytir leżał znacznie bliżej niż siedziba Przeklętych, w których istnienie mało kto już wierzył — przynajmniej do chwili, kiedy stanęli oni pod murami Ayrinn.

Choć Enair od pięciu lat mieszkał w dziedzinie Króla Olch, wciąż nie potrafił przemóc zabobonnego lęku wpojonego mu we wczesnym dzieciństwie. Owszem, obaj z Finannem bali się Askena, ale strach przed nim nie powstrzymywał ich przed płataniem mu złośliwych figli przy każdej nadarzającej się okazji. Pomiędzy nimi trzema trwała nieustanna próba sił, przypominająca bardziej wojnę podjazdową, niż cokolwiek innego. Odnalezienie kwiatu paproci, zdobycie czegoś, na czym tak bardzo zależało leśnemu księciu, miało być kolejnym epizodem tej wojny, nigdy jednak nie odważyliby się pójść za nim, gdyby wiedzieli, kto mu towarzyszy.

Angren przewodził ludowi, który zamieszkiwał Dolinę Białej Rzeki do czasu, aż nie został z niej wyparty przez Edrińczyków i zmuszony do ukrycia się w swojej ostatniej, niezdobytej jeszcze twierdzy: w niedostępnym, bo otoczonym bagnami i olchowym lasem Cillkellytir. Był odwiecznym wrogiem Edrińczyków, ale też człowiekiem, który z sobie tylko znanych powodów ocalił życie jemu i Finannowi, kiedy po śmierci króla kraj pogrążył się w wojnie domowej, a wszystkie siły każdej z sześciu prowincji Eith Edrinn skupione były na poszukiwaniu zaginionego dziedzica, żywego lub umarłego, po to tylko, by ambitnym wielmożom dać choć pozór legalności dla ich własnych poczynań. Enair i Finann nie zdawali sobie sprawy z tego, że pan Cillkellytir chronił ich także teraz: jedynie jego rozkaz powstrzymywał mieszkańców grodu przed usunięciem z niego obu „obcych”.

Dopiero wiele lat później mieli boleśnie przekonać się o tym, że działaniami króla nie kierowała wcale litość dla dwójki wygnańców, lecz względy znacznie bardziej praktyczne.

Łucznik, który wyszedł na spotkanie przybyłych, skłonił się przed królem, po czym odszedł w pośpiechu, najwyraźniej otrzymawszy polecenie, którego żadne z ich trojga, kryjących się w szeleszczących nieustannie paprociach, nie dosłyszało.

Wrócił po kilku minutach, wspólnie z towarzyszem prowadząc, a raczej wlokąc między sobą skrępowanego jeńca z zakrytą twarzą. Dwóch innych łuczników podążało tuż za nimi. Wszyscy należeli do kompanii wyborowej, której członkowie budzili swymi umiejętnościami zdumienie i podziw nawet wśród mieszkańców Cillkellytir, a mimo to na cięciwy swych potężnych łuków nałożyli strzały, tak jakby się spodziewali, że więzień może nadal stanowić zagrożenie. Enair jeszcze nigdy wcześniej nie widział, by robił to którykolwiek z członków tej elitarnej formacji: chełpili się oni tym, że potrafią wystrzelić wcześniej, niż ktokolwiek inny zdoła choćby nałożyć strzałę.

Brutalnie pchnięty na kolana jeniec przetoczył się na bok i znieruchomiał.

— Wstawaj! — rzucił jeden ze strażników. Nie doczekał się żadnej reakcji. — Wstawaj! — Powtórzył po chwili, tym razem akcentując polecenie kopniakiem.

Więzień jęknął, po czym niezdarnie spróbował podnieść się na kolana, ale znów stracił równowagę. Łucznik podźwignął go za skrępowane za plecami ręce.

Enair siłą rzeczy założył, że więzień jest Edrińczykiem, który ośmielił się przekroczyć granice leśnego królestwa, gdy jednak zdjęto mu kaptur, chłopak zdumiał się jeszcze bardziej: jeniec nie podniósł głowy, nie zaszczycił króla nawet krótkim spojrzeniem, jednak nie ulegało wątpliwości, że to miejscowy. Mimo to łucznicy nie traktowali go pobłażliwie. Platynowe włosy, tak charakterystyczne dla mieszkańców Cillkellytir, były pozlepiane krwią, a twarz mężczyzny posiniaczona i opuchnięta do tego stopnia, że chyba nie sposób było znaleźć na niej choćby fragmentu skóry normalnego koloru: najwyraźniej dla królewskich łuczników nie miało specjalnego znaczenia to, gdzie trafiają ich ciosy.

Usłyszał, jak tuż obok Orlaith głośno wciągnęła powietrze. Nic dziwnego. Nawet dla niego nie był to przyjemny widok, a cóż dopiero dla trzymanej pod kloszem królewny. Spojrzał w bok: patrzyła na rozgrywającą się scenę szeroko otwartymi oczyma.

— Co tu się dzieje? — szepnął, na poły do siebie, na poły do niej.

Dziewczyna w odpowiedzi pokręciła przecząco głową, po czym przyłożyła palec do ust.

Enair myślał gorączkowo, ale nie widział sposobu by się teraz wycofać. Czekali więc, a choć pan Cillkellytir zadał jeńcowi jedynie kilka pytań, na które najwyraźniej nie doczekał się żadnej odpowiedzi, czas wlókł się niemiłosiernie. Po każdym z nich  następowała długa chwila ciszy, po czym któryś z żołnierzy wymierzał kolejny cios. Gdzie popadło.

Nie słyszeli, co chciał wiedzieć : Król Olch mówił cicho i idealnie panował nad sobą, ani razu nie podnosząc głosu.

Asken o wiele gorzej radził sobie z nerwami i było jasne, że on również po raz pierwszy jest świadkiem takiej formy przesłuchania. Wyraźnie nie potrafił ustać w miejscu i choć z początku z  sobą walczył, ograniczając się jedynie do przestępowania z nogi na nogę, po chwili porzucił pozory i zaczął krążyć między drzewami, parę razy zbliżając się do ich kryjówki tak bardzo, że ze strachu wstrzymywali oddech.

Po kilkunastu minutach król dał sobie spokój. Być może wreszcie zaczął tracić nad sobą panowanie, a może zorientował się, że z równym powodzeniem mógłby walić głową w mur, dość, że nachylił się do więźnia i powiedział mu coś bardzo cicho, po czym dał łucznikom znak, by go odprowadzili.

— To na nic — powiedział król tuż nad głową Enaira. — Trzeba będzie sprowadzić kata, żeby go trochę zmiękczył.

— Tutaj? — zdumiał się Asken.

— Tak, tutaj — Angren wreszcie stracił cierpliwość. — Musiałbym upaść na głowę, żeby wprowadzić Przeklętego do Cillkellytir, nawet w charakterze więźnia, ale sądziłem, że nie trzeba ci tego tłumaczyć.

Jednego wprowadziłeś — pomyślał Asken. — W dodatku chodzi po mieście całkiem wolny. Nie odważył się jednak wygłosić swojego komentarza na głos. Zamiast tego zauważył:

— Przecież i tak nie wyszedłby z lochów żywy. Co za różnica, ile by zobaczył?

— I wcale nie musiałby, jeśli wierzyć temu, co mówią o Ayrinn — odparł król — a ja wolę nie sprawdzać prawdziwości tych plotek na swoim mieście. Wracajmy, niedługo zacznie świtać — dodał, a potem zarzucił na głowę obszerny kaptur i obaj ruszyli w drogę powrotną, prawie natychmiast rozpływając się w mroku.

Enair, Finann i Orlaith jeszcze długo nie odważyli się podążyć ich śladem. Kiedy w końcu wychynęli z kryjówki, krótka noc letniego przesilenia miała się ku końcowi, a cały las rozbrzmiewał radosnym świergotem ptaków.

Początkowo posuwali się wolno, wciąż obawiając się pilnujących jeńca łuczników, ale kiedy tylko uznali, że niebezpieczeństwo zostało za nimi, zdecydowanie przyspieszyli kroku: do świtu została najwyżej godzina, a marnie skończyłaby się dla nich ta wyprawa, gdyby do tego czasu nie zdążyli wrócić do własnych łóżek.

Przez większość drogi nie rozmawiali ze sobą, wciąż zbyt poruszeni tym, czego byli świadkami, w końcu jednak Enair przerwał ciszę:

— Co ten więzień zrobił? Dlaczego traktują w taki sposób jednego z was?

— On nie jest jednym z nas — odparła Orlaith, tak, jakby to wszystko wyjaśniało. — Nie słyszałeś ojca? To Przeklęty. Po co tam w ogóle poszliśmy? Co nas podkusiło? Nie powinniśmy tego oglądać. Zwłaszcza on — dodała, wskazując na Finanna.

— No dobrze, ale nadal nie pojmuję, dlaczego aż tak go katują — powiedział. — Nawet jeśli to faktycznie jest Przeklęty...

— Nic nie rozumiesz — weszła mu w słowo Orlaith. — Oni są straszni. To już nie są ludzie, to demony, bo z nimi się zbratali. Mają władzę nad ludźmi i nad zwierzętami. Potrafią straszne rzeczy, ale nie żyją tak naprawdę. Nie mogą żyć i nie mogą umrzeć, dopóki nie wypełnią swojej przysięgi...

— Więc dlaczego twój ojciec zamierza go zabić? — zapytał trzeźwo Enair, przerywając jej w pół zdania. — Chce sprawdzić, czy w ogóle można? Co to za gra?!

Przygryzła wargę, nie znajdując odpowiedzi.

— No dobrze — podjął po dłuższej chwili, wyraźnie nie potrafiąc się powstrzymać. — Ale czego on właściwie szukał? Po co tu przyszedł? Przecież musiał liczyć się z tym, że nie wymknie się strażom.

— Asken twierdzi, że to przez was.

Enair aż przystanął.

— Co ma znaczyć, że „przez nas”? Co chcesz przez to powiedzieć?

—Słyszałam, jak się kłócili. On i ojciec — wyjaśniła wszechwiedzącym tonem. Enair doszedł do wniosku, że robi to zdecydowanie zbyt często, by nadal mogło to wywierać pożądany efekt. — Uważa, że szukają jego — dodała, wskazując na młodszego z chłopaków.

— Finanna? Dlaczego mieliby go szukać?

— Żartujesz sobie ze mnie? — zapytała podejrzliwie.

— Nie, nie żartuję. To raczej kiepski temat do żartów.

— Więc nie wiecie, czemu tu jesteście — upewniła się, spoglądając badawczo to na jednego, to na drugiego, jakby mimo wszystko spodziewała się, że za chwilę któryś z nich wybuchnie śmiechem. — Nikt wam nie powiedział?

— Widocznie nie uznali tego za wystarczająco istotne — stracił cierpliwość Enair. — Możesz nas łaskawie oświecić, o czym mówisz? Czy po prostu się przymkniesz?

— Jego matka była jedną z nich. Każdy w mieście o tym wie. To dlatego spłonęło Ayrinn. To była ich zemsta za jej zdradę. Asken uważa, że to samo spotka Cillkellytir, jeśli ojciec dalej będzie was ukrywał.

Finann poczuł się, jakby dostał pięścią prosto w żołądek. W tej jednej chwili wszystkie elementy owej dziwnej układanki zaczęły do siebie pasować, jakby nagle coś zaskoczyło w pozornie zepsutym mechanizmie. Każde pogardliwe spojrzenie, każda drobna złośliwość ze strony mieszkańców miasta, każda uszczypliwa uwaga na jego temat i każda gwałtownie przerwana na jego widok rozmowa: wszystko to miało tak oczywiste wytłumaczenie!

Spróbował przypomnieć sobie twarz matki, ale pamiętał jedynie jej zamglony obraz. Czy jego ojciec wiedział, kim była? A jeśli tak, to jak mógł dopuścić do tego, żeby z jej powodu zginęło tak wielu? Jak mógł narazić całe miasto?

Dopiero teraz zdał sobie sprawę, co oznaczał ów zniszczony zamek z jego snów: to były ruiny Ayrinn i rozłożone pod nim obozowisko wojsk stryja, który przybył na odsiecz bratu, i który — podobnie jak on sam — zginął tamtego dnia w bitwie z Przeklętymi.

Wspomnienia powracające w snach nie są niczym dziwnym i teraz, kiedy już zrozumiał ich znaczenie, nie powinny go one niepokoić. Dlaczego jednak widział to wszystko z góry, jakby z lotu ptaka? To nie mogło być jego wspomnienie, bo przecież żadna z wież Ayrinn nie mogła być aż tak wysoka; zresztą wtedy już nie istniało ani Ayrinn, ani jego wieże.

Chyba że...

Nagle strach przeszył go niczym tysiące igieł wbijających się w każdy cal jego ciała. Usłyszał słowa dziewczyny: „to już nie są ludzie, to demony, bo z nimi się zbratali. Mają władzę nad ludźmi i nad zwierzętami.”

Czy właśnie to potrafił? Czy patrzył na pole bitwy oczyma ptaków zbierających się, by ucztować na ciałach poległych? Czy to dlatego mógł znaleźć kwiat paproci, że był tak samo przeklęty, jak ci, którzy zrównali z ziemią miasto, w którym się urodził? Czy przeznaczony mu jest ten sam los? Nie mogą żyć i nie mogą umrzeć, dopóki nie wypełnią swojej przysięgi — zadudniło mu w głowie. Nie miał pojęcia, na czym ona polega, ale nie wyglądało to dobrze. Nic dziwnego, że Asken go nienawidził — po tym, czego się właśnie dowiedział, on sam całkowicie podzielał jego uczucia.

Szedł, ale tak naprawdę nie miał pojęcia, dokąd idzie. Przestał zwracać uwagę na to, gdzie stawia stopy, nie czuł nawet, że nisko zwieszone gałęzie raz po raz chłostają go po twarzy. Tuż obok Enair i Orlaith rozmawiali cicho, lecz ani słowo z tego, co mówili, nie docierało do jego świadomości, tak, jakby idąc tuż obok, oddalony był od nich o setki mil. Enair raz po raz pytał, czy dobrze się czuje, a on machinalnie potwierdzał, lecz nie był w stanie spojrzeć mu w oczy.

Nawet nie zauważył, kiedy dotarli na skraj lasu. Nie pamiętał wędrówki przez nadrzeczną łąkę; dopiero na brzegu powrócił do rzeczywistości. Zwykle ciemne wody Srebrzystej teraz w pełni zasługiwały na swą nazwę: zachodzący księżyc zawieszony nisko sprawił, że woda lśniła i migotała jak szczere srebro. Przekraczając ją, byliby widoczni jak na dłoni, gdyby nie poranna mgła, która na krótko przed świtem podniosła się znad wody.

Szczęście nie opuściło ich jeszcze: przemarznięci i przemoczeni, lecz wciąż niezauważeni przez straże, wydostali się na błotnisty brzeg wyspy.

Błonia i most opustoszały, a większość pochodni zatkniętych w mulistym dnie rzeki zupełnie już się wypaliła. Te, które zostały, przygasły: ogień dotarł niemal do lustra wody i nasiąknięte nią drzewca ledwie się tliły.

Enair zatrzymał grupę. Senna cisza spowijająca miasto budziła w nim niepokój. Przebiegł wzrokiem częstokół i już wiedział, co jest nie tak. Skinął, przywołując towarzyszy bliżej.

— Nie widzę drugiego strażnika — wyjaśnił, kiedy skupili się przy nim.

Wszyscy odruchowo skierowali wzrok na umocnienia.

— Jest! — szepnęła po chwili Orlaith. Niestety, nieco głośniej, niż należało. — Koło kordegardy.

— Cicho! — syknął Finann. — Zdaje się, że coś...

Urwał, bo w tej samej chwili ciężka dłoń spoczęła na jego ramieniu. Krzyknął ostrzegawczo i spróbował się wywinąć, lecz strażnik z wprawą osadził go na miejscu, boleśnie zaciskając palce. Enair i Orlaith wykorzystując powstałe zamieszanie pędem rzucili się przez bramę, ale Finann nie mógł pójść w ich ślady: choć wyrywał się rozpaczliwie, w tym starciu nie miał szans, mężczyzna był znacznie silniejszy od niego i bez trudu obrócił go w miejscu, a potem zmusił do uniesienia głowy. Gwizdnął cicho, kiedy zauważył ciemne włosy chłopaka.

— No proszę — zaśmiał się cicho — wilcze szczenię. Wybierałeś się za palisadę? Powinieneś uważać, żebyś prawdziwego wilka tam nie spotkał.

— Mamy pozostałych! — zawołał ktoś z głębi bramy.

Strażnik, który schwytał Finanna, powlókł go za sobą, prowadząc do kordegardy. Już po chwili chłopak znalazł się w jasno oświetlonej izbie i pchnięty na środek dołączył do towarzyszy. Przemoczeni i ubłoceni wyglądali okropnie: wystarczył rzut oka, by stwierdzić, że oboje stoczyli przed chwilą ciężką walkę. Enair stał z dumnie uniesioną głową, choć z rozciętej wargi płynął strumyczek krwi; Orlaith skuliła się w sobie i — jeśli słuch Finanna nie mylił — chlipała cicho. W zamieszaniu zgubiła gdzieś swój szal, a jej długie, srebrzyste włosy niczym nieskrępowane opadały na twarz. Lewy rękaw jej bluzy był niemal zupełnie oderwany i przez wielką dziurę przeglądała jasna koszula.

On sam wyglądał wcale nie lepiej. Przeczesał palcami zmierzwione włosy i poczuł, że coś owinęło się wokół jego palca. Szybko cofnął dłoń, spodziewając się jakiegoś owada — zapewne jednego z mieszkańców wykrotu. Mylił się: to zielony, nierozwinięty jeszcze pęd paproci wił się w jego dłoni jak żywa istota. Szybko zacisnął pięść, czując, że serce za chwilę rozsadzi mu piersi. Poczuł lęk, ale też dziwną ekscytację: miał oto dowód, że jego poprzednia przygoda nie była ani snem, ani przywidzeniem, lecz i zarazem  potwierdzenie tego, co usłyszeli tej nocy z ust Orlaith.

— Zachciało się wam nocnych wycieczek, tak? — warknął dowódca warty, zatrzaskując za sobą drzwi. — Myśleliście, że jesteście tacy bystrzy i miniecie straże? No to zaczekamy tu sobie i zobaczymy, czy ktoś się po was zgłosi. Zamknąć ich w stróżówce — polecił podwładnym.

Przyszło im czekać dobrą godzinę, może dłużej, i Enair, mając czas na przemyślenia, doszedł do wniosku, że musieli przeoczyć dodatkowych strażników czuwających na moście. Teraz, kiedy się nad tym zastanawiał, wydało mu się zupełnie oczywiste, że skoro na noc nie zamknięto bram grodu, to znacznie zwiększono nocne warty. Kolejny szczegół, o którym nie pomyślał.

Na szczęście dowódca ulitował się nad nimi i kazał przynieść im po kocu i kubku gorącej, lipowej herbaty, która pomogła im się rozgrzać. Blady świt już zaglądał przez wysoko umieszczone okienko stróżówki, kiedy wreszcie rozległ się szczęk zamka. Enair poderwał się na równe nogi, ale pozostała dwójka ani drgnęła: Orlaith drzemała, oparta o ścianę, a Finann bezmyślnie obracał w palcach gałązkę paproci, jakby zupełnie nie obchodziło go ich położenie.

Ku przerażeniu Enaira w drzwiach stróżówki stanął Asken.

— Zbierajcie się — rzucił obojętnie i wyszedł.

Czekał na nich w głównej izbie. Gdy weszli, przyjrzał się kolejno całej trójce.

— Kto złapał dziewczynę? — zagadnął, odwracając się ku szeregowi zaciekawionych strażników, którzy najwyraźniej nie chcieli przegapić zakończenia całej historii. Jeden z nich niepewnie wystąpił naprzód. — Gratuluję — rzucił Asken, uśmiechając się krzywo. Enair doskonale znał ten uśmiech: nie wróżył strażnikowi nic dobrego. — Podbiłeś oko mojej siostrze.

Mężczyzna zbladł.

Leofric wpadł w prawdziwy szał, kiedy doniesiono mu, co się stało. Im dłużej trwała jego przemowa, tym bardziej tracił nad sobą panowanie. Enair po raz pierwszy widział go w takim stanie. I szczerze mówiąc, miał nadzieję, że po raz ostatni.

— Co wy sobie myśleliście? Doprawdy! Świetną sobie znaleźliście zabawę! Sądzicie, że wartownicy nie mają co robić? Że mogą sobie pozwolić na wyłapywanie nieznośnych dzieciaków? A przyszło ci do głowy, Enairze, synu Rudhagena, wielki strategu i dziedzicu Eith Edrinn, czym może się skończyć brak choćby jednego strażnika na murach obronnych?! — Leofric zwrócił się teraz bezpośrednio do niego i chłopak poczuł, że oddałby wszystko, by móc tak po prostu rozpłynąć się w powietrzu.

— Nie myślcie sobie, że nie wiem, że wpadliście dopiero w drodze powrotnej! — darł się dalej Leofric, a Enair z każdym wypowiadanym przez niego słowem czuł się coraz bardziej głupio. To on ich w to wszystko wpakował, a przecież powinien mieć więcej wyobraźni i wiedzieć, że to szczeniacki wybryk.

Nawet nie próbował się tłumaczyć. Nie było sensu: mówiąc prawdę, pogrążyłby ich wszystkich jeszcze bardziej.

— Nie spodziewałem się tego po was! Szczególnie po tobie, Enairze! Nawet nie masz pojęcia, na jakie niebezpieczeństwo naraziłeś siebie i Finanna, a do tego wszystkiego jeszcze wciągnęliście w to Orlaith!

Z każdym kolejnym słowem Enair miał coraz większą ochotę, by zapaść się pod ziemię, a wszystko wskazywało na to, że ich mentor szybko nie skończy. Nie to jednak okazało się najgorsze.

— Bardzo się na was obu zawiodłem, ale nie ja będę was karał. Skoro nie baliście się narażać królewskiej córki, macie z pewnością dość odwagi, żeby wyjaśnić jej ojcu, dlaczego to zrobiliście. — zakończył, a Enair pożałował, że w ogóle się urodził.

Leofric dopilnował, by doprowadzono ich do porządku: umyli się i przebrali, opatrzono ich zadrapania i rozbitą wargę Enaira. Po śniadaniu, z którego żaden z nich nie był w stanie przełknąć więcej niż kilka kęsów, nauczyciel zaprowadził ich przed oblicze Angrena. Ku zdumieniu starszego z chłopaków dołączyła do nich także Orlaith. Na jej prawej skroni i policzku widniał paskudny siniak i Enair pomyślał, że nie chciałby być teraz w skórze wartownika, który ją uderzył.

Przemowa, którą wygłosił król Cillkellytir, była wprawdzie znacznie spokojniejsza, lecz słuchając jej, Enair czuł się stokroć gorzej, niż kiedy wysłuchiwał wrzasków Leofrica. Rzeczowe, lecz łagodne wymówki paliły nieznośnie, sprawiając, że z każdym kolejnym słowem coraz bardziej kulili się w sobie. W każdym razie on i Orlaith, bo kiedy Enair ukradkiem spojrzał w bok, zauważył, że Finann słuchając przemowy króla, śmiało patrzy na niego, wcale nie jak złapany na głupim wybryku dzieciak, ale raczej jak ktoś, kto właśnie dokonał jakichś wspaniałych i bohaterskich czynów. Finann był jak skała i nikt, nawet pan Cillkellytir nie robił w tej chwili na nim wrażenia.

W rzeczywistości chłopak w ogóle nie słuchał króla. Wypowiadane przez niego słowa przelatywały gdzieś ponad nim, jakby w ogóle go nie dotyczyły. Był wściekły. Oni wszyscy oszukali go. Król, Leofric, Conn... Wszyscy, którym ufał. Zataili przed nim prawdę. Zataili przed nim, kim jest. Czym jest.

Jeśli o nich chodzi, to jeszcze jakoś by to przebolał, pewnie mieli własne powody, żeby mu o tym wszystkim nie wspomnieć, tak, jak mieli je, kiedy ocalili jego i Enaira. W końcu był dla nich tylko Edrińczykiem. Synem ich wroga. Ale Enair?! Tyle razy pytał go, co się wtedy stało, a on zawsze twierdził, że nic nie wie, że nic nie pamięta! Jego zdrada bolała znacznie bardziej. I znacznie trudniej było ją wybaczyć.

Nawet nie zauważył, kiedy król skończył. Gdyby Enair nie szturchnął go, nie ruszyłby się z miejsca. Kiedy w końcu Leofric odprowadził ich do pokoju, Finann zwinął się na łóżku, odgradzając się kocem od Enaira i reszty świata. Przez jakiś czas słyszał, jak kuzyn mówi coś gniewnie albo krąży po pokoju, najwyraźniej nie mogąc usiedzieć w miejscu.

W końcu Finann zapadł w niespokojny sen.

III

— Nie powinnaś mówić tego przy nim — wyrwało się Enairowi, nim zdołał ugryźć się w język. Wypomniał jej to nie po raz pierwszy i natychmiast poczuł palące wyrzuty sumienia. Był niesprawiedliwy. To przecież nie jej wina: to on zadał tamto pytanie, a ona tylko udzieliła odpowiedzi. Skąd mogła wiedzieć, że tak się to skończy? Że Finann tak się tym wszystkim przejmie?

Enair od dłuższej chwili ukradkiem przyglądał się kuzynowi, który siedział na parapecie okiennym w odległej części pałacowej biblioteki i uparcie wpatrywał się w okno. Czy mógł jeszcze cokolwiek dostrzec w zapadających szybko ciemnościach, pozostawało dla Enaira zagadką, najwyraźniej jednak Finannowi zupełnie one nie przeszkadzały, ba: pewnie nawet nie zorientował się, że zapadła noc. Zdawał się zupełnie nie zważać na otoczenie, w tym na niego i Orlaith. Poświęcał im dwojgu tyle samo uwagi, co otaczającym ściany dębowym regałom zawalonym starymi jak świat, ciężkimi woluminami, w których chyba już nikt nie miał pojęcia, co zapisano.

Od ich nocnej przygody minął prawie tydzień, a Finann nadal nie potrafił pozbierać się po tym, czego się przypadkiem dowiedział. Nie wywarła na nim najmniejszego wrażenia ani otrzymana bura, ani kara, której poddał się z chłodną obojętnością tak, jakby nic nie było w stanie przebić się przez mur, którym odgrodził się od świata, w tym także od niego — Enaira.

W głębi duszy Enair uważał, że on również ma prawo czuć się oszukany: w końcu on także nie miał o niczym pojęcia, choć i jego bezpośrednio to dotyczyło. Dopiero od Orlaith dowiedział się, co naprawdę stało się w Ayrinn. Pamiętał, że razem z matką był w mieście, kiedy nieprzyjaciel stanął u bram, ale nie miał pojęcia, kim naprawdę była księżna Ayrinn i że to z jej powodu Przeklęci napadli na Eith Edrinn. Czy wiedział o tym jego stryj? I czy jego ojciec, król Eith Edrinn, miał świadomość, że brat ożenił się z Przeklętą?

Jakoś nie mógł w to uwierzyć: ojciec, którego Enair całkiem dobrze pamiętał, nigdy nie pozwoliłby na takie ryzyko. Nie dopuściłby do tego, żeby ktokolwiek naraził królestwo na prywatną zemstę.

Nie mógł nie zastanawiać się nad tym, czego jeszcze im nie powiedziano i jaki był tego powód. Kiedy przed pięciu laty ludzie Angrena wyprowadzili ich z oblężonego Ayrinn i przywiedli do ukrytej w leśnym gąszczu twierdzy Króla Olch, ten pokrótce wyjaśnił mu jego sytuację i przykazał, by nie rozmawiał z Finannem o tym, co przeżyli. Powiedział mu wtedy, że on, Enair, zapewne nigdy tego nie zapomni, ale mały Finann nie musi zachowywać złych wspomnień.

I rzeczywiście Enair pamiętał wszystko dokładnie i z każdym przerażającym szczegółem, choć w dniu upadku Ayrinn był młodszy, niż Finann teraz. We śnie często wracał do Ayrinn. Nigdy jednak nie wspominał o tym stryjecznemu bratu. Zazdrościł mu tylko czasem, że może on śnić o czymś innym niż ogień i trupy na ulicach. Później wyrzucał sobie tę zazdrość: powinien się cieszyć, że choć jeden z nich dwóch może spać spokojnie. Powinien być dumny, że zdołał ustrzec kuzyna przed straszliwą prawdą.

A teraz Finann odwrócił się od niego: miał mu za złe, że uchronił go od tych wspomnień, choć przecież nie miał pojęcia, co to znaczy budzić się w środku nocy z koszmarnych snów. Bądź co bądź tkwili w tym wszystkim razem, tak, jak zawsze, i powinni razem poradzić sobie z nową sytuacją.

A może Finann sądzi, że teraz, znając prawdę, Enair zacznie traktować go inaczej niż dotąd? Że będzie miał mu za złe coś, na co przecież żaden z nich nie mógł mieć wpływu? Jeśli tak uważa, to straszny z niego dzieciak — pomyślał, czując, że ogarnia go złość.

— Nie wiedziałam, że on aż tak się tym przejmie — odpowiedziała ściszonym głosem Orlaith. — W ogóle nie miałam pojęcia, że o tym nie wiecie. Nawet przez myśl mi to nie przeszło. Gdybym wiedziała, nigdy nie wspomniałabym o tym przy nim, wiesz przecież, mówiłam ci.

— Nie pojmuję, dlaczego to przed nami zataili.

— Może chcieli was chronić?

— Tak, świetny sposób! — zdenerwował się. — Doprawdy! Szanse na to, że ktoś nam w końcu powie zbyt wiele, były znikome!

— Więc może po prostu zapytaj? — zaryzykowała. — Idź do Leofrica albo do mojego ojca i zapytaj. Muszą ci odpowiedzieć.

Enair pomyślał, że prędzej poszedłby do smoczej jamy, ale powstrzymał się od wypowiedzenia tego na głos. Nie chciał być złośliwy, a właśnie tak mogłaby to odebrać, zwłaszcza, że przez ciągłe siedzenie w czterech ścianach coraz łatwiej tracił nad sobą panowanie. Finann tkwił w swoim odrętwieniu i w najlepszym razie odpowiadał półsłówkami, Leofric był na nich tak wściekły, że kilka godzin przeznaczonych na lekcje stawało się katorgą niemal nie do zniesienia i teraz, kiedy nie wolno im było wytknąć nosa na zewnątrz — to właśnie wizyty Orlaith stały się jedynym jasnym punktem na horyzoncie; tylko z nią Enair mógł teraz rozmawiać, i oszalałby chyba, gdyby przestała ich odwiedzać.

— On chyba myśli, że też jest Przeklętym — powiedziała po dłuższej chwili. — Z powodu matki.

— Przecież wszyscy tak uważają. Całe miasto. To dlatego traktują nas jak trędowatych.

— Sama tak sądziłam — przyznała. — Jeszcze tydzień temu byłam o tym przekonana, ale teraz jestem pewna, że nie jesteście nikim nadzwyczajnym. Ani on, ani ty.

Enair uśmiechnął się krzywo.

— Wielkie dzięki — burknął.

— Powinniśmy poprosić kogoś o pomoc — powiedziała z powagą. — Ktoś musi z nim porozmawiać.

— Sami z nim porozmawiamy.

— Już próbowaliśmy i co to dało? Zupełnie przestał się odzywać. Mówię ci, że powinniśmy komuś powiedzieć.

— I niby jak mamy to zrobić, nie przyznając się do tego, co widzieliśmy? Chcesz zarobić kolejny miesiąc aresztu domowego?

— Nie dramatyzuj, nie jest tak źle. Szczerze mówiąc i tak nam się upiekło.

— Dobrze ci mówić. Ciebie nikt nie pilnuje, a nam Leofric bez przerwy stoi nad głową. Daje nam spokój tylko w czasie szermierki.

— Jakoś nie widzę, żebyście ćwiczyli szermierkę — zauważyła. — Siedzicie tu od dobrych kilku godzin.

— Mistrz Conn jest niedysponowany. Mamy wolne.

— I Leofric o tym nie wie? — zapytała z powątpiewaniem.

— Nie ma do tego głowy. Jest zajęty własnym żołądkiem.

— Ach tak. Epidemia jakaś.

— To raczej olejek rycynowy — sprostował uprzejmie Enair — ale jest równie skuteczny. A przy tym działa selektywnie.

Tym razem nie zdołała się powstrzymać i parsknęła śmiechem, lecz szybko spoważniała, wracając do przerwanego tematu.

— To co zrobimy z Finannem?

— Zaczekamy dzień czy dwa — odpowiedział Enair — a jeśli nic się nie zmieni, to powiemy komuś, co się stało.

— W porządku — zgodziła się — ale nie dłużej. Boję się, że on może zrobić coś głupiego. Swoją drogą, dlaczego chowamy się tutaj, skoro już zyskaliście trochę wolności? Nie mogliśmy wyjść do ogrodów?

— Uwierz mi, to jest ostatnie miejsce, które Leofric sprawdzi, kiedy już mu przejdzie.

***

Finann od dłuższej chwili przysłuchiwał się szeptom dobiegającym z odległego krańca biblioteki. Enair i Orlaith martwili się o niego. Zastanawiali się nawet, czy nie powinni poprosić o pomoc ojca dziewczyny, co jednoznacznie wskazywało na to, jak bardzo byli oboje zaniepokojeni.

No tak, że Enair się martwił, było całkiem zrozumiałe. Nic dziwnego: praktycznie nie odezwał się do niego od powrotu z lasu. Nie mógł nie zauważyć, że coś jest nie tak. Ale Orlaith? Zwykle trzymała się z dala od nich, a i oni nie szukali przedtem jej towarzystwa. Dopiero ta nieszczęsna przygoda wszystko zmieniła.

Enairowi też najwyraźniej przestały przeszkadzać jej dąsy, bo rozmawiali ze sobą jak para najlepszych przyjaciół, choć jeszcze przed tygodniem nawet zwykłe powitanie kończyło się ciętymi uwagami obu stron. Teraz zaś w zasadzie przegadali cały dzień, odkąd przybiegła tu przed południem, wymknąwszy się ze swoich komnat. Nie — uświadomił sobie nagle ze zdumieniem — to ona wreszcie przestała zadzierać nosa. Zachowuje się zupełnie inaczej niż przedtem.

Dziewczyna zaśmiała się, ale szybko opanowała wesołość, rzucając ukradkowe spojrzenie w jego stronę. Minimalnie odwrócił głowę, by nie dostrzegła, że się im przygląda, lecz nie przestał ich obserwować. Powiedziała coś ciszej, a Enair jej odpowiedział, zapewne proponując coś, bo skinęła przyzwalająco głową, a jej srebrzyste włosy zalśniły, odbijając ciepły blask olejowej lampy. Teraz wydało mu się, że zupełnie nie zważają na jego obecność i poczuł ukłucie zazdrości.

Szybko skarcił się w duchu. Jak mógł mieć do nich pretensje o to, że traktują go jak powietrze, skoro sam odgrodził się murem od całego świata? Nic dziwnego, że Enair znalazł sobie towarzystwo, skoro on, Finann, od tygodnia przebywał w innym świecie.

Tylko jedna rzecz wciąż nie dawała mu spokoju: zastanawiał się, czy domniemany Przeklęty naprawdę był tym, za kogo uznali go królewscy łucznicy, czy też raczej nieszczęśnikiem, który pojawił się w złym miejscu o złej porze? Czy tamci mieli jakiś dowód, że złapali właściwą osobę?

Żałował, że nie miał okazji spojrzeć więźniowi w oczy. Co by w nich zobaczył: potwora, za jakiego mieli go mieszkańcy grodu, czy jedynie skatowanego mężczyznę? Co mógłby mu on powiedzieć, gdyby mieli okazję porozmawiać? I czym tak właściwie różnił się od umęczonego jeńca? Czy pewnego dnia król i jego może uznać za szpiega? Przecież wie, kim tak naprawdę była jego matka. A jeśli odkryje, że potrafi sprawić, by kwiat ożył albo pęd paproci rozwinął się w jego rękach w liść...

Czy to właśnie była magia Przeklętych? Bo jeśli tak, to on również nie jest człowiekiem. Ale czy rzeczywiście nie jest, czy też raczej ich obu błędnie oceniam, dokładnie tak samo, jak Edrińczycy mylą się co do mieszkańców Cillkellytir?

Kusiło go, by jeszcze raz wymknąć się z grodu i choć wiedział, że po ich wpadce będzie to o wiele trudniejsze, nie to go powstrzymywało. Już kilkukrotnie udało mu się przechytrzyć straże: miał wrodzony talent do poruszania się nocą i był pewien, że gdyby był sam, przeszedłby bez problemu. Ostatnio też by mu się udało, gdyby nie jego towarzysze. Bał się raczej tego, co mógłby zobaczyć: bał się, że mógłby rozpoznać w Przeklętym samego siebie.

Nie — pomyślał nagle. — Tacy jak on zabili mojego ojca i matkę. Zabiliby i mnie, gdyby tylko mieli wtedy okazję. Nie jestem jednym z nich.

To, kim jestem zależy tylko ode mnie. To kwestia wyboru, a nie urodzenia. Nawet jeśli potrafię to, co oni, to przecież nikt i nic nie zmusi mnie, żebym to wykorzystał. Nie zrobię tego nigdy więcej.

Jestem Edrińczykiem i nic tego nie zmieni. Jestem Finann, syn Nanhira, którego oni zabili.

I kiedyś im za to odpłacę.

Poczuł ogromną ulgę, tak, jakby ciężki głaz opadł z jego serca. Dopiero teraz uświadomił sobie, jak bardzo mu ciążył. Nie pozwoli, by przeszłość zniszczyła jego przyjaźń z Enairem. Musi pogodzić się z tym, co było i stawić czoła przyszłości. Na pierwsze nic nie może poradzić, a o drugim — on sam zadecyduje. On i nikt inny.

Finann poderwał się z parapetu tak nagle, że Enair i Orlaith aż podskoczyli. Oboje przyglądali mu się niepewnie, kiedy stanął przed nimi.

— Możecie mi powiedzieć, dlaczego właściwie siedzimy tu od samego rana? — zapytał, przekrzywiając lekko głowę w charakterystyczny dla niego sposób.

— Nan, nic się nie zmieniło, wiesz o tym, prawda? — zapytał ostrożnie Enair.

— Nie martw się, odeszła mi ochota na nocne wycieczki. Przynajmniej na jakiś czas — odparł chłopak, a znajome, wesołe iskierki błysnęły w jego oczach. — Obiecuję, że nie zrobię nic głupiego — dodał całkiem poważnie.

EPILOG

Przeklęty powoli uniósł głowę i spojrzał mu prosto w oczy. Gdy Angren napotkał to spojrzenie, jego serce ścięło się lodem: dopiero teraz zrozumiał to, co tyle razy próbował mu wytłumaczyć Asken i po raz pierwszy w ciągu tych pięciu lat zwątpił w słuszność podjętej decyzji.

Spojrzenie jasnoniebieskich oczu nie było wzrokiem istoty złamanej, choć ta — Angren mimo wszystko nie potrafił nazwać jej człowiekiem — była już na samym skraju śmierci. Wzrok ten był dumny i twardy jak stal. Wyzywający. Hardy. I tak bardzo podobny do wzroku chłopca, którego on sam ocalił od śmierci, że na samą myśl o tym coś przewracało mu się w żołądku.

Nie było cienia wątpliwości, że cokolwiek by jeszcze zrobili temu strzępkowi ciała, w które zamienił się jeniec — nie usłyszą niczego, nawet gdyby zapytali o wczorajszą pogodę.

Mimo wszystko Przeklęty w pewnym sensie mu zaimponował. Jego nieugiętość budziła grozę, ale i szacunek. Któż byłby w stanie wytrzymać równie długo? On sam, Angren, król Cillkellytir, z pewnością nie dał by rady.

— Skończcie to — rzucił i odszedł, nie chcąc czekać na wykonanie rozkazu.

Usłyszał jeszcze głuche tąpnięcie, kiedy bezwładne ciało osunęło się na kobierzec zeszłorocznych liści.

Autorka o sobie:
Pochodzi z Mazur, ale zwykle włóczy się po świecie, a o swoich podróżach opowiada w Internecie. Debiutowała w antologii „Fantazje Zielonogórskie IV”, można ją znaleźć w „Esensji” ("Welesówna i niezbyt żywi mieszkańcy Brzózki") oraz zinach „Lost&Found”, „Histeria”, „Creatio Fantastica”, a także w antologii „Kryształowe Smoki” (3. miejsce).

Pierwszy tom trylogii o Welesównie, młodzieżówki osadzonej w świecie demonów słowiańskich, wychodzi na początku 2020 roku nakładem wydawnictwa Alegoria. Poprzednio w „Silmarisie” pojawiła się w 10. numerze z opowiadaniem "Nóż z fulgurytu", opowiadającym o początkach Witka jako mazurskiego Constantine'a.

Mika Modrzyńska

Mężczyzna, który mieszkał z duchem

Nazywam się John. Tak naprawdę to Johann, ale gdy miałem trzy lata, moi rodzice postanowili szukać szczęścia w Stanach — więc jestem John. John Zimmerman. Urodzony w Wiedniu, gdzie też mieli nadzieję na znalezienie szczęścia, ale ostatecznie American Dream przygnał ich tutaj. W Ameryce przecież możesz być kim tylko chcesz.

Trudno powiedzieć, by tu znaleźli to, czego wytrwale szukali, choć może tak uważali. Spytałbym ich, ale od dawna są martwi; został po nich może tylko ślubny serwis z porcelany i parę zdjęć. Nie ma to zresztą większego znaczenia, bo niedługo do nich dołączę.

Umierałem przez ostatnich jedenaście lat, posłuchajcie tego.

Gdy miałem trzy, a może pięć lat, przeprowadziliśmy się do jednego z wielu identycznych miast w Karolinie Południowej, gdzie Amerykanie mają ogromne serca i ogromnie puste głowy. Gdy mówiłem im, że jestem z Austrii, pytali o kangury. Ale lepiej tak, niż gdyby mieli wspominać o Hitlerze, czego słuchała czasem moja żona, córka polskich imigrantów.

Mimo że nie urodziłem się na południu, głowę miałem pustą jak miejscowi. Odpadłem z college’u po pierwszym semestrze; mówi się trudno, nigdy nie tęskniłem. Jasne, fajnie byłoby mieć papierek i poderwać trochę więcej blond piękności z wybrzeża, ale jeszcze w sierpniu, na drugich zajęciach z biologii, poznałem Patrycję, a w październiku przyszła do mnie zapłakana, że będziemy mieć dziecko.

Oj, cicho. Wtedy była jeszcze miła. Wtedy nie mówiła jeszcze:

— Czemu ty nigdy po sobie nie sprzątasz?

I nie narzekała na brudne skarpetki, i nie krzyczała:

— Czy możesz wreszcie powiedzieć temu swojemu duchowi, by przestał otwierać wszystkie okna? Mam katar.

Patrycja i ja moglibyśmy żyć dalej jak dziesiątki innych małżeństw, które są sobie tak obojętne, że nawet się już nie nienawidzą, i tylko żal mi było tych blond piękności, bo chyba trochę za szybko spadła na nas dorosłość.

Stłukła jedną z ocalałych trzech filiżanek z serwisu ślubnego rodziców i zgadnijcie, kto nią oberwał. Do tej pory mam bliznę na skroni, jak się uważnie przyjrzeć, a Kaleigh wszystko zauważy.

Kolegom w pracy powiedziałem, że ożeniłem się z najcudowniejszą kobietą po tej stronie Atlantyku.

Każdy ma swój American Dream, tak myślę. Moja mama chciała stworzyć dom, swój kawałek Austrii, w szeregowcu na przedmieściach kupionym po okazyjnej cenie. Marzeniem Patrycji była prawdziwa amerykańska rodzina, mąż pracujący od rana do nocy na nią i na gromadkę ich pięknych dzieci.

Lepiej jej, jak jest martwa. Tylko by się rozczarowała, bo z Emily nie wyrosła żadna piękność.

A moje marzenie? Moim marzeniem było spotkanie ducha.

***

W dniu, w którym do moich rodziców przyszedł pocztą serwis porcelany z Austrii — delikatne, różowawe filiżanki z góralskim wzorem — poznałem Kaleigh, moją sąsiadkę. Mieliśmy po dwanaście lat; ten niezręczny wiek, kiedy ręce i nogi są za długie i czasem trzeba trzymać kurtkę przed sobą w ręku, bo koleżanka słodko odgarnie włosy za ucho.

Była z nami, gdy kurier przyniósł ciężkie pudło i pomagała nam rozpakować zastawę. Zachwycała się ręcznie malowanymi kwiatkami.

Moi rodzice ją polubili.

Kaleigh od pierwszego dnia szkoły była prymuską, w wieku dwunastu lat wiedziała już dobrze, że zostanie nauczycielką, a gdy pod Walmartem spotykała starsze panie, pytała je, czy aby nie potrzebują pomocy. Ale żadnej z tych rzeczy jej nie zazdrościłem — ani planów na życie, ani mało południowej głowy, ani zupełnie południowego serca.

— Chodź, Johnny, obiecałam babci, że do niej dziś przyjdziemy. — Kaleigh kręciła głową, a wysoki kucyk, który wiązała każdego ranka, kołysał się na boki.

Ale babcia? Zazdrościłem jej babci.

Babcia Kaleigh mieszkała w domu starców, który mieścił się na końcu naszej ulicy. Podobno dzięki temu wszystkie działki w pobliżu potaniały o połowę, co z satysfakcją oświadczył kiedyś tata, i co wyrzucała mu mama, rzucając w niego filiżankami. Przynajmniej raz w miesiącu z ośrodka ktoś uciekał; a może po prostu wychodził niepilnowany przez słabo opłacanych pielęgniarzy. Po naszych uliczkach często krążyła policja, która zwykle znajdowała uciekiniera w ciągu kilku godzin. Raz widziałem, jak besztali staruszka jak dziecko, które ukradło sąsiadowi jabłka.

Tylko jedna osoba, przez te wszystkie lata, jak tu mieszkam, uciekła z ośrodka i nigdy nie wróciła.

***

Babcia Kaleigh, pani Peterson, nie była jakąś szczególną babcią. Miała dobrze ponad osiemdziesiątkę i zdarzało się, że o nas zapominała. Była trochę niezdarna i wydawało mi się czasami, że jeśli ją dotkniemy, to się pokruszy. Podobno miała ósemkę dzieci, tylko rodzice Kaleigh mieszkali w okolicy.

— Rodzice każą mi ją odwiedzać dwa razy w tygodniu — powiedziała moja przyjaciółka w pierwszych dniach naszej znajomości. — Chodź ze mną.

A gdy Kaleigh mówiła, żeby coś zrobić, to zawsze słuchałem. Taka już była ona... i taki byłem ja.

Pani Peterson miała swój własny pokój. Zażądała tego luksusu od swojego syna, oświadczając, nie zniesie widoku jego rodziny każdego poranka.

Jestem pewien, że jego rodzina myślała to samo, bo słyszałem, jak tata Kaleigh nazwał ją za naszymi plecami starą wiedźmą.

Pokój starej wiedźmy wyglądał jak muzeum. Byliśmy na wycieczce szkolnej w domu tej pisarki od wojny secesyjnej, i to wyglądało tak samo — dziesiątki zdjęć na ścianach, żółte papiery rozsypane na sekretarzyku, książki zbierające kurz, bo pani Peterson wolała grać w brydża, i unoszący się w pomieszczeniu duszny, mało przyjemny zapach starości.

— Babciu, czyś ty kiedy widziała ducha? — spytała Kaleigh, oglądając zdjęcia na ścianie, skąpane w ciepłym, popołudniowym słońcu. Mówiły mi kiedyś, kogo przedstawiają, ale ja nie mam do takich rzeczy głowy.

— Widziałam, kruszyno — potwierdziła pani Peterson, popijając kawę i ostentacyjnie ignorując nasze niecierpliwe spojrzenia. — Mojego Tommy’ego.

Ręka Kaleigh natychmiast powędrowała do odpowiedniej fotografii na ścianie. Tommy, już na zawsze mający coś koło dwudziestki, uśmiechał się do nas szeroko, wypinając dumnie pierś. Miał na sobie mundur.

— Jak można zobaczyć ducha? — spytałem. — Chciałbym zobaczyć ducha.

Nie wiem, czemu właśnie to ciekawiło mnie najbardziej. Długo po tym myślałem, że to ta wizyta u pani Peterson była zalążkiem mojego zainteresowania śmiercią, ale to było we mnie wcześniej.

— Czego ty byś nie chciał, Johnny — docięła mi Kaleigh. — Gdybym cię nie pilnowała, siedziałbyś już na księżycu.

Obraziłem się.

Myślę, że po prostu zostałem stworzony, by być odkrywcą. Nie mam głowy do książek, nie znam się na ludziach i żaden ze mnie pracownik miesiąca, ale jestem doskonałym obserwatorem.

— Tommy sam przyszedł do mnie. — Kolejny łyk kawy. — Chciał się pożegnać. To się zdarza, gdy ktoś umiera przedwcześnie, kruszyno.

— Och, babciu, powiedz nam koniecznie coś więcej! — Kaleigh przebierała nogami z niecierpliwością. Tup, tup, tup. Robiła tak od dziecka i był to wyraz największego entuzjazmu, na jaki pozwalała sobie prymuska i przyszła nauczycielka. — Czy przyśnił ci się?

— Czy musiałaś go jakoś przyzwać? — wtrąciłem się.

— Czy prosił cię o coś?

Pani Peterson uśmiechnęła się i odstawiła pustą filiżankę na spodek. Brzdęk. Spojrzała z czułością na zdjęcie syna, które wciąż trzymała Kaleigh, i przez chwilę nie zachowywała się wcale jak babcia.

— Tommy był cudownym chłopcem, moim ulubieńcem. Myślę, że chciał upewnić się przed odejściem, że jego mamusia jest cała i zdrowa.

Wymieniliśmy podekscytowane spojrzenie z Kaleigh. Naszych głów nie zdążył jeszcze zatruć sceptycyzm dorosłych, więc uwierzyliśmy każdemu słowu pani Peterson.

Kaleigh zmarła następnego lata, ale nie przyszła do mnie po śmierci jako duch. Widocznie nie miała mi nic do powiedzenia.

***

Miałem przygotowany aparat, kodaka z pracy taty. W czasie pogrzebu Kaleigh wypstrykałem całą kliszę, trzydzieści sześć klatek. Mama mojej przyjaciółki przyglądała mi się długo, gdy fotografowałem otwartą trumnę. Kaleigh była blada i nawet makijaż tego nie zakrył. Musiała być biała, w końcu topiła się w lodowatej wodzie. Różowe placki na pomarszczonych od wody policzkach wyglądały jak żart ze śmierci. Zbliżenie na twarz. Pstryk.

Będą o niej potem mówić, że pięknie wyglądała w trumnie. Zawsze tak mówią o martwych dziewczynkach.

Zaniosłem je potem do pana Benjamina, żeby mi je wywołał. Powiedziałem, że to do artykułu dla szkolnej gazetki.

— Oczywiście — mruknął pan Benjamin, któremu nie mogło to być bardziej obojętne, drapiąc się pod pachą. Zawsze się drapał. Jego żona trzymała w domu cztery duże psy. Pięć, jeśli liczyć pana Benjamina.

Odebrałem zdjęcia kilka dni później. Duch Kaleigh nie pojawił się na ani jednej fotografii.

Przyszedłem do pani Peterson ze zdjęciami z pogrzebu.

— Moja śliczna kruszyna — mruczała, przeglądając je w kółko i w kółko od nowa. — Żałuję, że nie mogłam tam być.

— Jestem pewien, że Kaleigh zrozumie.

Przekładała zdjęcia z jednego stosu na drugi, przyglądając się każdemu z nich przez lupę. Nie odzywała się do mnie i pewnie powinienem ją teraz zostawić, ale jak ona potrzebowała zdjęć, tak ja potrzebowałem rozmowy.

— Tommy przyszedł do pani po śmierci — zagadnąłem.

Uniosła wzrok znad fotografii, krzywiąc się, jakby musiała odgonić natrętną muchę.

— Czy Kaleigh też do pani przyszła?

— Nie.

Już to powinno ostudzić mój zapał, ale byłem przecież odkrywcą. A informacji, których potrzebowałem, nie dałoby się znaleźć w najgrubszej encyklopedii świata.

— A czy można... czy można ją jakoś ściągnąć tutaj? Przywołać?

Wyprostowała się i odsunęła od siebie zdjęcia.

— Powiedziano mi, że byłeś przy niej, gdy się topiła. Jak dokładnie umarła moja kruszyna?

Poderwałem się i złapałem za kurtkę leżącą w przedpokoju.

— Tata Kaleigh pani nie powiedział? — Otrzepywałem kurtkę z niewidzialnych pyłków tylko po to, by unikać wzroku kobiety.

— Chcę usłyszeć to od ciebie.

— A co ja mam mądrego powiedzieć? Jak przybiegłem, to już było po wszystkim. Wskoczyła do wody w złym miejscu. Muszę już iść, pani Peterson, do widzenia.

***

Wkrótce po tym państwo Peterson sprzedali dom i przenieśli się gdzieś daleko od zdradzieckiego jeziora, które zabrało życie ich córki. A ja tymczasem trochę się w tym wszystkim pogubiłem, co zauważyli rodzice i nawet po pół roku nie chcieli mnie zostawić samego, gdy jechali na ślub znajomych na weekend do Miami.

— Jedziesz z nami! — Mama wycelowała we mnie widelec.

— Nie jadę.

Kolejnych siedem obiadów w naszym domu wyglądało tak samo. O dziwo, tym razem nikt nie rozbił żadnego talerza. Mama chyba też się już starzała. A może nie zależało jej tak bardzo.

Wyjechali. Uczyłem się większość czasu, czasem sobie zwaliłem, nic bardziej fascynującego ponad to, co zwykli nastolatkowie bez znajomych robią, gdy zostają sami w domu. W niedzielę późnym wieczorem usłyszałem dzwonek.

— Nareszcie wróciliście! — zawołałem, podbiegając do drzwi. Otworzyłem je na oścież.

W progu stała pani Peterson.

— Zgubiła się pani? — spytałem, bo nawet mi przez myśl nie przeszło, że kobieta, którą odwiedzałem przez dwa lata, mogłaby chcieć mnie zobaczyć. Nikt nigdy nie chciał; nie byłem zbyt zajmującym rozmówcą.

I miałem rację, bo to nie wieloletnia przyjaźń sprowadziła ją na mój próg.

— Ty paskudny pędraku — syknęła i dźgnęła mnie pomarszczonym palcem w pierś. — Ty pokrętny padako!

Cofnąłem się o krok. Pani Peterson nagle nie wydawała mi się słaba i krucha.

— Coś ty zrobił mojej kruszynie? No co?

Dziab, dziab, dziab, kolejne trzy dźgnięcia w pierś, a każde popychało mnie głębiej w korytarz.

— Nic nie zrobiłem! O co pani chodzi?!

Jasne, że mógłbym złapać ją za nadgarstek, była o połowę mniejsza ode mnie, ale wystraszyła mnie, skubana.

— Zostaw go, babciu — odezwała się Kaleigh. — Wystraszysz szczyla na śmierć.

Głos mojej przyjaciółki sprawił, że po nogach pociekło mi coś ciepłego. Potknąłem się o skraj dywanu i twardo upadłem na podłogę.

— Kaleigh? — wyjąkałem.

Rozglądałem się w panice. Skąd dobiegał głos? Przed oczami miałem tylko staruszkę, musiałem więc sobie coś przywidzieć.

— Zasłużył sobie — warknęła pani Peterson, robiąc kolejny krok w przód. Złapała książkę telefoniczną i cisnęła nią we mnie. Dostałem w żołądek, ale nawet nie pisnąłem. Doczołgałem się do schodów, na których stał ciężki, metalowy kotek z chińskiej restauracji, wiecie, taki kotek z metalową rączką, która machała niestrudzenie dzień i noc.

Spojrzałem na niego i spojrzałem na babcię. Nim jednak zdążyłem go złapać, pani Peterson przewróciła się, odsłaniając stojącą za nią Kaleigh.

Kaleigh miała siekierę w ręku, a pani Peterson dziurę w głowie. Miałem na nią dobry widok, bo ciało starszej kobiety upadło między nas.

— Chyba coś sobie nadwyrężyłam — mruknęła moja przyjaciółka, rozcierając ramię.

Zacząłem wrzeszczeć.

— Zamknij dziób — przykazała mi Kaleigh. — Twoi rodzice są na podjeździe. Zaraz tu będą. Musimy ją schować.

— Moi rodzice — wyjąkałem. — Muszę im powiedzieć. Może jeszcze da się ją odratować.

— Oszalałeś? Ludzi z dziurami w głowach się nie ratuje.

— Ale...

— Nikt ci nie uwierzy, że załatwiłeś ją siekierą od tyłu w samoobronie. — Kaleigh pokręciła głową, a jej kucyk rozkołysał się na boki. Miała rację. Wiedziałem, że ma.

Z poziomu podłogi wydawała się wszechpotężnym gigantem, któremu nie wolno się sprzeciwić. Gigant zaczął się rozmazywać, jakby chował się za zasłoną. Przełknąłem głośno ślinę i starałem się znów skupić wzrok na dziewczynce.

— Jak nie zaczniesz znowu oddychać, to zemdlejesz — oświeciła mnie. — Łap ją za górę.

Ściągnąłem koszulkę i przycisnąłem ją do głowy pani Peterson. Materiał natychmiast nasiąknął krwią. Wymacałem pod palcami jej przerzedzone włosy i ślad po siekierze, ostre kawałki kości. Wgłębienie było wąskie i podłużne.

Dopiero wtedy usłyszałem głosy przy garażu. Okienko nad drzwiami zajaśniało, gdy ktoś włączył światła na podjeździe.

Wzięliśmy babcię we dwójkę, ja za pachy, Kaleigh za nogi, i zanieśliśmy do mojego pokoju. Po drodze potknąłem się jeszcze, nie zauważyłem jednego stopnia. Ręka pani Peterson zahaczyła o poręcz.

Puk, puk.

Jej kłykcie zahaczyły o drewniane słupki, jakby nawołując kogoś do przyjścia. Spojrzałem na Kaleigh. Kucyk jej się rozsypał i na czoło wystąpił pot.

Na parterze otworzyły się drzwi. Rozległ się stukot obcasów mamy i popiskiwanie kółek jej walizki.

— Kochanie, wróciliśmy!

— Szybko — szepnęła Kaleigh.

Niemal przebiegliśmy ostatnich kilka stopni. Kaleigh nogą otworzyła drzwi do mojego pokoju. Położyliśmy panią Peterson na dywan.

— Johann? — zawołała moja rodzicielka z dołu.

— Już idę! — Głos mi drżał. Miałem nadzieję, że mama nie zwróci na to uwagi.

Przeturlaliśmy panią Peterson po podłodze i wepchnęliśmy pod łóżko. Jej noga utknęła między jakimiś pudełkami i nie chciała wejść głębiej, więc pomogłem sobie kopniakiem. Po kilku uderzeniach stopa obuta w błękitny pantofel zniknęła w ciemności.

Przewróciłem się na podłogę.

— Szybko, przebierz się, idzie tu! — Kaleigh stała nade mną. Włosy całkiem jej się rozwaliły. Splątane pasemka były sklejone potem jak po biegu. Gdy napotkałem jej wzrok, dotarło do mnie, że bała się tak samo jak ja.

Ściągnąłem spodnie i cisnąłem je w kąt. Ledwie zdążyłem podbiec do komody i wyciągnąć świeżą koszulkę, kiedy drzwi do mojego pokoju się otworzyły.

— Kocha... — zaczęła mama i urwała na mój widok. Spojrzała z dezaprobatą na moje gołe nogi i bokserki, których nie zmieniałem trzeci dzień. — Myślałam, że miałeś wystarczająco czasu na takie rzeczy, gdy nas nie było. Jak skończysz, zejdź na dół. Tylko się umyj.

Jezu kochany, cudem chyba tylko nie dostałem zawału. Nogi miałem jak z waty. Waty cukrowej. Miękkie jak pianki upieczone na ognisku, jak już się przebić przez chrupką powierzchnię.

Ogniskiem była pani Peterson.

— No, już, już, udało nam się — pocieszyła mnie Kaleigh, związując znów włosy w elegancki kucyk. — Jak twoi rodzice pójdą spać, wyniesiemy ją i zakopiemy w parku.

Założyłem spodnie, poszedłem do łazienki i wyrzygałem wszystko, co miałem w żołądku.

— Dawno się nie widzieliśmy — ciągnęła z uśmiechem Kaleigh, patrząc, jak kładę się na różowym dywaniku przed wanną. — Co tam u ciebie?

Zamknąłem oczy.

— Eee, Johnny? — Gdy je otworzyłem, Kaleigh kucała przy mnie. — Wszystko OK?

— Nie, nie jest OK! Twoja martwa babcia leży pod moim łóżkiem! I ty ją zabiłaś, ty! Kaleigh, ty umarłaś kilka miesięcy temu!

— Ładnie to takie rzeczy wypominać? — obruszyła się i wstała. — Umyj zęby, bo ci śmierdzi.

— Johann, czemu rozmawiasz sam ze sobą? — Mama zawołała na mnie z korytarza. — Coś potrzebujesz?

— Nie, wszystko OK! Zaraz wychodzę!

Umyłem zęby i opłukałem twarz. W lustrze skrzyżowałem spojrzenie z Kaleigh. Uśmiechnęła się.

Pani Peterson miała być jedynym mieszkańcem domu spokojnej starości przy Greendale Avenue, który nigdy się nie odnalazł.

***

Zapadła noc.

Za moim domem rozpościerał się park, na którego krańcu stał dom Kaleigh. Park był miniaturowy i w ciągu dnia przechodziło przez niego łącznie jakieś pięć osób, z czego ani jedna po ósmej wieczorem. Dla nas było to miejsce, w którym bawiliśmy się godzinami, niezaczepiani przez dorosłych.

To tu, w stawie koło domu Hamiltonów, utopiła się Kaleigh.

A teraz także tu, obok klombu margerytek, spoczęła pani Peterson. Ale tak łyso było leżeć bez grobu! Rozejrzałem się. Wreszcie, dla upamiętnienia staruszki, ustawiłem na miejscu jej pochówku największy kamień, jaki znalazłem w parku. Pot lał się ze mnie i ubranie miałem całe uwalane ziemią. Kaleigh, dla odmiany, zadowoliła się trzymaniem latarki. Wyglądała jak za życia — w wyprasowanej, plisowanej spódniczce i koszulce z guzikami, którą nosiła w pierwszym i ostatnim dniu roku szkolnego.

— Kaleigh?

Dziewczynka złożyła dłonie do modlitwy, ale uniosła brwi, gdy usłyszała swoje imię.

— Hm?

— Pamiętasz, co mówiła twoja babcia? Duchy zawsze przychodzą w jakimś celu. Przyszłaś się ze mną pożegnać? Ochronić... mnie?

Dziewczyna wzruszyła ramionami, wypuszczając powietrze z czystą, dziecięcą rezygnacją, gestem podpatrzonym u dorosłych. Opuściła dłonie. Może przyjdzie się modlić później.

— Nudziło mi się.

— Nudziło ci się — powtórzyłem.

— Nudziło mi się. Co tam w szkole? Czy mój ukochany Timmy bardzo po mnie płakał? A może znalazł już sobie kogoś nowego?

Ruszyliśmy przed siebie. Po chwili spomiędzy drzew wyłonił się mój dom, w jednym z okien coś migało przytłumionym światłem. To pewnie ojciec zasnął przy włączonym telewizorze.

Poza tym jednak dom pogrążony był w ciemności i ta ciemność jak filtr oblekająca znajomy kształt nadawała mu złudzenie obcości. Wzdrygnąłem się. Odnieśliśmy łopatę do szopki z narzędziami.

— Powinnaś chyba już sobie iść — powiedziałem. — Do nieba czy gdzieś tam, gdzie wędrują dusze małych dziewczynek po śmierci.

— Nigdy stąd nie odejdę — wyjaśniła Kaleigh i odbiegła w stronę parku. — Nie mogę cię zostawić. Nie poradziłbyś sobie beze mnie.

Miała rację. Nie zostawiła mnie ani tamtej nocy, ani żadnej kolejnej. Aż do ostatniego miesiąca przed moją śmiercią, a wtedy wiedziałem już, że zbliżał się mój koniec.

***

Patrycja pojawiła się w moim życiu kilka dni po tym, jak przysiągłem sobie nigdy się nie żenić. Rok akademicki rozpoczął się od pasma imprez integracyjnych, na których poznałem więcej osób niż kiedykolwiek w moim życiu. Piękne blondynki, powabne brunetki, dziewczęta z okolicy i z daleka. Wracałem do domu pijany o piątej rano, brałem prysznic i szedłem na zajęcia, i myślałem, że tak będzie już zawsze.

Rzadko widywałem wtedy Kaleigh. Zwykle siedziała w moim pokoju i całymi dniami czytała.

Gdy zobaczyłem Patrycję, oczu od niej nie mogłem oderwać. Przyjechała z Chicago i mówiła tym swoim trochę północnym, a trochę wschodnim akcentem, tak innym od tego, który słyszałem wszędzie wokół. O, no i włosy wiązała w warkocz, którego pasma opadały jej na okulary. Rumieniła się, gdy do niej zagadywałem.

Lubię takie szare myszki.

Patrycja i ja niezbyt dobrze odnaleźliśmy się na ścieżce, którą wspólnie szliśmy. Moja żona mogła gadać całymi dniami, ale żadne z nas, ani ja, ani Em, nie bardzo jej słuchało. Em można jeszcze wybaczyć; miała dwa lata, dwadzieścia dwa miesiące, jak powtarzała z uporem Patrycja przed śmiercią. Ale jedno trzeba jej przyznać — uwielbiałem cierpliwość, z jaką tolerowała moje dziwactwa.

Patrycja wiedziała dobrze, że mam nawyk gadania samemu ze sobą, bo nigdy tego nie ukrywałem. Odkryła to zaraz pierwszego dnia po ślubie, pierwszego dnia, który spędziła w moim domu. W naszym domu.

— Byłabym fajną żoną, fajniejszą niż ona — rzuciła wtedy Kaleigh, siedząc na blacie. Nadal miała dwanaście lat i nadal nosiła spódniczkę, w której ją pochowano. — Wyszłabym za mąż za jakiegoś bogatego Amerykanina i żyła w willi z basenem, i nosiła pieska chihuahua w torebce.

— Chihuahua na wszystko szczekają — mruknąłem.

Udawałem, że czytam gazetę, ale tak naprawdę gapiliśmy się razem na wałki na głowie Patrycji i na to, jak walczyła z mikserem do owoców. Jej brzuch był już wtedy okrągły jak piłeczka.

— Czy zechciałbyś mi pomóc, kochanie? — syknęła Patrycja głosem, który mógłby ciąć lód na kawałki.

Wymieniliśmy porozumiewawcze spojrzenie z Kaleigh, nim się podniosłem. Ona rozumiała.

Raz dwa ustawiłem mikser i zacząłem wrzucać do środka owoce, które podawała mi Patrycja. Przez chwilę byliśmy zgodnymi nowożeńcami.

— Nudy — rzuciła Kaleigh, gdy pocałowałem Patrycję w czoło. — Idę poczytać.

Zniknęła.

— Co to było?! — wystraszyła się chwilę później Patrycja, gdy gdzieś w głębi domu trzasnęły drzwi.

Z biegiem czasu przyzwyczaiła się. Przyzwyczaiła się do drzwi i do tego, że przedmioty czasem zmieniały miejsce, i że w domu panował wieczny przeciąg.

— Powiedz tej cholernej Kaleigh, żeby przestała otwierać okna! — denerwowała się. — Em się przeziębi.

Kaleigh wykrzywiała usta w podkówkę.

— Zrozum, ona jest dzieciakiem — próbowałem ją tłumaczyć. — Robi ci na złość, bo jest zazdrosna.

— Nie jestem zazdrosna! — wrzasnęła Kaleigh, a okno w salonie otworzyło się z takim hukiem, że obudziło Emily.

— O tak, właśnie widzę. — Patrycja nie odrywała wzroku od obieranego ziemniaka. Między jej nogami stało wiaderko z obierkami. Gdy zaczęło się unosić, Patrycja chwyciła je i postawiła z hukiem na ziemię.

— Kaleigh! — krzyknęła.

Wziąłem Em na ręce i próbowałem ją uspokoić, nim oszaleję od jej płaczu. Nienawidziłem dźwięków, jakie wydawało z siebie to dziecko. Łkanie przeszywało mnie do głębi duszy, przewiercało mój mózg i rozpraszało myśli. Gdy tylko je słyszałem, musiałem rzucać wszystko i biec do łóżeczka.

Z czasem znienawidziłem też dziecko, ale spokojnie, przeszło mi po pierwszym roku.

— Proszę, przestań płakać, proszę — mamrotałem w miniaturowe ucho. — Zamknij się wreszcie.

Kaleigh wciąż mierzyła wzrokiem Patrycję. Wyglądała jak zupełnie zwykła dziewczynka, może tylko nieco bardziej odświętnie ubrana. Jej biała bluzka była nieskalana brudem, w którym pogrążyło się nasze mieszkanie od narodzin dziecka. Skrzyżowała ramiona i wygięła usta jak rozczarowana życiem dorosła — kolejny gest, który podłapała od Patrycji.

— Jak ty się odzywasz do Em? — atakowała mnie moja żona.

Moja żona, od której przecież rok temu nie mogłem oczu oderwać. Dobra, ja może jestem prosty facet, może i nie dane mi było skończyć studia, ale czasem potrafię pomyśleć, nie?

I teraz wychodziło mi, że mam do wyboru martwą koleżankę z dzieciństwa i żywą, piękną kobietę. Piękną nawet z wałkami na głowie, zaciśniętymi ustami i oczami, które rzucały pioruny. Będą walczyć ze sobą, dopóki jedna z nich nie wygra.

Złapałem Patrycję jak na filmie, tyle że jedną ręką, bo w drugiej trzymałem Em, i pocałowałem w zaciśnięte złością usta. Rodzice byliby ze mnie dumni, jak dojrzale załatwiłem ten konflikt.

— Co ty na to, żebyśmy zostawili Em pod opieką Kaleigh, i odpoczęli chwilę w sypialni?

***

Dwa lata. Dwa lata dojrzałego załatwiania konfliktów. Dwa lata uspokajania dwóch wściekłych kobiet i trzeciej miniaturowej. Dwa lata permanentnej kłótni. Kłótni, w której latają talerze, a drzwi zatrzaskują się z hukiem.

Wszystkie ambicje, jakie w życiu miałem, skurczyły się i zlały w jedną. Jedno pragnienie, z którym się budziłem, gdy Em wpadała nam do łóżka o piątej rano (wydaje mi się, że to Kaleigh pomagała jej wyjść z łóżeczka) i z którym zasypiałem, gdy Kaleigh i Patrycja wciąż jeszcze na siebie krzyczały.

Co było kapitalne, bo nigdy bym nie pomyślał, że można godzinami krzyczeć na kogoś, kogo się nie widzi. Patrycja codziennie udowadniała mi, że się myliłem.

— Czy możemy iść z Em do parku? — spytała Kaleigh w niedzielne popołudnie, trzymając młodą za rękę. Em od maleńkości była w stanie widzieć Kaleigh i szybko zaczęła wszędzie za nią chodzić.

— Aylee! — potwierdziła Em.

— Możecie — powiedziałem odruchowo i dopiero wtedy spojrzałem na Patrycję. Patrycję, z której twarzy nie dało się nic wyczytać, a to, jak wiadomo, było najgorszym objawem.

— Wszyscy pójdziemy — zadecydowałem. — Patrycja, zrób nam herbaty malinowej w termos. Zrobimy sobie mały piknik.

Opatuliłem się grubym, wełnianym szalikiem, który został mi po tacie. Szalik był czerwony i wciąż jeszcze pachniał jego wodą do golenia, mimo że od śmierci ojca minęło kilka lat.

— Piknik w listopadzie — powtórzyła z uśmiechem Patrycja i przez chwilę dałem się nabrać, że podoba jej się mój pomysł.

Rozłożyliśmy koc na trawniku za domem. Wzięliśmy najładniejsze filiżanki i rozlaliśmy do nich herbatę.

Siedzieliśmy w uprzejmym dystansie od siebie jak para kolegów, którzy słabo się znają, ale już trochę lubią. Uprzejmy dystans oddzielał nas od siebie zawsze — przy stole, w łóżku i na mieście.

Gdzieś w oddali, między drzewami, Em i Kaleigh bawiły się w berka. Ich śmiech rozbrzmiewał echem i dochodził do nas zwielokrotniony, jakby oprócz ich dwóch w parku bawiło się całe stadko dzieci.

Patrycja trzymała na kolanach filiżankę i wpatrywała się w nią tak zawzięcie, jakby herbata tłumaczyła jej, że puszczanie własnego dziecka na wycieczki z duchem nie jest najlepszym rozwiązaniem z pedagogicznego punktu widzenia.

Bo w końcu kto wie, co taki duch sobie wyobraża?

Gdy wreszcie na mnie spojrzała, wiedziałem dokładnie, o czym myśli. Znaliśmy się wtedy już jakieś trzy lata. Po trzech latach codziennego oglądania czyjejś twarzy wie się dokładnie, która zmarszczka na czole odpowiada za brudne naczynia w zlewie.

— Co cię znowu trapi?

— Nie podoba mi się to, że dziewczynki spędzają ze sobą tyle czasu — wydusiła z siebie. — Martwię się, że coś się stanie Em.

Chciałbym powiedzieć, że to była nasza pierwsza rozmowa na ten temat, ale bym skłamał.

— A ja ci mówię, że nie ma o co się martwić. Kaleigh traktuje Em jak młodszą siostrę. Jestem pewien, że nigdy by jej nie skrzywdziła.

Głosy dziewczynek oddalały się, aż ucichły zupełnie. Z oczu zniknęła mi też biała bluzka Kaleigh.

— Nie powinna tyle czasu spędzać z duchem — powiedziała, doskonale wiedząc jak nie lubiłem, gdy używała tego słowa.

— Kaleigh nie jest zwykłym duchem. Jest moją przyjaciółką z dzieciństwa.

— Martwą przyjaciółką.

Herbata rozgrzała mnie tak, że ściągnąłem szalik i ułożyłem go między nami jak mur z czerwonej cegły.

— Nic jej nie będzie — mruknąłem, próbując nas pojednać. Patrycja unikała mojego wzroku. — Jestem pewien, że grzecznie się bawią.

I by ją uspokoić, zacząłem nawoływać:

— Kaleigh? Emily?!

Nie byłem tylko pewien, czy uspakajałem Patrycję, czy siebie.

Cisza.

Nie mogły odejść daleko. Zawołałem jeszcze kilka razy, ale pewnie nas nie słyszały.

Poczułem się jak skończony niewdzięcznik.

Jedynym pragnieniem, jakie miałem w życiu, był spokój, ale nawet gdy go otrzymywałem, nie potrafiłem się nim zadowolić.

Wystarczył mi rzut oka na zaniepokojoną twarz Patrycji. Zaproponowałem:

— Chodźmy ich poszukać, dobrze?

***

Dziewczynki bawiły się na nagrobku pani Peterson. Em przycupnęła na kamieniu, największym kamieniu w parku, który własnoręcznie przeturlałem tamtej nocy dziesięć lat temu, a Kaleigh stała naprzeciwko niej i żywo gestykulowała, opowiadając coś z zapałem. Stanąłem bliżej.

— I ja ją wtedy trach!!! — Zamachnęła się niewidzialną siekierą. — I ona wtedy uuuujej i łup na ziemię!

Kaleigh upadła z emfazą, wzbijając liście w powietrze.

Znalazłem dłoń Patrycji i ścisnąłem ją jakby moja kobieta wiedziała, nad czym Em się tak zaśmiewa.

— O czym Kaleigh jej opowiada? — spytała. Na widok śmiejącego się dziecka jej twarz rozpogodziła się i zmarszczka na czole wygładziła.

— A Johnny wtedy krzyczał jak dzidziuś, haha!

Dziewczynka znów się poderwała na nogi.

— Mówi jej, jak bawiliśmy się tutaj we dwójkę dawno temu.

Patrycja wtuliła się w moje ramię i obserwowała roześmiane dziecko bez słowa.

— No to wtedy wzięliśmy ją, ja za głowę, twój tatuś za nogi, i hyc na górę, schować pod łóżko! I tuptaliśmy po schodach, i ciało babci uderzało o stopnie łup, łup, łup!

— Przepraszam — wyszeptała Patrycja w moją kurtkę. — Miałeś rację. Nie powinnam w was wątpić.

Moja przyjaciółka zaczęła krążyć wokół Em.

— A potem...

— Kaleigh! — powiedziałem ostrzegawczo.

Spojrzała na mnie i uśmiechnęła się bezczelnie.

— A potem... — ciągnęła. — Rodzice twojego taty...

Rzuciłem się na nią. Pchnąłem ją na stertę liści, a sam usiadłem na niej okrakiem i zatkałem jej usta.

— Kaleigh.

Gdy zabrałem dłonie, zaczęła śmiać się jak szalona. Perlisty dźwięk niósł się echem między drzewami.

***

Gdy Em skończyła dwadzieścia dwa miesiące, a naszym prezydentem po raz pierwszy został czarnoskóry facet, wszystkie kłótnie w naszym domu ucichły.

Uświadomiłem to sobie pewnego poranka, zerkając znad gazety na moje kobiety. Wszystkie trzy siedziały w kuchni. Dziewczynki bawiły się w wyliczankę, przyklepując sobie dłonie przy każdej sylabie. Patrycja obserwowała je znad właśnie przyrządzanej jajecznicy. To jest, obserwowała Em unoszącą dłonie w powietrze w jednostajnej ciszy poranka.

Nikt się nie kłócił i nikt nie krzyczał. Drzwi nie trzaskały, okna nie otwierały się z hukiem, a Patrycja nie rzucała we mnie filiżankami już od tygodnia.

— Kawy? — spytała moja żona, nakładając mi jajka na talerz. Nim zdążyłem się odezwać, chwyciła do ręki dzbanek ze świeżo zaparzonym napojem.

Siorbnąłem łyk, sparzyłem sobie język, ale nadal się nie odzywałem.

— W co bawią się dziewczynki? W „długonogiego żeglarza”? — Patrycja przystanęła na środku kuchni.

I znów ten anielski uśmiech, zupełnie jakby przez większość czasu nie rywalizowała z Kaleigh o względy małej.

— W pannę Mary Mack — mruknąłem. — Patrycja, wszystko w porządku?

— Mnie pytasz? To nie ja widzę duchy.

O, to było bardziej znajome. Drobna szpila pod maską uprzejmości. Ale Patrycja natychmiast się zmitygowała i na jej twarz wrócił łagodny uśmiech.

— Kaleigh, wspaniale się zajmujesz Em, jak prawdziwa starsza siostra!

Kaleigh ledwo oderwała wzrok od małej, ale zdążyłem dostrzec, jak przez jej twarz przemknął cień. Złe uczucie jednak szybko się rozproszyło, gdy dziewczynka pokazała mojej córce język i obie wybuchnęły śmiechem.

Może tak już będzie na zawsze?

Zerknąłem na zegar na ścianie. Podniosłem się, z żalem spoglądając na niedojedzone śniadanie. Kaleigh poderwała się ze mną.

— Pora na nas. — Otrzepałem dłonie i po namyśle wypiłem jeszcze jeden łyk kawy. Zapowiadał się ciężki dzień w pracy, a nie spałem zbyt dobrze. Próbowałem ukryć swoje rozdrażnienie, bo wiem, że gdyby Patrycja nie była dziś w tak w tak niebiańskim humorze, wszcząłbym jakąś sprzeczkę tylko po to, by mieć się jak wyżyć.

Em zaczęła płakać.

— Nie lubi, gdy Kaleigh znika nagle — powiedziała Patrycja, biorąc dziecko na ręce. — Bardzo się do niej ostatnio przywiązała.

— Aha — bąknąłem. Pochyliłem się i pocałowałem moją żonę w policzek.

— Kochanie?

— No?

Ściągnąłem z krzesła świeżo wyprasowaną marynarkę i ruszyłem w stronę wyjścia.

— Chcę, żebyśmy zaczęli starać się o drugie dziecko.

Marynarka wypadła mi z rąk.

Podniosłem ją i zacząłem nerwowo otrzepywać. Pach, pach, w akompaniamencie zawodzenia Em, pach, pach, pach, nie patrz smokowi w oczy, pach.

— Znęcasz się nad materiałem. — Patrycja zachichotała nerwowo, przerywając ciszę.

— Ekhm — bąknąłem znów.

— Em potrzebuje rodzeństwa, a teraz jest już wystarczająco duża, by opieka nad jej młodszym rodzeństwem nie była wyczerpująca — ciągnęła Patrycja. — To idealny moment, by...

— Em ma już rodzeństwo — zaprotestowałem i to był gwóźdź do mojej trumny.

— Prawdziwe rodzeństwo.

Te słowa zawisły między nami w ciszy. Nie, nie w ciszy, w milczeniu. Z ciszą da się żyć, ale milczenie ciąży niewypowiedzianymi słowami. Uwiera jak zdanie, które masz na końcu języka, ale temat dyskusji zmienia się, nim zdążysz je z siebie wyrzucić.

Milczenie między nami było tak niewygodne, że miałem ochotę obedrzeć się ze skóry i stanąć obok.

— Kaleigh jest martwa — dodała Patrycja, siląc się na łagodny głos. Wyjęła marynarkę z moich dłoni i pomogła mi ją założyć. — Co będzie, gdy pewnego dnia przejdzie na drugą stronę, tam, gdzie jej miejsce?

— Jej miejsce jest przy mnie. Zawsze. Obiecała mi.

Kaleigh kryła się w głębi kuchni, razem z moją córką. Nie odzywała się, wodziła tylko wzrokiem między nami z mało mądrą miną.

— Jej miejsce jest z dala od Em — syknęła moja żona.

No, a potem poszło już szybko, szastprast, patelnia, twarz Patrycji, łupnięcie, głowa kobiety uderzyła o kant komody, stuk, ciało opadło na kafelki.

Kaleigh stanęła obok mnie.

— Dziękuję — sapnęła.

Ciało Patrycji leżało między nami. Do mnie, po krótkotrwałym amoku, dotarło, co się stało. Przeraziłem się.

— Jezu kochany! — Przyklęknąłem przy mojej blondwłosej piękności z Chicago. Oddychała.

Odetchnąłem głęboko.

— Patrycja! — Klepnąłem ją po policzku, by się ocknęła.

Nie zdążyła jeszcze tego zrobić, gdy przed oczami pojawiła mi się dziewczęca rączka. Kaleigh wzięła mnie pod brodę i uśmiechnęła się do mnie tak jak zawsze, gdy próbowała mnie wciągnąć do zabawy.

— Muszę ją obudzić — szepnąłem do siebie i pobiegłem do kuchni po wodę.

Gdy wróciłem, Kaleigh nadal siedziała przy jej boku.

— Chyba już jej nie ocucisz — powiedziała, potrząsając ramieniem kobiety. Usta Patrycji rozchyliły się bezwładnie, ukazując brakującą trójkę.

Em wyswobodziła się z fotela i stanęła w drzwiach kuchni.

— Co ty mówisz? Przecież... z pewnością nic się jej nie stało.

Moja przyjaciółka wstała. Wzięła na ręce Em, a ta natychmiast pociągnęła za jej kucyk, rozsypując mysie włosy dziewczynki na ramiona. Na widok błękitnej frotki w paluszkach Em do mojej głowy zaczęły napływać wspomnienia nocy, gdy zmarła pani Peterson.

— Zadzwoń na pogotowie i powiedz, że cię zaatakowała. Rozbij parę filiżanek. Ja zajmę się Em.

***

Dałem sobie drugą szansę w życiu, tak mówię sobie czasem, oblewając się wodą po goleniu i wybierając perfumy na noc. Potem słyszę klakson i wybiegam z domu, zostawiając moje dziewczęta śpiące razem w pokoju Em.

Kaleigh byłaby wspaniałą matką.

Ostatnie dwa lata była też jedyną matką, jaką Em znała. Miesiąc temu nareszcie skończyło się śledztwo w sprawie śmierci Patrycji. Byłem niewinny.

Moi chłopcy, znajomi wolontariusze z domu spokojnej starości, już czekają na mnie w samochodzie. Razem kupujemy szesnastopak piwa i jedziemy na domówkę tam, gdzie akurat nas zaproszą.

Czasem nie wracam do domu sam.

Dzisiejszej nocy moja złotowłosa szesnastolatka miała na imię Syvil. Poderwałem ją na żarty z jej imienia, pytając, czy zrobi mi z życia drugą wojnę domową, jeśli ładnie poproszę. Syvil nie przerwała nawet żucia gumy, tak bardzo nie była pod wrażeniem.

— Mój ojciec jest z Teksasu i ma silny akcent. Pani w urzędzie go nie zrozumiała, a on się zagapił — wyjaśniła zblazowanym tonem, jakby recytowała tę samą formułkę każdego dnia od urodzenia, i strzeliła balona.

Moja pierwsza próba podrywu nie odniosła skutku, ale spróbowałem jeszcze kilka razy, i oto znaleźliśmy się w samochodzie Tommy’ego, odwożeni do mojego domu.

— Mieszkasz sam? — spytała, otwierając drzwi i wchodząc w ciemność. Nie zapalałem światła.

Lubiłem być odkrywcą, pamiętacie? Do tego nie trzeba głowy do książek i umiejętności w kontaktach z innymi.

— Tak.

Złapałem ją za rękę i pociągnąłem na górę. Byliśmy w połowie schodów, gdy cały dom zajaśniał. Wszystkie lampy włączyły się jednocześnie.

Na najwyższym stopniu stała Kaleigh.

— Znowu?! — jęknęła.

— Coś się stało? — spytała Syvil, gdy zatrzymałem się w pół kroku. — Masz jakieś... automatyczne lampy?

— Tak, tak, automatyczne lampy.

Pociągnąłem jej dłoń i pobiegliśmy na górę, mijając Kaleigh. To znaczy, ja ją ominąłem, a moja mała podrywka przeszła przez nią jak przez powietrze. Kaleigh aż prychnęła — może z oburzenia, a może zakrztusiła się tanimi perfumami Syvil.

Pobiegła za nami do sypialni i włączyła światło, które dopiero co zdążyłem wyłączyć. Ułożyłem Syvil na łóżku i ponad jej głową próbowałem ruchem głowy rozkazać Kaleigh, by się wyniosła.

Ale ona oparła się o ścianę i widać było, że nigdzie nie zamierza się ruszyć.

— Mogłabyś...?

Syvil otworzyła oczy. Gdy odkryła, że nie mówię do niej, uniosła się na łokciu i spojrzała w stronę drzwi.

— Nie jestem przy tobie po to, by niańczyć Em w czasie, gdy ty bzykasz kolejne nastolatki. Ani wtedy, gdy pracujesz. Ani wtedy, gdy jesteś wszędzie, tylko nie z nami.

— Zgaś światło.

— Do kogo mówisz? — Syvil zerkała to na mnie, to na drzwi.

— Do tego ducha, który tam stoi. Ma chyba jakiś problem z tobą w moim łóżku.

Syvil roześmiała się i pociągnęła moją twarz w dół, by złożyć na niej mokrego całusa. Jej ruchy stały się gwałtowniejsze i z zaskoczeniem odkryłem, że... kręci ją to.

— Mów mi jeszcze — szeptała.

— O mój Boże, obrzydliwe! — jęczała Kaleigh, chodząc po pokoju. — Wyrzuć ją stąd. Wyrzuć!

— Teraz chodzi po pokoju — szeptałem do ucha. — I krzyczy coś, coś o tym, jakie masz idealne cycki i...

Światło zgasło.

Zapaliło się. Zgasło. Zapaliło. W mrugającym świetle twarz Syvil zmieniała się. Ulatywała z niej rozkosz i uśmiech, a na ich miejsce rześkim krokiem wskoczyło przerażenie.

— Kaleigh, przestań!

Dziewczynka stanęła na środku pokoju.

— Czy... czy ty tak na serio mówiłeś z tym duchem? — Syvil się dusiła. — Zejdź ze mnie! Zejdź!

— Zejdź z niej — zawtórowała jej Kaleigh. — Nie potrzebujesz kolejnego trupa do sprzątania.

Przeturlałem się na bok. Nastolatka z piskiem poderwała się na nogi. Zabrała top, torebkę i buty i wypadła z pokoju bez słowa pożegnania.

Wspaniale.

Odetchnąłem i zamknąłem oczy. Erekcja wciąż jeszcze boleśnie rozpychała spodnie. Usłyszałem jakiś szelest obok mnie. Materac ugiął się pod ciężarem Kaleigh.

— Johnny?

— Czemu tak naprawdę tutaj jesteś, Kaleigh? Co trzyma cię na ziemi? — Spojrzałem na nią. Nie postarzała się ani o jeden dzień, odkąd ją poznałem.

Przynajmniej zewnętrznie.

— Ależ mówiłam ci! Jestem tutaj, bo obiecałam się tobą opiekować. Jestem twoim aniołem stróżem.

Milczałem.

— Wiem, to śmieszne. Zabiłeś mnie, a ja zostałam na ziemi, by się tobą opiekować. Chciałabym wiedzieć, dlaczego.

Kaleigh ściągnęła frotkę i zaczęła od nowa poprawiać włosy. Skupiła się na tej czynności, jakby zależało od tego jej życie.

— Nie zabiłem cię, Kaleigh — powiedziałem powoli. Zmarszczyłem brwi. — Nie zabiłem cię.

Kaleigh obdarzyła mnie rozkojarzonym uśmiechem, charakterystycznym dla matek zmęczonych niańczeniem zbyt gadatliwych dzieci.

— Oczywiście, że nie. Tak jak nie zabiłeś mojej babci i Patrycji.

— Bo tego nie zrobiłem! — Mój głos zatrzeszczał jak pasek klinowy w samochodzie.

— Oczywiście, że nie. Nie mogę cię opuścić, Johnny, bo sobie nie poradzisz.

Ktoś stuknął w drzwi i w progu pojawiła się Em. Wziąłem głęboki oddech i uspokoiłem się. Nie będę krzyczeć na Kaleigh przy małej.

Dziewczynka trzymała w dłoni to, co początkowo wziąłem za filiżankę należącą do jednego z dziesięciu — czy może dziewięćdziesięciu — serwisów kupionych w czasie trwania małżeństwa.

Dopiero, gdy się przyjrzałem dostrzegłem, że była to bladoróżowa filiżanka z góralskim wzorem.

Ostatni element serwisu, bo wszystko inne już dawno zbiła Patrycja.

Kaleigh podbiegła i wyrwała jej przedmiot.

— Idź spać! – poleciła małej.

Moja córka, która miesiąc temu obchodziła czwarte urodziny, wycofała się z pokoju bez słowa. Rzadko jej się to zdarzało.

— Słucha cię.

— Trudno by było, żeby nie, skoro jestem jej jedynym opiekunem.

Miałem tyle przyzwoitości, by nie zaprzeczyć. Między nami zapadła cisza. Kaleigh westchnęła.

— Wiesz, czemu Patrycja ciągle tłukła filiżanki?

— Bo była niestabilną emocjonalnie wariatką?

Nie rozbawiłem jej tym; chyba już się starzeję. Podszedłem do niej, a wtedy podała mi porcelanę.

— Jeśli chcesz, bym umarła naprawdę, rozbij ją. Ale nie powinieneś tego zrobić. Jesteś za głupi, by samemu sobie poradzić.

Zniknęła.

Zostałem sam w pokoju, a w dłoni trzymałem bladoróżową filiżankę.

Może i nadal jestem głupi, ale z każdym rokiem staję się coraz lepszym odkrywcą. Ludzie nie są dla mnie zagwozdką tak jak jeszcze kilka lat temu. Kaleigh, która całe życie traktowała mnie z troską i miłością, nie nazwałaby mnie głupim bez powodu.

Mogła jednak tak powiedzieć, by mnie sprowokować, jeśli dobrze myślałem. Jeśli chciała, bym pozwolił jej odejść — umrzeć — naprawdę.

Wolność zaklęta w filiżance. Filiżanka zaklęta w lampę Aladyna. Mam rację czy się mylę?

Ważyłem chwilę przedmiot w dłoni, nim bezwiednie rozluźniłem chwyt.

Porcelana z brzdękiem rozbiła się na podłodze.

Autorka o sobie:
Nie przepadam za mówieniem o sobie, ale za to mogę godzinami rozprawiać o trzech moich hobby: podróżach (tych rzeczywistych i tych do krainy snów i wyobraźni), fotografii, opowieściach. A wszystkie te elementy są połączone i czerpią od siebie nawzajem. Efekty tych przeplatań można przeczytać w kilku numerach „Silmarisa”, „Białego Kruka”, „Szortalu”, fantazmatowej antologii „Dragoneza” i na papierze w „Fantomie”.

Aleksandra Cebo

Praca życia

PROLOG

Kolejny dzień białego tygodnia nie poskąpił słońca i ciepła. Jeszcze przed południem zdążyły wyschnąć wszystkie kałuże po nocnym deszczu. Trzy dziewczynki w śnieżnobiałych sukienkach szły raźno całą szerokością chodnika, trzymając się za ręce. Z głów wywietrzały im już słowa księdza i cel wizyty w świątyni. Teraz udawały, że są księżniczkami, które wspólnie wybierają się na bal. Ich matki kroczyły spacerem nieco z tyłu, plotkując spokojnie i tylko od niechcenia zerkając na pociechy.

Idąca w środku Nastia spojrzała na koleżankę z lewej, szczebiocąc coś o królewiczach i zgubionych pantofelkach. Nagle poczuła z prawej strony mocne szarpnięcie, które rozerwało uścisk rąk. Dziewczynka nie zdążyła zareagować w żaden sposób, bo siła uderzenia rzuciła ją na ziemię. Drobne dłonie zaszurały po betonie płyty chodnikowej, zapiekł zdarty naskórek, obite kolano zabolało. Na to jednak Nastia nie zwracała uwagi, ponieważ coś zaczęło rwać ją w środku, zakłuło w piersi tak mocno, że na moment straciła dech, a przed oczami zrobiło jej się ciemno. Po chwili zaszczypało ją gdzieś wewnątrz i świat ponownie pojaśniał. Dziewczynka poderwała się szybko na nogi i podbiegła do leżącej kilka metrów z przodu siostry.

Stanęła tuż przed biało-czerwoną plamą na szarym chodniku. Nie widziała odjeżdżającego samochodu ani gromadzącego się tłumu ludzi. Nie słyszała krzyku matki i szmeru przechodniów. Cały jej świat zawęził się do zmiażdżonego uderzeniem krwawego oblicza — własnej twarzy, której nie potrafiła już rozpoznać.

***

Na ekranie zaczął mrugać wielkimi, czerwonymi literami komunikat o błędzie krytycznym. Kontroler przez chwilę wgapiał się w napis, po czym szybko zbił szybkę przycisku alarmowego i włączył go. Pierwszy sygnał nie zdążył przebrzmieć, gdy smukła dłoń, wystająca z długiego rękawa czarnej sukni, spoczęła na ramieniu mężczyzny. Ciemne oczy spojrzały na ekran i kobieta bezszelestnie zniknęła z pomieszczenia.

15 LAT PÓŹNIEJ

Drzwi magazynu zatrzasnęły się za Nastią. Dziewczyna opatuliła się szczelniej szalikiem i przystanęła w bladym świetle latarni. Nawet nie musiała patrzeć na zegarek, żeby wiedzieć, że północ już dawno minęła. Świat pogrążony był w ciszy i mroku, po ulicach przemykały tylko nieliczne, spóźnione samochody. Ostatni autobus odjechał chwilę wcześniej, a nim pojawi się pierwszy poranny, minie kilka godzin. Dziewczynie pozostały dwie opcje — taksówka lub półgodzinny marsz przez uśpione miasto. Zacierając zmarznięte dłonie, Nastia szybko przeanalizowała wszystkie za i przeciw obu możliwości. Ostatecznie ruszyła żwawym krokiem przez parking. Taksówką byłoby szybciej i wygodniej, ale musiałaby na nią przeznaczyć zarobek z całego wieczoru, a na taką rozrzutność nie mogła sobie pozwolić.

Z zamyślenia wyrwał ją dziwny hałas. Jakiś pisk. Chrzęst blachy. Huk. Nastia zboczyła z najprostszej trasy do domu i przecięła róg miejskiego parku. Po kilkunastu krokach ujrzała samochód rozbity na starym dębie.

Bez wahania podeszła do wraku i zerknęła przez popękaną boczną szybę. W środku był tylko kierowca, ale nie potrafiła ocenić jego płci ani wieku, bo kaptur kurtki skrywał zwieszoną nieruchomo głowę. Nastia zawołała coś nieśmiało, zastukała w okno, ale nie doczekała się żadnej odpowiedzi.

Odsunęła się o pół kroku, gorączkowo rozmyślając, co zrobić. Sięgnęła do klamki, drzwi otworzyły się z oporem. Ostrożnie zsunęła kaptur i odgarnęła półdługie, siwiejące włosy, odsłaniając męską twarz z kilkudniowym zarostem. Coraz bardziej przestraszona dziewczyna usiłowała przypomnieć sobie szkolenie z pierwszej pomocy, jednocześnie próbując nawiązać kontakt z poszkodowanym.

— Proszę pana. — Poklepała mężczyznę lekko po policzku. Ten się nie poruszył. Nachyliła się więc do jego twarzy i spróbowała wyczuć oddech. Wydało jej się, że zamknięte powieki rannego drgnęły, a na skórze poczuła ledwie wyczuwalne tchnienie. Natychmiast sięgnęła po telefon i wybrała numer alarmowy. Czekając na połączenie, nie spuszczała oczu z kierowcy i mruknęła do siebie: — Że też zawsze musi mi się coś takiego trafić...

Skupiona na rozmowie z dyspozytorem, nie zauważyła, że z samochodu wychynął i tuż obok niej przemknął cień, który po chwili rozmył się w mroku parkowej alejki.

***

Jedna z kontrolek na wirtualnej mapie miasta rozbłysła pomarańczowo. Jednocześnie rozległ się potrójny pisk alarmu. Na wyłożonej gresowymi płytkami podłodze zaszurały kółka gwałtownie przesuwanego fotela. Siedzący na nim chudzielec odstawił kubeczek z jogurtem i zaczął z wprawą przebierać palcami po klawiaturze, wpatrując się w wyświetlane na monitorze informacje.

— Szlag! — zaklął pod nosem na widok ostatniego komunikatu. Nie zdążył jednak doczytać go do końca, bo na pierwszy plan wyskoczyła nowa wiadomość nadesłana z AA. Chudy zerknął na długą listę odbiorców wiadomości. Oczywiście, szef działu transportu nie przebierając w słowach, opieprzał wszystkie inne komórki. — I jeszcze raz szlag, już wszyscy wiedzą...

Kontroler odchrząknął, poprawił się na krześle.

— Dobra — mruknął, zamykając okno wiadomości i wracając do swojego zadania. — Kogo my tu mamy? — Kliknął na pomarańczową ikonkę grubego wykrzyknika. Na ekranie pojawił się profil rudego młodzieńca. — Znowu Bagiński... Ciekawe, co to było tym razem.

Chudzielec założył słuchawki i jednym kliknięciem wybrał numer telefonu. Po kilku sygnałach chłopak wreszcie odebrał.

— Bagiński, nie bełkocz, bo nie mogę nic zrozumieć — warknął do mikrofonu kontroler. Odpowiedział mu jeszcze mniej zrozumiały bełkot. Mężczyzna miał wrażenie, że nawet przez telefon czuł odór alkoholu. Dalsza próba rozmowy nie miała sensu. Rozłączył się. — Znowu zapił, cholerny studencik... Dobra, kolego, czerwona kartka i na listę do zwolnienia do haerów — mruczał ze złośliwą satysfakcją. — I tak masz, gnojku, szczęście, że tylko tyle i że przypadkiem pojawił się w okolicy przechodzień...

Chudzielec wrócił do jedzenia jogurtu z poczuciem dobrze spełnionego obowiązku.

***

Gdy zadzwonił budzik, Nastia, nie otwierając oczu, wyłączyła go i zaszlochała w duchu. Najpierw przedłużone godziny pracy w markecie, potem kolejne pół nocy spędzone z nieboszczykiem i na posterunku, mimo że tak naprawdę nie miała policji wiele do powiedzenia. Ile spała? Godzinę? Dwie? Nie mogąc otworzyć sklejonych i koszmarnie ciężkich powiek, usiłowała przypomnieć sobie rozkład dnia. Zajęcia na uczelni zaczynały dwa wykłady, które, jak uznała po chwili zastanowienia, mogła bezkarnie opuścić.

Po czterech kolejnych godzinach wciąż półprzytomna Nastia wlokła się na przystanek. Po drodze automatycznie chwyciła wyciągniętą w jej kierunku darmową gazetę miejską. Treść postanowiła przejrzeć w autobusie — kilkanaście przystanków i kilka skrzyżowań ze światłami, na których zazwyczaj się stało, w zupełności powinno wystarczyć.

Było już po godzinach szczytu, więc dziewczyna mogła przebierać w wolnych miejscach. Usiadła zaraz za kierowcą i od razu zaczęła przeglądać zawartość pisemka.

Na trzeciej stronie rzuciło jej się w oczy ogłoszenie.

W miarę czytania brwi Nastii unosiły się coraz wyżej, a czoło przecięła pozioma zmarszczka. Wymagania, zwłaszcza odręczne napisanie i wysyłanie pocztą quasi-życiorysu, wydały jej się dość dziwaczne. Analityczny umysł jednak postanowił skupić się na wyliczeniu korzyści płynących z proponowanej pracy. Szybkie zestawienie za i przeciw aktualnej umowy z warunkami z ogłoszenia i Nastia postanowiła spróbować. I tak nie miała nic do stracenia. A samodzielne stanowisko testis („Cóż za dziwaczne przejęzyczenie” — przemknęło jej przez myśl), elastyczny grafik i niemała stawka od każdego zlecenia wyglądały bardzo kusząco. Wprawdzie nie wiedziała, co miałaby testować, ale była pewna, że dowie się na rozmowie, o ile tylko do niej dojdzie.

Na wykładzie wyjątkowo usiadła w ostatnim rzędzie i wyciągnęła z torby brulion oraz wieczne pióro. Na czystej stronie zaczęła pisać drobnym, lekko pochylonym w lewo pismem, stawiając zamiast kropek maleńkie kółeczka — nie notatki, ale osobliwy życiorys. Zerkała od czasu do czasu do treści ogłoszenia, by nie przegapić jakiejś wytycznej. Przed kolejnymi zajęciami zdążyła jeszcze nadać list w uczelnianej agencji pocztowej. Zdawała sobie sprawę, że działała pod wpływem impulsu, co zdarzało jej się rzadko, dlatego wolała zrobić to od razu, nim się rozmyśli.

***

Kaja z działu personalnego ledwie zerknęła na zaadresowaną odręcznie kopertę i coś ją tknęło. Charakter pisma był dziwnie znajomy. Gdy rozerwała papier i przejrzała zawartość, pozbyła się resztek wątpliwości.

— Patrz, Majka, tych z AA znów się żarty trzymają — powiedziała do siedzącej za biurkiem obok koleżanki, która zerknęła na podaną kartkę. Maja aż się zatchnęła. W końcu wypuściła ze świstem wstrzymywane w płucach powietrze.

— Mirka chyba nawdychała się jakiegoś zioła zamiast kadzidła! Do tego... — Maja urwała. — Zaraz ją tu zawołam i wszystko wyjaśnimy.

Po chwili w pustej ramie wiszącej na ceglanej ścianie pojawiła się blada postać ośmioletniej dziewczynki. Widmo przemówiło:

— Mirosława Kolasińska z animārum advectuum do Mai Bargel z działu personalnego.

— Ile już tu pracujesz? — zaczęła obcesowo kierowniczka działu, machając przed twarzą dziecka kartką papieru. — Całe lata umiałaś się zachować i nagle zebrało ci się na głupie dowcipy?

Mirka była wyraźnie zdezorientowana.

— Nie rozumiem, o co ci chodzi, Maju.

Kobieta zignorowała odpowiedź dziewczynki.

— Swoją drogą, to jestem ciekawa, jak to zrobiłaś.

— Co niby jak zrobiłam?

— To! — W końcu Maja przestała gestykulować i podsunęła pismo przed oczy Mirki. — Realne pismo na realnym papierze. Jak byłaś w stanie utrzymać w dłoni pióro? Jeśli zdradzisz mi ten sekret, to zapomnę o całej sprawie — dokończyła cicho.

Kaja udała, że nie słucha i zaczęła otwierać kolejne koperty z porannej poczty. Doskonale wiedziała, że jej szefowa bardzo tęskni za dotykiem zmarłego męża. Sama duchowa obecność pracującego w archiwum partnera jej nie wystarczała. Jeśli Mirka znalazła sposób na kontakt fizyczny, to szalone pragnienia Majki mogły mieć szansę spełnienia.

Mira z coraz bardziej rosnącym zdumieniem odczytywała treść pisma.

— Nie mam z tym... — zaczęła, ale nie skończyła, bo Maja przerwała jej w pół zdania.

— To twój charakter pisma, nie zaprzeczaj. I twoja aura.

— Nie zaprzeczam, że jest w tym moja aura i charakter pisma jest taki sam, ale to nie ja pisałam. Wiesz przecież, że nikt z nas nie ma możliwości prawdziwego kontaktu ani z ludźmi, ani z przedmiotami.

— Jak więc to wytłumaczysz? — W głosie Mai wyraźnie zabrzmiała nuta rozczarowania.

— Całkiem prosto. Podanie napisała moja żyjąca bliźniacza siostra. Współdzieliłyśmy jedną duszę, która rozpadła się na dwie części w momencie mojej śmierci, stąd ta sama aura.

Kaja podniosła głowę znad papierów.

— Jedna dusza? To ekstremalnie rzadki przypadek, ale dzięki niemu twoja siostra może okazać się idealną kandydatką.

Wcześniejsze podniecenie Mai minęło, bo gdy odpowiedziała podwładnej, głos miała przygaszony i cichy.

— Skontaktuj się z nią na cito, bo po wywaleniu Bagińskiego mamy dodatkowy wakat. A idą mrozy i jesienno-zimowa depresja i pewnie z milion innych rzeczy, o których jeszcze nie wiemy. Mirko, dasz nam referencje? To by przyspieszyło procedurę i pozwoliło ominąć kilka etapów, między innymi grafologa.

— Oczywiście — odpowiedziała zjawa. — Jak tylko wrócę do biura, to wyślę ci oficjalną wiadomość s-mailem.

***

Nastia nie spodziewała się tak szybkiego odzewu, zwłaszcza pozytywnego. Dlatego, zaraz po zajęciach, z bijącym sercem i głową pełną obaw stanęła przed wejściem do kamienicy, w myślach powtarzając możliwe scenariusze rozmowy kwalifikacyjnej. Jeszcze raz, dla pewności sprawdziła adres i nazwę firmy A.E.T.A.S. na mieniącej się perłową bielą i węglową czernią tabliczce. „Raz kozie śmierć” — pomyślała i nacisnęła klamkę.

Dziewczyna weszła w chłód ceglanych, nieotynkowanych murów, gdzie przywitał ją słaby szmer rozmów prowadzonych przez ludzi, którzy co chwila pojawiali się na korytarzu, by zaraz zniknąć w licznych pomieszczeniach lub na drewnianych schodach prowadzących na piętro. Nikt, nawet zasuszony staruszek siedzący za wypolerowaną ladą recepcji i zatopiony w lekturze popularnego dziennika, nie zwrócił na nią uwagi. Po chwili wahania Nastia postanowiła przeszkodzić portierowi.

— Dzień dobry. Ja do pani Mai Bargel. Gdzie ją znajdę?

— Kandydatka na świadkową, hę? — zaskrzeczał starzec, odkładając na bok gazetę i spoglądając na dziewczynę zza grubych szkieł. — Dział personalny, drugie piętro, pokój podpisany „dział personalny”.

Nastia przez chwilę wpatrywała się w pomarszczone oblicze, zastanawiając się nad dziwacznym pytaniem, które ostatecznie postanowiła zignorować. Podziękowała krótko i ruszyła w kierunku schodów.

Dwa poziomy wyżej zanurzyła się w zatopiony w półmroku korytarz. Najwyraźniej oszczędzano tu na oświetleniu. Szła od drzwi do drzwi, starając się odczytać tabliczki z oznaczeniami. Gdy w końcu trafiła na te właściwe, wejście otworzyło się samo, zanim zdążyła choćby wyciągnąć rękę w stronę klamki. Z pokoju szybkim krokiem wyszła korpulentna kobieta w średnim wieku. Najprawdopodobniej zderzyłaby się z Nastią, gdyby ta nie odskoczyła w ostatniej chwili.

— Ja... — zaczęła nieśmiało.

— Umówiona na piętnastą, to pewnie Kolasińska? — odgadła wychodząca. — Wchodź, dziecko, szefowa czeka na ciebie z papierami. Ja pędzę dalej.

Coraz bardziej zdumiona dziewczyna weszła do pokoju. Maja, zajęta rozmową telefoniczną, gestem zaprosiła gościa do zajęcia jedynego wolnego krzesła po drugiej stronie biurka. Nastia przycupnęła ostrożnie na brzegu siedziska, splecione dłonie oparła na udach i zaczęła nieśmiało rozglądać się po pomieszczeniu.

Maja odłożyła słuchawkę po szybkim pożegnaniu i zamaszystym ruchem zgarnęła z blatu plik kartek. Na ich miejsce wyłożyła nowe dokumenty.

— Dzień dobry, Nastio, mamy mało czasu, więc może od razu przejdźmy do rzeczy. Tu jest formularz osobowy, już wypełniony, trzeba tylko podpisać. Miejsca podpisu zaznaczyłam ptaszkiem. Tak. I umowa. Na razie na okres próbny, do dwudziestego pierwszego marca, czyli do końca zimy... Wszystko dobrze?

Nastia siedziała bez ruchu, z lekko rozchylonymi ustami i szeroko otwartymi oczami. Nie wiedziała, co powiedzieć. To spotkanie nie wyglądało jak rozmowa kwalifikacyjna i nie wpasowywało się w żaden z przygotowanych przez dziewczynę scenariuszy. Głośno przełknęła ślinę i spróbowała się odezwać.

— Ale... — Wyraźnie zaschło jej w gardle. Odchrząknęła i kontynuowała: — To chyba pomyłka. Przyszłam na rozmowę kwalifikacyjną, a tu już umowa... Znaczy, to bardzo... fajnie, ale... tak naprawdę nie wiem nawet, co to za praca, więc...

— Nie ma żadnej pomyłki. Masz świetne referencje, sama zobacz. — Maja podała Nastii jeden z wydruków, który wyglądał na skan odręcznie nakreślonego pisma. Dziewczyna, zanim zaczęła czytać, najpierw zwróciła uwagę na charakterystyczny kształt liter i ich ułożenie oraz kółeczka zamiast kropek. Gdyby nie obca treść, mogłaby przysiąc, że sama to napisała.

Nastia przebiegła spojrzeniem przez Referencję osobistą, aż zatrzymała się na podpisie: Mirosława Kolasińska, starszy referent, animārum advectus, regio: Polonia5. Wpatrywała się w niego z wymalowanym na twarzy bezbrzeżnym zdumieniem. Zanim zdążyła jakkolwiek zareagować, Maja wyjęła jej z dłoni kartkę i podała kolejną.

— O, a tutaj masz poświadczenie kwalifikacji.

W nocy z 4. na 5. listopada br. o godz. 00:38:56 w lokalizacji o współrzędnych M1D12K34Ldąb15 Andrzej W., podopieczny testis mortis Feliksa Bagińskiego, zszedł w wyniku zawału serca. Z powodu nieplanowanej absencji świadka prawidłowy transfer duszy pozbawionej asysty był zagrożony, jednak dzięki nieoczekiwanej obecności pani Nastii Kolasińskiej proces przebiegł bez większych zakłóceń. Postawa pani Kolasińskiej, zachowującej pełnię spokoju i opanowania, wskazuje na posiadanie wysokich kwalifikacji do pracy na stanowisku testis mortis.

Szefowa działu personalnego nie dała dziewczynie ochłonąć.

— Pogrzebaliśmy trochę w archiwum i okazało się, że nieświadomie i niezamierzenie świadkowałaś już przy kilku innych zgonach. Nie rzuciło nam się to w oczy wcześniej, bo byłaś dodatkowym świadkiem, a nie jedynym, jak podczas zajścia w parku.

Nastia odłożyła kartkę na biurko i ujęła obiema dłońmi skronie, w których coraz mocniej pulsował ból. Kręciło jej się w głowie od natłoku nierealnych informacji. Miała wrażenie, że stała się ofiarą jakiegoś kiepskiego żartu, albo mimowolną uczestniczką niewydarzonego reality show lub czegoś w podobnym rodzaju.

Maja w końcu zwróciła uwagę na stan gościa.

— Oj, gdzie mój pomyślunek! To wszystko przez ten pośpiech, ciągle w biegu, pełno pracy, a czasu wiecznie brak. Masz, dziecko, wodę, napij się. Chyba będzie lepiej, gdy zaproszę tu Mirkę, ona ci wszystko dokładnie wytłumaczy.

Gdy w ramie na ścianie pojawiła się uśmiechnięta postać bliźniaczki, dla Nastii  okazało się to już zdecydowanie za dużo. W pierwszym odruchu chciała krzyczeć, ale nie zdążyła — nieprzytomna zsunęła się z krzesła na podłogę.

***

Pragmatyczna część umysłu Nastii ostatecznie zaakceptowała niecodzienne warunki pracy w A.E.T.A.S. Szalę przeważyły obietnica elastycznego grafiku, wyjątkowo dobre warunki płacowe i brak bezpośredniego kontaktu z ludźmi. Ponadto Mirka wystawiła naprawdę dobre referencje firmie. A komu jak komu, ale siostrze, z którą, jak wynikało z rozmowy, dzieliła jedną duszę, Nastia mogła uwierzyć i zaufać.

Z jednej strony spotkanie z Mirką było dla niej szokiem, ale z drugiej wypełniło pewną pustkę, która uwierała Nastię od piętnastu lat. Chociaż dziecięcy rozum tego nie pojmował, od momentu śmierci siostry po prostu czuła, że nie tyle straciła bliską osobę, co fragment siebie samej. Teraz, w obecności ducha Mirki, miała wrażenie, że ponownie staje się całością.

Maja pozwoliła siostrom spędzić popołudnie razem w pustym pokoju, w którym znajdowała się jedna z ram spirytystycznego komunikatora. Mirka nie mogła opuścić pomieszczeń działu, w którym pracowała, a Nastia, jako osoba wciąż z zewnątrz, nie miała do nich dostępu. Bliźniaczki jednak nie narzekały, cieszyły się z prywatności, przegadując kilka godzin.

Nastia z pasją opowiadała o swoim życiu, ale na zadawane pytania o byt Mirki, ta odpowiadała zdawkowo. Czasem milkła i blakła, jakby coś ją zakłopotało, jakby coś ukrywała. Nastia postanowiła nie naciskać. Była pewna, że będą miały mnóstwo czasu na spotkania i pogawędki.

***

Michała Maja przedstawiła Nastii jeszcze pierwszego dnia, tuż po podpisaniu umowy o pracę. Miał zająć się przeszkoleniem nowej koleżanki. Szpakowaty mężczyzna około trzydziestki, o chłopięcym uśmiechu i wesołym błysku w oku, czekał już na nią w holu, zaraz przy wejściu.

— Cześć — przywitał dziewczynę. — Ale ziąb. Masz już swoją kartę?

— Cześć — odpowiedziała Nastia. — Tak, mam, dostałam wczoraj.

— To chodź, idziemy po zlecenia.

Razem weszli do zapełnionej automatami sali. Nastia zatrzymała się tuż za progiem, jednocześnie zachwycona i przytłoczona wystrojem wnętrza. Czarna wykładzina na podłodze, hebanowe półkolumny zdobiące białe ściany, rozgwieżdżone niebo na suficie w kształcie kopuły i niewielkie okna, przysłonięte ciemnymi roletami, dzięki czemu światło w pomieszczeniu zdawało się pochodzić wyłącznie z migoczących gwiazd i licznych ekranów. Nastia w jednym momencie zauważyła szczegóły wystroju, natomiast zupełnie nie zwróciła uwagi na kilka obecnych w sali osób, które, zajęte swoimi sprawami, wpatrywały się w monitory automatów. Zapomniała również o Michale i celu, w jakim tu się znalazła.

Wolnym krokiem podeszła do najbliższej półkolumny i delikatnie dotknęła czubkami palców gładkiej powierzchni drewna. Wodziła opuszkami po krzywiznach wyrzeźbionych w czerni kształtnych lilii, przeplecionych drobniejszymi koronami anemonów. Z niemym zachwytem podziwiała kunszt artysty, który z pietyzmem oddał każdy detal kwiatów, każdy słupek i pręcik. Płatki delikatnością mogłyby konkurować z żywymi pierwowzorami.

— Ładne, co?

Nastia odwróciła się. Za nią stał Michał, z rękami w kieszeniach dżinsów. Uśmiechał się lekko.

— Piękne — potwierdziła z rozmarzeniem. — Cała ta sala jest piękna. A sufit wygląda jak prawdziwe nocne niebo... Jest nawet Mgławica Oriona. — Wskazała plamę światła w zimowym gwiazdozbiorze, jaśniejącym na sztucznej sferze.

— Znasz się na astronomii? No, ja byłem zawsze noga z tego, nie potrafię nawet Gwiazdy Polarnej znaleźć.

— Trochę. Takie moje małe hobby.

Nastia nie przyznała się, że w nocny firmament wpatrywała się godzinami, gdy po śmierci siostry nie mogła spać i szukała bliźniaczki w Niebie, do którego wedle słów rodziców powędrowała. Wyglądała jej między gwiazdami na tyle długo, że zdążyła poznać wszystkie konstelacje. Jednak z upływem czasu spoglądała w górę coraz rzadziej, ale zawsze z zachwytem i nieokreśloną tęsknotą.

Otrząsnęła się ze wspomnień i pociągnęła Michała za rękaw wypłowiałej kurtki.

— Wróćmy do pracy. O co tu chodzi?

Mężczyzna zaprowadził dziewczynę do najbliższego urządzenia. Wyjął z kieszeni kartę magnetyczną i wsunął ją w otwór czytnika. Na białym i pustym do tej pory ekranie pojawił się profil świadka.

— Ok, zawartość profilu możesz sobie przejrzeć później. Obsługa jest intuicyjna, więc sobie poradzisz. Teraz skupmy się na tym, co w tej chwili najważniejsze, czyli na pobraniu zleceń. W zależności od sytuacji możesz mieć po kilka zleceń na dzień, a czasem raptem jedno na tydzień. Patrz i ucz się.

Michał dotknął jednej z ikonek. Urządzenie ledwo dosłyszalnie zabuczało i po kilku sekundach wypluło gruby plik kartoników, przypominających wizytówki. Michał zgarnął je do lewej ręki, prawą wyjął kartę. Jego profil zniknął.

— Teraz ty.

Nastia włożyła do czytnika swoją kartę i spojrzała na wyświetlony natychmiast profil. Poza podstawowymi danymi, był dość ubogi. Od razu zorientowała się w nielicznych ikonkach. Dotknęła tej odpowiedzialnej za druk zleceń. Zgarnęła kilka karteczek. Na każdej znalazła imię, nazwisko, ogólne określenie miejsca, datę wraz z czasem dokładnym co do sekundy i dwa symbole — globu i księgi.

***

Mężczyzna ponownie dotknął ikony globu na wizytówce. W miejsce napisów z dwoma nazwiskami pojawiła się mapka fragmentu miasta z pulsującą czerwoną kropką, z adresem i współrzędnymi, na które składał się dziwny ciąg liter i liczb.

— Dobra, to tutaj. — Michał upewnił się, po czym zamknął kartonik w dłoni. Przystanął pod wierzbą, skrywając się za iluzoryczną zasłoną ze zwisających smętnie, pozbawionych liści witek. Nastia stanęła obok niego, opierając się plecami o chropowaty pień.

— Jak tu pusto i cicho. Tak spokojnie... — Westchnęła.

— Teraz.

Michał nie musiał tego mówić. Rozpędzony samochód wypadł z zakrętu, podskoczył na krzywym, wysokim krawężniku. Ze zgrzytem i trzaskami przemknął obok nich i stoczył się w bury nurt rzeki. Nastia zdążyła zauważyć, że kobieta siedząca za kierownicą nie trzymała jej, lecz wisiała bezwładnie, przypięta do fotela pasami bezpieczeństwa. Michał też to zauważył i bezbłędnie odgadł myśli dziewczyny.

— Śpiączka hipoglikemiczna — wyjaśnił.

— Powinna była się zatrzymać przy pierwszych objawach — powiedziała Nastia, którą targały sprzeczne emocje. Z trudem powstrzymywała się przed natychmiastowym pójściem z pomocą tonącej. — Albo wcale nie wsiadać do samochodu.

— Powinna, ale zrobiła inaczej.

— Może jeszcze nie jest za późno... — Dziewczyna zawahała się.

Zrobiła krok w stronę wody, lecz Michał mocno złapał ją za ramię. Gdy się odezwał, głos miał wyjątkowo stanowczy i zimny. Zazwyczaj pogodne oblicze spochmurniało.

— Żadnej ingerencji. Żadnej. Nigdy. Jeśli otrzymujemy zlecenie, to zawsze jest już za późno. Patrz. — Wskazał dłonią miejsce, w którym samochód z bulgotem zniknął pod powierzchnią wody.

Na brzeg wyszła postać. Wyglądała jak wyblakła odbitka starej, czarno-białej fotografii. Gdy przechodziła obok stojącej pod wierzbą pary, skinęła im głową i uśmiechnęła się lekko. Michał odpowiedział tym samym. Nastia tylko gapiła się na zjawę i na trzymane przez nią w ramionach zawiniątko. Kobieta, ledwie minęła świadków, rozmyła się w powietrzu.

— Widziałeś? — wydusiła z trudem przez zaschnięte gardło Nastia. — Była z niemowlakiem! Zabiła i siebie, i dziecko, co za nieodpowiedzialna matka.

— Może tak, a może nie — odparł ze stoickim spokojem Michał. — Może była lekkomyślna i wsiadła za kierownicę bez sprawdzenia poziomu cukru. A może dziecko miało jakiś wypadek i za wszelką cenę chciała je dowieźć do lekarza. A może... Nigdy się nie dowiemy. I nie możemy osądzać, to nie nasza rola. Nastia, patrz.

Posłusznie spojrzała na towarzysza. Na jego otwartej dłoni leżała wizytówka, która w ciągu trzech, czterech sekund zamieniła się w proch. Powiew wiatru zdmuchnął resztki ze skóry mężczyzny.

— Twoja kolej — powiedział.

Nastia wyjęła plik z kieszeni i spojrzała na pierwszą z wizytówek. Samobójczy skok z mostu.

Szli przez park. Dochodziło sobotnie południe i późnojesienne słońce grzało słabo z bezchmurnego nieba. Bezwietrzny, spokojny dzień wywabił z domów wyjątkowo wielu spacerowiczów. Nastia z Michałem wyglądali jak jedna z licznych par korzystających z przyjemnej pogody.

— Wprawdzie już odczułaś przedsmak tego, co cię tu czeka, ale i tak ktoś musi ci to powiedzieć: odprowadzanie dusz to naprawdę parszywa robota. Nie mają znaczenia pogoda, pora dnia czy roku. Masz być na stanowisku i tyle. Chora czy zdrowa. I choćbyś nie wiem jak bardzo chciała, nie możesz pomóc. Nie możesz ostrzec. Pamiętaj, schowaj empatię do kieszeni.

Nastia skupiła uwagę na pierwszym zdaniu i nie słuchała dalszego wywodu. W końcu się odezwała:

— Możesz mi wierzyć, wiem aż za dobrze, że patrzenie na cudzą śmierć to nic przyjemnego. A jak to jest z własną?

— Co? — Wytrącony z rytmu Michał na chwilę stracił wątek i nie zrozumiał, o co zapytała go dziewczyna. — A, własna śmierć? Nie wiem, nie umarłem jeszcze, he-he-he — zażartował. — Ale pewnie łatwiej, bo przede wszystkim dzieje się to jednorazowo. Szast-prast i masz życie z głowy. Nie przejmujesz się mrozem czy upałem, środkiem dnia czy nocy. Chyba... Trzeba by zapytać kogoś z personelu spirytualnego.

Nastia pomyślała o siostrze, przypomniała sobie tamten majowy dzień i ból. Nie była pewna, czy chciałaby Mirkę o to pytać. Zwłaszcza że duch nie był skłonny do zwierzeń na temat tej części egzystencji. Miała za to dalsze pytania do Michała.

— A co z tymi, którzy umierają w miejscach niedostępnych dla przypadkowych ludzi? Jak się wytłumaczyć z obecności w takim miejscu?

— Majka nie wspominała ci o dziale Auxilio?

— Nie. Co to?

— Nasz pracodawca to porządna firma. Nie ogranicza się do zlecenia roboty, ale pomaga ją wykonać. Jeśli masz świadkować gdzieś, gdzie normalnie nie miałabyś dostępu, to możesz być pewna, że ktoś z działu pomocy postara się, żebyś mogła legalnie znaleźć się we właściwym miejscu i czasie.

Nastia zamyśliła się i przez chwilę szli w milczeniu.

— Michał...

— Hmm?

— A czy... czy my będziemy wiedzieć, kiedy i jak umrzemy?

Mężczyzna, zanim odpowiedział, spojrzał na dziewczynę. Ta jednak stawiała machinalnie kolejne kroki, wpatrzona gdzieś w przestrzeń przed nimi.

— Nie. I możesz być pewna, że zlecenie na ciebie dostanie ktoś obcy, ktoś nie z naszego regionu. Żeby uniknąć pokusy ostrzeżenia i oszukania Śmierci. Bo chociaż w sumie tego się nie da zrobić, to takie próby zawsze rodzą komplikacje.

— Dlaczego to robimy? — dopytywała dalej.

— Dlaczego robimy co? — Michał w pierwszej chwili nie zrozumiał pytania. — Dlaczego świadkujemy? Bo nikt nie powinien umierać w samotności, a Śmierć nie może osobiście każdego dopilnować. Tak przynajmniej twierdzi management. Coś w tym jednak musi być, skoro pracujemy dla Niej w taki, a nie inny sposób.

Nastia nie odpowiedziała. Michał, jako doświadczony testis mortis, mógł tylko domyślać się, jakie uczucia i myśli buzują w nowicjuszce. Do mostu dotarli w milczeniu.

***

Końcówka listopada była wyjątkowo deszczowa. Zajęcia na uczelni to jedno, ale chodzenie po różnych zakątkach miasta to znacznie większe wyzwanie przy takiej pogodzie. Nastia, wciąż bez własnego środka transportu, na początek zainwestowała w nowe kalosze i porządny parasol.

Tego ranka wyszła z domu wcześniej niż zwykle, bo pierwsze całkowicie samodzielne zlecenie musiała załatwić jeszcze przed rozpoczęciem porannego wykładu. Pokrywało się ono idealnie z przedświąteczną akcją studencką, w której Nastia już drugi rok uczestniczyła jako wolontariuszka. Przez chwilę dziewczyna nawet zastanawiała się, na ile jest to przypadek, a na ile działanie Auxilio, że tym razem dostała przydział do tej konkretnej dzielnicy. Poprawiła zsuwające się z ramienia ucho siatki wypełnionej zebranymi na uczelni produktami i zatrzymała się przed zaniedbaną kamienicą.

Wypaczone drzwi wejściowe były uchylone. Nastia złożyła parasol i przecisnęła się wąskim przejściem do ciemnego wnętrza. W półmroku namacała poręcz i zaczęła wspinać się po starych, trzeszczących schodach. Na piętrze dobiegł ją płacz małego dziecka i kobiece krzyki. W mieszkaniu naprzeciwko zaszczekał pies. Na kolejnym piętrze minęła się z otyłą, ubraną w znoszoną podomkę kobietą, która obrzuciła dziewczynę podejrzliwym spojrzeniem.

— A ta czego tu szuka? — wyburczała mieszkanka kamienicy, zatrzymując się.

— Dzień dobry. Ja ze studenckiego oddziału Fides... — nie dokończyła, bo kobieta przerwała jej w pół zdania, jednocześnie uważnie lustrując wzrokiem dziewczynę i pełną siatkę:

— A, czyli do starej Marciniakowej! Nowa jest? Wchodzi bez pukania, bo stara głucha i nie słyszy, a drzwi ma otwarte. My jej pilnujem. A, rzeczy zostawi na stole w kuchni, chyba że co trza do lodówki, to niech od razu schowa, coby się nie spsuło. Ja zajrzę później, to wszystko poukładam.

— Dobrze, proszę pani — wydukała cicho Nastia. Pod świdrującym spojrzeniem poczuła się jak na egzaminie u profesora Kleszczewskiego, przed którym drżały wszystkie roczniki studentów od ładnych kilku pokoleń.

Matrona w podomce zniknęła piętro niżej, a Nastia, odetchnąwszy głęboko, popchnęła drzwi mieszkania Stanisławy Marciniak. „Głucha czy nie, przecież nie wejdę tak po prostu” — pomyślała dziewczyna i zawołała:

— Dzień dobry!

Odpowiedziała jej cisza. Nastia weszła do kuchni i na blacie rozłożyła zawartość torby. Zerknęła na zegarek — zostało niewiele czasu. Dziewczyna przeszła cicho do pokoju i stanęła przy łóżku. Zasuszona, wychudzona staruszka leżała z zamkniętymi oczami w wymiętej, dawno niezmienianej pościeli. Zapadnięta pierś ledwie unosiła się w powolnych oddechach. Nastia stała bez ruchu, w myślach odliczając sekundy.

Staruszka otworzyła oczy, uśmiechnęła się lekko.

— Przyszłaś, kochanieńka. Czekałam na ciebie... — powiedziała słabym głosem.

— Ja... — Urwała i przełknęła ślinę, gorączkowo myśląc, co odpowiedzieć. Zdążyła zapomnieć, że starsza pani nie słyszy. — Przyniosłam jedzenie i trochę chemii...

Nastia urwała, zaskoczona wesołymi ognikami w otoczonych zmarszczkami oczach.

— Już mi nie będzie potrzebne. Dobrze wiem, po co przyszłaś. Dziękuję ci, dziecko. Jestem gotowa.

Marciniakowa z westchnieniem zamknęła oczy. Jej duch wstał z łóżka z szerokim uśmiechem na widmowej twarzy. Nastia mogłaby przysiąc, że pani Stanisława mrugnęła do niej, wykonując ponaglający ruch ręką, jakby wyganiała dziewczynę, zanim zniknęła. Młoda kobieta odwróciła się na pięcie i wyszła z mieszkania. Jej rola się skończyła, znalezienie nieboszczki należało do opiekujących się nią sąsiadów.

***

W autobusie wiozącym Nastię na poranne wykłady grało radio. Nie za często się to zdarzało, więc tym chętniej dziewczyna słuchała nadawanego programu. Charakterystyczne pikanie oznajmiło pełną godzinę i rozpoczęły się wiadomości.

— Policja, dzięki anonimowemu donosowi, zapobiegła atakowi terrorystycznemu w stolicy. Podkładający nad ranem ładunki wybuchowe na Placu Defilad zamachowcy zostali schwytani na gorącym uczynku. Komenda ani prokuratura na razie nie chcą ujawniać szczegółów prowadzonego dochodzenia. Na Placu Defilad miał się dziś rozpocząć jarmark bożonarodzeniowy. Organizatorzy przewidywali, że prawie pięćset stoisk ściągnie w ciągu tygodnia ponad pół miliona odwiedzających. W zaistniałych okolicznościach...

Telefon w kieszeni Nastii zawibrował. Dziewczyna wyjęła aparat i zerknęła na wyświetlacz. Wiadomość z firmy była krótka — zwoływano tego wieczoru nadzwyczajne zebranie wszystkich pracowników.

Z sali z gwieździstą kopułą zniknęły automaty, a między półkolumnami pojawiły się czarne monitory. Zgromadzony w pomieszczeniu tłum szemrał. Nikt nie wiedział, o co chodzi i skąd to zamieszanie. W końcu ekrany zamigotały i na wszystkich pojawił się ten sam obraz. Sterylnie biała sala, której podłoga i ściany wyłożone były ceramicznymi kaflami. Pośrodku stał młody mężczyzna. Na chwilę jego twarz zasłoniło logo A.E.T.A.S i napis TRANSMISJA NA ŻYWO, a gdy tylko zniknęły, rozległ się bezbarwny, wyprany z emocji głos.

— Eryku Litwiński, złamałeś punkt pierwszy, ustęp drugi zasad pracy testis mortis. Konsekwencją pogwałcenia podstawowej zasady o nieingerencji w jakiejkolwiek formie jest najwyższy wymiar kary, czyli śmierć in media via. Twoja dusza zostanie oddzielona od ciała, które ulegnie kremacji. Spirit natomiast trafi do archiwum, bez możliwości opuszczenia go i gdzie będzie pracować do końca przypisanego ci czasu. Czy chcesz coś powiedzieć?

Młodzieniec to czerwieniał, to bladł. Przez cały czas zaciskał mocno usta i wydawało się, że nie wydobędzie z siebie ani słowa. Jednak przełknął głośno ślinę i wydusił ochrypłym głosem:

— To nieludzkie. Na jarmarku mieli zginąć niewinni ludzie!

— Nie do ciebie należy sąd. Taki jest ich zapisany koniec. Żaden człowiek nie może go zmienić. Ci ludzie i tak zginą w najbliższych godzinach, w nowo ustalonych okolicznościach. A ty, przyjmując tę pracę, zgodziłeś się na jej warunki. Niech ta egzekucja będzie przestrogą dla wszystkich innych testium w całym kraju. Nie ma wyjątków od reguły.

Nastia stała jak sparaliżowana. Wpatrywała się szeroko otwartymi oczami w pokazywaną na ekranie scenę. Nie śmiała nawet głośniej odetchnąć. Podobnie, jak pozostali zgromadzeni w sali, w której po ostatnich słowach tajemniczego prowadzącego zapanowała nieznośna cisza. Eryk sprawiał wrażenie, że jeszcze chce coś dodać, ale jego ciało nagle zwiotczało i upadło bezwładnie na podłogę. Nastii wydało się, że tuż przed tym dostrzegła krótki, błękitny błysk.

***

Mirka zajęta była pisaniem jakiejś wiadomości, gdy Nastia weszła do biura animārum advectuum. Żywa z sióstr po raz pierwszy mogła zobaczyć, jak pracujące w firmie duchy porozumiewają się w sposób inny niż przez spirytystyczne komunikatory.

Mirka wisiała przy widmowym blacie, w dłoni trzymając widmowe pióro. Na gładkiej powierzchni stawiała drobne litery, które niemal natychmiast wyświetlały się w oknie programu pocztowego na ekranie realnego komputera. Nastia miała wrażenie, że powietrze między biurkami, tym rzeczywistym i widmowym, iskrzy ledwo dostrzegalnie. Gdy Mira skończyła, podniosła głowę i zobaczyła gościa.

— Cześć, siostra. Możesz wcisnąć enter i wysłać s-maila? Skoro już tu jesteś, to nie będę wołać asystenta, a muszę pilnie wysłać tę wiadomość.

— S-maila? — Nastia spełniła prośbę. — Nie przejęzyczyłaś się?

Mira zaśmiała się dziecięco.

— Nie. Tak nazywamy naszą spirytualną pocztę konwertowaną na tę rzeczywistą.

— No tak, teraz już z grubsza rozumiem, jakim cudem trzymałam w dłoni napisaną przez ciebie rekomendację.

— No widzisz, wszystko da się wyjaśnić. Siadaj na chwilę i poczekaj, ja muszę jeszcze zajrzeć na moment do archiwum. Zaraz wracam.

Mirka zniknęła w ramie komunikatora, a Nastia postawiła sobie krzesło przy oknie i przez chwilę siedziała w milczeniu, wpatrując się w pojawiające się na gałęziach drzew pierwsze zielone pąki i listki. „Mówią, że wiosną budzi się życie, ale przecież cały czas towarzyszy mu śmierć, na prawie każdym kroku” — przez głowę Nastii przewijały się niekoniecznie wesołe myśli. Wokół trwał codzienny, typowy dla biura AA gwar, na który dziewczyna nie zwracała uwagi. Po chwili duch Mirki pojawił się przed siostrą.

— Coś się stało? — spytało widmo.

— Hmm? — Nastia odwróciła od okna półprzytomne spojrzenie. — Zamyśliłam się.

— Właśnie widzę, że coś cię trapi. Chcesz o tym porozmawiać? Mam chwilę.

Nastia odwróciła się od okna i poprawiła na krześle. Mirka zawisła w powietrzu w pozycji lotosu, zabrakło tylko charakterystycznego złączenia kciuków i palców wskazujących. Nastia uśmiechnęła się do wspomnienia z dzieciństwa, gdy obie zobaczyły na jakimś filmie medytującą w tej pozycji bohaterkę. Tak im się to spodobało, że wszystkie siostrzane pogaduchy spędzały siedząc tak naprzeciwko siebie.

— Byłam dziś na zleceniu.

— Jakiś szczególny przypadek?

— Każdy jest szczególny. Ten jednak w pewien sposób był wyjątkowy. To znaczy... — zawahała się na moment. Mirka nie poganiała siostry, która kontynuowała po chwili namysłu. — Mężczyzna miał wstrząs anafilaktyczny. Jakiś inżynier czy coś takiego. Robił samotnie pomiary na terenie tej starej fabryki na obrzeżach miasta, wiesz której?

Mirka przytaknęła w milczeniu.

— Nie wiem, co mu zaszkodziło, ale reakcja była gwałtowna i natychmiastowa. Szkoda, że sam zgon taki nie był... — Dziewczyna odetchnęła głębiej i spuściła wzrok. — Natychmiast zsiniał na twarzy, opuchł. Widziałam, jak próbuje wygrzebać coś z torby, ale ręce mu się trzęsły.

— To musiało być straszne — wyszeptał duch. — Sama zginęłam i pracuję w tym biznesie, ale tak naprawdę nie byłam przy żadnej śmierci.

Nastia podniosła spojrzenie na bladą twarz bliźniaczki. Pokręciła powoli głową.

— Wiesz, co było straszne? Stałam za załomem muru i patrzyłam. W końcu zobaczyłam pen w dłoni mężczyzny. Wypuścił go jednak. Strzykawka odtoczyła się kawałek, a on upadł obok. Niby blisko, ale za daleko, żeby mógł dosięgnąć. Mogłam podejść, podnieść pen, zaaplikować mu adrenalinę. Miałam na to czas...

— Nie mogłaś! — zaprotestowała z przestrachem Mirka. — Wiesz, czym to grozi!

— No właśnie. — Dziewczyna wykrzywiła twarz w grymasie, który miał być uśmiechem, ale z którego biła gorycz. — Nie zrobiłam nic. Podeszłam, by wypełnić swoje zadanie dopiero, gdy zauważyłam, że stracił przytomność. Stałam obok przez kolejne, ciągnące się w nieskończoność minuty, aż dusza opuściła ciało. Ale to nie to... To... uczucie, jakie mi wcześniej towarzyszyło. Albo raczej jego brak. Obserwowałam tę agonię jak zza szyby, jak film na ekranie. Bez emocji. To było... to jest straszne. Jakbym traciła człowieczeństwo.

— Nie tracisz go, nie możesz tak myśleć. Po prostu przyzwyczajasz się. I dobrze.

— Dobrze? — prychnęła Nastia. — Co dobrego jest w kompletnym braku empatii?

Mirka nie umiała odpowiedzieć, więc milczała. Nastia zresztą nie czekała na odpowiedź.

— Zapisałam się na kurs kwalifikowanej pierwszej pomocy. Tak dla równowagi. Wiesz, jak nie będę na zleceniu, to przecież mogę pomóc, prawda? Chcę móc pomagać też ratując życie, nie tylko je kończyć... — Ostatnie zdanie dodała prawie szeptem.

Mirka zrobiła gest, jakby chciała położyć dłoń na ramieniu siostry, ale jej cień tylko przeniknął przez ciało.

***

Sobótkowa impreza ściągnęła na błonia większość mieszkańców miasta. Piwo lało się strumieniami, a niepilnowana przez coraz bardziej pijanych dorosłych młodzież robiła, co chciała. Nastia starała się dobrze bawić, słuchając koncertu kilku miejscowych kapel, jednocześnie uważając, by nie stratowały jej tabuny przemieszczających się bez celu i ładu ludzi. Im robiło się później, tym częściej zerkała na zegarek, żeby nie spóźnić się na zlecenie. W końcu, niedługo przed północą, porzuciła koncert i zaczęła przeciskać się spod sceny w kierunku dzikszej części parku. Czerwona kropka na wizytówce prowadziła ją do celu.

Nastia miętosiła w dłoni kartonik. Jego treść znała na pamięć. Nazwisko trzynastolatki, miejsce i czas zdarzenia, przyczynę śmierci — obrażenia w wyniku pobicia. Gdyby chodziło o wypadek, albo jedno silne i szybkie uderzenie, Nastia, która przyszła chwilę wcześniej, pewnie stałaby za ścianą żywopłotu o wiele spokojniej. „Ten dzieciak nie powinien tutaj być o tej porze. Jak rodzice mogli jej nie dopilnować?! Pewnie sami się upili, sukinsyny” — jak nigdy nawet w myślach wyrwało jej się przekleństwo.

Piski, płacz i charczenie gwałconej dziewczynki wwiercały się w mózg Nastii, a odgłosy ciosów odbijały się w nim echem. Odległa muzyka nie była w stanie zagłuszyć tych dźwięków. Dziewczyna zaciskała szczęki tak mocno i nerwowo, że drgał jej każdy mięsień przy żuchwach. Pustą dłoń zaciskała w pięść aż paznokcie wbijały się boleśnie w skórę, czego jednak nie czuła. W końcu zamknęła oczy i zasłoniła rękami uszy. Sama chciała krzyczeć, zamiast tego zagryzała wargi do krwi. Wydawało jej się, że już zdążyła się pogodzić ze śmiercią podopiecznych. Ten przypadek jednak wykraczał daleko poza jej prywatną skalę oswojenia.

W głowie Nastii huczało od natłoku myśli, serce waliło od burzy uczuć. Odeszła w głąb trawnika, byle dalej od krzaków, za którymi rozgrywała się rozdzierająca scena. Dziewczyna sięgnęła w pewnym momencie do kieszeni po komórkę. Palce już zawisły nad klawiaturą, opuszki dotknęły klawiszy 112. Pozostało jeszcze dotknąć zielonej ikony słuchawki. Zamiast tego przycisnęła kciuk do czerwonej. Schowała telefon z powrotem do kieszeni. Przykucnęła, wtulając głowę w ramiona.

„Dlaczego? Dlaczego?! Dlaczego?! Rozumiem wypadek, chorobę, starość. Nawet ludzką głupotę i bezmyślność, która doprowadza do śmierci. Ale TAKIE celowe działanie? Z czystą premedytacją? Nie wytrzymam...”

Podniosła się gwałtownie, nie dbając o to, czy napastnik ją usłyszy. Ruszyła szybko w stronę końca ściany krzewów. „Zabiję go! Nieważne, co potem stanie się ze mną — myślała, przyspieszając kroku. Zatrzymała się w ostatniej chwili. — Zobowiązałam się. Dałam słowo. Muszę postąpić właściwie. Tylko co w takiej sytuacji jest właściwe? — rozważała, stojąc tuż przy pokrytym kwiatami krzaku różanecznika. — Uratowanie życia zawsze jest... Jakie uratowanie? Przecież wiem, że nie zdołam tego zrobić. Ona i tak umrze, jeśli nie teraz, to za kilka godzin. Jedyne co by mi się udało, to oddalić ten moment, w jej sytuacji tylko wydłużyć męczarnię... Nie, tego nie mogę zrobić. Mogę jedynie pomóc jej odejść”.

Nastia pogodziła się ze sobą. Stała bez ruchu, czekając aż dziecko zostanie samo. Gdy tylko usłyszała oddalające się kroki mężczyzny, podbiegła do małej. Po drodze wybrała numer alarmowy. Może i nie uratuje tego życia, ale przecież może spróbować przyczynić się do złapania zwyrodnialca przy minimalnej interwencji i z zachowaniem zasad A.E.T.A.S.

Ze łzami spływającymi po policzkach przyklękła przy dziewczynce. Delikatnie dotknęła sklejonego krwią kosmyka włosów, opadającego na zmaltretowaną twarz. Ujęła ostrożnie połamane palce drobnej dłoni. Przełknęła głośno ślinę, ledwo powstrzymując szloch. Ocalałe oko spojrzało na nią przytomnie.

— Zaraz będzie po wszystkim — wyszeptała Nastia. — Przepraszam, że nie mogę zrobić nic więcej.

Po chwili szara postać podniosła się z ziemi, uśmiechnęła blado do płaczącej kobiety i z dziękującym kiwnięciem głowy zniknęła.

Nastia siedziała przy ciele dziewczynki do przyjazdu policji i ambulansu, cały czas ściskając kruchą dłoń.

EPILOG

Nastia nieraz śmiała się z Michałem lub Mirką, że bycie jedną nogą w grobie, jak mówiła o podzielonej duszy, bardzo pomaga w pracy. Prawdą jednak było, że to na konkretnych przypadkach i bynajmniej nie bezboleśnie nauczyła się świadkować bez zbędnych emocji przy każdym rodzaju zgonu. Stosunkowo szybko stała się jednym z najlepszych testis i otrzymywała najtrudniejsze zlecenia.

Jednak pewnego sierpniowego poranka, gdy przyszła odebrać plik zleceń na kolejny tydzień, jej świat wywrócił się do góry nogami.

Dostała tylko jedną wizytówkę. To już się zdarzało i nie byłoby niczym dziwnym, gdyby nie treść. Na karcie były jej dane.

Nastia wpadła w panikę. Ścisnęła mocno w dłoni kartonik i wybiegła z kamienicy. Niczym wystraszone zwierzątko, pognała biegiem przez miasto do swojego azylu, do domu.

Gdy zatrzasnęła drzwi mieszkania, wciąż stojąc w korytarzu, otworzyła dłoń.

— To musiało mi się przywidzieć — wymruczała. Wzdrygnęła się na dźwięk własnego, drżącego głosu.

Wpatrywała się w wykaligrafowany napis: Nastia Kolasińska, przystanek autobusowy Pogodna, 22 sierpnia 2018, godz. 8:06:48. Dziewczyna dotknęła ikony księgi. Jej dane zniknęły i pojawił się nowy napis: Przypadek precedensowy: koniec podziału czasu, odmowa przedłużenia, konieczność skompletowania duszy przed wysyłką w dalszą drogę. Okoliczności realne: pijany kierowca ciężarówki wjeżdża w wiatę przystanku. Śmierć na miejscu — dekapitacja w wyniku... Nie doczytała. Jej oczy zaszły łzami i świat się rozmył.

Gdyby nie pracowała w A.E.T.A.S., uznałaby, że to jakiś dowcip i się nie przejęła. Jednak miała świadomość, że ta interaktywna wizytówka nie jest żartem. Z kilkumiesięcznego doświadczenia wiedziała też, że jedyną pomyłką mogło być dostarczenie jej zlecenia na siebie samą.

— Najtrudniejsze zadania dla mnie! To zdecydowanie jest na szczycie trudności... Precedens! — Zaśmiała się nerwowo. Śmiech ten natychmiast przeszedł w szloch.

Nastia nie chciała umierać. Tak jak nie chciał nikt w pełni sił, zdrowia i w młodym wieku.

Dwa dni otępiała i niezdolna do trzeźwego myślenia dziewczyna spędziła w łóżku, wychodząc z niego tylko do kuchni i łazienki.

Trzeciego dnia rano, dwudziestego drugiego sierpnia, Nastia zerwała się na równe nogi. Zdała sobie sprawę, że zamykając się w domu nie uniknie przeznaczenia. Jak nikt inny wiedziała, że to tak nie działa.

Pomyślała o siostrze i do głowy wpadła jej szalona myśl, której uczepiła się jak tonący brzytwy. Wyrzucała sobie tylko, że nie pomyślała o tym wcześniej. Musiała porozmawiać z Mirką, a wiedziała, że duch nie może opuścić budynku firmy. Nastia ubrała się w pośpiechu i wybiegła z mieszkania. W zaciśniętej dłoni trzymała kartonik.

Najpierw chciała podejść na przystanek i pojechać autobusem. Jednak przypomniała sobie o pijanym kierowcy i skręciła w inną ulicę. Zerknęła na wizytówkę, która wciąż wyświetlała okoliczności zgonu. A te zaktualizowały się, gdy tylko podjęła decyzję o zmianie trasy. Szybko przeczytała nowy tekst: Rozkojarzony kierowca wjeżdża na przejście dla pieszych na czerwonym świetle. Śmierć w ambulansie w wyniku poniesionych obrażeń wewnętrznych.

Nastia nawet nie sprawdzała adresu. Wiedziała, że na tej trasie miała tylko jedno przejście ze światłami. Skręciła ulicę wcześniej. Zauważyła, że obok opisu okoliczności pojawiła się migająca krwistą czerwienią i wciąż zmieniająca się godzina. To było coś nowego, ale nie miała głowy, żeby się nad tym zastanawiać. Korzystała z każdej dodatkowej, wykradzionej sekundy. Nie zamierzała się poddać bez walki, nawet jeśli stanęła do niej tak późno.

Wybuch butli gazowej w pustostanie. Śmierć na miejscu w wyniku obrażeń głowy spowodowanych zawaloną ścianą.

Dziewczyna miała właśnie mijać rząd starych budynków, przeznaczonych do rozbiórki. Najwyraźniej zamieszkali w nich dzicy lokatorzy. Tuż przed pierwszą z kamienic przebiegła na drugą stronę ulicy. Po chwili powietrzem wstrząsnęła eksplozja. Na chodnik posypały się pojedyncze cegły i całe fragmenty muru. Pył z rumowiska drapał Nastię w gardle, ale ta nawet się nie obejrzała, nie przerwała biegu.

Normalnie zmęczone, nienawykłe do takiego wysiłku mięśnie odmówiłyby działania w połowie drogi. Jednak adrenalina zmieszana z iskrą nadziei i silną wolą przetrwania gnały dziewczynę do celu, tymczasowo maskując ból i wyczerpanie. Nastia co rusz zerkała na wizytówkę i uciekała przed kolejnymi, nieustannie aktualizowanymi scenariuszami śmierci.

Dziewczyna miała świadomość nieuchronności losu, jednak instynkt był silniejszy. Do tego wiedza testis i bieżąca kontrola sytuacji na wciąż zmieniającym treść kartoniku dawały jej przewagę, jakiej nie miał żaden zwykły śmiertelnik. Korzystała więc z niej, jak tylko mogła.

***

Alarm wył nieprzerwanie, wypełniając pokój drażniącym dźwiękiem. Czerwona kropka przemieszczała się po wyświetlanym na ekranie planie miasta. Kontroler siedział sztywno w fotelu. Czuł, jak na całym ciele jeżą mu się włosy. Zestresowany mężczyzna z trudem przełykał ślinę. Śmierć po raz pierwszy w jego dziesięcioletniej karierze odwiedziła to biuro i teraz stała tuż obok, obserwując w milczeniu trasę uciekinierki. Zakazała jakiejkolwiek ingerencji, najwyraźniej pozwalając dziewczynie igrać ze sobą.

***

W końcu Nastia dopadła wejścia do firmy. Wbiegła do środka i od razu skierowała się do drzwi oznaczonych dwiema stylizowanymi, wielkimi literami A. Dział animārum advectuum, transport dusz. Nastia nie miała czasu na rozglądanie się. Jedyne, co dostrzegła, to wyjątkowo bladą i nieostrą postać siostry i jakiegoś starszego mężczyznę. Wyglądali, jakby się kłócili.

— ...jej dość czasu! — chrypiał starzec. — Umowa to umowa i właśnie wygasła!

— Mirka! — Nastia, nieświadoma stojącej za jej plecami smutnej kobiety z pękiem czarnych lilii w ręce, zdążyła tylko wykrzyczeć imię bliźniaczki i osunęła się bez czucia na podłogę w mikrosekundowym rozbłysku niebieskiego światła.

Spomiędzy zgiętych, nieruchomych palców Nastii wysypał się pył.

Kobieta z liliami obserwowała, jak podzielona dusza łączy się ponownie w całość. Czarne oczy odprowadziły ją spojrzeniem, gdy odpływała w dalszą drogę, po czym skierowały się na ciało Nastii. Śmierć wspomniała pierwsze spotkanie z siostrami.

Tamtego dnia, gdy zjawiła się na miejscu wypadku, czas się zatrzymał, a ludzie zastygli w bezruchu. Minęła żywe posągi i stanęła między dziewczynkami. Najpierw spojrzała na zakrwawione ciało. Nieznaczny ruch ręki i nad dzieckiem pojawił się napis: Mirosława, 16 maja 2002. Kobieta przeniosła spojrzenie na opartą na kolanach i dłoniach bliźniaczkę zmarłej, przeczytała: Nastia, 22 sierpnia 2034. Oba ciała łączyła złota wstęga — jedna dusza, dwie daty śmierci.

Kobieta przymknęła oczy. Mirka nie mogła żyć, Nastia nie powinna umrzeć. Jedynym wyjściem był, jak w innych przypadkach takich błędów przydziału duszy, kompromis — niepełne życie, niepełna śmierć. Czas podzielony na pół.

Wstęga została przerwana. Świetlista postać chwyciła wyciągniętą dłoń kobiety w czerni. Świat ruszył, Nastia poderwała się na nogi. Wokół znów zahuczał gwar głosów.

Autorka o sobie:
Archeolog z wykształcenia, dziennikarz z zawodu. Debiutowała w magazynie „Fahrenheit” w 2010 roku. Jej teksty pojawiały się między innymi w „Esensji”, „Creatio Fantastica”, „Fantomie”, „Świcie ebooków”, „Fantazmatach”, „Silmarisie” i „Szortalu”. Kilkukrotnie wyróżniona w konkursach Świetlnego Pióra. Dumna matka tytułowego opowiadania w antologii „Na nocnej zmianie” z Fabryki Słów. W 2017 roku dwukrotnie nominowana do nagrody imienia Janusza A. Zajdla. W 2019 roku debiutowała powieścią „Słowodzicielka” w Wydawnictwie Dolnośląskim. Obecnie pisze tom trzeci, a tom drugi, którego tytułu nie może zdradzić jeszcze przez kilka dni, wyjdzie na początku 2020 roku.

Anna Szumacher

NekroMarta

Usłyszała dzwonek telefonu, kiedy uklepywała łopatą wciąż świeżą ziemię. Otarła pot z czoła, zostawiając na twarzy ciemną, poziomą smugę.

— Kogo licho niesie? — burknęła, prostując się.

Telefon umilkł, więc Marta uznała, że nie musi lecieć do domu. Jeśli to coś pilnego, zadzwoni znowu. Krytycznie przyjrzała się swojemu dziełu. Podłużna hałda wciśnięta między grządki z pomidorami jednoznacznie przywodziła na myśl mogiłę. Jakoś trzeba będzie to zamaskować. Może wreszcie zrobi skalniak, skoro już ma taką zgrabną górkę?

Telefon rozdzwonił się ponownie, więc Marta wbiła łopatę w ziemię i w ubłoconych traperach pognała do domu. Dopadła do aparatu po trzecim dzwonku.

— Czego? — warknęła zdyszana, odbierając w ostatniej chwili. — Pali się?

— Oj, przeszkadzam? — usłyszała zaniepokojony głos swojej koleżanki Jagny. — Nie chciałam.

— Nie przeszkadzasz.

Marta zaczęła rozwiązywać buty. Ta rozmowa, jak każda z Jagną, trochę zajmie, więc równie dobrze mogła iść do kuchni i zrobić sobie herbaty. Robota nie ucieknie. Teraz już nie…

— Chodzi o Piotrka. — Głos Jagny był tak ostrożny, że mógłby z marszu zostać zatrudniony jako saper.

— Pozbyłam się dupka — warknęła mściwie Marta, przeglądając szafkę w poszukiwaniu herbaty malinowej. — Tego dwulicowego zdradliwego gnoma, przy każdej okazji doprowadzającego mnie do pas...

— Mam nadzieję, że nie na dobre! — pisnęła Jagna po drugiej stronie słuchawki, przerywając gniewny wywód. — Bo to wszystko straszne nieporozumienie! Właśnie się dowiedziałam. Wcale cię nie zdradził, chodziło o zupełnie innego Piotrka, młodszego brata Maryśki, a nie o tego twojego...

Marta westchnęła, wyglądając przez okno. Jagna jeszcze coś mówiła, ale dziewczyna już tego nie słyszała. Patrzyła na świeżą mogiłkę wśród pomidorów. Może trochę się pośpieszyła. Ale zawsze była nerwowa.

— Nie na dobre — odpowiedziała w końcu, przerywając potok słów znajomej. — Słuchaj, muszę kończyć. Mam tutaj, no, taką rozgrzebaną sprawę. Wiesz, jedną z tych przyziemnych. Zadzwonię później, dobra?

— Aha. I pozdrów Piotrka jak się pogodzicie, okej?

— Jasne. — Marta się rozłączyła.

Tylko najpierw musi go odkopać.

***

Ludzie mają różne pasje. Niektórzy podróżują. Inni kolekcjonują porcelanowe kotki. Albo chorobliwie kupują książki, których potem nie mają czasu przeczytać. Marta była kompletnie wkręcona w nekromancję, tak jak jej mama, dziadek, prapradziadek i prapraprababcia, w prostej linii aż do Rogera Bacona. Ten ostatni wsławił się w opowieściach rodzinnych tym, że przez przypadek wezwał diabła. Uznał, że jak już mu się udało, to z tego skorzysta i wycisnął z rogatego wiedzę o tym, jak stworzyć proch strzelniczy.

Marta nie przyzywała diabłów, straszliwie potem jechało w domu siarką i całymi dniami nie dało się tego wywietrzyć, a pożytek z nich w sumie mizerny. Za to w nekromancji była prawdziwym specem.

Teraz siedziała przy stole kuchennym, machała nogami i przeglądała spis treści skserowanej księgi czarnomagicznej. Głupio byłoby upaprać średniowieczny oryginał sosem krewetkowym, prawda?

— Martwy szept... nie, to nie to... Przywołanie upiora... też nie. O, mam, Ożywienie zwłok! — Ucieszyła się.

Do tej pory ćwiczyła zaklęcie ożywiania zwłok sporadycznie i to raczej na małych domowych zwierzątkach, dzięki czemu od siedemnastu lat miała tego samego chomika, którego przywracała do życia średnio raz na dwa-trzy lata. Po rytuale chomik nie wydawał się wiele głupszy, nie zachowywał się w każdym razie jak filmowy zombie. Ot, był jak zawsze. Z Piotrkiem powinno stać się tak samo.

Zerknęła na potrzebną ofiarę. Krew i jeden srebrniak, dobrze pamiętała.

Wstała i ruszyła do salonu, w którym znajdowało się potężne akwarium. Owszem, mogła wykupywać srebrne monety po aukcjach, ale z rybami, zwanymi srebrniakami, było prościej. Nie jej wina, że w zaklęciach istniały luki lingwistyczne. W ten sposób jednym ciosem załatwiała i „srebrniaka”, i krew. No i lubiła pieczoną rybę. Dziś będzie w sosie brokułowym. Akurat się upiecze, zanim Piotrek dojdzie do siebie.

***

Odkopanie zwłok zajęło jej cholernie dużo czasu. Na szczęście Piotrek był jeszcze w miarę świeży, choć pewnie będzie narzekał na skurcze w mięśniach. Dobrze, że przed wrzuceniem do dołu owinęła go w koc, przynajmniej nie uwalał się ziemią.

Stanęła przy stoliku turystycznym, chwilowo robiącym za stół ofiarny, i chwyciła tłuczek. Zamachnęła się.

— Ekejroba srekeil... — zaintonowała władczo i rozkazująco, zgodnie z instrukcją.

Chwilę później w dziurze rozległo się rzężenie i pokasływanie. Marta pomogła wyleźć swojemu chłopakowi na powierzchnię i wciąż mocno skołowanego zaprowadziła do salonu.

— Ma... Martuś? — zacharczał.

No, jak nowy.

***

Zaklęcie zadziałało perfekcyjnie. Poza kacem, który z jakiegoś powodu dręczył Piotrka przez kolejne kilkanaście godzin po zmartwychwstaniu (biedny chomiczek — pomyślała Marta) w chłopaku nie nastąpiła żadna zmiana. Nadal zostawiał porozrzucane skarpetki koło kosza na brudy, nie opuszczał deski klozetowej i całe godziny tłukł w „Rise of the Necromancers”, kompletnie nieświadomy, że jeden z nich kręci się po domu.

Martę jego bałaganiarstwo i marnowanie czasu na głupoty irytowało tak samo jak poprzednio. Jednak trzymała nerwy na wodzy. Nie mogła go zabijać zawsze, gdy ją czymś wkurzył. Przecież za którymś razem jej ogrodowe akrobacje zwróciłyby uwagę sąsiadów. A ona ceniła sobie anonimowość.

Jednak któregoś dnia wróciła z miasta i już od progu wiedziała, że coś się zmieniło. W domu było za dużo... życia.

Zmrużyła oczy i ruszyła przed siebie. Najpierw zobaczyła ziemniaki walające się po kuchennej podłodze, które jakimś cudem same wyturlały się z worka. Na przykład przez tę dziwnie wyglądającą, jakby wygryzioną dziurę. Zajrzała do salonu i spostrzegła żółtawą plamę na białym dywanie. Nerwowo ruszyła schodami na górę. W połowie ich wysokości zamarła, wstrząśnięta. Pochyliła się i powoli, z nabożną czcią podniosła jeden z czarnych, delikatnych sandałków wykładanych kamieniami szlachetnymi.

— Moje Weitzmany — zaszlochała, patrząc na obśliniony i nadgryziony bucik, perłę jej kolekcji, na którą wydała kilka pensji. — Moje piękne dzieci...

Wtedy usłyszała ruch.

— O, wróciłaś — powiedział Piotrek stając u szczytu schodów. W ramionach trzymał śpiącego szczeniaka. — Sorry za ten klapek.

W tym momencie w Marcie coś pękło.

***

Tego wieczora ubijała ziemię z wyjątkowym zapałem. Tłukła łopatą w już i tak twardą glebę, to klnąc pod nosem, to rzucając wyzwiskami tak głośno, że sąsiadka z naprzeciwka zawisła na płocie zaintrygowana. Teraz obserwowała sytuację z rosnącym zdumieniem.

A Marta na zmianę uderzała hałdę stalowym czerpakiem i skakała po niej, drąc się wniebogłosy. Wreszcie przystanęła zziajana, zlazła z kurhaniku, splunęła na niego z wyraźną nienawiścią, po czym wrzasnęła na odchodne:

— Więcej nie wracaj!

Pomaszerowała z powrotem do domu. Cóż, będzie musiała powiedzieć Jagnie, że znowu jest wolna. A jeśli zapyta o Piotrka, to powie jej, że po ostatniej kłótni zupełnie jakby zapadł się pod ziemię...

Po drugiej stronie czarnego lustra

Anna Szumacher

A kiedy System już nas zje, kiedy każdy nasz ruch będzie kontrolowany i nagrywany, kiedy sztuczna inteligencja przejmie kontrolę nad światem... czyli o technologii i czarnej przyszłości słów kilka.

„Black Mirror”, serial, który wystartował na Netflixie w 2011 roku, wstrząsnął zapewne niejednym widzem, pokazując w krzywym zwierciadle pułapkę, w jaką wpadła ludzkość opierając się na „nowoczesnych technologiach”, stałym dostępie do Internetu i wszędobylskiej sztucznej inteligencji. Do tej pory wyszło pięć sezonów serialu i przynajmniej kilka książek wykorzystujących i popularność, i poruszaną przez twórców tematykę. Niektóre skupiają się bardziej na serialu, inne na wymiarach psychologicznych, politycznych i moralnych związanych z życiem w XXI wieku w krajach pierwszego świata. „Black Mirror. Czy to już się dzieje” Fabia Chiusiego to książka drugiego typu. Co oznacza, że możecie ją spokojnie czytać bez znajomości serialu, by zrozumieć, co chce przekazać autor. Serial jest tu tylko podkładką, punktem wyjścia, który pozwala poruszyć konkretny problem. Bo to książka o problemach.

Najpierw kilka słów o samym wydaniu. Opublikowana w 2018 roku we Włoszech i rok później u nas książka składa się z dziewięciu rozdziałów, dosyć długiego wstępu odautorskiego, posłowia i dodatkowo komentarza od polskiego wydawcy. Ostatecznie dostajemy nieco ponad trzysta stron niemęczącego dla oka, rozświetlonego tekstu opakowanego w twardą okładkę, dającą wrażenie „dwuwymiarowości” dzięki błyszczącym elementom. Książka jest też porządnie szyta, a nie klejona, co jest zaletą dla każdego, kto nie lubi szukać wypadających kartek po całym domu.

A teraz do tekstu. O ile wstęp jest trochę przydługi i nudnawy (tak, tak, autor siedział w pociągu i ogólnie oddawał się ponurym rozmyślaniom), o tyle reszta książki poprowadzona jest naprawdę interesująco i łatwo wciąga. Kolejne rozdziały opowiadają o konkretnych problemach, z jakimi już teraz boryka się ludzkość albo o takich, które w wersji przerysowanej pokazane są w serialu, a nas, obywateli XXI i XXII wieku, niechybnie czekają.

Rozdział pierwszy, „Computer Love”, pochyla się nad tematem wirtualnych związków, randkowania przez Internet, ale też systemów parujących ludzi na zasadzie podobieństw czy wspólnych zainteresowań. Omawia też oszustwa algorytmiczne, jakim poddawani są ludzie, a także „badania” nad wirtualnym parowaniem. Zadaje też pytanie, kiedy to system a nie wolna wola będzie odpowiedzialny za wybór, z kim mamy spędzić noc. Albo resztę życia.

Rozdział drugi, „Żyć bez końca”, porusza temat nieśmiertelności. Tej, którą może dać nam technologia powoli wymieniająca wszystkie nasze narządy do momentu, kiedy staniemy się cyborgami. Tej, którą możemy uzyskać, tworząc wirtualny awatar idealnie odwzorowujący nasz wygląd, zachowania, wiedzę i sposób mówienia. W końcu tej, którą kiedyś możemy osiągnąć podłączając mózg do Internetu albo przeprowadzając swoją świadomość do chipa, jak pokazano chociażby w innej książce (a potem serialu), czyli „Modyfikowanym Węglu”. Wszystkie te wersje nieśmiertelności mają swoje zalety, ale im dłużej im się przyglądamy, tym więcej wad w nich widać.

Rozdział trzeci, „Zaufaj mi”, może się okazać najbliższy naszemu współczesnemu życiu, bo opowiada o tym, że ludzkość ufa ocenom i recenzjom. Szukasz restauracji? Sprawdź, która ma dużo gwiazdek w Internecie. Potrzebujesz Ubera? Popatrz, kto ma dobre oceny od pasażerów. Chcesz kupić książkę? Zerknij na ilość i wysokość ocen na jednym z portali książkowych. To także rozdział o tym, jak uzależnieni stajemy się od ilości lajków, serduszek i komentarzy na portalach społecznościowych, bo nasza popularność i status w społecznej hierarchii oparte są na tym samym algorytmie co mrożona pizza. A wy ile lajków dzisiaj dostaliście?

Rozdział czwarty, „Pamięć absolutna”, w dużym skrócie opowiada o tym, że wszyscy jesteśmy obserwowani i kontrolowani. Cała nasza przeszłość zapisana jest w miliardach megabajtów i pikseli, co sprawia, że praktycznie nie istnieje. Jak to możliwe? Musicie sprawdzić sami.

Rozdział piąty, „Oszustwo”, skupia się na temacie poprawiania rzeczywistości, celebrytach ledwo widocznych spod filtrów graficznych i martwych gwiazdach kina wskrzeszanych na ekranie. To także rozdział o trollach, cyfrowej propagandzie i fake newsach. Podobne problemy znajdziemy w kolejnej części.

Rozdział szósty, „Awatar walki, awatar władzy”, skupia się na polityce, populizmie i demokracji internetowej. Tematy, jak widać, również bardzo na czasie.

Rozdział siódmy, „Bez obaw”, skupia się na temacie kontroli absolutnej: chipach, aplikacjach, przeglądaniu cudzych telefonów i komputerów, śledzeniu maili, kontrolowaniu zdjęć. A także o tropieniu znajomych, patrzeniu przez ramię pracownikom i potrzebie stałej wiedzy co do miejsca pobytu i działaniu naszych bliskich: dzieci, rodziców, małżonków, partnerów. O stałej kontroli i uzależnieniu od tego, co dzieje się tu i teraz — głównie online — mówi też następna część książki.

Rozdział ósmy, „Podłączeni i ocaleni”, dzieli ludzi na tych, którzy wpadli w pułapkę mediów społecznościowych i tych, którym udało się uciec. Kontrowersyjne, a jednak prawdziwe...

Ostatni rozdział, dziewiąty, „Gdzie koniec, tam nowy początek”, pokazuje, jak fantastyka naukowa może pomóc przy rozwiązywaniu współczesnych problemów. Ten gatunek pozwala wymyślić, jak podchodzić do zagadnień w nieoczekiwany i alternatywny sposób, jak zmieniać politykę i systemy gospodarcze używając nowatorskich metod. Ten rozdział tłumaczy też, jak kolejne zawirowania społeczne i światowe wpływają na... kupowanie konkretnych książek opowiadających o światach antyutopijnych, utopijnych i dystopijnych. Mówi też o sposobach walki z reżimem i radzenia sobie z rzeczywistością. A przede wszystkim o nie wpadaniu w pułapkę przyszłości.

Posłowie i notka od polskiego wydawcy domykają publikację, która pewnie całkiem nieźle się sprzeda ze względu na tytuł nawiązujący do ekranizacji Netflixa, choć, jak mogliście się już domyślić, „Black Mirror” jest tylko pretekstem do głębszych rozważań. I dobrze, bo może skłonić bardzo licznych widzów do nieco głębszych rozmyślań. A to już połowa sukcesu, byśmy któregoś dnia nie obudzili się w świecie, w którym wcale nie chcieliśmy się znaleźć.

Tytuł: BLACK MIRROR. CZY TO JUŻ SIĘ DZIEJE
Autor: Fabio Chiusi
Tłumacz: Agata Pryciak
Wydawnictwo: Wydawnictwo Dolnośląskie
Data wydania: 16.10.2019 r.
ISBN: 9788324583997
Liczba stron: 304
Gatunek: literatura faktu

Światy wymieszane

Justyna Lech

Widmo zagłady wielopoziomowego, barwnego uniwersum. Klony, smoki, cyborgi i czarownice. Magiczne portale, pojazdy kosmiczne oraz zyskujące świadomość oprogramowanie. Najnowsza powieść Magdaleny Świerczek-Gryboś kusi czytelnika fascynującą, pełną fantazji wizją.

W Zrzeszonych Wszechświatach, czyli multiwersum z wertykalnie ułożonymi krainami miała miejsce niezwykła katastrofa: z więzienia uciekł osobnik zwany Burzą. Jego przejście przez niektóre obszary wywołało niemal całkowitą ich zagładę, a w rzeczywistości pojawiły się pęknięcia mogące doprowadzić do unicestwienia całego uniwersum. Co więcej, w poukładanym do tej pory kosmosie pojawiają się nowe istoty — dzieci Burzy, które wędrują śladami swego twórcy, siejąc śmierć. Czy próby naprawienia zniszczeń i ratowania świata mają jakiekolwiek szanse powodzenia?

Podobnie jak poprzednia pozycja Magdaleny Świerczek-Gryboś („Openminder”) „Dzieci Burzy” rozgrywają się w barwnym, pełnym niesamowitości uniwersum, a fabuła obfituje w zagadki i spiski na gigantyczną skalę. Zaczynając lekturę nie wiemy, kim był Burza, co się z nim stało i kto jest odpowiedzialny za jego uwięzienie i ucieczkę. A to dopiero początek tajemnic, w toku rozwoju akcji mnożą się bowiem i wątki, i bohaterowie o zawiłych i obfitujących w sekrety historiach. Wyobraźnia autorki prowadzi nas przy tym przez fantastyczne miejsca, zaludnione przez najdziwaczniejsze istoty. Najwdzięczniejszym z nich jest czarnobylska Strefa Wykluczenia w książce zamieniona w wielki, cudowny ogród, jednak ponieważ Zrzeszonych Wszechświatów jest niemal sto, a każdy z nich ma swoje podwymiary (w książce porównane do snów), baśniowy obszar nad Prypecią to tylko początek niesamowitości, których w książce nie brakuje.

Rozmach i fantazja to zdecydowanie najmocniejsze strony „Dzieci Burzy”. Zasada działania Zrzeszonych Wszechświatów pozostaje niejasna i mimo prób dodania naukowej podbudowy i używania technicznego żargonu mamy tu do czynienia z fantasy. Nie przeszkadza to jednak w odbiorze, magia i baśniowość dodają bowiem uroku temu niesamowitemu uniwersum. Szkoda, że autorka nie do końca wykorzystuje potencjał wykreowanego przez siebie świata: nie wiadomo, po co stworzyła aż tyle poziomów rzeczywistości, skoro w fabule wykorzystuje tylko kilka. Poza opisaną dość szczegółowo Strefą Wykluczenia czytelnik ogląda różne miejsca pobieżnie i krótko, jakby przelatując nad spektakularnymi krajobrazami, by za chwilę znaleźć się gdzieś indziej. Do tego autorka równie chętnie kreuje interesujących bohaterów, jak ich porzuca, nie pozwalając się rozwinąć i dać polubić czytelnikowi. Powieść liczy sobie niecałe trzysta stron, choć miejsc i postaci wystarczyłoby na cykl o objętości „Malazańskiej Księgi Poległych”.

Ta skrótowość przy piętrowej intrydze na kosmiczną skalę sprawia, że ostatnie sto stron to właściwie seria dialogów i infodumpów, a wiele z obmyślonych przez autorkę wątków przedstawionych jest na tyle pobieżnie, że ich głębia po prostu umyka. Pomysł, na którym opiera się książka, mógłby być pretekstem do ciekawej dyskusji zarówno o uczuciach, jak i o wykluczeniu i konserwatywnej, hierarchicznej wizji społeczeństwa, wszystko to jednak przykrywają pędzące na złamanie karku wyjaśnienia kolejnych tajemnic. Z tego też powodu zabrakło zróżnicowania języka postaci, a dialogi często brzmią sztucznie: bohaterowie wygłaszają górnolotne kwestie i tyrady, właściwie nie rozmawiając ze sobą naprawdę.

Mimo tych mankamentów „Dzieci Burzy” czyta się szybko, a urok wykreowanego w nich uniwersum pozwala wybaczyć potknięcia. Powieść aż prosi się o fanowskie ilustracje, które oddałyby bogactwo Zrzeszonych Wszechświatów.

Tytuł: DZIECI BURZY
Autor: Magdalena Świerczek-Gryboś
Wydawnictwo: Alegoria
Data wydania: 01.09.2019 r.
ISBN: 9788362248438
Liczba stron: 298
Gatunek: fantasy

Przebudzenie magii

Marianna Szygoń

W niespokojnym świecie po wojnie domowej i wciąż jeszcze tlącej się rewolucji zaczynają dziać się dziwne rzeczy. Bohaterowie, ludzie na pozór tak pragmatyczni i racjonalni jak my, choć zdążyli już zapomnieć stare legendy i przestali wierzyć w bezsilnych bogów, zderzą się na kartach powieści z nieznanym, które przetrwało w gęstwinie prastarego lasu. Czy wyjdą z tego starcia zwycięsko?

„Pamięć lasu. Opowieści starych drzew” przedstawia losy oddziału rewolucyjnej armii (której bliżej raczej do organizacji paramilitarnej niż regularnego wojska), przybywającego do małego miasteczka Sola z niebezpieczną misją. Jego mieszkańcom, choć walki w tych okolicach dawno wygasły, wciąż uprzykrza życie zbuntowany oddział partyzancki, dokonujący gwałtów, grabieży i samosądów. Kapitan Asger Sidort otrzymał rozkaz, by skłonić leśnych do przyłączenia się do armii albo zneutralizować ich, gdyby stawiali opór. Zadanie tylko na pierwszy rzut oka wygląda na prostą, żołnierską robotę. Okazuje się bowiem, że partyzanci pod wodzą okrutnego Saprina mają wielu sympatyków wśród miejscowej ludności, agentów w solskim garnizonie oraz niezwykłe umiejętności, nabyte podczas wielu lat spędzonych w lesie. Nie wszystkie z tych umiejętności da się do końca i logicznie wytłumaczyć, choć lekarz oddziału, porucznik Kerk Tor, gardząc przesądami, stara się znaleźć dla nich racjonalne wytłumaczenie. Tragiczne i tajemnicze zdarzenia następują po sobie tak szybko, że łączenie ich tylko i wyłącznie z brutalnością i zdziczeniem leśnych zdaje się nie wystarczać, zwłaszcza, że las, jak się okazuje, ma długą i niesamowitą historię. Na dwustu sześćdziesięciu stronach książki przekonujemy się, jak jest naprawdę i czy wszystkie niecodzienne wydarzenia rzeczywiście można wyjaśnić przesądami i bujną wyobraźnią ludzi.

Choć wydawnictwo Alegoria ma w ofercie wiele książek dla dzieci, powieść Agnieszki Osikowicz-Chwai adresowana jest raczej do czytelników dorosłych. Bohaterowie to ludzie z często tragiczną i trudną przeszłością, wojna na wielu z nich odcisnęła trwałe piętno. Czasy są niespokojne, zewsząd mogą spodziewać się zdrady i śmierci. Autorka nie unika scen walk, pojedynków, pacyfikacji wiosek i skrytobójstwa, ma jednak dobrą rękę do opisów, więc nawet czytelnicy nie przepadający za elementami batalistycznymi nie powinni narzekać. Moim zdaniem, choć oczywiście nie jestem znawczynią militariów i sztuk walki, więc piszę to z punktu widzenia przeciętnego czytelnika, wszystkie sceny bitewne czy pojedynkowe zostały przedstawione w sposób przekonujący i, co ważniejsze, pomimo iż na kartach powieści pojawiają się często, to za każdym razem logicznie wynikają z akcji.

Choć powieść należy do nurtu fantasy i dzieje się w fikcyjnym państwie, świat w niej przedstawiony nie jest diametralnie odmienny od naszego, przypominając przełom osiemnastego i dziewiętnastego wieku w Europie. Do tego stopnia, że podczas czytania często ulegałam wrażeniu, że mam do czynienia z książką historyczną. Oczywiście formacje zbrojne, wojny, rewolucje, miejsca czy zwyczaje są zmyślone. Opisane zostały jednak w taki sposób, że — pomijając elementy fantasy — nie miałabym większych oporów, by uwierzyć w ich autentyczność, zwłaszcza że wspomniane elementy fantasy nie „biją w oczy” od samego początku.

Muszę też przyznać, że postacie są wiarygodne, a same wydarzenia tworzą fabułę w sposób tak naturalny, że podczas lektury nie doświadczymy większych zgrzytów. Powieść czytało mi się szybko i gładko, jednak w jednym miejscu nie od razu odgadłam, że mam do czynienia z retrospekcją i zastanowił mnie pewien przeskok między głównym nurtem powieści a epilogiem, który, oczywiście subiektywnie, odebrałam jako pewną rysę na ciągłości historii. Nie przeszkadzało mi to jednak w lekturze i debiut książkowy Agnieszki Osikowicz-Chwai uważam za udany, a czas spędzony z książką będę wspominać przyjemnie.

Tytuł: PAMIĘĆ LASU. OPOWIEŚCI STARYCH DRZEW
Autor: Agnieszka Osikowicz-Chwaja
Wydawnictwo: Alegoria
Data wydania: 2019 r.
ISBN: 978-83-62248-51-3
Liczba stron: 265
Gatunek: fantasy

Flaki, robaki i sny umarłych

Anna Szumacher

„Sny Umarłych. Polski Rocznik Weird Fiction 2019” — to w skrócie bardzo, ale to baaaardzo grube tomiszcze z 31 tekstami napisanymi prozą (trzema tłumaczonymi) i garstką dziwnowierszy na koniec. W sumie 538 stron tekstu budzącego we mnie skrajnie różne emocje.

To nie będzie pieśń pochwalna akcji promowania w końcu niezwykle ciekawego i niedocenianego współcześnie gatunku weird. A szkoda, bo w antologii pojawiło się kilka naprawdę interesujących tekstów. Może nawet kilkanaście. Ale jest ich ponad trzydzieści. Tak, słusznie przypuszczacie, że jeśli jakaś połowa jest interesująca, to mniej więcej jedna trzecia jest jednocześnie interesująca i dobra. A reszta? No to od ogółu do szczegółu...

W antologii dostajemy wręcz hurtową ilość dosyć długich tekstów, co powoduje, że można mieć niestety wrażenie, że zostały przyjęte wszystkie opowiadania, jakie pojawiły się na skrzynce redakcyjnej. A więcej wcale nie oznacza lepiej. Ostatecznie mamy nawet nie cegłę, a europaletę miejscami wątpliwej jakości. Przede wszystkim dlatego, że cześć utworów to nie jest nawet weird, czyli nie spełnia podstawowych wymagań. Co nie oznacza, że nie ma wśród nich tekstów bardzo udanych. Są też te mniej udane i w większości to po prostu horrory — na dodatek kiepskie. Obrzydliwe na siłę i jednocześnie tak samo ciekawe i porywające jak pozytywistyczne lektury szkolne. To jedna grupa tekstów.

Druga grupa (tak, to oznacza więcej niż jeden) to zwykłe strumienie świadomości bez krzty formy i treści. Niezdatne do czytania. Nienadające się do jakiejkolwiek publikacji. Koszmar każdego czytelnika i grzech redaktora, który je przepuścił.

Potem jest już lepiej, ponieważ trzecia grupa tekstów to opowiadania mające pomysł i wykonanie, którym jednak czegoś brakuje. Tym „czymś” w przeważającej większości jest zakończenie. Niestety w kilku tekstach antologii widać (a przynajmniej takie odnosi się wrażenie), że autorzy zaczęli pisać i dobrze im szło, a potem nagle odkrywali, że powinni w którymś momencie zakończyć i kompletnie nie wiedzieli jak. A nie ma to jak zarżnąć dobre opowiadanie złym zakończeniem. Albo brakiem zakończenia. Myślę, że autorzy tych tekstów zdają sobie z tego sprawę — że ich teksty są dobre, ale mogłyby być lepsze.

No i jest ta czwarta grupa, czyli małe grudki złota, drobne perełki, które czasami trzeba wyłuskiwać w bólach. I właśnie o nich warto wspomnieć konkretniej, bo wbrew pozorom ta antologia nie jest aż taka zła. Po prostu bardzo dobrze się maskuje. Jej honor ratują następujący autorzy i ich teksty:

„To nie ja stwarzam światy” Marty Kładź-Kocot niestety nie zapada w pamięć (do recenzji musiałam sprawdzić, o czym ten tekst był), ale przynajmniej spełnia wymogi bycia weird. Napisane jest porządnym literackim językiem, ma w miarę sensowne zakończenie i jest wystarczająco dobre, by obronić się samo. Tyle że nie wyróżnia się na tyle, by po przeczytaniu trzydziestu tekstów pod rząd nadal pozostać wśród tych, które się kojarzy.

„Wyrodna” Pauliny Rezanowicz to w sumie dramat obyczajowy z wątkiem fantastycznym, ale fabuła poprowadzona jest sprawnie, postaci dobrze zarysowane, a historia tak bardzo ludzka i opowiadająca o wewnętrznych demonach i pragnieniach, że spokojnie można by jej przyczepić odznakę „Stephen King approves”. Nikt tak nie pisze o ludzkich słabościach jak Król, ale Paulina Rezanowicz zdecydowanie wie, jak pociągać za te same sznurki.

Agnieszka Fulińska także odeszła nieco od weird w swojej onirycznej, prawie baśniowej historii snutej jakby przy ognisku lub przy świecach. „Zima” napisana jest pięknym, plastycznym językiem i choć autorka nie odkrywa w swojej opowieści Ameryki i można się mniej więcej domyślić zakończenia, to jeden z lepszych tekstów antologii. Aż można poczuć mróz i powiew lodowatego wiatru.

„Jurodiwy” Mariusza Wojteczka to sto procent udanego weird w weird. Mamy tu wszystko: pomysł, dobrze poprowadzoną fabułę, ciekawe postaci, autentycznie rozrysowane relacje międzyludzkie i kryminalną tajemnicę. Ogół jest przemyślany, opakowany w dobry język, nic tylko czytać.

„Skierowanie” Piotra Bareja to kolejny tekst wart uwagi. Wchodzi pod skórę ponieważ mógłby mówić o każdym z nas. Pokazuje świat absurdalnej biurokracji, dziwnych skierowań i choć dzieje się w domyśle w przeszłości, to jest bardzo aktualny. Tak, jestem rozczarowana zakończeniem, ale mimo to tekst się broni. Chciałabym się dowiedzieć więcej o innych pracownikach tej instytucji, bo naprawdę przemówili mi do wyobraźni.

„Ziemia mówi” Jakuba Bielawskiego to tekst z tej samej parafii co opowiadanie „To nie ja stwarzam światy”. Jest dobrze napisany, ma poprawną fabułę i za nic w świecie bym sobie nie przypomniała, o czym jest, gdybym nie przeczytała drugi raz wyrywkowych fragmentów.

Bardzo dziwnym i niepokojącym (czyli same zalety) tekstem jest „Akustemologia” Anny Marii Wybraniec. Inne spojrzenie na świat jest zawsze ryzykowne w fachu pisarza, bo można się strasznie przejechać, ale autorka udźwignęła ten ciężar i w radosnych podskokach trafiła do topki najlepszych tekstów antologii. Tutaj wszystko jest na miejscu: pomysł, fabuła, zakończenie i emocje.

„Wina nowego świata” Lecha Baczyńskiego nie jest może wybitnie dobrym tekstem, ale za to widać, że autor miał pomysł i postanowił zainwestować głównie w zakończenie. To duża sztuka w przypadku drabbli i jest równie ważna w przypadku dłuższej formy. Nie jestem stuprocentowo pewna, czy finał obroniłby się, gdyby zacząć go poważnie rozbierać logicznie, ale w literaturze nie zawsze o to chodzi, tylko o wrażenie, jakie mamy po lekturze. A to z pewnością jest dobre.

Łukasz Marek Fiema to cicha woda. W „Cieniach Absolutu” nie sili się na oryginalność, ale wykorzystuje dwie swoje bardzo mocne strony: wyjątkową umiejętność w zakresie tworzenia świata przedstawionego (łącznie z bohaterami tła) i wiedzę, jak czuje się pisarz w dołku. Każdy, kto choć raz próbował przelać swoje myśli na papier, doceni ten tekst. A Polska w czasach żydowskiego rozkwitu kulturalno-gospodarczego i kawiarnie goszczące Tuwima, Słonimskiego i Lechonia nigdy nie były przedstawione tak barwnie i żywo.

Magdalena Świerczek-Gryboś jest specyficzną autorką na naszym rynku, bo ona nie gra fabułą, tylko atmosferą, eterycznością momentu, tworzeniem nastroju. Lubię jej teksty, bo ma ciekawą umiejętność tworzenia klimatu w opowiadaniach, których fabuły jakimś cudem schodzą na drugi plan. W przypadku „Larwy (modlitwa do Klary)” właśnie tak jest — historia jest średniakiem, ale tekst okazuje się dobry właśnie dzięki umiejętnemu operowaniu językiem.

Bartosz Orlewski w „Bezprawiu na pograniczu światów” sięga po ciekawy i rzadki u nas na rynku gatunek westernu. Westernu fantastycznego, magicznego, z martwymi wychodzącymi z grobów, równoległymi światami i absurdalnie szybkimi rewolwerowcami. Jednocześnie dostajemy wszystko to, co powinno pojawić się w tym konkretnym gatunku: bandytów i szeryfów, strzelaniny w sennych miasteczkach, przybytki z kurtyzanami i złoto, którym płaci się za życie. Tekst jest strasznie rozbudowany i miejscami trochę mi się dłużył, ale i tak przeczytałam go z dużą przyjemnością.

Trzy zagraniczne teksty należą do Kathe Koi, Johna Langana i Jona Padgetta i z nich w sumie tylko trzeci się broni, choć akurat on, czyli „Brzuchomówstwo w dwudziestu prostych krokach” zapowiadał się na przeintelektualizowany strumień świadomości kogoś, kto chciał się pochwalić wykonanym researchem. Ale zakończenie tworzy cały tekst — co tylko wskazuje na fakt, że nigdy nie należy oceniać opowiadania, dopóki nie dojdzie się do ostatniego zdania.

Podsumowując, „Sny Umarłych 2019” zyskałyby na odchudzeniu i przesianiu tekstów przeciętnych, jednak ostatecznie jako całość jakoś dają radę. Ledwo, ale szkoda przekreślać antologię, w której jest w sumie całkiem sporo zacnych tekstów. A jaka to by była świetna publikacja, gdyby zamiast ponad pięciuset stron miała niecałe trzysta?

Tytuł: SNY UMARŁYCH. POLSKI ROCZNIK WEIRD FICTION 2019
Autor: grupowy (antologia)
Wydawnictwo: Phantom Books Horror
Data wydania: 25.09.2019 r.
ISBN: 9788394746391
Liczba stron: 538
Gatunek: weird fiction, horror

Przyjaciele na trudne czasy

Marianna Szygoń

Wydanie specjalne serii „Spirit Animals” trafiło w moje ręce przypadkiem. Zachęcona sugestywną okładką, skusiłam się na lekturę, choć ze wspomnianą serią nie miałam wcześniej do czynienia. Wiedziałam jednak, że autorzy kierują swoje opowieści do osób równie młodych, jak ich bohaterowie. Czy książka ma szansę spodobać się czytelnikom dorosłym? I czy dla kogoś, kto wcześniej nie poznał historii świata Erdas, nie okaże się niezrozumiała?

„Spirit Animals” to seria książek dla dzieci, zapoczątkowana przez Brandona Mulla. Każdy z tomów napisany został przez innego autora, łączyć mają je jednak nastoletni bohaterowie, walczący u boku zwierzęcych duchów z mrocznymi najeźdźcami z dalekiego kraju. Jak to zwykle w literaturze dla dzieci bywa, w walce mają okazję wykazać się szlachetnością i odwagą, poznać siłę przyjaźni i przywiązania. Wydanie specjalne sprawia na mnie wrażenie prequela serii, lokując akcję w momencie, w którym zło z dalekiego kraju dopiero się budzi, wyjaśnia jego genezę, za którą stoi zagubiony i bezradny trzynastolatek, obarczony funkcją, na którą nie jest gotów. Trudny moment w życiu czyni go podatnym na podszepty złych doradców. Tak zaczyna się książka, składająca się z pięciu części, oddzielnych opowiadań. Każde ma innego autora, innego ludzkiego i zwierzęcego bohatera, dzieje się też w innej części świata Erdas. Łączy je motyw wojny z agresorami i obecność zwierzoduchów.

Sama ich koncepcja podoba mi się: dzieci zaprzyjaźniają się ze stworzeniami, od których przejmują przydatne cechy. Tworzą z nimi więź, a zwierzęta towarzyszą im przez cały czas, czy to w swej prawdziwej postaci, czy ukryte w postaci tatuażu. Nie są to tylko przyjaciele do zabawy, zdarza im się pomagać opiekunowi w kłopotach czy nawet ratować mu życie.

Sam świat opowieści nie jest może zbyt wymyślny, przypominając nam miejsca, które znamy. Mapa Erdas na początku książki przedstawia ziemskie kontynenty pod zmienionymi nazwami i o nieco zmienionych konturach. Na każdym żyją Wielkie Bestie, zwierzęta o nadnaturalnej sile i zdolnościach, z których część jawnie pomaga ludziom, inne pozostają obojętne lub wrogie. Pandę Jhi, lamparcicę Urazę, wilka Briggana, sokolicę Essix młodym bohaterom ruchu oporu udaje się prędzej lub później skłonić do współpracy i każda z opowieści zawartych w „Wydaniu specjalnym” traktuje o tym, jak Bestie angażują się w wojnę. Książka zdecydowanie należy do pozycji przygodowych, akcja toczy się wartko, mamy podstępy, zasadzki, niebezpieczne misje, samotne nocne wyprawy. Odniosłam z tego powodu wrażenie, że niektórym kilkunastoletnim postaciom bliżej do bohaterów filmów akcji niż dzieci — ale zapewne młodym czytelnikom nie będzie to przeszkadzało.

Z początku to, że każda z części dzieje się gdzie indziej i opowiada o innych osobach, nie bardzo mi odpowiadało. Odebrałam to jako przeskoki fabularne, brak ciągłości. Sytuację zmienił finał, w którym występują wszystkie Bestie, nie powiem jednak, by ją uratował. Po pełnych wydarzeń pierwszych czterech częściach, fragment autorstwa Brandona Mulla, opisujący naradę wielkich zwierząt, odebrałam jako dość statyczny, a nawet przegadany. Po przemyśleniu sprawy uważam, że choć nie znając reszty książek z serii przypadkowy czytelnik jest w stanie połapać się w historii i nawet czerpać z jej czytania pewną przyjemność, to fanowi „Spirit Animals” książka sprawi więcej frajdy.

Zapewne bardziej niż dorosłym książka spodoba się ich latoroślom. Nie bez znaczenia jest pewna schematyczność, czy też czarno-białość postaci. Mamy bardzo złych Zdobywców i sympatyczne dzieciaki z ruchu oporu, skłonne do poświęceń, wytrwałe, zdeterminowane. Pamiętam jednak, że to pozycja dla młodych czytelników i nie jestem tu targetem. Generalnie — „Spirit Animals. Opowieści zwierzoduchów. Wydanie specjalne” czytało mi się całkiem przyjemnie i szybko, ale fanką serii raczej nie zostanę.

Tytuł: SPIRIT ANIMALS. OPOWIEŚCI ZWIERZODUCHÓW. WYDANIE SPECJALNE
Autor: Brandon Mull, Nick Eliopulos, Billy Merrell, Gavin Brown, Emily Seife
Tłumacz: Bartosz Czartoryski
Wydawnictwo: Wilga, Grupa Wydawnicza Foksal
Data wydania: 2019 r.
ISBN: 978-83-280-6720-2
Liczba stron: 213
Gatunek: fantasy

Magazyn Silmaris
ISSN: 24513261

Redaktor Naczelny:
Adam Wołodźko   AdamKB

Wszystkie prace redakcyjne, wydawnicze oraz korektę wykonał zespół:
Sylwia Finklińska   Finkla
Justyna Lech   Mirabell
Bogumiła Strzelec   Anet
Marianna Szygoń   Marianna

Współpraca:
Kinga Cabała   Drakonis
Bogusz Jaśniak   vyzart
Małgorzata Lewandowska   Goria
Katarzyna Szymonik   Katia72
Magdalena Świerczek Gryboś   Magdalena(Naz)
Antonina Weber

Ilustracja i projekt okładki:
Michał Bończyk

Skład:
Bogusz Jaśniak   vyzart

Adresy redakcji:
http://silmaris.pl
https://www.facebook.com/MagazynSilmaris/
redakcja@silmaris.pl

Adres korespondencyjny:
ul. Polskich Skrzydeł 2/64
03-982 Warszawa

Propozycje prac prosimy przesyłać na:
literatura@silmaris.pl
grafika@silmaris.pl

Wydawca:
Silmaris Michał Wołodźko
ul. Polskich Skrzydeł 2/64
03-987 Warszawa

Materiałów niezamówionych redakcja nie zwraca.

Przedstawiane w tekstach wprost lub tylko sugerowane poglądy i opinie Autorów nie muszą być zgodne z poglądami i opiniami zespołu redakcyjnego.

Wszystkie zamieszczone materiały pozostają własnością ich autorów i podlegają ochronie prawnej. Kopiowanie dowolnymi technikami części bądź całości treści utworów bez uzyskania pisemnej zgody twórców stanowi naruszenie przepisów prawa z wyłączeniem prawa do cytowania w myśl art. 29 i 35 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r. (Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631, z późn. zm.).

Magazyn ukazuje się w postaci plików elektronicznych w kilku formatach do wyboru. Jakiekolwiek modyfikowanie tych plików bez zgody Wydawcy jest zabronione. Wydawca dokłada wszelkich starań, aby pliki elektroniczne były wolne od wad, w szczególności złośliwego kodu. W celu zachowania bezpieczeństwa urządzeń i oprogramowania czytelników Wydawca uprzejmie prosi o niedystrybuowanie plików Magazynu Silmaris w innych miejscach niż wskazane przez Wydawcę oraz o niepobieranie tych plików z niezaufanych źródeł. Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za nieuprawnione modyfikacje plików elektronicznych Magazynu Silmaris wykonane przez osoby trzecie oraz za skutki wywołane przez te modyfikacje.