Spis treści

Wywiady:

Ten, który niesie płomień

Czyta Wojtek

Proza:

Czytający Atrament z Doi Saket

Nici od słów gęste niewyśpiewanych

Głębia boi się próżni

To byliśmy my

Wojownicy martwych bogów

Brzydki Monferrado

Publicystyka:

Prawo do użycia... wiedzy?

Kryminał z bonusem

Magia w świecie kowbojów

Po drugiej stronie kartki

Nie świruj, to tylko zabawa

(portret: Książka, która kradnie serce)

Historia wielkich komiksów — „Sandman” Neila Gaimana (Część 2)

Topiąc psy w imię Pana

Tytułem wprowadzenia

Wypada mi zacząć od zapożyczonej z dowcipów, ale zmodyfikowanej na własne potrzeby, zapowiedzi: mam cztery wiadomości, bardzo dobrą, dobrą, taką sobie i złą.

Pytania, w jakiej przedstawić je kolejności, z oczywistych względów zadać nie mogę, zdam się zatem na pewną regułę, zwykle sprawdzającą się, i rozpocznę od wiadomości dobrej. Odnośny wydział w Bibliotece Narodowej przydzielił nam z dawna wyczekiwany ISSN! Tak więc drugie wydanie „Silmarisa” ukazuje się od razu z tym numerem, pierwsze natomiast będzie we wszystkich wersjach sukcesywnie wymieniane na opatrzone ISSN-em.

Pierwsza z wiadomości, którymi dzielę się z przykrością, brzmi: nie ma kontynuacji „Cmentarza snów”. Autorka, Kristina „Toxicpanda” Bilota, z przyczyn od niej niezależnych nie mogła doprowadzić pracy nad drugą częścią komiksu do końca. Mamy nadzieję, że dalszych przeszkód nie będzie i w następnym numerze pojawi się drugi odcinek obrazkowej opowieści.

Druga niemiła wiadomość dotyczy konkursu. Wobec nikłej liczby nadesłanych prac jury postanowiło nie przyznawać żadnych nagród ani wyróżnień.

Bardzo mi dla odmiany miło poinformować, że w numerze znalazł się tekst nominowany do nagrody Hugo. Kto jeszcze nie zetknął się z twórczością Thomasa Olde Heuvelta, będzie miał niewątpliwą przyjemność popłynąć z nurtem opowieści jak khratong z biegiem Mae Ping. Daleko od nas płynie ta rzeka, daleko mieszkają postaci z opowiadania, lecz szybko stają się nam w pewien sposób bliskie.

Przedstawiając opowiadanie T. Olde Heuvelta pominąłem — ale chwilowo — otwierające numer wywiady. Pierwszy pozwala bliżej poznać Michaela Crummeya, jego twórczość oraz źródła inspiracji. W drugim Wojciech Masiak opisuje swoją niełatwą i długą drogę od lektora amatora do praktycznie profesjonalisty. Nie miał za lekko, chciałoby się powiedzieć...

Serię tekstów rodzimych otwiera po części obyczajowa, po części należąca do realizmu magicznego opowieść z morałem — ale spokojnie, ukrytym, Autorka zadania nie ułatwia. Nie robi też tego Autor następnego tekstu. Pochował zasadnicze pytania i problemy pod opisem tragedii, rozgrywającej się w podwodnej stacji badawczej. Trzecie natomiast opowiadanie pozwala odprężyć się i trochę pośmiać z przygód nieco niewydarzonego maga i wojowniczego dziewczęcia. Przyda się ten relaks, kolejny bowiem tekst nie jest ani lekki, ani przyjemny. To, niestety, nieodłączna cecha tekstów, których twórcy próbują ze sporym prawdopodobieństwem prognozować niezbyt odległą przyszłość... Ostatnie opowiadanie, czystej wody fantasy, przenosząc czytelników w dobrze znany świat z magami i czarami w tle, pomoże zapomnieć o czernią malowanych wizjach, a zachować — mam nadzieję — dobre wspomnienie o całym zbiorku tekstów z drugiego numeru „Silmarisa”.

Po literaturze znajdziecie recenzje, czyli zachęcajki do wkroczenia w cudze światy i poznania nowych postaci, drugą część historii „Sandmana” oraz coś, co może się przydać piszącym klasyczne — nieklasyczne zresztą też... — fantasy.. Ciekawe, chwilami zaskakujące realia bynajmniej nie lekkiego życia średniowiecznych zakonnic z Holandii.

Spodobało się Wam coś w tym wydaniu? Powiedzcie nam o tym. Nie spodobało się? Też powiedzcie. Feedback pomaga i tworzącym, i odbierającym pismo. Tak zwane namiary znajdziecie na stronie redakcyjnej, na FB oraz na portalu.

Na zakończenie to, co dla nas i dla wielu z Was chyba najważniejsze: próba własnych sił. Piszesz, chcesz pisać? Rysujesz, malujesz? Nie szczęści Ci się na innych portalach, w innych redakcjach? Trochę, chociaż nie wiadomo, czego, wstydzisz się i dlatego nikt jeszcze nie wie, że piszesz? Spróbuj szczęścia u nas. Nie obiecujemy natychmiastowych sukcesów, tekst czy grafika muszą przejść przez sito ocen odnośnych działów redakcji i zyskać co najmniej trzy akceptacje od wewnętrznych recenzentów o zróżnicowanych gustach, więc „nie ma hop siup” — ale jeśli „przepuszczą”, tym większa satysfakcja...

Pozdrawiam i życzę miłych wrażeń podczas czytania, odwagi do prezentacji własnych dzieł —

— AdamKB

Ten, który niesie płomień

Michael Crummey, rocznik 1965, to kanadyjski pisarz i poeta oraz prawdopodobnie najmilszy człowiek na Ziemi. Opowiada o świecie z jednej strony zimnym i nieprzyjaznym, a z drugiej — jednoczącym i tworzącym podwaliny niezwykłych społeczności. Tym światem jest Nowa Fundlandia. Zadebiutował w 2001 roku powieścią „River Thieves”. Wszystkie jego książki zostały przetłumaczone na język polski.

Anna Szumacher: Zacznijmy od pytania: jak wszedł pan w kontakt z polskim wydawcą?

Michael Crummey: Wszystko zaczęło się od Michała Alenowicza, właściciela wydawnictwa Wiatr od Morza. Wydaje mi się, że natknął się na moją książkę „Galore”, w Polsce znaną jako „Dostatek”. Skontaktował się z moim agentem w Kanadzie i zapytał, czy byłbym zainteresowany wydaniem jej w Polsce. Więc nic nie robiłem w tym kierunku, to wszystko jego zasługa.

A.S.: To dosyć niezwykłe, że ktoś z małego kraju znajdującego się gdzieś w Europie był zainteresowany wydaniem pana książki.

M.C.: Z tego, co wiem, ale nie jestem w stu procentach pewny, czy to prawda, Michał Alenowicz, który zajmował się wcześniej tłumaczeniami, poszedł do kilku większych polskich wydawnictw z moim „Galore” właśnie z propozycją tłumaczenia powieści. Wszyscy mu odmówili. Więc postanowił założyć własne wydawnictwo, żeby ją wydać. I to była pierwsza książka wydana przez Wiatr od Morza.

A.S.: Nieprawdopodobne.

M.C.: Tak, to świetna historia. Wspaniała dla mnie, inaczej nigdy nie zostałbym w Polsce opublikowany.

A.S.: Dzięki panu powstało zupełnie nowe wydawnictwo... A kiedy postanowił pan przerzucić się z poezji na pisanie prozy? Najpierw był pan poetą, a potem pojawiła się „Rzeka Złodziei”.

M.C.: Cóż, zacząłem pisać wiersze, kiedy byłem uczniem. Miałem może siedemnaście lat. Przez długi czas pisałem tylko poezję i nic więcej mnie nie interesowało. W wieku dwudziestu kilku lat zdecydowałem, że warto spróbować sił w pisaniu nowelek. Zobaczyć, czy w ogóle potrafię. Opublikowałem książkę z opowiadaniami, kiedy miałem trzydzieści... chyba trzydzieści jeden lat. Potem, koło trzydziestego piątego roku życia, postanowiłem zrobić kolejny krok i napisać powieść. Ponieważ pisałem już od tylu lat, myślałem, że dam radę napisać dłuższą rzecz, podjąć się stworzenia większego projektu. Ale nie byłem gotowy. W ogóle. To był potwornie trudny czas. Wziąłem roczny urlop w pracy, by napisać książkę, i to było prawdziwe wyzwanie.

A.S.: Dlaczego akurat ta historia? Co było w niej tak wyjątkowego, że postanowił pan pisać o osadnikach i wymarłym plemieniu?

M.C.: Trudno mi powiedzieć dlaczego. Wtedy przyszło mi na myśl, by napisać powieść właśnie na taki temat. Każdy na Nowej Fundlandii zna tę historię, dorastamy, słuchając opowieści o Beothukach. A ja mieszkałem bardzo blisko prowincji Red Indian Lake, gdzie niedobitki plemienia Beothuków spędzały zimy. Więc ich legenda otaczała mnie przez całe życie. Myślę, że wszyscy nowofundlandzcy pisarze, wszyscy Nowofundlandczycy, muszą uporać się z tą historią. Więc tak, to jedno z tych tajemniczych zrządzeń losu: obudziłem się pewnego ranka, myśląc: „To jest historia, którą chcę opowiedzieć, właśnie to chcę teraz zrobić”. Choć jednocześnie to dla mnie niewytłumaczalne, dlaczego akurat w tym momencie pojawiła się ta wizja.

A.S.: Ale nie skończyło się wyłącznie na „Rzece Złodziei”. Wszystkie pana książki dzieją się na Nowej Fundlandii. Choćby powieść „Sweetland”, która skupia się na temacie przesiedleń. Czy może pan opowiedzieć o prawdziwych wydarzeniach, które kryją się za tą historią?

M.C.: „Sweetland” to moja najnowsza książka. Została opublikowana kilka lat temu w Kanadzie i ukazała się w zeszłym roku w Polsce. Opowiada o tym, co dzieje się na Nowej Fundlandii w chwili obecnej. Nowa Fundlandia jest wyspą na Północnym Atlantyku, została zasiedlona przez Europejczyków ze względu na połowy dorsza. I tak naprawdę to chyba jedyny powód, dla którego wyspa była warta zasiedlenia. Nie ma tam rolnictwa. Nic więcej się tam po prostu nie dzieje. I szczególnie mniejsze społeczności poza tym, że tworzyły się w miejscach, które leżały blisko siedlisk dorszy, nie miały innego powodu, by tam powstać. Mniej więcej dwadzieścia pięć lat temu, kiedy ławice dramatycznie się zmniejszyły, rząd zakazał dalszego komercyjnego połowu tych ryb. Wtedy zniknął powód istnienia osad i źródło utrzymania dla żyjących w nich ludzi. Zaczął się kryzys, większość młodych ludzi opuściła wyspę, rozpoczęło się demograficzne starzenie społeczeństwa. Teraz niektóre z tych grup dostają propozycję rekompensaty za opuszczenie domów i przeprowadzkę. Te zbiorowiska przestają istnieć. To bardzo kontrowersyjny proces. Jeszcze do niedawna istniał haczyk, że na przeniesienie danej osady musiało się zgodzić sto procent mieszkańców. Więc nawet jeśli jedna osoba powiedziała: „nie”, cały projekt upadał. Pomyślałem, że ciekawa byłaby opowieść o społeczeństwie, w którym wszyscy podpisaliby zgodę, zdecydowaliby wziąć pieniądze i opuścić domy... poza jedną osobą, która bojkotuje plany innych. I to byłby początek historii. Tak powstało „Sweetland”. Moses Sweetland jest głównym bohaterem i tą jedyną osobą, która odmawia przyjęcia rządowej rekompensaty.

A.S.: Czytelnicy poznają Mosesa Sweetlanda, kiedy jest już starym człowiekiem. Starym i lekkomyślnym, może nawet nie do końca kierującym się własną wolą, tylko bardziej uporem, prostym robieniem na złość. A potem musi walczyć, by przeżyć na opuszczonej, odizolowanej od świata wyspie. Ponieważ w pewnym momencie jednak podpisał listę i zgoda była stuprocentowa... a potem zniknął. Wszyscy myśleli, że nie żyje. Jak przygotowywał się pan do pisania tej części historii, w której Moses zostaje kompletnie sam?

M.C.: To bardzo dobre pytanie. Ta część książki najbardziej mnie przerażała. Bałem się, że nie będę potrafił napisać tego fragmentu w sposób przekonujący. Żeby być szczerym, nie miałem żadnego zaplecza w tym temacie. Wyspa w „Sweetland” jest zmyślona, ale oparta na istniejącej, którą znam całkiem nieźle. Pierwsza połowa książki, gdy poznajemy ludzi w społeczności i ich przeszłość, przygotowała mnie do napisania drugiej, ponieważ pozwoliła mi odkryć, czego Mosesowi brakuje w życiu. W dalszej części Moses musi nauczyć się radzić sobie bez tych wszystkich ludzi i związków, które go z nimi łączyły. Każdego dnia, gdy siadałem do pisania, musiałem sobie odpowiedzieć na pytanie: jak by to było zostać samemu w tamtym miejscu? Miesiąc po tym, jak wszyscy odeszli. I dwa miesiące po zniknięciu ludzi. I tak dalej, i tak dalej. Nie mam możliwości, by to sprawdzić, ale mam nadzieję, że byłem przekonujący.

A.S.: Wiem, jako czytelnik, że to, co przydarzyło się Jake'owi w „Sweetland” było zapalnikiem do rozwoju dalszej historii, ale naprawdę pana znienawidziłam. Myślałam: „jak on mógł zrobić coś takiego?!”. To pewnie oznacza, że jest pan dobrym pisarzem, jeśli to, co dzieje się na kartach powieści, potrafi doprowadzić ludzi do wściekłości...

M.C.: Tak, słyszałem od wielu ludzi, że nie byli zadowoleni z tego fragmentu.

A.S.: Czy może pan określić, jak tworzy się takie postaci jak Jake, ale także jak Cassie, Juda albo Wdowa?

M.C.: Cóż, w większości przypadków postacie tworzone są przez samą opowieść. Kiedy na przykład myślałem o Sweetlandzie, o kimś, kto odmówiłby pójścia za innymi, kto postawiłby się wszystkim, na których mu zależało, i powiedziałby: „nie, nie przyłożę do tego ręki”, to oczywiście miałem na myśli konkretny rodzaj człowieka. Jest taki typ starego Nowofundlandczyka, który idealnie pasuje. To ktoś kompletnie samowystarczalny, bardzo uparty, o mocno wyrobionych opiniach, choć jednocześnie nieświadomy, skąd mu się wzięły. Ktoś, kto nie do końca rozumie własne emocje. Więc kiedy zacząłem pisać „Sweetland”, Moses pojawił się jako gotowa, dopracowana postać. Wiedziałem, kim jest i jaki jest, w momencie gdy napisałem pierwsze zdanie. Jeśli chodzi o Cassie z „Rzeki Złodziei” — ona jest sercem tej opowieści. Tu potrzebowałem postaci, która przeżyła traumę emocjonalną tak silną, że zmusiła ją do ucieczki od świata. W tym samym czasie była lustrem, które odbijało to, co działo się z plemieniem Beothuków. Te dwa szczegóły stworzyły całą Cassie. Wiedziałem, że musiała przejść przez konkretne rzeczy, a jednocześnie być na tyle inteligentna i silna, by przetrwać i dotrzeć do miejsca, w którym poznajemy ją w książce. Jak widać, w większości przypadków te postaci po prostu pojawiają się w sposób naturalny, jako efekt tworzonej historii.

A.S.: Wszyscy wydają się tak prawdziwi, jakby byli rzeczywistymi ludźmi.

M.C.: Bardzo się z tego cieszę, dziękuję. Kiedy piszę, oni też wydają mi się realni. Próbuję przelać na papier te szczegóły i chwile, które sprawią, że czytelnik poczuje po lekturze, że spędził czas wśród normalnych, trójwymiarowych ludzi.

A.S.: Wspominał pan w innych wywiadach, że „Sweetland” jest opowieścią o śmiertelności, ale także o odpuszczaniu. Czy to jest istotą człowieczeństwa? Walka do utraty tchu, aż do momentu, w którym należy się poddać? Mówienie: „wystarczy, dotarłem do końca”?

M.C.: Kiedy pisałem tę książkę, zupełnie nie zdawałem sobie sprawy, że tworzyłem przez pryzmat obserwowania, jak umiera mój ojciec. Zmarł na raka trzynaście lat temu. Dopiero kiedy ukończyłem powieść, odkryłem, że to, przez co przechodzi Sweetland w drugiej części książki, jest w jakiś sposób podobne do tego, przez co przechodzi ktoś nieuleczalnie chory. Pojawiają się nawet te słynne etapy żałoby: zaprzeczenie, gniew... umieściłem je tam nieświadomie, ale myślę, że one tam są. Szczególnie druga połowa książki opowiada o śmiertelności i o tym, jak sobie radzimy, gdy stajemy z nią oko w oko. I co nasze reakcje mówią o nas, jako o ludziach. Wtedy chyba pokochałem postać Mosesa. Ponieważ walczył tak niestrudzenie. Nawet gdy nie miało to już sensu, nadal się nie poddawał. Ale przychodzi też chwila, i to samo widziałem u mojego ojca, gdy składa się broń. To chyba jest kwintesencją ludzkiej odwagi. Nie walka bez końca, ale wiedza, kiedy należy odpuścić i pójść dalej. Choć to pewnie zależy od człowieka. Ale to właśnie widziałem u mojego ojca oraz u innych ludzi, którzy spotkali się ze śmiercią. Jest coś bardzo poruszającego i jednocześnie pięknego w tym momencie. To było okropne, potworne przeżycie, przez które przeszliśmy i my, i on, ale nie przypominam sobie, bym kiedykolwiek czuł się bardziej żywy niż wtedy, gdy mój ojciec odchodził. A miłość, jaką czuję do Mosesa, jest bezpośrednim przeniesieniem uczuć, jakie miałem wobec taty, i tego, co czułem, gdy walczył z chorobą, i jaki spokój osiągnął, gdy doszedł do wniosku, że może się poddać. Bałem się, że zakończenie powieści „Sweetland” może być depresyjne, ale kiedy je pisałem, wcale tak tego nie czułem. Miałem raczej wrażenie, że było w nim coś pięknego i podnoszącego na duchu. Nawet jeśli to dosyć mroczny finał.

A.S.: Jest tam ciemność, ale również i pieśń... A jak jest w przypadku „Dostatku”? To prawdziwie magiczna książka, z mężczyzną w wielorybie na samym początku.

M.C.: „Dostatek” to pod wieloma względami moja ulubiona książka.

A.S.: Moja też.

M.C.: Również najlepiej się bawiłem przy jej pisaniu. To była moja trzecia powieść. Napisałem wcześniej kilka innych, opartych na historycznych wydarzeniach na Nowej Fundlandii, i nie chciałem robić tego ponownie. W „Dostatku” postanowiłem, że nie skupię się na przeszłości jako takiej, a bardziej na folklorze. Na Nowej Fundlandii od początku jej zasiedlenia istniały ludowe opowieści. Przynajmniej przez trzysta lat. Te klechdy pełne są przesądów, nieprawdopodobnych baśni, przypowieści i historii wziętych z życia Nowofundlandczyków. Moim pomysłem było, by spędzić trochę czasu na gromadzeniu tych historii, zebraniu najbardziej niezwykłych i cudacznych, i wciśnięciu ich wszystkich w jedną powieść. Chciałem, by cały legendarz Nowej Fundlandii zmieścił się między okładkami jednej książki. Szalona ambicja — musiałem ją w pewnym zakresie utemperować, ale całkiem sporo się zmieściło. I tak jak wspominałaś, rozpoczyna się od sceny wycięcia człowieka z brzucha wieloryba, a potem robi się tylko dziwaczniej.

A.S.: Owszem.

M.C.: Chciałem tą książką pokazać bogactwo kulturowe Nowej Fundlandii i tradycji, w której zostałem wychowany.

A.S.: A czy może pan przytoczyć jedną opowieść, która jest naprawdę wyjątkowa albo specjalna dla Nowofundlandczyków? Znajdujemy się mniej więcej pięć tysięcy dwieście kilometrów od pana rodzinnych stron — sprawdziłam — i prawdopodobnie nigdy nie będziemy mieli okazji, by wysłuchać tych legend osobiście.

M.C.: Cóż, mogę opowiedzieć jedną z moich ulubionych historii, jakie kiedykolwiek usłyszałem. To legenda, którą przekazali mi przyjaciele rodziców. Zrobili to tuż przed tym, jak zacząłem pisać „Dostatek”. Choć jej różne wersje słyszałem wzdłuż i wszerz całej Nowej Fundlandii. To opowieść o człowieku, który mieszkał „na wybrzeżu”, co jest równoznaczne z: „w innej okolicy”. Zmarł i miał zostać pochowany. Podczas ceremonii pogrzebowej w kościele usiadł w trumnie i poczuł się na tyle dobrze, że wyszedł z kościoła i poszedł do domu. Jego trumna była zbita z bardzo dobrych desek, które szkoda było zmarnować. Więc zrobił z niej tapczan. Używał go potem przez całe lata, aż umarł już na dobre. Uwielbiam tę historię i myślę, że jest opowiadana na całej wyspie, ponieważ mówi coś o tym miejscu, które nazywamy domem. Nowa Fundlandia zawsze była bardzo surowym, bardzo trudnym miejscem do życia. Rybołówstwo jest niebezpiecznym zajęciem i podczas połowów wszystko może się zdarzyć. Wiele społeczności, rodzin i ludzi, znalazło się w sytuacji, w której wydawało się, że nie mają szans na przetrwanie. Nie ma żadnej nadziei. A potem — nie zawsze, ale wystarczająco często — następuje to niezrozumiałe zmartwychwstanie. Nie istnieje nawet światło w tunelu, ale wydarza się coś zaskakującego, co daje ludziom kolejną szansę, drugie życie. To mit ożywiający wyspę. I dlatego jest opowiadany wciąż i wciąż, przez cale pokolenia, jako historia, która wydarzyła się naprawdę. Dla mnie ta przypowieść ma rację bytu, ponieważ nie opowiada o konkretnej osobie czy wydarzeniu, ale o Nowej Fundlandii jako takiej.

A.S.: I ta historia pojawia się w książce przy postaci Małego Łazarza.

M.C.: Prawda! Wokół tego wydarzenia koncentruje się tak naprawdę cała fabuła, bo wątek zmartwychwstawania i dawania drugiej szansy na skutek dziwnych okoliczności powraca raz po raz.

A.S.: We wcześniejszych wywiadach wspomina pan również o opowiadaczach, swoistych bardach: „Opowiadacz to ten, który niesie płomień”. Czy uważa się pan za tego, który niesie płomień?

M.C.: Hm... chyba tak. To w końcu jedyna rzecz, jaką robię. (śmiech) Z pewnością postrzegam siebie jako przedstawiciela kultury bardów, ponieważ legendy na Nowej Fundlandii przez tyle lat przekazywane były ustnie. Historie były istotnym elementem dla życia społeczności i rodziny. W dużym stopniu odgrywały rolę rozrywkową, nie było przecież telewizji ani radia, ani nawet książek. Więc ludzie opowiadali lub śpiewali ballady. Mój ojciec był niesamowitym opowiadaczem, a ja dorastałem, słuchając tych baśni. Miał stały repertuar i można było go prosić o konkretną historię. Czuję, że jestem częścią tej tradycji, choć w nieco zmienionej formie. I w ten sposób niosę płomień. Spisuję te legendy, ponieważ inaczej zaginą w mrokach pamięci. Nasze społeczeństwo zmieniło się w ostatnim pokoleniu.

A.S.: Powinien pan, by nie przepadły. Pana książki w polskim wydaniu mają przepiękne okładki. Kto jest ich autorem?

M.C.: Zdjęcia na okładki zrobiła żona Michała Alenowicza, Magda. Wszystko więc zostaje w rodzinie. Tak naprawdę, kiedy po raz pierwszy zobaczyłem okładkę do „Rzeki Złodziei”, napisałem do Michała z pytaniem, czy to stara fotografia z Nowej Fundlandii. Ponieważ wygląda jak zdjęcie zrobione sto pięćdziesiąt lat temu właśnie na Nowej Fundlandii. Jestem w ogóle całkowicie oczarowany współpracą z Wiatrem od Morza. Byli dla mnie szalenie mili, a książki są piękne. Nie mogę tego sprawdzić, ale słyszałem również, że tłumaczenia Michała są wyśmienite. Chyba miałem szczęście, że mnie znalazł.

A.S.: A my mamy szczęście, że pana odkrył dla nas, ponieważ możemy czytać pana książki… Jest pan bardziej poetą czy pisarzem?

M.C.: Cóż, ja... kiedy zaczynałem pisać, chciałem zajmować się tylko poezją i uważałem się za poetę. Potem przez długi czas pisałem tylko fikcję, a poezja prawie całkowicie zniknęła z mojego życia. Ale przez ostatnie trzy do pięciu lat mam wrażenie, że te dwie rzeczy osiągnęły swoistą równowagę. Tworzę teraz poezję i prozę w tym samym czasie. Dwie z trzech ostatnich książek, które wydałem, to tomiki poetyckie. Więc chyba chciałbym myśleć o sobie i jako o poecie, i jako o pisarzu zarazem. Choć może jestem w czymś lepszy, sam nie wiem.

A.S.: Pisał pan o osadnikach i wymarłym plemieniu, o przesiedleniach, o rozdzielonych kochankach i sagę dwóch wiosek przez lata. Co będzie następne?

M.C.: To znowu świetne pytanie. Teraz po prostu tego nie wiem. Ale trochę się już zaczynam tym niepokoić. Jestem otwarty na sugestie.

A.S.: Cóż, nie jestem Nowofundlandczykiem...

M.C.: (śmiech) Chciałbym znać odpowiedź na to pytanie, ale jeszcze jej nie mam. Tak jest jednak za każdym razem, kiedy tkwię między książkami. Czasami mijają dwa lata, zanim odkryję, o czym będzie kolejna powieść. Istnieje szansa, że wkrótce nadejdzie objawienie.

A.S.: Żyjemy nadzieją. Może dlatego, że pisze pan poezję, jest coś czarownego w języku, którego pan używa, nawet jeśli chodzi o opis, no nie wiem, ćwiartowania wieloryba. Nie ma wielu pisarzy na świecie, którzy umieją połączyć świetną opowieść z tak wspaniałym językiem. Potrafiłabym podać dwie, może trzy osoby, które to potrafią. Dlatego proszę pisać, ponieważ zakochałam się w pana książkach.

M.C.: Ogromnie dziękuję. Sprawiło mi to wielką przyjemność. Ponieważ myślę o pisaniu nie tylko jako o przekazywaniu historii, ale także ważne jest dla mnie, jak brzmią zdania, jak rozwijają się akapity. To oznacza, że osiągnąłem oczekiwany efekt.

A.S.: Ostatnie pytanie. Urodził się pan na Nowej Fundlandii, pisze pan o tym miejscu. Co sprawia, że Nowofundlandczyk jest Nowofundlandczykiem?

M.C.: Trudno odpowiedzieć na takie pytanie. Myślę, że jest pewien typ człowieka — Nowofundlandczyka, który został ukształtowany przez ciężkie warunki, w jakich dorastał i żył. Może to kwestia świadomości kompletnego braku kontroli nad światem zewnętrznym. Mieszkańcy Nowej Fundlandii nie są w stanie nic poradzić na pogodę czy efekt połowu. To samo jest z ich stanem zdrowia, gdy w okolicy nie ma żadnego lekarza. Ludzie muszą być niezwykle samodzielni i jednocześnie polegać na społeczności, w której żyją. I są silnie ze sobą związani, angażując się w życie osady. No i mają w sobie niesamowite pokłady czarnego humoru, ocierającego się o fatalizm. Wszystkie te rzeczy razem tworzą Nowofundlandczyka. A powód, dla którego napisałem już cztery powieści o Nowej Fundlandii i Nowofundlandczykach i będę pisał dalej, jest taki, że to strasznie skomplikowane miejsce i jeszcze go nie rozszyfrowałem.

A.S.: Bardzo dziękuję za rozmowę.

M.C.: To ja dziękuję, cała przyjemność po mojej stronie.

W kolażu wykorzystano prace Makeshy Fisher oraz Amandine Janin z Pixabay.com

Czyta Wojtek

Wojciech Masiak — lektor, znany również jako Majselbaum. Prowadzi fanpage „Czyta Wojtek”, nagrywa audiobooki, a jego pasja z czasem przerodziła się w profesjonalne zajęcie.

Tomasz Przyłucki: Pierwszy raz sakramentalne „czyta Wojtek”, od którego rozpoczyna się każdy twój audiobook, usłyszałem przy okazji publikacji prac wyróżnionych w konkursie na nagranie fragmentu powieści ze świata „Metro 2033” — ty konkurs ten wygrałeś. Główną nagrodą miało być wykorzystanie zwycięskiej pracy do oficjalnej promocji książki. Jednak wydawca nie zdecydował się posłużyć nagraniem i poprosił o interpretację innego lektora.

Wojtek Masiak: Niestety, nie wyszło. W regulaminie konkursu była adnotacja, że zapraszają do udziału studia nagraniowe i profesjonalistów. Miała to być promocja marki „Metro 2033” i wyróżnionego pierwszym miejscem lektora. Odzew okazał się zbyt słaby, a nagrań pojawiło niewiele…

T.P.: Cztery.

W.M.: Tak, wyzwanie podjęli właściwie tylko fani serii. I to jest ta różnica między wydawnictwami czy korporacjami a ludźmi, którzy coś by chcieli zrobić z zamiłowania. W obliczu biznesu sama pasja nie wystarcza, by się przebić.

T.P.: Tak wyglądało nasze pierwsze zetknięcie. Jednak od czego zaczęło się czytanie Wojtka?

W.M.: Czytanie Wojtka rozpoczęło się od książki Dana Browna „Zaginiony symbol”. Było lato, chyba sierpień 2009 roku. Książka ukazała się na rynku, a na jednym z forów dotyczących audiobooków pojawiły się komentarze od osób niewidomych, że szkoda, że nie ma wersji audio. I wtedy przyszła myśl — zdawało się wówczas — głupia. Otóż stwierdziłem, że mam trochę wolnego czasu, mam mikrofon, więc ja to nagram. Posłuchałem, jak inne audiobooki są skonstruowane: jak się zaczynają, jakie są reguły… I tak poszło. Wówczas sygnowałem nagranie swoim imieniem i nazwiskiem, co było troszkę…

T.P.: …mało rozsądne. Przypomnę może czytelnikom, że nagrywanie i udostępnianie nagrań znajomym i znajomym znajomych, jak to robili — ale już nie robią! — m.in. Majselbaum i Mako, łamało prawa autorskie.

W.M.: Dokładnie. Niemniej jakoś poszło. W ogóle nie byłem znany nikomu, więc była mała szansa, by ktokolwiek mnie skojarzył w tamtym momencie. Nagrywałem w bardzo różnych warunkach, bo i w domu, i w biurze firmowym, w lesie, w samochodzie, ale też w takich miejscach, gdzie już przy odtwarzaniu można było usłyszeć przejeżdżającą karetkę na sygnale. Jednak nie przejmowałem się warunkami, w jakich czytałem. Byłem z tego bardzo dumny, choć w tej chwili, gdybym chciał posłuchać, to nie wiem, czy dałbym radę wytrwać przez pierwsze 30 sekund.

T.P.: Nie było nic przed „Zaginionym symbolem”? Nie miałeś świadomości swojego głosu, płynności czytania, dykcji…?

W.M.: Nie. Nigdy, że tak powiem, nie czytałem jako lektor. Tembr głosu mam po tacie. „Czyta Wojtek” — to wyszło nagle. Trafiłem na pewne forum audiobooków, od którego wszystko się zaczęło, bo miałem już dosyć słuchania radia. A jako że sporo jeździłem w związku z pracą, to chciałem wypełnić czymś te godziny. I tak zacząłem słuchać audiobooków, trafiłem na to forum, a dalej okazało się, że brakuje nagrania „Zaginionego symbolu”.

T.P.: Pamiętasz pierwszy audiobook czy słuchowisko radiowe, które przesłuchałeś?

W.M.: Chyba to były „Zapiski oficera Armii Czerwonej”. Dużo słuchałem, kiedy urodziła się moja córka, a ja prowadziłem wózek na spacerach. Wtedy, jak pamiętam, przerobiłem całego „Wiedźmina” Andrzeja Sapkowskiego.

T.P.: Pewnie to była interpretacja Rocha Siemianowskiego, ponieważ słuchowiska zaczęły się pojawiać w późniejszych latach.

W.M.: Zgadza się. A skoro już wspomniałeś o superprodukcjach, ten typ nagrań nie do końca mi odpowiada. Wolę, jak czyta jeden lektor.

T.P.: Czyli wolisz jednego Banaszyka, jednego Gosztyłę, jednego Wojtka Masiaka. Można powiedzieć, że Wojtek Masiak ma coś takiego jak swój styl?

W.M.: Tak, tak, tak. Jedna ze słuchaczek określiła, że mam manierę przeciągania niektórych głosek i nadawałbym się do interpretowania literatury rosyjskiej. Może dlatego moja żona nie może mnie słuchać. Na przykład, gdy kończę nagranie, słychać takie przeciągnięte „czytaaał Wojtek”.

T.P.: Łatwo nie było. Zaczynałeś od nagrań w samochodzie, w lesie…

W.M.: Tak. Zdarzyło się, że kiedy wracałem do domu zimą, chyba w grudniu — a ja lubię taką pogodę: wieczór, ciemno i zaczyna padać śnieg, wtedy się wyludnia, cisza, spokój — to stwierdziłem wtedy, że zostało mi trochę baterii w laptopie. Zatrzymałem się w lesie, wyciągnąłem sprzęt, czyli mikrofon, i nagrywałem, aż komputer się wyłączył, przerywając mi w pół słowa. Gdy wróciłem do domu, dograłem do końca.

T.P.: …a dziś masz umowę z wydawcą.

W.M.: Tak. Nawiązałem stałą współpracę z Genius Creations. Jestem również w stałym kontakcie ze Storytel i właściwie tam miałem swój debiut.

T.P.: Zdaje się, że to był horror.

W.M.: Tak. Thriller, taki mocno „horrorowaty” — „Powrót z piekła” Clive’a Barkera. I właściwie to Michał Szolc, szef studia nagraniowego Sound Tropez i Country Manager na Polskę firmy Storytel, dał mi szansę, żeby nagrać profesjonalnego, legalnego audiobooka, ponieważ wcześniej — wiadomo — nagrywać mogłem, lecz w świetle polskiego prawa nie mogę tego nikomu udostępnić i powiedzieć: „wrzuciłem na serwer, możecie ściągać i tak dalej”; bo to jest nielegalne. Choć nadal niektórzy namawiają mnie do złego, jako że twórczość wydawanego aktualnie w audiobookach Pratchetta nie brzmi dla nich tak jak mój głos, za czym tęsknią i nad czym ubolewają. Nawet tutaj, na Targach Książki, rozpoznała mnie w tłumie pewna pani, pokazała mnie palcem i powiedziała: „ja tego pana znam”. Porozmawiałem z nią o tym, że tego już nie robię. Powiedziałem jej, że nagrałem już tyle Pratchettów, a na swoje usprawiedliwienie mogę dodać tylko, że ludzie wspominają moje czytanie, które zachęciło ich do zakupu kolejnych części ze Świata Dysku.

W końcu, w pewnym momencie, moje hobby zaczęło kiełkować w tę stronę, że chciałbym to robić na co dzień. Chciałbym nagrywać, z tego żyć. Wspomniany Michał dał mi szansę i powiedział, że ma mnóstwo aktorów i lektorów, z których może wybierać, ale nie widzi przeszkód, czemu nie miałby dać szansy osobie z taką pasją.

Na chwilę obecną w moim studio pojawiły się opowiadania z fantastyki.pl, dzięki czemu załapałem kontakt z wydawnictwem Genius Creations.

T.P.: Przez Martę Krajewską, użytkowniczkę fantastyki.pl oraz autorkę powieści „Idź i czekaj mrozów”?

W.M.: Najpierw nagrałem opowiadanie z forum, autorstwa Magdy Świerczek, i właśnie Magda mi podpowiedziała, że powinienem sięgnąć po opowiadanie Marty Krajewskiej, bo jest ostatnio rozpoznawalna. Czytając, nie wiedziałem, jak bardzo jest na topie i jak bardzo mi to pomoże w realizacji moich marzeń, czyli że nawiążę współpracę z Marcinem Dobkowskim, szefem wydawnictwa, które wydało powieść Marty. Odezwał się do mnie i w ciągu dnia ustaliliśmy wszystkie szczegóły.

T.P.: Jego wydawnictwo w ogóle charakteryzuje się tym, że jest bardzo blisko swoich czytelników. To pasuje też do Wojtka Masiaka prowadzącego swój fanpage.

W.M.: Ja również staram się być blisko swoich fanów, piszę też po ludzku, chyba nie wywyższam się, nie gwiazdorzę. Moi fani to moja siła.

Wiesz, niektórzy blogerzy mają po kilkanaście tysięcy „lajków” na Facebooku, wiele tysięcy wejść na bloga, masę subskrypcji na YouTube. Wtedy są to kąski opłacalne dla wydawcy. Wiadomo, jakaś symbioza musi być z dziennikarzami i blogerami książkowymi, bo oni swoimi opiniami, recenzjami zachęcają do kupna i wspomagają tym samym sprzedaż. Mnie udało się wynegocjować z Genius Creations, że każdy audiobook, który dla nich nagram, będzie tańszy dla moich słuchaczy o 10 zł — wystarczy na stronie wydawcy wpisać specjalny kod, który można odszukać na moim fanpage’u.

T.P.: Rynek audiobooków w Polsce w stosunku do wszystkich książek to tylko ułamek, lichy procent.

W.M.: Ale cały czas rośnie! Oczywiście większość wydawnictw nadal nie myśli o tym, by wydawać książki do słuchania. Żyją przede wszystkim z papieru i ebooków, a inwestycja w audiobooka oznacza koszty, które trzeba ponieść, a nie wiadomo, czy się zwrócą. Koszt nagrania audiobooka w profesjonalnym studio to rząd wielkości od kilku do (nawet) kilkunastu tysięcy złotych. Wiadomo, że jeśli dochodzą lektorzy na topie, to cena również idzie w górę. Cena audiobooka trwającego 8–10 godzin to ok. 30–40 zł. Z tego połowę trzeba oddać dystrybutorowi, zapłacić podatki. Policzcie, ile trzeba w takim razie sprzedać kopii audiobooka, żeby sam koszt inwestycji się zwrócił.

T.P.: Wspomniałeś o swoich słuchaczach, którzy zostają przy tobie i interesują się kolejnymi nagraniami, o liczbie polubień na Facebooku. Można powiedzieć, że masz taki minifandom złożony z wiernych słuchaczy kupujących i odsłuchujących wszystko, niezależnie co czytasz?

W.M.: Tak. To jest właśnie ciekawe, że ja przez kilka różnych rodzajów książek przeszedłem. Bo i Pratchett, i Głuchowski, i Warhammer. To są zbliżone klimaty fantastyczne, ale zauważyłem, że ludzie zaczynają mówić: „słucham Wojtka, bo wiem, że książka, którą wybrał, jest fajna i nie będzie mi się nudziła”. Znasz MC Sobieskiego? Jest raperem-amatorem. Choruje na oczy, traci wzrok. Świetny człowiek. Zaraziłem go miłością do Pratchetta, a potem, gdy nagrałem Warhammera, powiedziałem mu: „słuchaj, sprawdź”. Zaufał mi i stwierdził: „to jest świetne!”. Podoba mu się. Oczywiście jest grupa ludzi — właściwie większość zainteresowanych moim czytaniem — która uważa wybory lektur za trafne. Nawet jeśli nie jest to tematyka dla wszystkich, to okej, posłuchają, podoba im się, może to nie jest do końca, czego by oczekiwali, ale nie odrzucają tekstu po pół godzinie słuchania.

T.P.: Całe twoje czytanie było dotychczas charytatywne, darmowe…

W.M.: Tak, nie brałem za to choćby złotówki. Miałem co prawda na stronie przycisk do jakiegoś PayPala pod tytułem: „Jeśli ci się spodobało, to możesz postawić mi piwo”. Ale potem na stronie wisiało „wesprzyj Monikę”. To się pojawiło na początku chyba 2014 roku, kiedy napisał do mnie — też niewidomy — Marek, który tworzył stronę o Monice, osobie cierpiącej na rdzeniowy zanik mięśni... I tak to poszło. Ja dla niej nagrałem książkę, „Akademię wampirów”, choć rozumiała, że ta tematyka nie do końca mi odpowiadała, ale podziękowała za gest i napisała, że jej się podobało. I tak zostało, od tego czasu wspominałem, że można Monikę wesprzeć. Łącznie z akcją, którą w zeszłym roku zorganizowałem: „Ja nagram nową książkę, a wy zbierzcie w tym czasie określoną kwotę, żeby wspomóc Monikę”. No więc uzbieraliśmy ustaloną kwotę, którą wysłałem przelewem. Ludzie ufają mi, mieli pewność, że kwota zostanie przekazana Monice, że nie zagarnę tego dla siebie.

T.P.: Twoi słuchacze do ciebie piszą, opowiadają ci o niezwykłych doświadczeniach związanych ze słuchaniem twoich nagrań?

W.M.: Jedną taką sytuację pamiętam. Nagrywałem książkę w biurze wieczorem. Słyszałem w tle karetkę i miałem nadzieję, że mikrofon mi tego nie wyłapał. Potem słuchacz podczas jazdy samochodem zjechał na bok i się zatrzymał, spowodował zamieszanie na drodze, a okazało się, że karetkę słychać z głośników, a nie z ulicy. W ostatnich moich produkcjach starałem się już takie rzeczy wycinać, czyścić. W tej chwili już profesjonalnie nagrywam, mam ładnie wytłumione studio nagraniowe.

T.P.: Nie miałeś za sobą doświadczeń aktorskich, tak jak potężna liczba lektorów. Czy masz jakiś warsztat, rytuał, potrzebujesz mieć kubek wody czy herbaty ustawiony w ceremonialnym miejscu, nagrywasz piętnastominutowymi odcinkami czy idziesz na żywioł z całą książką, dopóki głos nie odmówi posłuszeństwa?

W.M.: Pierwsza część pytania — to wygląda tak, że w Polsce nie ma lektorów. Nie ma kogoś takiego jak „lektor”, który zajmuje się jedynie czytaniem książek i nie dzieli tej pracy z aktorstwem, dziennikarstwem, radiem i tak dalej (przykładem może być prowadzący program „Jeden z dziesięciu” Tadeusz Sznuk, który zinterpretował „Folwark zwierzęcy”, jednak lektorem był głównie w radiu). Jak zaczynałem nagrywać profesjonalną, debiutancką książkę, moim dźwiękowcem był Marcin Steczkowski (z „tych” Steczkowskich) i rozmawialiśmy właśnie o tym, że nie ma w Polsce czegoś takiego jak szkoły lektorskie, że musi być aktor. Dla społeczeństwa i dla tych, którzy przygotowują nagrania, lektor jest przede wszystkim aktorem, a dopiero potem kimś, kto przygotowuje audiobooki. Jestem właściwie pierwszym na rynku lektorem bez wykształcenia aktorskiego i bez przygotowania do pracy lektora. Nie szkoliłem się nigdy, nie mam żadnych kursów. Możliwe, że pewne rzeczy musiałbym poprawić czy może nadrobić. Druga część pytania — nie, nie mam rytuału. Po prostu jest szklanka wody. Ostatnio sprawdziłem — to był trik Krystyny Czubówny, że wodę musiała mieć gorącą. I faktycznie ja też zauważyłem, że gorąca woda działa na gardło bardzo dobrze. Przy czytaniu i nawilża, i utrzymuje odpowiednią temperaturę.

T.P.: Sprawdzę!

W.M.: Jest jeszcze zasada, którą zasłyszałem, że w studio nie nagrywa się dłużej niż 4–5 godzin. Jeśli pracuje się codziennie, głosu nie można przemęczać. Z moją pierwszą książką w Storytel było tak, że nagrałem całą w jeden dzień — jednak to był wyjątek od reguły. Raz można coś takiego zrobić, szczególnie kiedy ma się później miesiąc przerwy. Ale jeśli książka jest dłuższa, to nie ma opcji, żeby tyle czasu nagrywać.

Często, jeśli robię to sam, po prostu nagrywam np. godzinę, potem pracuję nad plikiem, czyszczę z szumów, zakłóceń itp. Wtedy głos odpoczywa, a po obróbce pliku mogę zacząć czytać dalej.

T.P.: Zdarzają ci się choroby zawodowe, na przykład utrata głosu?

W.M.: Chrypka oczywiście tak, ale to tylko z powodu moich błędów, na przykład jedzenia zimnego deseru po gorącej herbacie. Przy moim debiucie było tak, że na tydzień przed nagraniem pojawiło się przeziębienie. Pakowałem w siebie tyle czosnku, miodu, cebuli, gorącego mleka… Po czterech dniach byłem zdrowy, a w sumie po tygodniu stawiłem się na nagraniach i nikt nic nie zauważył. (śmiech)

T.P.: A czy w ogóle odsłuchujesz swoje nagrania? Jesteś słuchaczem Wojtka Masiaka?

W.M.: Nie. Wiesz, właściwie tekst nagrywam, po czym zapominam, co było w książce. Dlatego, że muszę się skupić, by poprawnie się wysłowić, żeby popełnić jak najmniej błędów. Ale nawet nie o to chodzi — po nagraniu pozostaje pewnego rodzaju pustka. Niby mniej więcej wiem, o czym książka była, ale już szczegóły zupełnie mi umykają.

T.P.: Aktualnie pracujesz z osobami doświadczonymi. Dostajesz od nich wskazówki?

W.M.: Tak, tak, tak. Na przykład nagrywając w Storytel z Marcinem Steczkowskim, dostaję je na bieżąco. On siedzi po jednej stronie, ja siedzę w „akwarium”, nagrywam, a on przerywa i sprawdza, czy wyraźnie słychać słowo albo nie zjadłem końcówki zdania, czy ominąłem coś i czy to dobrze brzmi. On przesłuchuje, ja w słuchawce słyszę, jak wyszło. Jeśli potrzeba, poprawiamy. Pojawiają się także sugestie na zasadzie: „słuchaj, można to w inny sposób zinterpretować”. Głos obniżyć, podwyższyć.

T.P.: A to jest tak, że czytasz cały tekst i wchodzisz do studia czy czytasz fragmentami i nagrywasz krótsze odcinki?

W.M.: Właściwie tę pierwszą powieść Bakera, którą zrealizowałem w studio, przeczytałem wcześniej w domu. Potem rano weszliśmy do studia o dziewiątej i z małą przerwą obiadową skończyliśmy przed siedemnastą nagrywać całą książkę. Ona nie jest długa, trwa trzy i pół godziny. Lektor potrzebuje mniej więcej półtora do dwóch razy tyle czasu, ile trwa ostateczna wersja, żeby książkę nagrać. Oczywiście zdarza się szybciej, są rekordziści, którym udaje się wszystko zgrać ekspresowo. Ostatnio słyszałem anegdotę, jak to godzina nagrywania dała 51 minut gotowego materiału. To jest rewelacyjny wynik. Oznacza czytanie praktycznie bez przejęzyczeń, powtórzeń.

T.P.: Nagrywanie czy czyszczenie tekstu zajmuje więcej czasu?

W.M.: Ostatnio nagrywałem powieść Remigiusza Mroza, to wydawało mi się, że dłużej trwało czyszczenie. Bo wiadomo, muszę przejrzeć wizualizację całego nagrania w programie edycyjnym, przepatrzeć, czy jest czysta linia, a jeśli jest podejrzany uskok w linii dźwięku, muszę sprawdzić, co to jest. Trzeba być dokładnym. A zdarzyło się też tak, że wysłałem gotowy plik do wydawcy, przy czym ustaliłem z wydawcą, że mam zaufaną osobę, która cały czas słucha moich nagrań i ona wyłapuje mi ewentualne błędy. No i wyłapała. Skończyłem ścieżkę zdaniem: „zapytał Lindberg” i zamiast kontynuować, znów nagrałem „zapytał Lindberg”. Wydawca tego nie dostrzegł, a powtórzenie wyłapała Kasia P., która zajmuje się kontrolą moich tekstów.

T.P.: Mnie imponują interpretacje Krzysztofa Gosztyły, to, co zrobił z „Drogą” McCarthy’ego czy „Innymi pieśniami” Dukaja. A ty masz jakieś inspiracje lektorskie?

W.M.: Pierwszym takim guru był dla mnie i jest nadal Krzysiek Banaszyk. To jest automat do czytania, prawdziwa rewelacja. Facet czyta świetnie. Aktorem nie wiem, jakim jest, bo nigdzie nie występuje, a raczej ja go nigdzie jakoś nie widuję (z drugiej strony, telewizji nie oglądam, do kina chodzę rzadko, wolę książki). Głównie zarabia czytaniem czy to książek, czy reklam. Jest jednym z ludzi, na których praca czeka. Nie oni na pracę, tylko praca na nich. Powiedziano mi, że gdybym chciał zostać tylko lektorem audiobooków, to niestety jest niewiele osób w Polsce, które są tak rozchwytywane, że studia czekają, aż oni będą wolni. Na tej zasadzie. Dlatego ja w tej chwili nie rezygnuję ze swojej pracy. Po prostu tam — za granicę, gdzie pracuję — zabieram cały sprzęt, żeby w wolnych chwilach i w weekendy nagrywać w swoim przenośnym studio.

Dopiero niedawno odkryłem Jacka Rozenka, czytającego „Pana Lodowego Ogrodu”. To faktycznie świetna książka i Jacek również świetnie przeczytał. Krzysztofa Gosztyłę też słucham, ale do jego stylu trzeba się najpierw przyzwyczaić, żeby się wciągnąć w interpretację, którą proponuje, a potem trzeba zrobić sobie przerwę, bo styl pana Gosztyły jest nieco zbyt narzucający określoną wizję. Niektórzy twierdzą, że ma swoją manierę nadmiernej interpretacji aktorskiej i ostatnio aż za mocno ją akcentuje. To dla słuchacza bywa męczące.

Ja też zacząłem powiedzmy trochę aktorzyć, trochę interpretować. Myślę, że jeszcze nie na tyle, by mnie wyklęli, tak jak niektórzy narzekają pod tym względem na pana Gosztyłę. Ale kilku osobom się to podobało w „Drodze królów”. A ktoś inny mi napisał, że przesadziłem, a on by chciał wysłuchać książki, a nie gwiazdorzenia.

T.P.: Masz jakiś plan związany z czytaniem? Mówisz oczywiście o tym, że chciałbyś pracować jako lektor. Jednak czy masz w związku z tym bardziej precyzyjne marzenia, jakąś książkę, którą wyjątkowo chciałbyś przeczytać?

W.M.: Tak, tak, tak. Przede wszystkim chciałbym móc nagrać Pratchetta, bo bardzo lubię Pratchetta. Właśnie całą serię. Oczywiście jest to nierealne, ponieważ jest już część Świata Dysku nagranego. Z innych tytułów… Gołkowskiego w świecie „S.T.A.L.K.E.R.” raczej już nic więcej nie będzie, „Metro 2033” jest już nagrane, może „Futu.re” zostanie przygotowane w audiobooku. Chociaż pozostałe książki ze świata „Metro 2033” również są fajne i może się kiedyś jakaś szansa pojawi. I jeszcze… „Warhammer 40K” jest fajny. Lekko mi się czyta, szybko i przyjemnie. To też jest świetna, niemęcząca lektura.

T.P.: No to niech ci ten Pratchett wyjdzie!

W.M.: Oby. Ale na razie plan jest taki, że współpracuję mocno z Genius Creations, obie strony są zadowolone z warunków umowy i z jakości pracy. Do tej pory nagrałem trzy książki: „Chór zapomnianych głosów”, „Spalić wiedźmę” i „Idź i czekaj mrozów”. W tej chwili nagrywam kolejną, a następne czekają w kolejce. Zacząłem współpracę z Wydawnictwem Czarna Kawa. Liczę, że się rozwinie i będzie satysfakcjonująca dla obydwu stron. W wolnych chwilach, których nie mam ostatnio za wiele, nagrywam opowiadania autorów z forum fantastyka.pl. Pojawiła się również propozycja ze strony nowej osoby chcącej wydawać audiobooki — myślę, że w niedługim czasie pojawią się konkrety. Również sam staram się nawiązywać nowe kontakty z wydawnictwami. Wszystko małymi kroczkami, ale progres jest. Również cały czas jestem w kontakcie z Michałem ze Storytel, chciałem mu tutaj jeszcze raz serdecznie i gorąco podziękować, bo to od niego zaczęła się moja przygoda z profesjonalnym nagrywaniem.

I jeszcze: Wojtkowi Arendowi Marciniakowi za impuls do nagrania „S.T.A.L.K.E.R.-a”, Krzyśkowi K. Zarzyckiemu za pomoc, rozwój i parę pomysłów. I dziękuję wielu osobom, dzięki którym jestem tu, gdzie jestem, a mam nadzieję, zajdę jeszcze dalej.

T.P.: A ja dziękuję za rozmowę.

Rozmowa odbyła się 20 maja, na terenie Warszawskich Targów Książki 2016.

O Autorze: Holenderski pisarz Thomas Olde Heuvelt (1983) jest autorem pięciu powieści i licznych opowiadań, a jego twórczość była tłumaczona m.in. na angielski, chiński, japoński, włoski i francuski. Opowiadanie „Rybka w butelce” („The Day the World Turned Upside Down”) otrzymało w 2015 r. nagrodę Hugo. Przedsiębiorstwo Warner Bros. produkuje serial na podstawie najnowszej książki Thomasa, horroru „HEX”.

Po polsku dotychczas ukazały się dwa opowiadania Thomasa: „Chłopiec, który nie rzucał cienia” („Nowa Fantastyka” 10/13) i „Rybka w butelce” („Fantastyka Wydanie Specjalne” 3/2015).

Thomas Olde Heuvelt

Tłumaczenie: Olga Niziołek

Czytający Atrament z Doi Saket

Pewnej nocy dwunastego miesiąca księżycowego tego roku dwie silne dłonie przyparły młodego Tangmoo do dna rzeki Mae Ping, jak na ironię spełniając w ten sposób jego jedyne życzenie. Tangmoo młócił ramionami w wodnym wirze. Rozbłyski fajerwerków odbijały się w białkach oczu, a stłumione krzyki unosiły się w bańkach powietrza, pękających bezgłośnie na powierzchni: ratunku, ratunku, ratunku, ratunku!

Przelatująca obok, sczepiona para ważek, która chciała pozostać bezlarwna, żeby noc w noc móc rozkoszować się swym miłosnym tańcem, omyłkowo wzięła  stłumione wołanie o pomoc za kapanie porannej rosy. Zdarzenie skonfundowało owady do tego stopnia, że aż zaparło im dech, i dokładnie w chwili, gdy samiec ejakulował, ważki na moment się rozłączyły. Siła przyzwyczajenia sprawiła, że odtąd powtarzały to przy każdym kolejnym punkcie kulminacyjnym, dzięki czemu ich największe życzenie rzeczywiście się spełniło.

Ale to był zbieg okoliczności. Ważne, że młody Tangmoo krzyczał, jego płuca napełniały się wodą, litości, nie chciał umierać w taki sposób.

Aby w pełni uświadomić sobie tragizm tego dramatu, musimy cofnąć się o kilka dni i zajrzeć do wioski Doi Saket, położonej na tym samym brzegu rzeki. Późnym popołudniem, mniej więcej godzinę przed tym, jak nastał czas na spożycie jego trzeciej miseczki ryżu, na plac świątynny wbiegł wielkobrzuszny eksterminator chwastów, Uan[1]. Przez chwilę walczył z zadyszką spowodowaną dźwiganiem o wiele za tłustego tyłka, któremu zawdzięczał swoje imię, oparty o ogromny kamienny fallus przed świątynią (ale nie na terenie samej świątyni, bo Budda nie zezwala na takie niebuddyjskie wariactwa), zanim wysapał:

― Chodźcie zobaczyć, chodźcie zobaczyć! Przybyło pierwsze życzenie!

― Uważaj! ― odparł cuchnący Tao[2], wytwórca kloszy do lamp, który nie zdobył przydomka ze względu na przypominającą skorupę głowę czy żółwią powierzchowność, ale dzięki ekstremalnej solidności, i skinął w kierunku fallusa.

W całym swoim rozgorączkowaniu Uan zapomniał o powszechnym konsensusie dotyczącym starożytnego symbolu płodności. Rozwiązła łuskaczka ryżu Somchai[3] zdradziła pewnego razu męża z trzema sąsiadami i sklepikarzem z sąsiedniej wioski po tym, jak przyłapano ją na dotykaniu się na fallusowym ołtarzu, nagą, owiniętą jedynie jedwabnymi szarfami. Za karę Somchai zakopano po pas na polu ryżowym, aby nadmiar płodności spłynął na rośliny, i zdecydowano, że nigdy odtąd nie będzie wolno dotykać zaczarowanego fallusa, a przechodnie będą pozdrawiać go lekkimi skinieniami głowy, co wieśniacy przyjęli z entuzjazmem, prowadzącym do nadmiaru seksu oralnego. (Krążyły także słuchy, że kamień wcale nie był zaczarowany, a lubieżna Somchai cierpiała na jakąś odmianę obsesyjnego ekshibicjonizmu. Ale to były oczywiście bzdury.)

Uan z prędkością błyskawicy puścił kamień (ale było już za późno: rok później żona miała urodzić mu trojaczki) i wrzasnął:

― Chodźcie nad rzekę! Wszyscy! Nadciąga pierwsze życzenie, widziałem je na własne oczy!

― Tak wcześnie? ― spytała dobrze wychowana zbieraczka krabów Kulap, która właśnie wróciła z koszem z pola ryżowego. ― Nie wierzę w to. Jest o wiele za wcześnie.

Powszechnie poważany Puu Yaybaan, szef wioski, usłyszał poruszenie i wybiegł z domu.

― Co się tu dzieje? ― krzyknął, a jego kury rozpierzchły się na wszystkie strony. ― Kto tu tak hałasuje?

― Uan mówi, że nadchodzi pierwsze życzenie ― odparła Kulap i całkowicie wbrew swemu łagodnemu charakterowi zmarszczyła nos. ― Ale ja wcale w to nie wierzę.

― Czy to prawda? ― spytał Puu Yaybaan.

― Taka prawda, jak to, że tu stoję ― odparł Uan i rzeczywiście, stał tam.

― Hmm... wyłowiłeś je? ― spytał Tao, odstawiając trzymany klosz na ziemię.

― Nie, nie ― odparł Uan. ― Nie potrafię pływać. A poza tym jestem za ciężki, żeby utrzymać się na powierzchni. Chodźcie nad rzekę!

Tumult sprawił, że niejedna okiennica się otworzyła, niejedna komórka zabrzęczała, a niejeden bananowy liść ze wstydu skręcił się na drzewie, bo wścibstwo było jedynym, co potrafiło zmobilizować wszystkich wieśniaków. I rzeczywiście, ujrzeli życzenie, kiedy dotarli nad rzekę. Migotanie na gładkiej tafli. Unosząca się na wodzie lilia z plastiku i bibuły. Perła w kwiecie lotosu. Pierwsze życzenie Loy Krathong.

Filozofujący spryskiwacz roślin, Daeng[4], nazwany od krwi, która pokrywała go przy narodzinach, zaczął brnąć przez płyciznę, pytając:

― Czy to życzenie szczęścia? Miłości? Ostatnie życzenie? Może to przekleństwo.

Łatwo wybuchający gniewem właściciel restauracji Sorn[5], nazwany od pewnego osobliwego wypadku rolniczego, którego nikt już nie pamiętał, wskazał tłuczkiem w stronę blasku na wodzie i wrzasnął:

― Zróbmy coś, bo przepłynie nam koło nosa!

― Ktoś musi po nie pójść! ― krzyknął Puu Yaybaan, uciszając tłum.

Mężczyźni wahali się na brzegu, dzieci dopóty brnęły w płyciźnie, dopóki mamy nie przywołały ich gwizdnięciami, a chudy jak szczapa łowca żab Yai[6] nie rozebrał się i nie dał nura w ciemnozieloną wodę[7].

― I co to? Jakie jest pierwsze życzenie? ― krzyknęli ludzie, gdy Yai w końcu wynurzył się i dopłynął do łódeczki. ― Jest w niej jakiś liścik?

Przebierając nogami w wodzie, Yai rozchylił liście lotosu i wyjął wilgotny kawałek papieru.

― Chwila. Ledwo co mogę się doczytać. Słowa się rozmazały. Ale jest tu napisane... ― Nastąpiła dramatyczna przerwa, rzeka w oczekiwaniu wstrzymała oddech. ― „Życzę sobie, żeby wyzdrowiał mój zdychający wół ― Bovorn S. z San Phak Wan”.

― ROZPOCZĘŁO SIĘ ŚWIĘTO LOY KRATHONG! ― ogłosił Puu Yaybaan przez głośniki, za pomocą których zawiadamiano o wszystkich ważnych i nieważnych wydarzeniach, a zgromadzony na brzegu rzeki tłum odpowiedział na te metalicznie brzmiące słowa radosnymi okrzykami. Chytry mnich Sûa[8] zaintonował tradycyjną pieśń z okazji Loy Krathong, podczas gdy starszyzna wioski klaskała w dłonie, dzieci ochlapywały się nawzajem wodą, a kilometry stąd w górę rzeki, w wielkim mieście Chiang Mai, na wodę puszczano mnóstwo tysięcy życzeń:

Dwunastego miesiąca, gdy księżyc w pełni

Wzbiera woda w kanale

Wszyscy świętują w dniu Loy Krathong

Loy, Loy Krathong, Loy, Loy Krathong

Puściliśmy na wodę nasze tratwy

I prosimy dziewczęta do tańca Ramwong.

Ramwong w dniu Loy Krathong

Dobre uczynki dadzą nam szczęście!

Młody Tangmoo[9] usłyszał hałas, siedząc w koronie smukłego drzewa tengrang, gdzie obwiązywał bawełnianym sznurem zwisający niebezpiecznie złamany konar. Ubiegłego lata uderzył w niego piorun. Nieważne, jak Tangmoo by nie podpierał, przybijał gwoździami, przywiązywał czy przekręcał martwe drewno, każdego dnia około południa dało się słyszeć trzask i nieszczęsna gałąź nachylała się odrobinę bardziej nad domem ojca. Tangmoo codziennie wspinał się na drzewo z nowymi deskami czy sznurami i szala naturalnych odrostów drzewa tengrang w stosunku do tych sztucznych przechylała się codziennie odrobinę bardziej na korzyść podpór. Mama chłopca zbierała napiwki w starym worku, chcąc odłożyć na ogrodnika, który mógłby usunąć zagrożenie. Ale Tangmoo nie miał nic przeciwko swojemu powszedniemu obowiązkowi, który niósł w sobie coś z uświęconego rytuału. Korona i listowie drzewa budziły podświadome skojarzenia z wydrążonym arbuzem, od którego chłopiec został nazwany; kołyską, w której zaciszu spędził jako niemowlę wiele dni i nocy.

― CHODŹCIE WSZYSCY NAD RZEKĘ! ― Głos Puu Yaybaana poniósł się po polach. ― SĄ ŻYCZENIA DO SPEŁNIENIA! I NIE ZAPOMNIJCIE OBWIESIĆ BANKNOTAMI DRZEWA PIENIĘŻNEGO PRZY ŚWIĄTYNI, BO DOBRE UCZYNKI DADZĄ NAM SZCZĘŚCIE!

Tangmoo zszedł z drzewa. Zatrzymał się po drodze, żeby włożyć do domku dla duchów świeże pomarańcze i papierosy i zmówić modlitwę dziękczynną do ducha drzewa za obdarzenie ich błogosławieństwem posiadania nadal-niezgruchotanego-domu pod martwym konarem (chłopak wierzył oczywiście w Buddę, jego nauki i reinkarnację, ale duchy doskonale do tego pasowały. A tak po prawdzie, to łaskawość konara nie miała nic wspólnego z duchem drzewa, który tak wystraszył się uderzenia pioruna, że już dawno przeprowadził się do innego drzewa, ale z wyjątkową karmą młodego Tangmoo).

Nad rzeką chłopiec dostrzegł swojego braciszka Nataphuna, kopiącego dołki w piasku.

― Cześć, Tangmoo ― powiedział Nataphun.

― Nie idziesz zobaczyć? ― spytał Tangmoo. ― Są życzenia.

― Nie chce mi się. Głodny jestem. Chciałbym, żeby czas płynął szybciej i już był wieczór.

Kawałek dalej, tam, gdzie rzeka Mae Ping stała się miejscem wielkiego chlupania i plaskania, Tangmoo zerwał storczyk motyli, ot tak, pod wpływem impulsu. Kielich kwiatu zadrżał tak mocno, że malutkie, niewidoczne gołym okiem pyłki wzbiły się w powietrze i zostały porwane w górę przez nagły podmuch wiatru. Przez wieś przeszło drżenie. Ci, którzy łuskali ryż, podnieśli wzrok. Kochankowie znieruchomieli. A pyłki? Opadły na skrzydełko nosa znudzonego Nataphuna. Gdy tylko chłopiec wziął wdech, wskutek niezwykle rzadkiej alergii natychmiast zapadł w sen, a godzinę później zbudziło go cykanie świerszczy. Zadziwiony tym, jak szybko spełniło się jego życzenie, Nataphun popędził do domu, aby napełnić burczący brzuszek.

Ale to był, tak jak w przypadku ważek, zbieg okoliczności i nie należy się tu niczego doszukiwać.

Na powierzchni rzeki roiło się już od krathongów. Tak jak każdy inny chłopiec w Doi Saket, Tangmoo słyszał tragikomiczną historię powstania Loy Krathong niezliczoną ilość razy i znał nieocenioną wagę wioski, w której dorastał. Siedemset lat temu Nang Tanapong, córka kapłana-bramina z królestwa Sukhothai, poszła pobawić się nad rzekę. Dziewuszka tak wystraszyła się na widok rzecznej boginki Phry Mae Khongkhi (która przypadkowo wybrała to samo miejsce do kąpieli), że nagle wpadła do wody i utonęła. Wszyscy wiedzieli, że zmarła czyta życzenia z lotosowych łódeczek przepływających nad jej martwymi oczami i wszystkie je spełnia. I wszyscy wiedzieli, że na cześć rzecznej boginki w Doi Saket co roku odgrywa się to wydarzenie i że życzenia spełniały się właśnie dzięki nim i ich uroczystości.

Ach, festiwal! W całej Tajlandii ludzie upijali się w sztok tanią whiskey, zdzierali sobie gardła na imprezach karaoke w świetle księżyca i całymi nocami kochali się pod fajerwerkami i światłami lampionów. Każdy, naprawdę każdy puszczał krathongi na wodę i khom loi[10] w powietrze. Każdy wypowiadał życzenie.

Ale podczas gdy mieszkańcy Chiang Mai świętowali, w Doi Saket zabrano się do pracy. Pod przewodnictwem upartego operatora żniwiarki Sungkaewa zarzucono na rzekę sieci i zaczęto łowić krathongi. Mężczyźni w niewielkich łódkach wiosłowali tam i z powrotem. Kobiety czekały na brzegu i opróżniały je. Podczas uroczystości rzucano palone kadzidełka na żarzące się węgle, skąd baśniowy zapach rozprzestrzeniał się z dusznym wiatrem po polach ryżowych niczym wyszeptane przesłanie. Topiono wosk świec i wykorzystywano go jako paliwo dla khom loi. Puu Yaybaan zebrał złoto, biżuterię i inne cenne przedmioty ofiarowane bogince rzeki i obwiesił nimi zbudowany z drewna szkielet drzewa, stojący przy kamiennym fallusie przed świątynią, tak aby każdy mógł naśladować przykład hojnych poprzedników. Biada śmiertelnikowi, który by coś ukradł: czekało go zawiśnięcie na całą noc do góry nogami na świętym drzewie daeng i kolejne życie w postaci larwy roznoszącego dengę komara.

― Plugawi złodzieje ― pienił się Puu Yaybaan.

Najważniejsze były jednak liściki z życzeniami. Jeśli dało się je jeszcze odczytać, to trafiały na stosik: życie pełne szczęścia i miłości tutaj, nowe biodro dla mamy tam, a czasami całe listy życzeń: 1) Niezła ilość szczęścia; 2) 20 000 bahtów[11] (to chyba nie za dużo, co?); 3) Żeby sprawy z moją sąsiadką Phailin nabrały trochę tempa, chociaż mówią, że ostatnio rozłożyła nogi przed hodowcą drobiu Kai, i jeśli to prawda, to nie trzeba; 4) Nowa moskitiera na drzwi, którą już dawno sam bym sobie kupił, jakby mój szef Kemkhaeng nie podkładał mi ciągle nogi; 5) Żeby Kemkhaeng złamał nogę; 6) ...

W niektórych innych liścikach tekst tak się rozmył w czasie podróży po wodzie, że w głąb rzeki wysyłano specjalnie wtajemniczonych na tę okazję Czytających Atrament. Byli to mnisi Sûa i Mongkut. Ich zadaniem było odcyfrowanie pod powierzchnią wody wymytych atramentowych smug. Przez całe trzy dni pływali tam i z powrotem, z załzawionymi oczami wychodzili na brzeg i recytowali skrybom odczytane wiadomości, i znów dawali nura. A jeśli nie było żadnego liściku, to krathong zanoszono do Dostojnego Opata Chanaronga[12], który metafizycznie destylował życzenie z łódeczki.

Wszyscy mieszkańcy wsi mogliby zaręczyć, że kiedyś widzieli, jak Dostojny Opat wznosi się nad swój dywanik na medytacyjną przejażdżkę, z krathongiem w dłoniach i całymi górami łódeczek pod swymi dostojnymi bosymi stopami. Wszystkim opowiadano w dzieciństwie tę historię tak często, że w nią uwierzyli. Ale nikt nie widział tego na własne oczy. W rzeczywistości Opat był zgrzybiałym starcem, który nie był już w stanie bardzo dobrze recytować wersów, i mocno się ślinił. Nawet jeśli potrafił kiedyś latać, to od czasu swojego pierwszego balkonika zapomniał jak. Rada wioski zdecydowała jednak po zażartej debacie, głosowaniu, liczeniu i ponownym przeliczeniu głosów, że jasnowidzenie było świętsze niż demencja, stąd w razie wątpliwości należało przesądzać na korzyść Dostojnego Opata. I dlatego mieszkańcy wioski rozgryzali jego niezrozumiałe mamrotanie i każde życzenie z północnej Tajlandii zostało odczytane przed rozpoczęciem rytuału, który odbywał się w ostatnią noc.

A życzenia?

Spełniały się. Przynajmniej część z nich.

Bo głęboką nocą Puu Yaybaan z mnichami Sûą i Mongkutem wyruszyli swoim rozgruchotanym pikapem do San Phak Wan. Po drodze wywabili zdrowo wyglądającego wołu z pola ryżowego. Podczas gdy Mongkut stał na straży przy chatce pogrążonego we śnie Bovorna S., pozostali dwaj podmienili poważnie chorego wołu, który leżał bardziej martwy niż żywy, przywiązany sznurem, na egzemplarz będący okazem zdrowia. Zepchnęli osłabione zwierzę z mostu. Raz wypłynęło z rykiem, a potem było już słychać tylko świerszcze.

― CO ZA SZCZĘŚCIE! ― przemówił Puu Yaybaan o wschodzie słońca. ― BOVORN S. Z SAN PHRAK WAN WŁOŻYŁ DO KRATHONGA STO BAHTÓW I ZŁOTĄ OBRĄCZKĘ SWOJEJ ŻONY, A TERAZ JEGO ŻYCZENIE SIĘ SPEŁNIŁO! JEGO WÓŁ JEST ZDROWY JAK RYBA! PÓJDŹCIE ZA JEGO PRZYKŁADEM, DAWAJCIE HOJNIE, A WASZE ŻYCZENIA ZOSTANĄ WYSŁUCHANE! O, I PISZCIE CZYTELNIE SWOJE NAZWISKA NA LIŚCIKACH Z ŻYCZENIAMI, BUDDA NIE POTRAFI CZAROWAĆ!

Plotka rozeszła się lotem błyskawicy przez system głośników sąsiednich wiosek i wiosek otaczających z kolei tamte, i niebawem uszczęśliwiony Bovorn S. potwierdził cud, wylewając łzy wzruszenia nad swoim zdumionym wołem.

Co? Pomyśleli niektórzy w Doi Saket. Uroczystość będzie dopiero jutro wieczorem, jeszcze wcale nie spełniliśmy jego życzenia.

Ale mnich Sûa powiedział, że rytuał sam w sobie jest symbolem, a w spełnianiu życzeń chodzi o karmę (ma się rozumieć, karmę spełniających życzenia, przy czym mnich sprytnie nie wyjaśnił, czy ma na myśli łatwowiernych wieśniaków, czy zgnuśniałych mnichów) i to był koniec dyskusji.

Na krathongach ułożono więcej drogocenności, niż kiedykolwiek wcześniej. Ludzie ściągali zewsząd do świątyni, aby podarować pieniądze, co bardzo ładnie wyglądało na drzewie pieniężnym (które rozkwitło, jakby była wiosna), a następnie bardzo ładnie wyglądało na koncie Puu Yaybaana (które rozkwitło, jakby to były odsetki). Świątynia nie zobaczyła ani złamanego grosza. Krętacze przeznaczyli pewną skandalicznie niską kwotę na spełnianie życzeń tu i tam, żeby podtrzymać legendę. Dostojny Opat mamrotał bezustannie podziękowania i nie brał udziału w oszustwie, bo jeśli ktoś nie traktował starca poważnie, to był to właśnie Puu Yaybaan.

Mieszkańcy wioski oczywiście także mieli życzenia. Niezliczone. Najróżniejsze życzenia, które podczas rytuału puszczali w powietrze razem z balonami. I mimo że wyćwiczyli się w ich spełnianiu i dzięki temu przynajmniej teoretycznie byli w stanie odmienić swoje życie, każdy człowiek potrzebuje życzeń, aby móc w coś wierzyć.

Wielkobrzuszny eksterminator chwastów Uan życzył sobie miłości, a jeśli nie była mu pisana, to pojęcia o miłości, a jeśli nie było mu pisane, to przelotnych uścisków.

Obchodząca żałobę sąsiadka Isra już od sześciu lat życzyła sobie listu od wnuczka Oma, który wyjechał do Singapuru studiować „komputer” i nigdy nie pisał.

Dobrze wychowana zbieraczka krabów Kulap życzyła sobie gongu, tylko dlatego że podobał jej się ten dźwięk.

Dobrotliwy tata Tangmoo, Gaew, życzył sobie dobrego życia dla swoich dzieci: Singhi, Natapuna i Noi, i oczywiście dla samego Tangmoo.

Filozofujący spryskiwacz roślin Daeng życzył sobie śmierci.

Niewierna łuskaczka ryżu Somchai błagała o moc dla wiecznie zawodzącej męskości swojego męża, tak aby po wszystkich tych latach wreszcie mogła odebrać mu dziewictwo.

Nawet skorumpowany mnich Sûa miał życzenie. Życzył sobie, żeby choć raz zobaczyć rzeczną boginkę Phrę Mae Khongkhkę, mimo że nie wierzył w jej istnienie.

Tylko młody Tangmoo nie życzył sobie niczego. Jeszcze nigdy niczego sobie nie zażyczył. Przyjemnie by było, gdybym miał jakieś życzenie, myślał często. Tangmoo wychodził światu naprzeciw z całą otwartością, ciągle szukając czegoś, co byłoby warte życzenia, ale nigdy nie znalazł niczego, co poruszyłoby go wystarczająco, aby tego pożądał. Wszystko, co pochłaniało pozostałych mieszkańców wioski, ich kłótnie i troski, żywotne kwestie i głupstwa, ich dramaty i zbliżenia… nic nie zdawało się być czymś więcej niż to, czym się wydawało. I tak życie Tangmoo stało się ciągiem czystych doświadczeń, które przeżywał i w których nie dokonywał żadnych wartych wspomnienia cudów.

Ale tamtej pierwszej nocy Loy Krathong chłopiec nie mógł zasnąć. Wymknął się boso na dwór. Dalej, przy rzece, pracowała nocna zmiana i Czytający Atrament, ale we wsi czuwały tylko cziczaki[13].

Tangmoo spojrzał w górę. Mnóstwo tysięcy khom loi przepływało przez nocny baldachim jak gromady fluorescencyjnych meduz. Niebo było wypełnione życzeniami. Te znajdujące się najbliżej zdawały się przemieszczać szybciej i kierowały się na południe. Kiedy unosiły się wyżej, skręcały na zachód, w kierunku gór. Dokąd trafiają?, zastanawiał się Tangmoo. Wszystkie leciały do przodu, świadome celu, ku nieznanemu przeznaczeniu. Dolatywały do krawędzi wszechświata i leciały dalej.

Następnego dnia Tangmoo wyruszył o brzasku. Szedł przez cały dzień kilometrami, a o zmroku dotarł do złotej świątyni w Doi Suthep, na szczycie wzgórza górującego nad Chiang Mai. Łagodny Opat poczęstował chłopca miseczką ryżu i usiadł obok niego na schodach.

― Po co tu przyszedłeś, synu? ― spytał mędrzec.

Tangmoo wskazał purpurowe niebo nad miastem i odparł:

― Życzenia. Chciałbym wiedzieć, dokąd trafiają.

Łagodny Opat miał bardziej niż wyjątkowy talent do przywoływania nauk Buddy w odpowiedzi na wszystkie istotne i nieistotne kwestie, w których proszono go o radę. Nawet wtedy, gdy dylemat wydawał się niemal nie do rozstrzygnięcia, mnich zadziwiał jedyną słuszną odpowiedzią, brzmiącą zawsze tak samo: że pytanie jest zagmatwane, a przez to z definicji nieważne, ponieważ celem każdego życia duchowego jest unikanie zagmatwania. I dlatego Opat Doi Suthep był najbardziej uwielbianym mężczyzną w Tajlandii północnej ― zawsze sprawiał, że rzeczy stawały się tak cudownie proste.

― Och, tego nie wie nikt ― objaśnił Opat w tym przypadku. Wygładził szatę i uśmiechnął się uprzejmie.

I to wszystko?, pomyślałby może ktoś z oburzeniem. I po to lazłem boso na tę górę? Ale nie Tangmoo. Tangmoo patrzył na chaos fajerwerków nad Chiang Mai i paradę świateł na Nocnym Bazarze, odbijającą się w powierzchni rzeki, w której nazajutrz miał walczyć o życie. Płonąca woda, gwizdy i wystrzały, świętujący ludzie; wszystko to tworzyło nieporządek, który był tak spójny, że ponownie stawał się porządkiem. I zewsząd unosiły się khom loi, jak gdyby miasto wylewało w górę ogniste łzy.

― Chiang Mai składa się z trzech światów ― powiedział Opat. ― Pierwszy widzisz u swoich stóp. To świat, który tryska energią i żyje, i świętuje, i ma życzenia. I jest świat powyżej, świat spokoju, w którym można wznieść się ponad codzienność. Uwalniając życzenia, ludzie próbują dotrzeć do tamtego świata, stać się jego częścią. To dwie warstwy, które ślizgają się po sobie.

Tangmoo patrzył, jak khom loi bezustannie wznoszą się ponad chaos.

― I jest jeszcze świat pod nimi ― ciągnął mnich. ― Świat zaułków, ciemności, bocznych uliczek i korupcji. Świat ślepców. Rozumiesz? Powierzchnia, dzika i jasna, leżąca pod nią ciemna strona i wreszcie to, co powyżej, pogodne, transcendentalne, pragnące czynić dobro. Kiedy tak na to spojrzeć, bardzo przypomina człowieka. Chiang Mai, Róża Północy, to żywy, oddychający człowiek.

― Ale co to ma wspólnego z tym, dokąd trafiają życzenia? ― spytał Tangmoo.

― Może nie jest ważne, dokąd trafiają nasze życzenia ― odparł Opat ― ale to, jak sami możemy tam trafić. Spójrz tam.

Wskazał dwa khom loi, które uniosły się z niesamowitą prędkością i wyprzedziły wszystkie pozostałe. Jeden z nich nagle rozżarzył się i skręcił ostro na zachód, a drugi zaczął migotać, obniżył lot i zgasnął.

― Jak myślisz, o co chodziło z tymi dwoma życzeniami? Dlaczego uniosły się szybciej niż reszta?

― Może to były bardzo płomienne życzenia ― zgadywał Tangmoo.

― Miłość? Szczęście? Pieniądze? Co jest warte wysiłku, żeby lecieć tak szybko?

― Pragnienie, żeby czegoś pożądać…

― Albo może właśnie pragnienie, żeby wyzbyć się pożądania.

Ale... pomyślał Tangmoo. Ale...

― A dlaczego jedno życzenie jest takie silne i pewne siebie, a drugie gaśnie jak świeczka?

― Może to było złe życzenie, nienawistne, życzenie zemsty, życzenie śmierci… ― A może paliwo było źle rozdzielone ― powiedział mnich i wzruszył ramionami z uśmiechem. ― Czas wracać do domu, synu. Twoi rodzice na pewno się martwią.

Ten chłopak ma dobre serce, pomyślał życzliwie Łagodny Opat, po tym, jak się rozstali. Zadbał o tuk-tuka, który miał zawieźć chłopca do domu, gdy tylko ten zejdzie z ostatniego z trzystu stopni. Wchodząc do świątyni z opróżnioną miseczką Tangmoo w prawej dłoni, mędrzec potknął się o rąbek szaty i upadł na twarz. Miseczka ryżowa stłukła się w drobny mak. Opat cudem uniknął obrażeń, jednakże niebawem, zmiatając skorupy na kupkę, odczuł żywioną od dłuższego czasu, lecz sumiennie tłumioną chęć, aby zająć się czymś kreatywnym, na przykład zrobić małe śliczne mozaiki. Mnich pracował z odłamkami całą noc, czując, że staje się szczęśliwszy, najszczęśliwszy od dawna. I tak Łagodny Opat, który drogą do Oświecenia przeszedł dużo krótszy kawałek niż młody Tangmoo, ujrzał, jak spełnia się jego największe życzenie, i rozbił przy tym całą swoją porcelanę.

Ale to ― przypuszczalnie ― nie miało nic wspólnego z odwiedzinami chłopca.

Następnego dnia piaszczyste dróżki w Doi Saket zostały obwieszone lampionami. Światła we wszystkich możliwych kolorach i kształtach zwisały z gałęzi, przewodów elektrycznych i biegających wkoło kur. Inne ustawiono na murkach, w ogródkach i wokół placu świątynnego. Wielkobrzuszny eksterminator chwastów Uan zajął się ustawianiem stołów po zachodniej stronie placu, upewniając się, że każdemu, kogo nie lubił, przypadło oddalone miejsce zaraz pod ryczącymi głośnikami instalacji karaoke. Wszyscy mieszkańcy wioski byli pochłonięci przygotowywaniem pyszności i składaniem tysięcy khom loi, które wszystkie miały zapłonąć w tym samym momencie ― logistyczny koszmar, że głowa mała.

Kiedy wreszcie nadszedł wieczór i wyczerpani Czytający Atrament wyszli z rzeki, z ociekającymi wodą szatami i ostatnią garstką życzeń, a Dostojny Opat zasnął na swoim dywaniku do medytacji… w Doi Saket rozpoczęła się impreza. Śpiewano i obżerano się bez opamiętania. Chłopcy łapali jaszczurki i zakładali się, która jest najszybsza. Dziewczynki przywiązywały nićmi jaskrawe pawice i ciągnęły ćmy za sobą jak latawce. Kobiety i mężczyźni szarpali pożądliwie swoje ubrania i części ciała pod zaczarowanym fallusem.

― STARCZY TEGO DOBREGO! ― krzyknął Puu Yaybaan koło dziesiątej w nocy. ― CZAS, ABY ROZPOCZĄŁ SIĘ RYTUAŁ!

Dostojny Opat (nadal pogrążony we śnie i przez to doskonale nadający się do pełnienia swojej roli) został wyniesiony na dwór w siedzisku, by poprowadzić medytację. Cisza, która spłynęła na tłum, była tak ogłuszająca, że nawet kraby na polu ryżowym spoglądały pytająco; to był jedyny moment w roku, kiedy wszyscy mieszkańcy wioski jednocześnie zamykali buzie (bo większość nawet nocą bez końca gadała przez sen).

Tylko Tangmoo nie uczestniczył w tej kolektywnej refleksji, podobnie jak wcześniej nie uczestniczył w kolektywnym świętowaniu. Podparłszy świeżym kawałkiem drewna martwy konar drzewa tengrang, zaszył się w spokojnym miejscu za świątynią. Siedział tam przez długie godziny, oparty o drewniane koło ogromnej mechanicznej repliki rzecznej boginki Phry Mae Khongkhi, którą miano wtoczyć na plac świątynny podczas uroczystości. Uwalniając życzenia, ludzie próbują dotrzeć do tamtego świata. Tangmoo czuł się jak tonący, który młóci ramionami. Jeśli uwolnienie się od pożądania stanowiło szczyt osiągnięć, to co mogło usprawiedliwić życie chłopca?

Imponująca ryjówka, która drzemała na drewnianej osi boginki rzecznej, nagle nadstawiła uszu. Chwilę później czmychnęła z piskiem. Spłoszyła się, pomyślał Tangmoo, jak na widok tygrysa. Zbliżały się jakieś głosy. Tangmoo niespodziewanie poczuł strach, bo nie powinno go być w tym miejscu. Pod wpływem impulsu dał nura w krzaki, w ślad za ryjówką, i przycupnął tam cicho, nieświadomy, że jego prawa stopa spoczywa na bliskiej złamania suchej gałązce (ironia sprawiła, że niefortunna gałązka pochodziła z drzewa tengrang; dużo mniejszego egzemplarza niż ten, który zagrażał domu ojca Tangmoo, ale niosącego dużo większe konsekwencje).

Tangmoo obserwował ze swojej kryjówki zjawienie się powszechnie poważanego Puu Yaybaana i mnichów Sûi i Mongkuta. Cała trójka przystanęła przy drewnianej konstrukcji, niecałe pół metra od Tangmoo. Chłopiec nie śmiał oddychać. Mężczyźni byli pochłonięci gorącą dyskusją, z której jedynie urywki docierały do uszu Tangmoo: „nie mogą budzić podejrzeń…” i „do jasnej cholery, nie na darmo nurkowałem do upadłego”, i „sześć spełnionych życzeń, to więcej niż…”, i „dobra! Ale weźmiemy z twojej części…”.

Czy można zarzucać gałązce, że dokładnie w tej chwili się złamała, odgrywając tak kluczową rolę w zniszczeniu i stworzeniu tak wielu żyć w północnej Tajlandii? Tak czy inaczej, stało się, a echo odbijało się w wypełnionych szumem uszach Tangmoo.

― Co to było?! ― wykrzyknął Puu Yaybaan.

― Tutaj! ― odparł tryumfalnie Sûa. Dwie silne dłonie, szybkie niczym węże, wystrzeliły w zarośla i wytargały Tangmoo za kark. ― Gumowe ucho! Co ty tu robisz, mały krętaczu?

― Ja… nic ― wyjąkał Tangmoo. ― Ja tylko sobie… myślałem.

― W krzakach? ― spytał podejrzliwie Puu Yaybaan.

Mongkut rozejrzał się niespokojnie naokoło.

― Jak długo tam siedział?

― Wszystko słyszał ― syknął szef wioski.

― Ja… nie, naprawdę nie wiem, o czym rozmawialiście ― zapewnił Tangmoo. Usiłował uwolnić ramię. ― Chyba powinienem iść już na plac, moja mama…

― Wszystko wypaple ― powiedział Sûa, mocniej ściskając ramię chłopca. ― Musimy coś zrobić.

― Nie, nie mam pojęcia, o czym wy…

― Kłamca! Zdrajca! ― wrzasnął nagle Sûa i obryzgał twarz Tangmoo cuchnącymi nitkami śliny.

― Nie możemy dopuścić, żeby wszystko popsuł ― zdecydował szeptem Puu Yaybaan.

A to nawet bardziej niż niekontrolowany wybuch Sûi było dla Tangmoo sygnałem, żeby wyszarpnąć się, odwrócić i natychmiast rzucić do ucieczki.

― Ej! ― krzyknął Sûa.

― Goń go! ― wydarł się Mongkut.

― Zajmij się tym! ― huknął Puu Yaybaan. ― Wyrażam się jasno? Mongkut i ja zaczniemy uroczystość, zanim ludzie zaczną się zastanawiać, gdzie się podzialiśmy.

Tangmoo biegł przez mrok niczym ślepiec. Sûa podążał za nim. Popędzili krętą ścieżką oddalającą się od świątyni, przez las, na przełaj przez zarośla. Sûa był zaraz za nim, warczał jak dziki kot, podczas gdy niecałe czterysta metrów dalej, na placu świątynnym, wszystkie balony z życzeniami zostały podpalone i zaczęły napełniać się gorącym powietrzem. Głośne wiwaty przywitały wtoczoną na plac drewnianą Phrę Mae Khongkhę i nikt nie usłyszał szalonych wrzasków Sûi:

― WRACAJ TU, ŻAŁOSNY KŁAMCZUCHU! NIE DOŚĆ JUŻ NAWYWIJAŁEŚ?

Wreszcie ukazała się oświetlona przez księżyc ścieżka. Stopy rozpryskiwały wodę. Ku swojemu przerażeniu Tangmoo zorientował się, że dobiegł do rzeki. Odwrócił się w stronę napastnika dokładnie w tej samej chwili, gdy jego mała siostrzyczka Noi obróciła się na podwyższeniu przed świątynią. Została w tym roku wybrana do odegrania roli Neng Tanapong i pękała z dumy w ślicznym przebraniu. Bez wątpienia Noi myślała o starszym bracie, znajdującym się gdzieś pośród rozgorączkowanej publiczności.

― Teraz cię mam ― wyszczerzył się Sûa, wchodząc na płyciznę.

― Posłuchaj ― Tangmoo płakał, cofając się, już po uda w wodzie. ― Nie wiem, o czym wyście mówili. Jak mogę wygadać coś, o czym nie wiem?

― Chłopczyku ― odparł Tygrys ― nie obchodzi mnie, co wiesz.

Z warknięciem rzucił się na Tangmoo, a jego pomarańczowa szata wydęła się na wodzie jak chmura krwi: nie, nie, nie, nie, ogromne drewniane ramię boginki rzecznej opadło na małą Noi, która z piskiem spojrzała w górę, tłum wiwatował z takim podnieceniem i tak niewielkim opanowaniem, że wydawał się tracić rozum: tak, tak, tak, tak, rzeka pieniła się nad Tangmoo, rozbłyski rozświetlały noc, fajerwerki trzaskały, rozpryskiwały się, wirowały, stopy bezradnie trzepotały, wykopując rozgwiazdy z dna rzeki, stłumione krzyki unosiły się w bańkach powietrza, pękających bezgłośnie na powierzchni: ratunku, ratunku, ratunku, ratunku, mała Neng Tanapong tonęła w satynowej tkaninie, tysiące khom loi uniosły się jednocześnie w powietrze, tłum padł na kolana i z płaczem przyglądał się płonącemu cudowi, życzenia przepełniały noc, kamienny fallus skurczył się ze wstydu, a Tangmoo utonął w rzece.

Ale nie bez świadka.

Z cieni na brzegu wyłonił się jeden, większy niż wszystkie pozostałe. Była to oczywiście Phra Mae Khongkha, która dawno temu, po tchnięciu w rzekę życia, zatrzymała się na chwilkę na płyciźnie, żeby odsapnąć. I tak się złożyło, że gdy ociekający wodą mnich Sûa, czerwony z podniecenia, podniósł wzrok, ujrzał, jak spełnia się jego największe życzenie, mimo że nie uwierzył w to, co zobaczył. Następnego dnia w dole rzeki znaleziono jego ciało, ale nie jego oderwane dłonie. Te nie znalazły się nigdy.

A Tangmoo?

Pewien jestem, że gdybyście się dobrze przyjrzeli, udałoby wam się dostrzec, jak z rzeki wzbiło się niewielkie światełko. Uniosło się z trzepotem w nocne niebo, prędko przepłynęło obok stada zaskoczonych siwogłowych modrzyków i dołączyło do khom loi. Tam światełko odnalazło spokój. W martwych oczach Tangmoo na dnie rzeki można było zobaczyć odbicie rozgwieżdżonego nieba pełnego życzeń. Wokół niego wirowały wymyte atramentowe smugi, a on je wszystkie odczytywał.

Następnego dnia koło południa rozległ się trzask, gdy martwy konar drzewa tengrang opadł, ale nie było nikogo, kto by go podparł. Dwa dni później gałąź się odłamała i zniszczyła nie tylko dom, ale też tę część mózgu ojca Tangmoo, która odpowiadała za przetwarzanie smutku. Gaew, do tej pory niepocieszony po śmierci syna, poświęcił resztę swego szalenie odtąd szczęśliwego życia pozostałym dzieciom, wspierany w tym przez żonę, która smętnie przyznawała: lepiej już myśleć, że życie jest dobre, niż nie żyć wcale.

Ubocznym skutkiem upadku przeklętego konara było to, że bardzo uciążliwy promień słoneczny prześladował odtąd co rano śpiące prawe oko życzącego sobie śmierci filozofującego spryskiwacza roślin Daenga, co przyprawiało go o niekontrolowane wybuchy wściekłości i poważny niedobór snu. Dlatego niedługo potrwało, zanim Daeng zasnął za kierownicą na głównej drodze, trzasnął w ciężarówkę pełną świniaków jadących do rzeźni, przekoziołkował czternaście razy i na nowo odkrył radość życia, zauważywszy, że wszystko to przeżył bez najmniejszego zadrapania. W odróżnieniu od świniaków. Wypadek wyglądał tak makabrycznie ― wszędzie leżały rozerwane świńskie ciała ― że pokazywały go telewizje w całej Azji Południowo-Wschodniej. Nawet w Singapurze, gdzie Om już od sześciu lat pracował w tajskiej restauracji, co miesiąc wysyłając mail do swojej obchodzącej żałobę babci Isry, która nie miała adresu e-mailowego. Om napisał list o treści: Babciu, dobrze mi się powodzi. Zrobiłem doktorat z komputera i zarabiam dużo pieniędzy. Proszę, to dla Ciebie ― i włożył do koperty napiwki. Gdy tydzień później Isra znalazła list w skrzynce, umarła ze szczęścia.

Życzenia, życzenia, wszędzie życzenia. Dobrze wychowana zbieraczka krabów Kulap znalazła na polu ryżowym resztki złomu z rozbitej ciężarówki Daenga i wykuła sobie z nich gong. Pewnego wieczoru, kiedy w niego uderzyła, osiągnęła tak przeszywającą częstotliwość, że wszyscy mężczyźni z Doi Saket jak zaczarowani ruszyli w stronę jej domku. Wielkobrzuszny eksterminator chwastów Uan zakochał się w Kulap od pierwszego wejrzenia. A ponieważ i ona nie była taka znowu najgorsza, to podarowała mu przelotne uściski i przynajmniej pojęcie o miłości.

Życzenia niczym perły w naszyjniku przyczyn i skutków. Dźwięk gongu Kulap niósł się jeszcze całymi nocami po polach ryżowych, a rezonans w końcu odblokował dopływ krwi do niestającej na wysokości zadania męskości małżonka Somchai. Ten rzucił się na żonę z całym pożądaniem, którego mu brakowało przez wszystkie te lata, i Somchai została zalana falami kopulacyjnej energii, odczuwalnymi w promieniu wielu kilometrów ― nawet w Chiang Mai, gdzie skutkiem tego rozkładano nogi, ugniatano uda i krzykiem ogłaszano orgazmy. Życzenia spełniały się w całej północnej Tajlandii. Zadzierzgały się więzy miłosne. Rodziły się dzieci. Kemkhaeng złamał nogę.

I może to wszystko było tylko zbiegiem okoliczności, tak jak wiele rzeczy w życiu.

Ale powiem wam jeszcze, że małe światełko odnalazło gdzieś swoją gromadę. Dało się ponieść wiatrowi na zachód, a po drodze bezustannie wypowiadało kolejne życzenia. Życzenia, życzenia, życzenia. I tak, wypowiadając życzenia, światełko dotarło z nimi do krawędzi wszechświata i poleciało dalej.

Ilustracja: Rafał Piotrowicz

Przypisy:

1. Imię Uan oznacza w języku tajskim „grubas”, co niekoniecznie ma obraźliwy wydźwięk. >>wróć>>

2. „Żółw”. >>wróć>>

3. „Prawdziwa kobieta”. >>wróć>>

4. „Czerwony”. >>wróć>>

5. „Dzika koza”. >>wróć>>

6. „Fasolowa tyczka”. >>wróć>>

7. Tajska tradycja zwracania się do siebie przezwiskami ma na celu ułatwienie zapamiętania swoich imion i zmylenie duchów. Duchy natychmiast zapominają, jak brzmią prawdziwe imiona ― podobnie zresztą jak sami Tajowie. Nieważne, jak mało pochlebnie brzmi przydomek, w codziennym życiu swobodnie się go używa. Nie musi on mieć tradycyjnego pochodzenia. I tak uparty operator żniwiarki Sungkaew nazwał swoją córkę Loli od Marlboro Light, a bezrobotna grzybiarka Pakpao dała synowi na imię Ham od Davida Beckhama ― do czasu, aż jego koledzy z klasy odkryli, że w górskim dialekcie słowo „Ham” znaczy „worek z jajami”. Wtedy matka, nie mogąc znieść ciągłego dokuczania, w najlepszej wierze zmieniła imię syna na Porn. >>wróć>>

8. „Tygrys”. >>wróć>>

9. „Arbuz”. >>wróć>>

10. Baloniki z życzeniami zrobione z papieru ryżowego z podpaloną rozpałką u dołu. >>wróć>>

11. Około 1700 złotych. >>wróć>>

12. „Potężny wojownik”; opat jest najważniejszym mnichem świątyni. >>wróć>>

13. Niewielkie jaszczurki, wystarczająco inteligentne, żeby wymówić własne imię. >>wróć>>

Autorka o sobie:

Utożsamiam się ze słowami opisującymi Wilka Stepowego, który jest "intelektualistą, molem książkowym i nie wykonuje żadnego praktycznego zawodu". Z wykształcenia jestem polonistką i religioznawczynią, z zamiłowania kucharką, obrończynią przyrody i irytującym krytykiem literackim. Lubię kawę, gry planszowe, koty i małe dzieci. W przedszkolu pisywałam wiersze, w liceum — opowiadania, ale literaturoznawcze studia ostudziły mój grafomański zapał. Do pióra wróciłam niedawno i wciąż podchodzę do niego dość nieufnie.

Justyna Lech

Nici od słów gęste niewyśpiewanych

Ulicami Martano maszerują ludzie-pająki. Miasteczko zawsze ożywa, kiedy zbliża się koniec czerwca i tarantyści ściągają tłumnie do kościoła świętego Pawła w Galatinie. Część z nich zachowuje się jeszcze zwyczajnie, jak wszyscy przejeżdżający przez Martano podróżni; niektórzy jednak już tu rozpoczynają swój pajęczy taniec, pełzając, skacząc i rzucając się w drgawkach na ziemię. Mieszkańcy obserwują ich z zaciekawieniem, wyglądając przez okna. Jedni sprzedają przed swoimi domami jadło i napoje, inni dołączają do procesji, modląc się głośno.

Guido patrzy na korowód z gałęzi drzewa, ocierając pot z twarzy. Czuje, że gęste od upału powietrze skrapla mu się w płucach, świszcząc przy każdym wydechu. Powinien myśleć o Annie, która już w przyszłym roku dołączy do procesji, powinien nucić w głowie melodię do zagrania na kalabryjskiej lirze. Wzrok śpiewaka błądzi jednak między przepływającymi przez Martano ludźmi, z których każdy ma swoją muzykę, kolor, taniec. Swoją opowieść. Chłopak patrzy w dół i nuci pod nosem, palce muskają w powietrzu niewidzialne struny. Pieśni układają się same, każda wyraża inną, równie piękną historię.

Luigi wypatruje wyzdrowienia Anny. Zakrada się w parne noce pod okno jej sypialni i próbuje przez moskitierę dojrzeć zarys sylwetki dziewczyny. Muzyk powiedział już bratu, że musi poczekać na wyznaczony dzień, ale ten wciąż krążył niecierpliwie, niespokojny i pełen obaw. Guido nie umie ukoić jego lęków. Przemawia przez poezję i melodię, obserwuje i snuje opowieści. Patrzy na wszystko z wysokości swojego drzewa. Podgląda. Czasem gra tarantellę dla ukąszonych. Ale nie umie położyć bratu ręki na ramieniu i zapewnić, że wszystko dobrze się skończy.

Poniżej korowód gęstnieje, paradoksalnie przynosząc upalnemu Martano coś nieokreślenie chłodnego i ciemnego. Każdy z tarantystów tańczy do muzyki słyszalnej tylko dla siebie, rozsnuwając pajęczą noc między rozgrzanymi domami. Jedni podrygują jak marionetki ciągnięte za niewidzialne sznurki, inni wznoszą oczy do nieba, lamentując głośno, jeszcze inni czołgają się jak węże. Ubrany we wściekle fioletowy płaszcz mężczyzna położył dłonie płasko na ziemi i z nogami wyprostowanymi w kolanach porusza się na czworakach, stopy i dłonie przeplatają się na zakurzonej drodze; kobieta w potarganej sukience turla się po bruku, co jakiś czas liżąc go czule; młody chłopak wykonuje pozbawione gracji salta, zawodząc jakąś rzewną, niepodobną do klasycznej tarantelli melodię.

Guido patrzy na nich i myśli, że każdy z tych ludzi kiedyś był opętany przez pajęczą duszę i przeżył swój egzorcyzm, podczas którego muzycy grali tarantellę tak długo, aż znaleźli właściwą do uleczenia chorego melodię. A teraz ukąszeni jak co roku pielgrzymowali na Galatinę, by odprawić rytuał starszy niż sam kościół i zapewne bardziej wiekowy niż chrześcijaństwo. Choć teoretycznie składali hołd świętemu Pawłowi.

Chłopak ma wrażenie, że tarantyści rozpływają się, ustępując miejsca procesji zjaw i szkieletów, że z miejsc ugryzień sączy się zmieszana z ropą krew. Na chwilę samotna chmura przesłania słońce, w jej cieniu tańczący wyglądają jak prawdziwe, porośnięte gęstą szczeciną pająki, ciągnące za sobą napęczniałe odwłoki. W dzikim korowodzie plączą się nici i odnóża, zahaczają o siebie szczękoczułki i na krótki moment zwierzęce wcielenia ludzi synchronizują swoje kroki, jakby tańczyły do tej samej melodii.

Wtedy muzyk zauważa jeszcze kogoś.

Kobieta jest ubrana na czarno, żałobna koronka zakrywa jej włosy i opada na chude ramiona. La donna nera nie idzie wraz z tłumem: stojąc, pozwala, by ludzka rzeka przepływała obok. Mimo słońca nie mruży oczu. Promienie padają na jej twarz poprzez ażurowy wzór chusty, tworząc jasne plamy na skórze ciemnej jak kora cyprysu. Patrzy w górę, na Guido.

Kiedy ich spojrzenia spotykają się, chłopaka przechodzi dreszcz.

*

Najpierw odzywa się zampogna, zawodząc przeciągle w długim i zupełnie do tarantelli niepodobnym wstępie, jakby wziętym nie z południa, a z wietrznych gór północy. Zaraz jednak w słowo wchodzą jej flet z lirą, a na końcu na pierwszy plan wybija się organetto, zasypując pokój kaskadą urywanych dźwięków. To radość. Kalabria.

Ciało Anny drga konwulsyjnie. Dłonie unoszą się. Dziewczyna wstaje niezgrabnie, jak szmaciana lalka pociągana za niewidoczne sznurki muzycznych tonów. Obraca się szybko i stąpa do taktu, starannie stawia stopę za stopą i skacze, i skręca, aż furczy spódnica, przystaje, znów rusza i staje raz jeszcze, i raz, i znowu, a wszystko to w rytm tamburetto.

Ruchy wciąż są jednak spóźnione, źle skoordynowane, jakby chora bezskutecznie próbowała złapać zawieszone w powietrzu dźwięki i dostroić się do ich tempa.

*

Trzy dni wcześniej Anna wyszła przed dom w samo południe.

Gęste powietrze osiadało na skórze, zapach nasłonecznionych ganków przenikała mdląca woń rozgrzanej roślinności. Pot wsiąkał w białe koronki, kiedy dziewczyna siedziała wśród ciężkich donic z tamborkiem w ręku. Lubiła lepką senność letniej sjesty. Matka nieraz wyganiała jedynaczkę w chłód domowego półmroku, gdzie ciężkie okiennice zapewniały ochronę przed upałem. Tym razem jednak Giuseppina położyła się, zmorzona atakiem migreny, a jej córka znów wyszła na ganek wbrew zakazowi. Dzień był wyjątkowo gorący: Anna oddychała z trudem, powietrze ciągnęło się w płucach jak karmel. Powieki ciążyły coraz bardziej.

Myślała o długich, zgrabnych palcach Luigiego, o niecierpliwych pieszczotach w cieniu oliwnego gaju, poza zasięgiem czujnych oczu rodzin i sąsiadów. I o mężczyźnie, któremu udało się ich znaleźć: bracie jej kochanka, Guido. Przywołała w pamięci jego jakby nieobecny uśmiech i onieśmielające spojrzenie. Zamknęła oczy, próbując opanować wstępujący na policzki rumieniec.

Powoli zapadała w sen, kiedy poczuła delikatną woń palonego cukru. Coś połaskotało ją w dłoń, lekki dotyk był ciepły i miły jak powiew wiatru. Otworzyła oczy. Zobaczyła ciemne źrenice i mięsiste wargi, czerwone jak nabrzmiałe sokiem maliny. Nieznajoma głaskała jej rękę, powoli przesuwając palce od wierzchu dłoni po ukryte pod ciemną tkaniną ramię, pogładziła opuszkami szyję, musnęła obojczyk. Anna poddawała się pieszczocie bez słowa, jakby w upale zapadła w dziwny letarg i nie mogła poruszyć wargami. Pochylona nad nią dziewczyna przez chwilę wodziła palcem po skórze na dekolcie, po czym zbliżyła do niego usta, delikatnie wysuwając język. Anna zamknęła oczy w oczekiwaniu.

Pisk, który rozdarł senną ciszę, wyrwał signorę Giuseppinę z ciężkiej, migrenowej drzemki. Matka Anny zerwała się z łóżka, czując, jak krew odpływa jej z twarzy. Lęk spowodowany wołaniem dziecka zagłuszył migrenowe cierpienie i kobieta wybiegła z pokoju, by podążyć za służącą na zalany słońcem ganek. Anna leżała zemdlona.

— Maria! Prędko! Woda! — krzyknęła do służącej Giuseppina.

Uniosła córkę tak, by móc ją napoić i zaczęła delikatnie klepać po policzku. Mówiła, tyle razy powtarzała, żeby nie wychodzić na słońce o tej porze. Maria wróciła z garnuszkiem i matka powoli wsączyła w usta Anny nieco chłodnego płynu. Dziewczyna otworzyła oczy.

— Mamo... — szepnęła, ledwie poruszając wargami. Giuseppina przytuliła ją delikatnie.

— Już dobrze — powiedziała uspokajająco. Córka wskazała na obojczyk, gdzie widoczny był niewielki, czerwony ślad.

— Ukąsiła mnie — powiedziała.

Oczy signory rozszerzyły się, pełne lęku.

— Co... — zaczęła.

— Pająk, mamo. Tarantula.

*

Guido śpiewa w noc, odłożywszy lirę i schowawszy się z gitarą za domem. Nie wie, czy ktoś go słyszy. Ma wysoki, chłopięcy głos, który przy dłuższych dźwiękach wibruje delikatnie. Od strony kościoła dochodzą niskie pomruki uczestników nabożeństwa; pieśniarz dostosowuje się do nich, wchodząc w powolny rytm. Delikatnie pieści struny, a gitara odpowiada mu to zduszonym szeptem, to jękiem długo drżącym w powietrzu.

Opowieści przychodzą same, on tylko je nawleka na muzykę. Czując pod palcami słowa, wywierszowuje z siebie pieśń, smakuje w ustach frazy i splata je z dźwiękiem, wysnuwając historię i zawieszając ją w powietrzu jak pajęczynę.

Pajęczyna. To właśnie przypominały mu koronki noszone przez nieznajomą w tłumie pielgrzymów. Delikatnie, lepkie nici lśniące w słonecznym blasku. Na dnie świadomości pojawia się wiedza, kogo przypomniała mu ta dziwna kobieta, ale Guido wciąż próbuje utrzymać ją pod powierzchnią. Nie chce teraz śpiewać swojej opowieści.

Nagle, pod wpływem impulsu, chłopak mocnej uderza w struny. Gitara budzi się z transu. Dźwięki rozsypują się i senna, rzewna melodia staje się skoczna, taneczna, frenetyczna wręcz. Słowa za nią nie nadążają, piosenka rozpada się na urywane sylaby.

Tarantella.

*

Instrumenty cichną jeden po drugim, znów zostawiając tylko delikatną melodię fletu, powolną i senną. Dziewczyna zwiesza głowę i zaczyna się kołysać, obrót za obrotem, ciało oblepione koronkami jest spokojne, niemal unieruchomione. Anna prześlizguje się między dźwiękami i wydaje się, że muzyka uśpiła ją i kiedy tylko umilknie, ciało chorej osunie się bezwładnie na podłogę. Lecz nagle ukąszona otwiera oczy, i wytrzeszczywszy je dziko, syczy i skacze jak tygrysica, siejąc popłoch wśród zgromadzonych. Jej ciałem zaczynają wstrząsać nieregularne drgawki, z ust wycieka wąska strużka śliny i tarantystka, obijając się o ściany, łóżko i krzesła, zaczyna podskakiwać, gubiąc zupełnie spokojny rytm granego właśnie utworu.

*

Poprzedniego wieczoru Guido widział brata na łące za miasteczkiem.

Luigi oddychał ciężko, jego ciało stygło i miękło. Źdźbła trawy łaskotały go w łydki, promienie słońca przebijały się przez zamknięte powieki. Otworzył oczy. Dziewczyna, odrzuciwszy do tyłu ciemne włosy, wystawiła do słońca rozchylone, zwilżone lepką śliną wargi. Wyglądała, jakby piła światło. Wciąż siedziała na biodrach chłopaka; rozsznurowany gorset odsłaniał białą, pokrytą meszkiem skórę. Delikatnej roboty koronkowa chusta leżała w trawie tuż obok. Bił od niej słodki zapach kobiecych perfum.

Dziewczyna bez słowa zsunęła się z kochanka, i pochyliwszy się, pocałowała go łapczywie. Luigi na chwilę odpłynął w ciepły, słodki półsen, a kiedy ponownie otworzył oczy, jej już nie było. Uniósł się na łokciach i rozejrzał, po czym znowu opadł na trawę. Błogie zmęczenie oplatało go jak niewidoczna pajęczyna.

— Co ty wyprawiasz? — usłyszał.

Ponownie podniósł głowę. Guido stał tuż przed nim, z kciukami założonymi za szeroki pas. Jego twarz wykrzywiał ni to ironiczny, ni to wściekły grymas.

— A jak myślisz? — mruknął, powoli wstając. Bolały go stawy, jakby cały dzień ciężko pracował w polu. Mimo to był niewypowiedzianie szczęśliwy.

— To nie twoja bella leży w gorączce? — zapytał Guido.

Luigi spojrzał na niego spode łba.

— W jakiej gorączce? — zapytał, pukając się w czoło. — A co tu przed chwilą robiła?

— Przecież to nie była Anna — odparł Guido, marszcząc brwi.

Luigi spojrzał na niego zdziwiony.

— A kto? — zapytał. — Oszalałeś, braciszku. Chyba z zazdrości. Pazzo! — dodał, chichocząc. Guido nie odpowiedział. Mrużąc oczy, wpatrywał się w horyzont.

On widział wyraźnie, że kochanka Luigiego była kobietą z tłumu. Chudą dziewczyną o dziwnym, przeszywającym wzroku.

*

Guiseppina siedzi przy łóżku córki i rozmyśla, przesuwając w palcach paciorki różańca. Jest blada, niestarannie uczesana, a pod jej oczami widnieją sine cienie. Rozsądek podpowiada, że wszystko skończy się dobrze, ale matczyne serce jest trawione niepokojem. Signora widziała już wiele tarantelli, jednak nie rozumie, dlaczego pająk wybrał sobie akurat Annę. Jest zakłopotana i przestraszona, nie podoba jej się myśl o tym, co stanie się z córką następnego dnia, a jednocześnie martwi się co będzie, jeśli stary egzorcyzm nie przyniesie skutku. Boi się, że jedynaczka jest naprawdę chora, że akurat jej trafił się pająk o jadzie, na który nie ma duchowej odtrutki.

Przy tym wszystkim Guiseppina, choć za nic by się do tego nie przyznała, trochę jednak cieszy się na myśl, że jej dom stanie się na chwilę centrum życia Martano, a ona sama będzie najważniejszą gospodynią. Gładzi dłoń Anny i rozważa, jacy kawalerowie, ciekawi egzorcyzmu, zjawią się przy łóżku. Matka oczywiście wie, że dziewczynie podobał się któryś z synów sąsiadów — Guido lub Luigi, nie jest pewna — ale rozważa różne opcje. Nie można zbyt pochopnie wybrać męża dla jedynej córki. Patrząc, jak światło świec gra na twarzy chorej, i mrucząc modlitwy w medytacyjnym rytmie, signora wyobraża sobie Annę w ślubnej sukni, dopasowując do niej to tego, to innego kawalera.

Za oknem chmura na chwilę przesłania słońce. Światło przestaje prześwitywać przez niedomknięte okiennice i niedostatecznie chroniony przed blaskiem pokój przez moment tonie w mroku. Coś delikatnie muska kark Giuseppiny. Jest niewiele gęstsze od powiewu wiatru, a jednak — kobieta czuje to wyraźnie — materialne. Signora odwraca głowę, ale za nią znajduje się tylko pusta ściana. Matka znów spogląda na Annę i wydaje jej się, że twarz córki nabrała trupiego odcienia, a na ledwie widocznej do tej pory rance na piersi żeruje białe robactwo. Giuseppina otwiera usta, ale krzyk nie chce się z nich wydobyć, więc przerażona, tylko mocniej ściska paciorki w dłoniach.

Kiedy znów wychodzi słońce, dziewczyna wygląda zwyczajnie: śpi oddychając równo, jakby za chwilę miała się obudzić.

W końcu do pokoju cicho wchodzi Maria i szeptem namawia signorę, by położyła się spać.

*

Muzyka znowu przyspiesza. Ze strun kalabryjskiej liry spływa deszcz drobnych dźwięków, nuty rozsypują się jak krople zawieszone na pajęczynie. Jasnym jest, że muzycy przenieśli się do słonecznego Neapolu i grają tamtejszy taniec tak, jakby to Martano rozciągało się u stóp Wezuwiusza.

Słysząc to, Anna unosi się na łokciach, opiera dłonie na podłodze, po czym, zgiąwszy nogi w kolanach, dźwiga się i w tej pokracznej pozycji — wsparta i na stopach, i na dłoniach, z twarzą zwróconą ku sufitowi — przesuwa się po podłodze. Jej pajęcze kroki są przy tym idealnie dostosowane do taranteli, a mętny wzrok odzyskuje dawną klarowność. Wstaje i zaczyna tańczyć płynnie i z niespodziewaną gracją, tak różną od niezbornych podrygów sprzed chwili. Wyciąga przy tym ręce przed siebie, próbując objąć powietrze.

— Szuka partnera! — rzuca ktoś. Odpowiadają mu pełne aprobaty pomruki. Guido rzuca okiem na Luigiego, który stoi, patrząc nieprzytomnym wzrokiem w okno. Chłopak nie porusza się. Boi się? Ale przecież są w trakcie tarantelli, przecież teraz wola Anny jest prawem.

*

W noc przed tarantellą Anny Luigi wtulał twarz w zimną pierś matki. Na włosach czuł delikatny dotyk, w uszach szumiał mu uspokajający szept. Rodzicielka kołysała go delikatnie, kojąco.

Odkąd którędyś wyciekało z niego życie, Luigi często widywał się ze zmarłymi. Jego coraz chłodniejsze ciało stawało się miękkie i gąbczaste jak leśne grzyby, a zmysły nastrajały się na płynący z grobów śpiew nocy. Słuchał pieśni matki i dziadka, ukochanej ciotki i utraconej w dzieciństwie siostry.

Anna przychodziła coraz rzadziej, a może po prostu coraz gorzej te wizyty pamiętał. Czas zlewał się i rozpływał, przeszłość mieszała się z teraźniejszością, spływając ze świadomości jak akwarela wystawiona na deszcz. Obecność kochanki była bardziej i bardziej odległa, wspomnienie jej pocałunków oddalało się i nikło, rozchodząc się w świadomości niczym kręgi na wodzie. Nie wiedział już, czy ich spotkania były rzeczywiste, czy tylko wyśnione? A może to wcale nie była Anna, może Anna nie istniała, rzeczywisty był tylko piwniczny oddech grobowców i kości zakopane w miękkiej ziemi?

Luigi spacerował nocą po polach za miasteczkiem, trzymając chłodne ręce kobiet, których twarze coraz bardziej zamazywały się w jego pamięci. Czuł, że gdyby umiał o nich zaśpiewać tak, jak robił to Guido, mógłby się zatrzymać. Wyprostować czas, by znów wskazywał on dwa kierunki, i umieścić siebie w teraźniejszości, między żywymi. Ale Luigi pozostawał niemy, oddalając się od życia cicho, bez protestów i nie znajdując ulgi nawet w szaleństwie.

*

Guido przestaje grać, podchodzi do brata i popycha go lekko na środek izby. Mężczyzna zatacza się wprost w ramiona dziewczyny, która porywa go do tańca, z pasją wczepiając się w ramiona partnera. Potrząsa Luigim jak lalką i zaczynają kręcić się w rytm muzyki, oboje o szalonych, nieprzytomnych oczach. Grajkowie przyspieszają, rytm zaczyna galopować, stopy uderzają o podłogę coraz szybciej, szybciej, Luigi blednie, Anna czerwienieje, jeszcze jedno kółko i jeszcze, i jeszcze, muzyka przyspiesza, chłopak zaczyna dyszeć, ale tarantystka nie puszcza. Aż w końcu rozlega się dziki, kobiecy krzyk i oboje upadają na podłogę.

Muzyka urywa się. Luigi leży nieprzytomny, jego skóra jest biała i pokryta kroplami potu. Anna patrzy na niego wściekłymi, dzikimi oczami, charcząc i szepcząc ciche przekleństwa.

— Nie udało się — szepczą zebrani. — Albo nie ten taniec, albo nie ten partner.

Guido zagryza wargi. Patrzy na brata, który wygląda na bardziej chorego niż ugryziona dziewczyna obok. A potem spogląda w okno i widzi cień chudej postaci w czarnych koronkach.

*

Tuż przed tarantellą Anna unosiła się w powietrzu jak pyłek, pozwalając wydarzeniom przepływać przez siebie bez żadnej ingerencji. Widziała, jak Giuseppina, ubrana w czerń i niepokój, z zaangażowaniem odgrywa jedną z głównych ról w swoim życiu: rolę matki ukąszonej dziewczyny. Signora wiedziała, że na deskach domowego teatru będzie jeszcze matką panny młodej, babcią i być może wdową, a kolejny akt przedstawienia odbędzie się już bez jej udziału.

Anna czuła w sobie włochatą duszę pająka. Dotykała jej i wiedziała, że to nie muzyka ją uleczy. Przed oczami dziewczyny rozwijały się obrazy: ona sama w ślubnej sukni, u boku młodego mężczyzny. U boku Luigiego, u boku Guido. Tańcząca z rozwianym włosem w oliwnym gaju, dzika i wolna. Martwa w blasku świec. Każda przyszłość była tak samo możliwa.

Patrzyła na swoje ciało, wiotkie i bezwładne, ale wciąż pełne życia, zarumienione w dusznej i zatłoczonej izbie. I choć czekała na znak, to wydawało jej się, że czegoś w tym wszystkim brakuje, że coś powinno się zmienić, jeśli muzyka i taniec mają ożywić tę dziewczynę, którą była jeszcze przed kilkoma dniami. Patrzyła na nieobecnego Luigiego i na Guido, który obserwował całą scenę z profesjonalną obojętnością. Żaden z nich nie wyglądał na dobrego partnera do tańca.

*

Nie wiadomo, kiedy Luigi się obudzi. Jego skóra ma szary odcień, jest chłodna i pachnie popiołem. Ludzie w miasteczku szepczą, że może jego też ukąsiła tarantula, a może ugryzła go opętana przez pająka Anna. Guido w to nie wierzy. Stoi przy łóżku brata i nie wiedzieć czemu, czuje się winny. Ma wrażenie, że nieudana tarantella Anny i letarg Luigiego spowodowane są jego własną ucieczką przed pająkiem. Guido zawsze wymykał się życiu, po rybiemu szybki i śliski, schowany w cieniu komponowanych przez siebie pieśni. Lubił opowiadać o innych, patrzeć na ludzi i wyśpiewywać ich historie, powtarzać stare mity i bajania, wysławiać piękno kosmosu w rytmicznych strofach. Wystarczało mu trwanie w pozycji obserwatora, nie lubił wchodzić w nurt świata i mącić go swoimi niepotrzebnymi ruchami.

Teraz ma wrażenie, że przegapił swoją szansę na stanie się zwykłym człowiekiem i że w jakiś sposób to, co odrzucił, mści się na jego bracie. Patrzy na chorego. Wygląda, jakby słońce nigdy nie miało już oświetlać jego twarzy. Guido nie wie, dlaczego nieszczęście dotknęło akurat Luigiego i co z tym wszystkim ma wspólnego Anna, ale czuje żal.

Dochodzi południe, leniwa pora sjesty. Pieśniarz rzuca bratu ostatnie spojrzenie i wychodzi na zewnątrz.

*

Trzy lata wcześniej Guido też wyszedł z domu w samo południe. Nie miał jeszcze trzymającej z dala dziewczęta z dobrych domów reputacji wiecznego kawalera, muzykowaniem zajmował się hobbystycznie, wraz z zespołem kolegów okazjonalnie pomagając tarantystom. Żył po chłopięcemu, z dnia na dzień, pragnąć wiecznie przedłużać letnią beztroskę. Dziewczyny oglądały się za nim dyskretnie, ale muzyk stąpał wysoko ponad zakurzonym brukiem Martano, zasłuchany w piękno świata i w swój własny głos. Gdzie tu miejsce na mężczyznę, na kochankę, na opowieść o Guido i jego życiu?

W porze sjesty słońce niebezpiecznie rozpalało fale powietrza, oddech parzył nawet w głębokim cieniu. Od strony domu Guido po okolicy roznosił się zapach palonego cukru, jego jeszcze wtedy żyjąca matka bardzo bowiem lubiła przygotowywać desery z dodatkiem karmelu.

Pająka zauważył kątem oka chwilę przed tym, jak zwierzę zbliżyło się do jego ramienia. Wypełzłszy z cienia, tarantula szła po nagrzanym gzymsie. Guido obserwował ją, zdziwiony. Poczuł łaskotanie na skórze, zapach karmelu stał się mocniejszy. Śpiewak zamknął oczy. Miał wrażenie, że owiewa go słodki oddech, że czyjś cień przesłonił mu słoneczną tarczę. Miękkie palce musnęły skórę na jego szyi. Chłopak wziął głęboki, pełen wyczekiwania oddech, napiął wszystkie mięśnie, jednocześnie chcąc i nie chcąc ulec tej chwili. Grał już dla tylu ukąszonych, że nie mógł nie wiedzieć, że właśnie kończyło się dotychczasowe życie. Ugryzienie tarantuli, uświęcony rytuał dla tych, którym trudno jest przejść na kolejny etap egzystencji. Pająk nikogo nie nawiedzał bez powodu.

Guido zmrużył oczy, patrząc na cień kobiety, pod postacią której ukazało mu się zwierzę. Czy zawsze staje się na tę uroczystą chwilę człowiekiem, czy też to tylko rozgrzana upałem, chłopięca wyobraźnia? Ciało zamarło w oczekiwaniu na pajęczy pocałunek, ale umysł muzyka pracował gorączkowo. Obawiał się zmian, które miała przynieść mu pajęcza przemiana, miał wrażenie, że da mu ona tylko pustkę i martwotę. Widział własne ciało targane konwulsjami w pachnące karmelem upalne popołudnie.

Nagle zaczął panicznie bać się śmierci.

Szybkim gestem strząsnął z ramienia tarantulę.

*

Guido czeka na nią na łące za miasteczkiem. Wie, że przyjdzie, to po niego tutaj wróciła.

Muzyk czuje zapach karmelu i nie odwraca się, tylko oddycha głębiej. Wydaje mu się, że kobieta przyniosła ze sobą jakiś zbawienny chłód, kroplę wody w gęstym, letnim upale.

— Uciekłeś mi — mówi łagodnie. Jej głos jest niski i szeleszczący. Guido zastanawia się, jak ona naprawdę wygląda. Czy to, na co patrzy, to rzeczywistość?

Jakby czytając w jego myślach, kobieta bierze dłoń chłopaka i przykłada do swojej szyi. Guido widzi, że dotyka gładkiej skóry, ale pod palcami czuje gęstą, chłodną szczecinę. Szybko cofa rękę.

— Czego chcesz od Luigiego? — pyta szorstko. — Nie wystarczy ci Anna?

Odpowiedzią jest uśmiech. Kobieta poprawia pajęczą koronkę zakrywającą włosy, materiał szeleści cicho.

— Anna to zupełnie inna historia. A Luigi... jakiś czas temu poprosiłam młodego mężczyznę do tańca. Odmówił mi.

Muska dłonią odsłonięty obojczyk chłopaka, chłodny dotyk koi rozgrzaną skórę. Oddech kobiety pachnie ciepłą słodyczą, jej oczy są czarne jak stawy w leśnej gęstwinie. Guido czuje, że przechodzi go dreszcz.

— Zabijasz mojego brata zamiast mnie? Kłamiesz. Próbujesz mnie zwieść — odpowiada twardo.

Znów uśmiech. Łagodny i drapieżny zarazem.

— Nie umiem kłamać — mówi.

— A dlaczego ktoś koniecznie musi umrzeć? I dlaczego ja?

— Ty mi powiedz. Przecież wcale nie trzeba umierać.

— Mam wybór?

— Oczywiście. Tylko musisz go wreszcie dokonać. Od trzech lat próbujesz tego uniknąć. Możesz zejść na ziemię, możesz odejść. A jeśli chcesz, możesz też wzbić się ponad świat i grać tylko dla mnie. Lubię twoją muzykę, więc czemu nie?

Jej wzrok jest spokojny i nieprzenikniony, wypolerowany, ciemny kamień odbijający ciepłe światło słońca. Guido przez chwilę milczy. Wie, że ona ma rację. Z trudem odrywa oczy od pajęczycy, siada i bierze w dłonie lirę. Wygrywa kilka akordów, po czym pyta w zamyśleniu:

— Co mam zrobić?

— Graj — brzmi odpowiedź. — Zagraj to tak, jak powinieneś.

*

Ulicami Martano maszerują ludzie-pająki. Jak co roku wezwani przez swoje zwierzęce wcielenia, których cząstka pozostanie w nich już do końca życia, pielgrzymują na Galatinę, by w opętańczych podrygach wykrzykiwać modlitwy do św. Pawła. Odziani w wybrane podczas egzorcyzmu kolory lub w łachmany potargane podczas wielodniowej wędrówki, samotni lub z opiekunami, wnoszą do miasteczka szaleństwo pajęczego tańca. Ktoś położył się na plecach i porusza się, odpychając nogami, jasny kaftan szoruje o szorstki bruk; ktoś wybucha płaczem, idąc na kolanach i wznosząc do nieba dłonie i oczy; ktoś zanosi się histerycznym śmiechem, skacząc jak sterowana sznurkami kukła i zaczepiając niewzruszonych tym widokiem mieszkańców; ktoś idzie powoli, patrząc w jeden punkt i odbijając się od ścian i ludzi, jakby znajdował się w somnambulicznym transie. Każdy nuci w myślach własną tarantellę.

Anna posuwa się do przodu tanecznym krokiem, kołysząc ciałem tak, że szeroka spódnica okręca się wokół nóg raz z jednej, raz z drugiej strony. Niedawno wstała z połogu i krew wciąż wsiąka w bieliznę pod sukienką, ale dziewczyna dołączyła do pielgrzymki, wzywana przez tkwiącą w niej resztkę pajęczej duszy. Z tyłu idzie Giuseppina, niosąc zawiniątko ze śpiącym noworodkiem. Nigdy jeszcze nie była na Galatinie, ale to nie pielgrzymka do słynnego kościoła zaprząta jej myśli, a ciepła istotka, którą tuli w ramionach. Signora spogląda w niebo i w myślach poleca wnuczkę opiece świętego, który, jeśli w ogóle, jako jedyny obserwuje z góry posuwający się w stronę sanktuarium korowód.

Odkąd znikł Guido, nikt już nie patrzy na tarantystów z wysokości drzewa.

Ilustracja: Justyna Lech

Autor o sobie:

Urodzony realista, któremu zbyt często zdarza się bujać w obłokach. Wielbiciel twardej naukowej fantastyki. Wybitny student psychologii — 8 lat i końca nie widać, co świadczy o szerokich horyzontach oraz niezgłębionej ciekawości poznawczej. Człowiek, który dziwnie się czuje, pisząc o sobie w trzeciej osobie.

Adam Dzik

Głębia boi się próżni

„Ewolucja tak ukształtowała nasze mózgi, że złożoność wydaje się czymś nie do końca rzeczywistym.”

Żadna ze stu osób nie przypuszczała, że niewielkie problemy z zasilaniem na podwodnej stacji badawczej okażą się preludium do absolutnego koszmaru. Na głębokości czterech tysięcy metrów pod poziomem wody nie dziwiły ani sekundowe przerwy w oświetleniu, ani kłopoty z radiem, ani chwilowe braki bieżącej wody. Wszystkie podobne awarie — zdawało się — były wkalkulowane w życie w ekstremalnych warunkach panujących na równinie abisalnej.

Stacja badawcza składała się z dwóch kopuł — sześćdziesięcioosobowej Alfy oraz mniejszej Thety — położonych na podobnych głębokościach i oddalonych od siebie o niecałe dwa kilometry. Zanim straciły łączność, Krzysztof Opucki stał w jadalni przy szybie i obserwował osobliwy pokaz świateł. Nie pamiętał, aby poza czerwonymi Alfa miała również niebieskie punkty sygnalizacyjne, ale przecież — pomyślał wtedy — jako psycholog nie musiał wiedzieć wszystkiego.

Godzinę później awariom uległy także autonomiczne moduły zasilania Thety, na skutek czego przestały działać systemy filtrowania wody, wewnętrzne radio, wreszcie zawiodły systemy szczelności i stację zalało. Opiekun w ostatniej chwili zdążył zamknąć niektóre przejścia oraz śluzy, dzięki czemu Krzysztof wraz z czworgiem innych szczęśliwców został ocalony przed niechybną śmiercią, którą poniosło pozostałych trzydziestu pięciu mieszkańców Thety. Ze zdziwionymi obliczami unosili się w zalanych wodą korytarzach, ich ciała bielały i puchły, a potem nikły.

Podobnie do chudnącego z każdym kolejnym dniem Adama Reapera. Chociaż wielu widziało w nim socjopatę, ostatnią deską ratunku wydawał się właśnie pilot — jako jedyny posiadał dostęp do łodzi podwodnej. Mogliby nią popłynąć do Alfy, gdzie sprawdziliby, co się stało na drugiej części stacji, lub udać się bezpośrednio na powierzchnię, skąd ściągnęliby pomoc. Oczywiście pod warunkiem, że nie zostali odcięci od doku oraz że ani on, ani łódź nie uległy uszkodzeniu.

Krzysztof udał się z pilotem do sterowni. Sam, ponieważ reszta załogi — Mayumi, Weronika i Jean — w tym czasie chodziła po stacji, szukając śladów nieszczelności.

Reaper odzywał się rzadko, w dodatku przeważnie wtedy, gdy został o coś spytany. Odpowiadał lakonicznie, oschle i czasami niezwykle szybko, jakby chciał wypluć z siebie słowa i czym prędzej zakończyć rozmowę. Miał coś niepokojącego w rtęciowych oczach, którymi raz z drapieżnym chłodem nieustanie taksował otoczenie, raz nieprzerwanie wwiercał się w jeden punkt. Dlatego Krzysztof, jeśli nie było potrzeby, wolał się nie odzywać i iść z tyłu, mając przed sobą wąskie plecy Reapera.

— Chyba działa — rzekł Adam, kiedy skręcili w prawo, a owalne drzwi niemal bezszelestnie otworzyły się do góry.

Rdzawe punktowe światło wraz ze skąpanym w nim wisceralnym oprzyrządowaniem sprawiały, że sterownia wyglądała niczym trzewia uśpionego Krakena. Reaper podszedł do matowo błyszczącej konsoli, gdzie zamarł w bezruchu niby zahipnotyzowany cichutkim, odległym dudnieniem maszynerii.

— Chyba? — spytał Krzysztof, nie mogąc znieść niepewności.

— Tak. Chyba.

— Zatem nie wiadomo…

— Nie wiadomo.

— Sprawdzisz?

Adam spojrzał na niego obojętnie, przelotnie, i powrócił wzrokiem do konsoli. Początkowo Opucki sądził, że Reaper się zastanawia, lecz brak reakcji trwał zbyt długo i psycholog uznał, że pilot albo nie usłyszał pytania, albo, co bardziej prawdopodobne, zwyczajnie go zlekceważył. Po tym, jak dwa lata temu Adam wyszedł z łodzi na równinę abisalną ze zbyt małą ilością tlenu w skafandrze i stracił wśród oceanicznych mroków przytomność, z ciepłego oraz pomocnego człowieka stał się oschłym skurwielem.

Według badań doktora Jeana Boreaux Reaper doznał niedokrwienia mózgu. Szczęśliwie przemijającego, ponieważ szybko powrócił do siebie, a kontrole w ciągu kolejnych dni po incydencie nie wykazały żadnych patologii. Zmianę charakteru widział każdy.

Krzysztof zniecierpliwiony podszedł do konsoli i przyłożył do niej dłoń, łudząc się, że improwizacja poskutkuje.

— Trzeba to sprawdzić — mruknął, bezskutecznie stukając palcami w syntetyk.

Adam odchrząknął, delikatnie go odsunął, nachylił się — pod jasnozielonym strojem uwidoczniły się niemal wszystkie kręgi — po czym wykonał kilka gestów płynnych niczym atak ośmiornicy.

— Nie powinieneś się przejmować — mruknął po chwili, nie przestając manipulować chudymi palcami. — Działa.

Rzeczywiście, coś zapiszczało, zaszumiało i konsola zajaśniała bladym złotem. Krzysztof zrobił niepewny krok do przodu. Wydawało mu się, że blask grzeje jego ciało i duszę, rozniecał bowiem nadzieję skuteczniej niż najbardziej pokrzepiające słowa. Mimo to wątpliwości wciąż kłębiły się gdzieś na granicy świadomości, czekając na moment, aby wypłynąć na jej wierzch; w końcu to nie konsola miała ich ocalić.

— Łódź musi być sprawna — powiedział do siebie, jakby zaklinając rzeczywistość. —Tak samo dok. Trzeba to sprawdzić.

Adam uważnie mu się przyjrzał, po czym musnął ikonę kamery i na wyświetlaczu pojawił się obraz podwodnych mroków. Reflektory gwałtownie je rozproszyły, ukazując owalny kadłub łodzi.

— Dok nie uległ uszkodzeniu — poinformował — a łódź jest gotowa do wypłynięcia w każdej chwili.

Szarawa, monochromatyczna, przypominała młodego płetwala błękitnego. Krzysztof nie potrafił oderwać od niej wzroku. To głupie, ale czuł wdzięczność do tego kawału metali i syntetyków, choć wiedział przecież, że dziękować powinien Opiekunowi, który zdołał ich ocalić. I z którym po katastrofie stracili kontakt.

— Wracamy — oświadczył.

Reaper wyprostował się, strzykając kręgosłupem. Spojrzał na Krzysztofa z nieznaną dotąd, nieznośną intensywnością.

— Można sprawdzić łódź teraz — rzekł.

Krzysztof odwzajemnił spojrzenie, szukając w rtęciowych oczach podstępu. Zastanawiał się, czy Jean mógł mieć rację, radząc, aby nie ufać Adamowi. Co prawda nie powiedział tego wprost, lecz ewidentnie obawiał się, że Reaper, aspołeczny przecież, może ich wszystkich zostawić.

— Pójdziemy wszyscy — zdecydował.

* * *

Od dziesięciu lat żył pod ciśnieniem pięciuset atmosfer, pracując i usypiając w nieustannym szumie pozwalających egzystować na tej głębokości maszynowni, lecz prawdziwy kryzys dopadł go dopiero godzinę temu, kiedy dowiedział się, że Adam nie ma dostępu do łodzi podwodnej. Inżynier Mayumi Tsuji, jak zawsze niezwykle opanowana, natychmiast zajęła się sprawdzaniem funkcji Opiekuna. Krzysztof, w oczekiwaniu na rezultaty Japonki, kierowany niedającym spokoju pomysłem udał się wtedy do jadalni, gdzie pogasił światła i zasępiony stanął tuż przed przeźroczystą ścianą. Był na siebie zły i sobą zaskoczony, bo zamiast działać racjonalnie, poddawał się zrodzonym z pragnień imaginacjom. Ale w tym szaleństwie…

Dotknąwszy gładkiej powierzchni, za którą temperatura wynosiła około trzech stopni Celsjusza, poczuł skaczący po kręgosłupie lodowaty dreszcz; a gdyby tam wyszedł? — pomyślał z ekscytacją oraz przerażeniem. Na równinie abisalnej królowała ciemność, jednak co parę minut w oddali pojawiały się czerwone punkciki odległej Alfy. Krzysztof niemal z utęsknieniem czekał na każde kolejne łyśnięcie.

Niespodziewanie częstotliwość sygnałów zaczęła drastycznie spadać. W końcu interwały wydłużyły się tak bardzo, że Opucki — teraz już w absolutnym bezruchu — podczas jednego z nich poczuł się jak w komorze deprywacyjnej. Czerń otuliła go całunem sceptycyzmu i znużenia i powieki powoli, powoli opadły.

W pół modlitwie, pół medytacji splótł dłonie i znów spróbował dostrzec coś za szkłem — bezskutecznie. Mocno pożałował, że nie ma tylu fotokomórek w siatkówkach, co Weronika; czasem zamiast zgłębiać ludzkie dusze, chciałby móc wejrzeć w serce czeluści.

Otworzyły się drzwi z tyłu i w przeźroczystej ścianie Opucki ujrzał odbicie wpadającego z korytarza światła. Wejście zamknęło się niemal w tej samej chwili, ale zdążył zauważyć, że do pokoju ktoś wchodzi, a potem usłyszał, jak intruz szybkim a cichym krokiem zmierza ku niemu. Weronika — zanim podeszła, zidentyfikował ją po przeciągłym, melancholijnym westchnieniu, a gdy obok niego stanęła, rozpoznał zapach intensywnego potu, smarów naprawczych oraz gryzącą nozdrza nieznaną woń.

— Wszystko w porządku? — spytała zachrypniętym głosem, stając tuż za nim.

Zaśmiał się cicho, krótko, po czym klaśnięciem zapalił światła.

— Ależ staromodnie — powiedziała z przekąsem.

Odwróciwszy się, drgnął na jej widok, gdyż Weronika stała bliżej, niż można oczekiwać po zwykłej koleżance. Chciał zrobić krok w tył, lecz za sobą miał ścianę. Mógł usunąć się w lewo bądź w prawo, jednak szybko porzucił ten pomysł, poddając się magnetyzmowi ciemnych oczu; kryła się w nich drapieżcza inteligencja, która Krzysztofa fascynowała.

— Skąd wiedziałaś, że tu jestem? — spytał zmieszany. — Przecież było ciemno.

— Dla ciebie pewnie jak w dupie wieloryba — uzupełniła, choć bez wesołości. — Wszyscy cię szukają. — Gwałtownie się odsunęła. — Bądź łaskaw i zanim znowu zaczniesz usuwać się w cień, weź pod uwagę okoliczności.

Weronika Natters pracowała na stacji badawczej jako konserwatorka, co wiązało się z niskim prestiżem oraz sporą ilością żmudnej pracy. Ponadto po wypadku Adama zrobiła się wyjątkowo impulsywna i niecierpliwa, w związku z czym wiele osób się od niej odsunęło. Właśnie to stanowiło prawdziwy powód jej złości — Krzysztof, jako jeden z nielicznych, na swój sposób ją lubił i zawsze mogła na niego liczyć, gdy chciała porozmawiać. A teraz, po katastrofie, rozmawiałaby bez przerwy.

— Jean znowu twierdzi, że widział dziworybę.

Krzysztof usiadł na fotelu, zgarbił się.

— To nie jest ich nisza, prawda?

Weronika odwróciła się do przeźroczystej ściany. Przekręcała głową, jakby coś w głębinach wypatrzyła.

— Żerują cztery kilometry stąd, w pobliżu koralowców, które Jean tak chętnie badał.

— Może jeden osobnik się zabłąkał? — podsunął.

Wzruszyła szczupłymi ramionami, widocznie znudzona tematem.

— Może tak. Może nie. W każdym razie doktorek i tak teraz zajmuje się Adamem, więc nie będzie miał czasu na rybki.

— Reaper się zgodził? — Krzysztof nie krył zdziwienia. — Przecież od dawna powtarzał, że prześwietlenia nie są potrzebne.

Błysnęła zębami w asymetrycznym uśmiechu; prawy kącik ust unosił się bardziej, nadając jej ironiczny wygląd.

— Widocznie dupek posłuchał twoich rad. Albo sam podjął decyzję. W końcu Opiekun odmówił mu dostępu.

Krzysztof schował twarz w dłoniach, zamyślił się. Nie sądził, żeby Adam ich okłamywał, ale z drugiej strony wątpił, aby Opiekun się zbuntował — syntetyczne inteligencje robią to tylko w bzdurnych filmach i nieprzemyślanych książkach.

— Pójdę do niego — rzekł wreszcie.

Weronika zatrzymała go dłonią.

— Zostaw na razie Adama. Mayumi odzyskała kontakt z Opiekunem.

— Rozmawiała z nim?

— Powiedziała, że to zadanie dla ciebie. Ale kontaktował się z nim Jean. Opiekun poradził, żeby doktorek dokładnie przebadał Reapera.

* * *

Opiekun — zaawansowana syntetyczna inteligencja — funkcjonował na podstawie złożonych algorytmów, bezustannie przetwarzających bazę danych, które kopiował do własnej pamięci z ogólnej sieci. Mimo pewnej elastyczności wszelkie decyzje podejmował w zgodzie z wdrukowanymi imperatywami.

Zastanawiając się, co napisać, Krzysztof wpatrywał się w migający niebieski kursor.

>> Witaj >> zaczął głupio.

==> Witam ==> odpowiedział Opiekun. ==> Dobrze się czujesz?

>> Dziękuję. Mogło być lepiej, choć i tak się cieszę, że przeżyłem.

==> Nie uratowałem wszystkich. Przepraszam.

Krzysztof mocno wątpił, żeby Opiekun miał poczucie winy.

>> Wiesz, co się stało ze stacją?

==> Przykro mi, mam za mało danych.

Opucki zawiesił palce nad sensoklawiaturą, układając w głowie ciąg pytań.

>> Czy łódź jest sprawna? >> zaczął.

==> Oczywiście.

>> Czyli nie ma przeciwwskazań, żeby nią wypłynąć?

==> Zgadza się.

>> Czy zablokowałeś do niej dostęp?

==> Nie.

>> W takim razie dlaczego nie można wejść na pokład?

==> Aktywować łódź mogą jedynie autoryzowane osoby. Przykro mi, ale ty, Krzysztofie, nie masz autoryzacji.

>> Adam Reaper ją posiada.

==> Zgadza się.

Krzysztof zamrugał skonsternowany i wystukał szybko:

>> Mimo to dostał odmowę na wejście.

==> Zgadza się. Adam ma autoryzację, ale w obecnych okolicznościach ona nie działa.

>> Dlaczego?

==> Takie są imperatywy. Mam dbać o bezpieczeństwo mieszkańców Alfy i Thety.

>> Czy to przez katastrofę?

==> Nie rozumiem pytania.

>> Czy autoryzacja Adama straciła ważność w związku z zalaniem stacji?

==> Brak związku. Autoryzacja jest aktualna.

Krzysztof nie mógł pozbyć się wrażenia, że Opiekun z niego kpi.

>> Dlaczego kazałeś przebadać Adama?

==> Bo to właśnie w nim leży problem.

>> A na czym dokładnie polega?

==> Nie wiem, Krzysztofie.

Opucki zdębiał. Nie wiedział, co napisać. Potem przez moment jeszcze starał się wyciągnąć z Opiekuna odpowiedzi, ale nie dowiedział się niczego sensownego.

>> Proszę, otwórz wejście na łódź. >> Wystukał nerwowo.

==> Imperatywy mi nie pozwalają. Przepraszam. Jest ci przykro? Nie chciałem być niemiły, Krzysztofie. Jesteś niezwykle miłą osobą.

* * *

Mayumi Tsuji swoją pracę traktowała śmiertelnie poważnie, ponieważ jako inżynier była odpowiedzialna za bezpieczeństwo mieszkańców stacji. Poczucie obowiązku z kolejnymi latami zamiast osłabnąć nasiliło się tak bardzo, że Tsuji o kwestiach technicznych zaczęła rozmyślać także podczas jedzenia, w trakcie rozmów z innymi, a nawet tuż przed zaśnięciem.

Chociaż po tragedii zdawała się wciąż trzymać rękę na pulsie — nieustannie chodziła po ocalałej części stacji i sprawdzała każdy najdrobniejszy szczegół — Krzysztof ze smutkiem i z troską obserwował, jak maska pragmatycznego opanowania zaczyna na Japonce powoli, acz nieubłaganie kruszeć. Sądził, że pęknięcia są kwestią czasu, nie spodziewał się jednak, że Mayumi, kilkukrotnie przeczytawszy odpowiedzi Opiekuna, bez opamiętania zacznie krążyć po pomieszczeniu; zawsze była energiczna, lecz nigdy nerwowa.

— Zaraz, przecież jesteś również specjalistą od syntetyków. — Zatrzymała się i wskazała interfejs, pytając z pełną żalu pretensją: — Naprawdę nie możesz mi tego wytłumaczyć?

Opucki odsunął się od ekranu, przetarł szczypiące ze zmęczenia oczy.

— Dowiem się, o co chodzi — próbował ją uspokoić.

Mayumi splotła dłonie, uniosła je do góry i zamykając oczy, wyszeptała coś po japońsku.

— Wybacz, ale wystarczająco go zmarnowaliśmy. Siedzimy tu czterdzieści minut, a ja nawet nie wiem… A jeżeli Opiekun się zepsuł?

— Wtedy raczej nie mielibyśmy z nim kontaktu. Poza tym zaprzecza, żeby coś mu się uszkodziło.

— Zaraz, ale jeśli to nieprawda?

Krzysztof pokręcił głową, zdziwiony emocjonalnym nastawieniem Japonki.

— Mayumi, Opiekun by nie skłamał, ponieważ został zaprojektowany tak, żeby chronić ludzi.

Tsuji podeszła do ekranu, w zamyśleniu ściągnęła brwi.

— Chroni też siebie, prawda?

— To oczywiste, że zapewnia sobie bezpieczeństwo, ale nie za wszelką cenę. Jeśli działania samoobronne miałyby nam zaszkodzić, zaniechałby ich.

— I zdechłby sam?

Opucki westchnął, zmęczony nieuzasadnioną podejrzliwością inżynier.

— Tego rodzaju rozważania teoretyczne nie posiadają wielkiej wartości naukowej, ponieważ w rzeczywistości podobne sytuacje nie mają miejsca.

Mayumi pokornie spuściła głowę, zawstydzona swoimi pytaniami i cierpliwością Krzysztofa.

— Rozumiem. Postaram się odzyskać informacje o imperatywach Opiekuna. Być może pozwolą nam lepiej zrozumieć jego odpowiedzi. — Rozejrzała się wokół. — Wiesz, gdzie poszła Weronika?

— Nie zwierza mi się — Opucki powiedział z żalem, którego się po sobie nie spodziewał.

— Fakku — zaklęła pod nosem. — Zawsze wtedy, kiedy jej potrzebuję… No dobrze, skoro nie Opiekun, to kto jest szkodnikiem?

Jakby na jej słowa do pomieszczenia wszedł doktor Jean Boreaux.

— Krzysztof, mogę cię prosić? Zbadałem wstępnie Adama.

* * *

Jean Boreaux siedział za biurkiem i w skupieniu przeglądał coś na ekranie komputera. Blada poświata podkreślała jego podkrążone oczy oraz bruzdy mocno opadających policzków. Pocierając je, powiedział, że wykonał kilka podstawowych prześwietleń, dzięki którym doszedł do interesujących wniosków.

— To znaczy? — spytał Opucki.

Jean złożył dłonie w piramidkę, postukał o nie brodą.

— Posłuchaj, Krzysztofie. Będziesz rozmawiał z Adamem, człowiekiem niestabilnym, w związku z czym sądzę, że zanim to zrobisz, powinieneś mieć jak najszerszy pogląd na… jego przypadek. Dlatego…

Jean dotknął blatu i między nim a psychologiem wykwitł hologram przedstawiający zdjęcia przekrojowe mózgu. Boreaux wstał i masując sobie biodro, zbliżył się do Opuckiego.

— Patrząc na pierwszy obraz — powiedział, wskazując odpowiednie obszary laserowym markerem — możemy z całkowitą pewnością stwierdzić, że kości czaszki wyglądają prawidłowo, ponieważ nie ma ani pęknięć, ani innych patologii. Kolejne zdjęcia tomografii komputerowej wykluczają nie tylko nowotwór, ale również udary, w tym udar mały, który naszemu koledze przydarzył się wtedy pod wodą.

Krzysztof to zbliżał się, to oddalał od hologramu. Był głęboko przekonany, że doktor znajdzie jakieś nieprawidłowości — każda poszlaka mogłaby pomóc rozwiązać problem Adama — dlatego teraz, choć się tego wstydził, czuł rosnące rozczarowanie.

— Czyli wszystko w porządku — powiedział, nieudolnie starając się ukryć niezadowolenie.

Jean uśmiechnął się blado.

— Dla większej rozdzielczości przydałoby się zrobić nuklearny rezonans magnetyczny, lecz jedyny sprzęt, jaki mieliśmy, został w zniszczonej części stacji.

Na parę sekund zamilkł, najwyraźniej zabierając myśli, podrapał się po siwej głowie i przełączył markerem obraz. Tym razem na białym tle znalazł się szarawy mózg i zaznaczone na czarno naczynia.

— Angiografia natomiast — wyjaśnił — ładnie pokazuje, że tętnice oraz żyły są w porządku. Są jeszcze inne badania…

Krzysztof nagle zapragnął, żeby wykazały poważne zaburzenia, patologie, aberracje, żeby na przekór wcześniejszym obrazowaniom zdjęcia potwierdziły guza, wylew, obrzęk, cokolwiek, co rzuciłoby na zagadkę nowe światło. Nawet za cenę kalectwa Reapera.

— … ale nie posiadamy sprzętu — dokończył smutno doktor.

— Czyli pudło.

Jean pokręcił głową.

— Niekoniecznie. Mam sporo zdjęć, lecz żeby przeanalizować je rzetelnie, potrzebuję więcej czasu. Dla zwiększenia trafności wgrałem je w mój UMed, bo kto wie, może program coś zobaczy. Poza tym na zdjęciach — Boreaux wrócił do obrazów tomografii komputerowej — widać kilka wartych odnotowania rzeczy. Po pierwsze, odpowiadający za pamięć oraz orientację przestrzenną hipokamp jest znacznie powiększony. Zważywszy na to, że Adam sporo pływał łodzią, nie ma w tym nic nadzwyczajnego, jednak porównałem hipokampy innych pilotów i okazało się, że są znacznie mniejsze.

Krzysztof zanotował w pamięci, aby porozmawiać z Weroniką, która kiedyś sporo pływała z Reaperem.

— Po drugie, UMed „zainteresował się” zwłaszcza przekrojami uwidoczniającymi korę przedczołową. Jest ona o parę procent mniejsza od przeciętnej, czego sam nie zauważyłem. Znowu, teoretycznie nie ma w tym nic nadzwyczajnego, lecz UMed porównał ją z poprzednimi zdjęciami mózgu Adama i doszedł do wniosku, że kora przedczołowa nie była taka u Reapera naturalnie, tylko zmniejszyła się po wypadku. Biorąc pod uwagę fakt, że struktura ta wpływa hamująco na spontaniczne i gwałtowne stany emocjonalne, jestem zaskoczony.

Krzysztof musiał przyznać, że takie wnioski faktycznie nie pasują do chłodnego spokoju Adama.

— No i mamy jeszcze elektroencefalografię. Na razie nic nie wykazała, ale zamierzam ją zrobić później, podczas snu Adama. Dorzucę fMRI do zbadania aktywności poszczególnych części mózgu, zwłaszcza kory przedczołowej.

Opucki największe nadzieje również wiązał z funkcjonalnym rezonansem magnetycznym.

— Idę do naszego pupila.

Pożegnał się z doktorem i pełen wątpliwości ruszył do wyjścia.

— Mam nadzieje, że coś z niego wyciągniesz — podniósł głos Boreaux.

* * *

Kulki cichutko o siebie uderzały, najprostszym rytmem mącąc ciszę, która zaległa w pokoju niczym głębinowy ił na dnie oceanicznym. Tuk-tuk-tuk-tuk. Wybijając takt, pomagały Krzysztofowi zebrać myśli — psycholog ostatnio zauważył, że wszelkimi możliwymi sposobami stara się unikać silentia.

Po drugiej stronie biurka siedział Adam. Dłonie z drżącymi palcami oparł o blat. Opucki dopiero po chwili zdał sobie sprawę, że pilot patrzy nie na niego, lecz na znajdującą się z tyłu przeźroczystą ścianę. Jedynymi oznakami życia Reapera — zaległ bowiem w niemal całkowitym bezruchu — była lekko unosząca się pierś oraz jakaś dziwna nostalgia ukryta głęboko w rtęciowych oczach.

Kiedy wahadło Newtona wytraciło energię, Krzysztof odsunął je na bok, odchrząknął i postawił na środku klepsydrę.

— Będzie odmierzać pół godziny, po upłynięciu której zakończymy rozmowę, a ty pójdziesz do Jeana na dalsze badania.

Adam drgnął, przyjrzał mu się z zaciekawieniem.

— Mayumi twierdzi, że za jakiś czas wyślą pomoc z powierzchni — Opucki przekręcił klepsydrę. — Według niej stacja może ulec rozszczelnieniu w każdej chwili, a wtedy… Chcesz, żeby ocean pogrzebał nas tu żywcem? Powinniśmy jak najszybciej odzyskać dostęp do łodzi, rozumiesz?

— Nikt nie wie, co się stało z Thetą, więc trudno oszacować, kiedy nastąpi jej koniec — stwierdził autorytatywnie Adam. — Być może Opiekun ma informacje na temat przyczyny katastrofy.

— Pisałem z nim. Zaprzeczył.

Adam zamlaskał, osunął się w fotelu do pozycji półleżącej.

Psycholog nachylił się nad biurkiem, uważnie przyglądając się pilotowi.

— Powiedz, umyślnie utrudniasz ratunek? — indagował. — Czy brak autoryzacji to kłamstwo związane z sabotażem?

— Dostęp do łodzi nie działa — odparł chłodno Reaper. — Nie wiadomo, dlaczego tak się dzieje, ale to niezaprzeczalny fakt. Dobrze wiesz, że doktor Jean Boreaux bada przyczynę. Nie ma żadnych kłamstw, żadnych sabotaży, żadnego utrudniania ratunku.

Krzysztof przygryzł usta, wyprostował się, postukał palcami o blat.

Przysunął sobie wahadło Newtona i puścił w ruch kulki. Skoro Adam zaprzecza, jakoby działał na szkodę załogi, zaś Opiekun utrzymuje, że imperatywy każą mu ludzi za wszelką cenę chronić, to oznacza — Krzysztof zmarszczył brwi, wysilił umysł; tuk-tuk-tuk; neurony rezonowały z rytmem — to oznacza, iż ani jeden, ani drugi nie jest bezpośrednią przyczyną utraty dostępu do łodzi. Zakładając więc, że nie kłamią, źródła blokady należałoby szukać gdzie indziej; albo w semiwolnych obwodach decyzyjnych stacji, albo w pozostałych mieszkańcach Thety. W związku z tym, że była inżynierem, najbardziej podejrzana wydawała się Mayumi, choć i Weronika, konserwatorka przecież, mogłaby namieszać na stacji.

Wahadło Newtona wytraciło energię, zapadła cisza.

— Można ufać Mayumi? — spytał.

— Wiesz przecież, że to doskonała specjalistka. Powinieneś z nią jednak porozmawiać. Obecna sytuacja chyba ją przygniata.

— Jak ocean.

— Tak, jak ocean — potwierdził beznamiętnie Reaper. Zawahał się, po czym dodał: — Lubicie się z Weroniką. Dużo rozmawiacie, prawda? Jesteście w zażyłości. Zapewne mówiła ci o swoim małym sekrecie.

Krzysztof zacisnął zęby.

— Skąd wiesz o naszych relacjach? Obserwujesz nas? Poza tym, o jakim sekrecie?

— O swoich podróżach. O tym, gdzie kiedyś dotarła.

— Nie rozumiem.

— Weronika ci wszystko wyjaśni.

— Co masz na myśli?

Adam znów zamilkł.

I milczał dalej, aż przelały się ostatnie ziarnka w klepsydrze.

* * *

Z Alfą wciąż nie było kontaktu, Mayumi pracowała nad odzyskaniem wglądu w imperatywy Opiekuna, a doktor Jean prowadził dalsze badania Adama. Krzysztof, nie mogąc znieść bezczynności, dziwnie podniecony, poszedł popisać z Opiekunem. Chciał przełamać status quo.

Pamiętał, jak wiele lat temu, będąc jeszcze studentem, włączał w nocy komputer jedynie po to, żeby odbyć rozmowę z BystrymBotem. Program robił na nim wrażenie za każdym razem, fakt, ale jedynie podczas pierwszych minut dyskusji, bowiem wraz z kolejnymi wierszami BB coraz bardziej zatracał logikę wypowiedzi, nie potrafiąc ogarnąć siecią skojarzeniową poszerzającego się kontekstu. Przypominało to pisanie z upośledzonym lub pijanym człowiekiem.

Opiekun natomiast zdawał się rozumieć tak wiele i pojmować rzeczywistość w tak złożony oraz wyrafinowany sposób, że w kontakcie z nim Krzysztof czuł się jak BB; beznadziejny i ograniczony — niczym prowadzący wegetatywny tryb życia starzec po porażeniu mózgowym — momentami wręcz głupszy niż ukwiał.

I tak podczas drugiej konwersacji z Opiekunem Opucki niczego się nie dowiedział. Być może zgubiło go zbyt spontaniczne podejście do rozmowy… Być może gdyby ułożył wcześniej odpowiedni ciąg pytań, Opiekun uznałby Krzysztofa nie tylko za miłą i dobrą osobę — bo właśnie tak go określił — ale zobaczyłby w nim również człowieka inteligentnego.

W związku z tym, kiedy Weronika przyszła i powiedziała, że chciałaby mu coś pokazać, Opucki przyjął to z niewypowiedzianą ulgą i natychmiast się zgodził. Miał nadzieję, że konserwatorka podzieli się z nim swoją tajemnicą.

Szedł za nią, nie zadając pytań, wpatrzony w kolebiące się niczym kielich wina biodra, wąską kibić, na gęstniejące wyżej włosy, czarne jak ośmiornicza wydzielina.

Otrząsnął się dopiero w sferycznej śluzie zakropionej ponurym zielonym światłem. Otaczały ich cztery schowane we wklęsłej ścianie kombinezony, które niby hadalne widziadła z utęsknieniem wyczekiwały wyjścia na równinę. Natters podeszła do jednego z nich i ze zwierzęcą zręcznością zaczęła przygotowywać się do opuszczenia stacji.

— Co robisz? — spytał Krzysztof.

— Też załóż. Chyba że chcesz, żeby ciśnienie zgniotło cię jak dziworybę.

Opucki podszedł, zawahał się.

— No dalej — powiedziała łagodnie, widząc jego zwątpienie. — Nie będzie nas tylko chwilę.

Przypomniawszy sobie o tajemnicy konserwatorki, pomyślał, że Weronika po zerwaniu relacji z Adamem chciałaby dalej współdzielić z kimś sekret.

— Co zamierzasz mi pokazać? — spytał, zerkając to na skafander, to na nią.

Uśmiechnęła się, zakładając na głowę czepek; miała wysokie, muszlowato wysklepione czoło.

— Podwodny świat — odparła enigmatycznie.

Krzysztof wiedział, że nie mają wiele czasu, więc nie zastanawiał się długo. Dawno nie wychodził w ten sposób, dlatego w kombinezon wciskał się niezdarnie.

— Dokąd konkretnie idziemy?

Odłożyła swój hełm i zbliżyła się do Opuckiego.

— Zobaczysz — mruknęła, pospiesznie sprawdzając szczelność jego skafandra. — Zaufaj mi.

Wciąż sobie roił, że możliwa jest podróż z Thety do Alfy w samym kombinezonie, dlatego gdy zaczęła mu dociskać coś na plecach, zapytał, ile mają tlenu.

Weronika nadęła policzki.

— Powinno starczyć na czterdzieści pięć minut — obliczyła.

— Mało — zauważył z rozczarowaniem.

— Na dłużej nie da rady. W końcu gniecie nas pięćset atmosfer.

Powiedziała, że radio nie działa, w związku z czym będą porozumiewać się za pomocą sygnałów świetlnych. Jedno błyśnięcie — poczekaj, dwa — idziemy dalej, trzy błyśnięcia — mam problem; jeśli z tlenem, pokazujemy palcami kółko; jeżeli kombinezon się rozszczelnił — kciuk w dół; inny kłopot — kciuk w bok. Oczywiście Weronika miała iść przodem, więc w razie nagłego wypadku Opucki będzie musiał pociągnąć za linkę, którą konserwatorka właśnie przypinała im do dłoni.

— Żebyś się nie zgubił — wyjaśniła. — Zakładaj kask. Zejdę pierwsza.

Sprawdziła mu hełm, klepnęła w ramię, po czym dwukrotnie błysnęła latarkami. Gdy zajęli miejsca na drabinie, śluza na dole rozwarła się niby ślepie Krakena.

* * *

Weronika włączyła przednie latarki na pełną moc; światło leniwie przeczesało kilkanaście metrów ciemności. Krzysztof szedł z tyłu prawie zahipnotyzowany — widział brązowy muł oraz czerwony ił, a na ich tle kroczącą jakby w zwolnionym tempie Natters. Gdy skierował latarki w prawo, zobaczył zwaliste, szarawe cielsko Thety; z daleka musiało wyglądać niczym podwodna góra albo rudyment wulkanu, którego zmierzch aktywności nastąpił setki lat temu.

Cztery kilometry na północ znajdowały się rozległe połacie Lophelia pertusa. Przed katastrofą często wypływali tam w celach badawczych. Krzysztof oczyma wyobraźni widział białoniebieskie, efemeryczne koralowce tworzące habitat dla setek niezbadanych dotąd organizmów. Kuliste, pełne kolców jeżowce; niewidoczne na pierwszy rzut oka wieloszczety; mięczaki, w tym kilkucentymetrowe łódkonogi; strzykwy; szkarłupnie; rozgwiazdopodobne cuda; wreszcie ryby, chociażby posępnik — czasami w mrokach dostrzegali wiszący tuż nad jego paszczą wystający fragment grzbietowej części kręgosłupa; błyszczący wyrostek wabił ofiary wprost w ostre zęby. Wszystkie te stworzenia przypominały ewolucyjne aberracje, ocean zaś chory umysł, w którym zostały poczęte.

Weronika zatrzymała się. Błysnęła raz, osłabiła moc latarek i zaczęła się rozglądać po podwodnych pustkowiach. Pod jej butami muł wznosił się, wirował, zamierał w kolejnej amorficznej iteracji, po czym z niemym wyrzutem powoli opadał z powrotem na dno, na którym, zdawało się, Natters czegoś uparcie szukała. Kręciła się, wykonywała rękami niezrozumiałe gesty, kucała, wstawała, by zaraz klękać.

Krzysztof słyszał jedynie swój własny oddech i czuł się, jakby oglądał upiorną pantomimę, w której grało trzech bohaterów — światło, mrok i głębinowa kobieta. Zaczął się bać, że Weronika traci tlen i że zaraz pociągnie za linkę, jednak po chwili wzmocniła światła latarek, błysnęła dwa razy i ruszyli dalej.

Czerwone punkty sygnalizacyjne Thety świeciły słabiej; Krzysztof zdał sobie sprawę, że już nie okrążają stacji, lecz coraz bardziej się od niej oddalają. Pociągnął więc za linkę, a kiedy Natters się odwróciła, wysunął kciuk do góry — wszystko okej — oraz postukał palcem w przegub, dając jej do zrozumienia, że powinni wracać. Weronika powtórzyła jego gest, pokazała pięć palców, a na koniec niby w modlitwie złożyła dłonie — Opucki wiedział, że był to znak gorącej prośby.

Kilkadziesiąt kroków dalej Natters znów zatrzymała się, zmniejszyła moc latarek… Tym razem jednak nie rozglądała się, tylko od razu kucnęła i zaczęła grzebać w mule. Krzysztof zaintrygowany stanął obok. Po chwili Weronika wstała i rozłożyła dłoń, w której miała coś czarnego, bezkształtnego. Przypominało węgiel.

Natters wzmocniła latarki. Robiła kilka kroków, po czym odgarniała muł. Krzysztof, z rosnącym niedowierzaniem, podążył za Weroniką światłem i wzrokiem. Według Paola — głębinowego architekta — obszar wokół stacji badawczych powinien być pusty, tymczasem całe połacie równiny abisalnej przetykały bogate złoża czarnego minerału. Skąd się tutaj znalazł? Czyżby architekci coś pominęli podczas planowania budowy Alfy i Thety?

Krzysztof zauważył coś jeszcze — leżący na dłoni Weroniki muł, który mimowolnie zgarnęła razem z minerałem, rozpraszała nieznana siła; pył unosił się i znikał jak zdmuchnięty popiół.

* * *

— Konkrecje polimetaliczne — powiedziała Weronika w śluzie, odwieszając skafander. — Kobalt, miedź, nikiel, żelazo… Takie konglomeraty pierwiastków powstają zwykle na zarodku pochodzenia biogenicznego lub mineralnego. Wystarczą zęby rekina, fragmenty muszli albo okruchy skał wulkanicznych.

Krzysztof obracał czarny materiał w dłoni. Jedna myśl nie dawała mu spokoju. Paolo Borgia — architekt abisalny — na budowę stacji wybrał konkretnie to miejsce, gdyż badacze nie chcieli zakłócać podwodnych środowisk; właśnie dlatego Alfa i Theta powstały w tak zwanej ekologiczne próżni. Opuckiemu przychodziła do głowy tylko jedna myśl.

— Teoretycznie nie powinno ich tu być — mruknął. — Sądzisz, że Paolo mógł się pomylić?

Weronika wzięła od niego konkrecję i schowała do kieszeni.

— Najwidoczniej. Badacze odkryli je zaraz po założeniu stacji. Podsłuchałam ich rozmowę, jednak nie zrozumiałam wiele, więc zaczęłam wszystkich razem i każdego fiuta z osobna zamęczać pytaniami. — Wzruszyła ramionami, uśmiechnęła się drapieżnie. — Widocznie uznali mnie za podrzędnego pracownika i nie chcieli podzielić się wiedzą, więc postanowiłam sama to sprawdzić.

Krzysztof dbał o równowagę psychiczną mieszkańców Thety, od dziesięciu lat poświęcając dla ich dobra własną prywatność — będąc specjalistą, wszelkie stosunki koleżeńskie maksymalnie neutralizował — a teraz okazywało się, że ludzie, dla których tak wiele zrobił, najwidoczniej uznali, że nie powinien dowiedzieć się o odkryciu złóż konkrecji. Rozumiał przyświecające im intencje — nie chcieli sensacji — jednak jako osoba najwyższego zaufania publicznego i tak poczuł ogromny zawód. Był zły i zamierzał zadać Weronice kilka niewygodnych pytań.

— Na zewnątrz wydawało mi się, że coś zdmuchuje pył z twojej dłoni — powiedział.

— Prądy głębinowe — wyjaśniła. — Gdybyśmy poszli dalej, moglibyśmy nie wrócić.

Krzysztof postanowił zmienić temat.

— Adam mówił, że masz tajemnicę. Chodzi o te wyjścia?

Weronika spochmurniała.

— Wierzysz mu? — spytała szorstko.

— Jest naszą jedyną nadzieją. — Podrapał się po brodzie zmieszany. — Może i zachowuje się dziwnie, ale…

— To pieprzony czub! — uniosła się. — Powiem ci coś. Kiedyś zostałam z nim sama w jadalni. Patrzył na mnie badawczo, tak intensywnie, tak natrętnie, że się zakrztusiłam, a on nawet nie drgnął.

— Ale nic ci się nie stało.

Weronika podeszła i dźgnęła go palcem w pierś.

— Może nas zalać w każdej chwili, a jedynym ratunkiem ma być człowiek, który bezdusznie się lampi, gdy się dusisz? Jak myślisz — wyszeptała z wyrzutem — dlaczego unikam go za wszelką cenę? Dlaczego… — W bezsilności przylgnęła do Krzysztofa. — Boję się. Boję…

Na piersi poczuł jej mocno i szybko bijące serce, na szyi ciepły oddech, kiedy zaczęła gorączkowo szeptać, że nie ma złudzeń, że z pewnością nie przeżyją, a prace konserwacyjne i przeglądy robi już tylko dzięki sile rozpędu, automatycznie, bezrefleksyjnie. Traciła wolę działania i szukała pocieszenia, usprawiedliwienia, rozgrzeszenia, lecz Krzysztof potrafił myśleć jedynie o pożądaniu, które wzniecił jej dotyk, kobieca miękkość, nacisk smukłych dłoni na jego łopatkach. Mgliście rozumiał, iż powinien Weronikę delikatnie odsunąć, zamiast czego mocno ją objął. Pachniała smarami, potem, czymś ostrym. Strachem.

Gdy Krzysztof gładził Natters po głowie, do śluzy jak torpeda wpadła Mayumi.

— Co wy wyrabiacie? — spytała ze złością. Nie czekając na odpowiedź, zwróciła się do Weroniki. — Kazałam ci sprawdzić moduły. Dlaczego nie wykonujesz poleceń?

Natters, niechętnie puściwszy Krzysztofa, spojrzała zamglonym wzrokiem na Japonkę.

— Sprawdziłam — odburknęła. — Wszystko działa.

Tsuji pogroziła jej pięścią.

— Kpisz ze mnie? Powinnaś meldować na bieżąco, a skoro nie ma radia, masz przychodzić do mnie najczęściej, jak tylko możesz, choćby ze łzami w tych swoich sarnich oczach.

Weronika zacisnęła zęby — Krzysztof widział pracujące gniewnie żuchwy — ale w końcu westchnęła, pokiwała głową i przeprosiła.

Mayumi taksowała śluzę spojrzeniem.

— Szukam cię od godziny. — Dotykała po kolei kombinezonów. — Gdzie byłaś?

— Mayumi, udało ci się odzyskać wgląd w imperatywy Opiekuna? — spytał Krzysztof.

Japonka zatrzymała się przy skafandrze, w którym wyszedł na zewnątrz, w zamyśleniu przejechała po nim palcami.

— Robiłam prace konserwatorskie — skłamała Weronika.

— To zrób je jeszcze raz — rozkazała Tsuji. — Tym razem na stacji.

— Nie ma potrzeby. Uwierz mi, dziecino, znam się na tym.

Mayumi zgromiła ja wzrokiem.

— Nie masz bladego pojęcia o bezpieczeństwie. Sytuacja jest wyjątkowa, zatem schowaj dumę do kieszeni, rusz dupę i weź się do pracy.

Natters spojrzała na Krzysztofa, szukając u niego wsparcia, po czym wściekła ruszyła do wyjścia, po drodze potrącając ramieniem Mayumi.

— Odzyskałam wgląd w imperatywy Opiekuna — powiedziała Japonka, kiedy kroki Weroniki ucichły. — Jestem wycieńczona. Chodź, pokażę ci plik w jadalni.

* * *

Przeczytanie dokumentu zajęło Krzysztofowi blisko godzinę — Mayumi w milczeniu zjadła kolację, po czym go zostawiła — i okazało się zajęciem niezwykle żmudnym, jednak wartym wysiłku, ponieważ kilkadziesiąt stron imperatywów, poza informacjami zdającymi się nie mieć w obecnym kontekście większego znaczenia, kryło w sobie wiersze pozwalające lepiej zrozumieć Opiekuna.

:: OPIEKUN ::

1) Opiekun jest bezwzględnie podporządkowany Głównemu Imperatywowi, według którego Opiekun nie może zmienić zasad własnego funkcjonowania.

2) Opiekun bezwzględnie dba o bezpieczeństwo na Alfie i Thecie.

a) Bezustannie kontroluje system szczelności.

b) W razie nieautoryzowanego otwarcia śluzy prewencyjnie zamyka wszystkie pozostałe przejścia części codziennej.

c) Monitoruje oraz autoryzuje część NIEcodzienną stacji (nieupoważniona osoba nie ma prawa dostępu do śluz wyjściowych, przejść do doków, a także do łodzi podwodnej).

...

3) Opiekun funkcjonuje tak, aby chronić wszystkie osoby na Alfie oraz Thecie.

...

c) Monitoruje oraz zarządza częściowo dostępem w części codziennej (nieupoważniona osoba nie ma prawa wstępu do laboratorium, plantacji warzyw i owoców czy maszynowni).

...

4) W razie zagrożenia własnego istnienia Opiekun robi wszystko, aby przetrwać.

a) Z wyłączeniem sytuacji, w których działania takie byłyby niekorzystne lub szkodliwe dla osób.

b) A także w sytuacji, gdyby takie postępowanie okazało się niezgodne z Głównym Imperatywem.

...

5) Opiekun w celu koordynacji własnych działań korzysta z sieci ogólnej.

a) Istotne informacje zapisuje na własnych oraz peryferyjnych dyskach (w tym na dyskach innych osób).

b) Zdobytą wiedzę weryfikuje.

Krzysztof na podstawie tych oraz kilku innych krótkich fragmentów zapisał pytania, które zamierzał zadać Opiekunowi. Cóż, tym razem będzie doskonale przygotowany. Nie wiedział tylko, że skończy jak Garri Kasparow w rozgrywce szachowej z komputerem Deep Blue.

* * *

>> Witaj >> napisał.

==> Witam ==> odpowiedział Opiekun. ==> Dobrze się czujesz?

>> Tak, dziękuję.

==> Przykro mi, że system szczelności zawiódł.

Krzysztof przeciągnął się, wyłamał palce, zawiesił je tuż nad sensoklawiaturą.

>> Co robisz w razie nieautoryzowanego otwarcia śluzy?

==> Zamykam wszystkie przejścia części codziennej.

>> Zrobiłbyś to w każdej sytuacji?

==> Owszem, jednak pod warunkiem, że nie zaszkodziłoby to żadnej osobie.

Odpowiedź zgadzała się z dokumentem i tworzyła grunt pod kolejne pytanie.

>> A jeśli doprowadziłoby do śmierci dwóch osób i do uratowania trzydziestu trzech… Co byś wtedy zrobił?

==> Nie mógłbym zaszkodzić trzydziestu trzem osobom, ratując zaledwie dwie.

Krzysztof się zdziwił, gdyż nie znalazł takiej informacji w dokumencie o imperatywach. Opiekun wiedział, jak działać, ponieważ się uczył. Opucki chciał jednak potwierdzenia.

>> Możesz wyjaśnić?

==> To przecież logiczne, skoro zakładamy, że życie każdej osoby jest bezcenne.

Wpadła mu do głowy seria kolejnych nieplanowanych pytań, tym razem tak niezwykle podstępnych, że wystukał je na sensoklawiaturze drżącymi palcami.

>> A jeśli te trzydzieści trzy osoby nie mogłyby się uratować i tym samym skazane byłyby na pewną śmierć, natomiast pozostałe dwie miałyby dostęp do łodzi, w związku z czym ich szanse na przeżycie wynosiłyby, powiedzmy, osiemdziesiąt procent… Co wtedy byś zrobił?

==> Uratowałbym te, dla których jest szansa ucieczki.

>> Bez zastanowienia?

==> Owszem.

Opucki już chciał zadać następne pytanie, lecz Opiekun go uprzedził.

==> Krzysztofie, rozumiem, do czego zmierzasz. Razem z Mayumi, Weroniką i Jeanem znaleźliście się w trudnej sytuacji, a ocalić was może jedynie łódź. Sądzisz zapewne, że jednemu z was powinienem udzielić stosownej autoryzacji. Skoro jednak czytałeś moje imperatywy, powinieneś wiedzieć, że nie mogę tego zrobić, ponieważ udzielają ich upoważnione do tego osoby.

>> Które wszystkie nie żyją.

==> Przykro mi, Krzysztofie. Dla rozwiania wątpliwości posłużę się analogią. Jestem w stanie wyłączyć UMed, jeżeli ten zacznie pracować nieprawidłowo, lecz nie potrafię zmienić jego parametrów pracy. Podobnie mogę zabronić wstępu nieautoryzowanej osobie, niestety nie posiadam kompetencji, aby ją do wejścia na pokład łodzi upoważnić.

Krzysztof schował twarz w dłoniach. Problemem, i to nierozwiązywalnym, był zatem Główny Imperatyw, który nie pozwalał Opiekunowi samodzielnie przyznawać autoryzacji. Myśl, iż zginą tu z powodu braku dostatecznej wyobraźni u jakichś programistów, wywołała w Opuckim żal, smutek oraz złość. Z drugiej strony któż mógłby przewidzieć, że urwie się kontakt między stacjami, przestanie funkcjonować wewnętrzne radio, Thetę zaleje, a spośród pięciu pilotów przeżyje akurat ten posiadający jakimś cudem niedziałającą przepustkę?

>> Adam musi odzyskać dostęp do łodzi.

==> Krzysztofie, pisałem z doktorem Jeanem Boreaux. Przyznałem, że problem tkwi nie w systemach zabezpieczeń, lecz w pilocie Adamie Reaperze. Doktor, zdaje się, prowadzi już nad tym badania.

>> Możesz wyjaśnić, co jest nie tak z Adamem?

==> Wraz z katastrofą straciłem dostęp do ogólnej sieci. Informacji, na podstawie których uznałem, że nie mogę wpuścić Adama na pokład łodzi podwodnej, nie skopiowałem do własnej pamięci.

>> Dlaczego tego nie zrobiłeś?

==> Ponieważ były rozproszone na komputerach mieszkańców Thety.

Stację zalało, komputery przestały działać — zrozumiał Krzysztof — a Opiekun zapomniał, dlaczego postanowił zmienić pewne parametry autoryzacji.

>> Mimo to robisz, co robisz.

==> Odpowiednie wzorce zdążyłem sobie przyswoić i wdrukować w siebie. Sądzę, że można to porównać do waszej jazdy na rowerze. Kiedy już jej się nauczycie, wiecie „jak”, lecz nie pamiętacie szczegółów. Pamięć motoryczna, prawda?

>> Skąd o tym wiesz?

==> Z twojego komputera, Krzysztofie.

* * *

Jean Boreaux wyglądał coraz gorzej. Oczy miał jeszcze bardziej podkrążone, policzki zwisały jak u kogoś o dziesięć lat starszego, a odcień twarzy niebezpiecznie zbliżył się do bieli fartucha, którego doktor ostatnio chyba w ogóle nie zdejmował. Mimo że brak snu, stres i ciągła praca zbierały swe żniwa, Jean zdawał się mieć jeszcze sporo sił. Poprosił Krzysztofa do gabinetu, dał mu kubek z gorącą kawą i włączył hologramy z ostatnich badań. Tym razem spróbował ująć sprawę w kontekście nie strukturalnym, lecz funkcjonalnym, i tak na pierwszy plan poszła elektroencefalografia; wykonał ją podczas odpoczynku Adama, aby sprawdzić, czy występują jakiekolwiek zaburzenia snu.

Krzysztof prędko sam doszedł do pewnych wniosków. Teoretycznie fale mózgowe zdawały się przebiegać prawidłowo — nie były przesadnie wypłaszczone, nie występowały również żadne nadzwyczajne szczyty aktywności. Umknęła mu jedna istotna kwestia. Doktor zwrócił uwagę na fazę REM, która charakteryzuje się marzeniami sennymi i zajmuje przeważnie nie więcej niż dwadzieścia pięć procent całego wypoczynku, jednak u Adama trwała jedynie trzydzieści minut, czyli — przyjmując sześciogodzinny sen — stanowiła zaledwie jedną dwunastą całości.

Jean ze zmartwieniem wyjaśnił, że zbyt krótkie fazy REM mogą przyczynić się do chorób degeneracyjnych układu nerwowego. To pewnie dlatego Adamowi drgały palce u dłoni, pomyślał Krzysztof, dopijając duszkiem kawę. Poza tym, mówił dalej doktor, takie niedobory są w stanie upośledzić pamięć długotrwałą, a ostatecznie doprowadzić do Alzheimera.

— Wykonam jeszcze funkcjonalny rezonans magnetyczny, żeby sprawdzić aktywność poszczególnych obszarów mózgu. Co prawda nie sądzę, aby pomógł ustalić, dlaczego fazy REM u Adama są tak krótkie, jednak pozwoli obejrzeć pracę odpowiedzialnego za sen podwzgórza.

— Kiedy będą wyniki? — spytał Opucki.

Boreaux westchnął.

— Z Reaperem trudno się współpracuje. Daj mi parę godzin. Zanalizuję również korę przedczołową.

Krzysztof poklepał go po ramieniu.

— Dobrze. — I spytał: — Wiesz, gdzie jest Adam?

Boreaux nagle zmarkotniał.

— I to jest niepokojące, Krzysztofie. Za każdym razem znajduję go siedzącego we własnym pokoju. Rozmawiałem z Mayumi, która powiedziała, że czasami tamtędy przechodzi i że zawsze widzi dokładnie ten sam obrazek: Reapera w bezruchu.

* * *

Kulki cichutko o siebie uderzały, najprostszym rytmem mącąc ciszę, która zaległa w pokoju niczym głębinowy ił na dnie oceanicznym. Tuk-tuk-tuk-tuk. Wybijając takt, pomagały Krzysztofowi zebrać myśli — psycholog wszelkimi możliwymi sposobami starał się unikać silentia.

Wahadło Newtona przestało pracować.

— Niedobór snu jest niezwykle szkodliwy — rzekł.

Adam zamrugał.

— Oczywista oczywistość — odpowiedział po chwili namysłu. — Inżynier Mayumi i doktor Jean powinni więcej odpoczywać. Musisz z nimi na ten temat porozmawiać.

Krzysztof uśmiechnął się krzywo. Tylko tego brakowało, żeby Reaper w kwestiach, o których nie miał zielonego pojęcia, wypowiadał się ex cathedra. Chciał się odciąć, pytając, dlaczego Adam bezczynnie przesiaduje we własnym pokoju, zamiast starać się odzyskać dostęp do łodzi, jednak przypominając sobie wyniki encefalografii, powstrzymał się od złośliwości.

— A ty nie sypiasz zbyt mało?

Adam przyjrzał mu się uważnie, jakby oglądał nowy gatunek głębinowej fauny. Milczał.

— Stacja może zostać zalana w każdej chwili — rzekł Opucki zdeprymowany bierną natarczywością kolegi. — Nawet teraz, podczas naszej rozmowy.

„Bezsensownej”, miał ochotę dodać, ale Reaper powoli pokiwał głową, przyznając mu rację.

— Już o tym mówiłeś. — Postukał o blat drżącymi jak w malarii palcami. — Musicie czuć się z tym okropnie.

— Nikt nie chce umierać — zauważył oschle Krzysztof. — Pogodziłeś się ze śmiercią?

— Jesteście pewni, że nikt więcej nie przeżył na Thecie?

Adam wypluł z siebie te słowa jak w jakimś paroksyzmie i Krzysztof na początku sądził, że się przesłyszał.

— Opiekun twierdzi, że tylko my zostaliśmy — odparł, nie mogąc ukryć zafrapowania.

— Nie wziąłeś pod uwagę pomyłki, błędu w obliczeniach, przeszacowania?

Krzysztofowi po plecach przebiegły dreszcze. Nie ze względu na znaczenie słów Adama, lecz w związku z olśnieniem, które na niego sprowadziły. Podekscytowany puścił w ruch kulki, przekręcił klepsydrę, a potem nie mogąc usiedzieć na miejscu, wstał i zaczął przechadzać się po pokoju. Opiekun wspominał, że informacje z sieci ogólnej zapisywał nie tylko na własnych dyskach, ale również na komputerach pracowników stacji. Takie rozproszenie danych w przypadku awarii chroniło przed ich całkowitą utratą. Jeśli Krzysztofowi uda się dowiedzieć, gdzie Opiekun zapisał dokumenty, na podstawie których podjął decyzję o zmianie parametrów autoryzacji, być może je odnajdzie i wreszcie zrozumie, co jest powodem odmowy dostępu do łodzi podwodnej.

— Czeka nas podróż w głębinach — wymamrotał do siebie.

Adam widocznie to usłyszał, gdyż stanął przed przeszkloną ścianą, przekrzywił głowę i z niepasującą do niego tęsknotą przyłożył do tafli dłoń. Krzysztof zatrzymał się obok. Spróbował dostrzec coś po drugiej stronie, ale widział zaledwie niewyraźne odbicia.

— Nic, tylko twoje i to drugie — szepnął Reaper.

* * *

Krzysztof z Weroniką zajęli miejsca na drabinie, a sferyczną śluzę, tonącą w ponurym zielonym świetle, momentalnie zalała woda. Na dole konserwatorka powolnym, ciężkim krokiem skierowała się na północny wschód. Opiekun nie był w stanie wskazać konkretnego miejsca zapisu danych, ale pamiętał, które wrota puściły, dzięki czemu Weronika wiedziała, jaki obrać kierunek. Na wypadek, gdyby okazało się, że wejście trzeba ciąć, wzięła ze sobą plazmotron.

Reflektory sennie przecinały mrok.

Krzysztofowi wydawało się, że wędrówka ciągnie się zbyt długo i ze strachu zaczął zerkać na poziom tlenu. Siedemdziesiąt pięć procent — powinno starczyć na około pół godziny.

W pewnym momencie na północnym zachodzie ukazał się niebieski punkcik. Kilka dni przed katastrofą Krzysztof widział dziesiątki podobnych, uznając je wtedy za element sygnalizacyjny Alfy, teraz jednak szafirowa kropka była w pobliżu Thety i zdawała się poruszać. Weronika również ją dostrzegła, ponieważ równocześnie z Krzysztofem zatrzymała się, prędko osłabiając moc reflektorów.

Niebieski punkcik płynął w ich stronę. Co pewien czas błyskał, a Krzysztof z Weroniką odpowiadali tym samym. Potem zgasł, więc i oni wyłączyli światła. Opucki miał nadzieję, że ktoś — łódź podwodna? — w ten sposób się z nimi komunikuje, jednak ciemność trwała zbyt długo i wiara w Krzysztofie zgasła równie szybko, jak się rozżagwiła, niby ostatnie błyśnięcie umierającego komina hydrotermalnego.

Sześćdziesiąt pięć procent tlenu.

Weronika przeciągle westchnęła w naprawionym przez Mayumi radiu i podjęli wędrówkę przez niemy świat głębinowych koszmarów.

Natters skręciła w lewo, gdzie znajdowało się wyjście numer trzy; obły rdzeń z każdą minutą puchł w świetle reflektorów. W wielu miejscach szarawego cielska widniały białe plamy. Weronika podeszła do jednej i przejechała po niej palcem, zostawiając na powierzchni falisty ślad. Pokazała Krzysztofowi zgarnięty osad, po czym wyjęła ze skafandra próbnik, którym wciągnęła fragment białej substancji.

Okrążyli rdzeń i stanęli przed ziejącym pustką wejściem; wrota śluzy musiało wyrwać i teraz znajdowały się pewnie wewnątrz zalanej części stacji.

— Popłynę pierwszy — powiedział Krzysztof.

Chwilę później światła reflektorów błądziły po wymarłym korytarzu, odkrywając kolejne zniszczenia oraz śniedziejące tajemnice. Część miejsc była nienaruszona, jednak tu i tam unosiły się kompozytowe płytki, bez których liczne kable wypadały ze ścian niby trzewia z jamy brzusznej. Płynąc środkiem, Krzysztof delikatnie je odsuwał, czego nie mógł zrobić ze stojącą w poprzek śluzą; zanurkował zatem na dno, którym jeszcze niedawno chodzili mieszkańcy Thety, i przepłynął pod włazem do kolejnego, połowicznie otwartego przejścia; najwidoczniej Opiekun nie zdążył go zamknąć.

Krzysztof prędko się cofnął i Weronika na niego wpadła. Gdy zobaczyła unoszące się w przepastnym pomieszczeniu tysiące strzępów roślin — owoców, warzyw, liści, pędów, korzeni — zrozumiała, że znaleźli się w szklarni. Jakkolwiek Opucki doskonale pamiętał rozkład Thety, to uszkodzenia, ciemność i woda zdawały się drastycznie zmieniać właściwości topograficzne stacji. W toni człowiek poruszał się wolniej, w innej, nienaturalnej dla niego płaszczyźnie, zamiast własnych kroków, szumiącej w tle maszynowni oraz innych osób słysząc swój nierówny oddech i wolno bijące serce.

Miał pięćdziesiąt pięć procent tlenu, dlatego gdy za zakrętem znalazł pokój architekta abisalnego Paola Borgi, nie czekał na Weronikę, tylko ciągnąc ją za sobą, od razu tam wpłynął. Odszukał komputer i zaczął zrywać nadwątlone działaniem wody fragmenty obudowy. Ostrożnie wyciągnął malutki dysk, zamknął go w dłoni.

— Sprawdź resztę pokoi.

Natters odczepiła linkę, zamachała nogami, oddaliła się, znikła.

Krzysztof żałował, że popłynęli jedynie we dwoje. Rozumiał, że w działającej części stacji ktoś powinien zostać, w związku z czym nie czuł pretensji do Mayumi — Japonka przecież odpowiadała za bezpieczeństwo — ale na doktora Boreaux był wściekły. Jean mógłby na tę godzinę przerwać badanie Reapera. Jeśli chodzi zaś o Adama, Krzysztof nie chciał ani zabierać go ze sobą, ani zostawiać na stacji samego, bowiem zwyczajnie mu nie ufał.

Pływał od pokoju do pokoju, metodycznie zbierając kolejne dyski. Trafiał na coraz więcej ciał, bladych, rozdętych, nienaturalnie wygiętych, zakonserwowanych słoną wodą niby skarabeusze żywicą. Próbował nie patrzeć, ale ciekawość była silniejsza i zaczął się przyglądać trupom coraz śmielej, już nie omijając ich szerokim łukiem, lecz przepływając tuż przed zniekształconymi obliczami, widząc oddzielające się od ciał paznokcie, kwieciste plamy na skórze, rozlane w wodzie jak atrament czarne włosy koleżanek, z którymi jeszcze niedawno razem chodził na obiady…

Dalsza część korytarza przypominała prosektorium z porozrzucanymi zwłokami. Krzysztof pomyślał, że powinien coś z nimi zrobić, jednak nie miał na to ani sił, ani ochoty, nie wspominając o tlenie; zależało mu jedynie na zdobyciu dysków i bezpiecznym powrocie. Z nieznanym sobie dotąd chłodem doszedł do wniosku, że ciała to tylko pozbawione osób skorupy.

— Czekam przy śluzie — zaskrzeczała na radiu Weronika.

W jednym z pokoi przeszklona ściana niebiesko zajaśniała. Krzysztof do niej podpłynął, ale to, co dało blask, znajdowało się po drugiej stronie i kiedy psycholog dotknął zimnej powierzchni dłonią, akurat zaczęło się oddalać. Zdawało mu się, że dostrzegł jakiś obły kształt, ale głębinowe mroki prędko go pochłonęły, zostawiając szafirowy punkcik.

Myśląc o nim, wrócił do śluzy, gdzie Natters odruchowo dwukrotnie błysnęła, zamachała nogami i popłynęła w stronę wyjścia. Na zewnątrz zatrzymała się przy ścianie, przejechała dłonią po białym osadzie i ściągnęła go próbnikiem.

Wracali.

Krzysztof niepokoił się niskim poziomem tlenu — dręczyły go wątpliwości, czy dziewiętnaście procent starczy na powrót — i dyskami, których razem z Weroniką zebrali zaledwie jedenaście; uwięzionych pod wodą zostało jeszcze dwadzieścia cztery, więc jeśli okaże się, że te znalezione nie zawierają istotnych informacji, będą musieli powtórzyć podróż przynajmniej dwukrotnie.

Dopiero po dłuższej chwili dostrzegł niebieski punkcik. Gasł za każdym razem, gdy Krzysztof kierował na niego światła reflektorów, dlatego, mogąc polegać na idącej przodem Weronice, zmniejszył je do minimum. Co chwilę się oglądał, a punkcik przygasał, czasem mrugał, czasem zaczynał migać, ale nie znikał.

— Mam pięć procent — powiedział, gdy byli niedaleko stacji.

Natters osłabiła reflektory, podeszła, odwróciła go plecami do siebie, następnie nacisnęła skafander, wyszarpnęła coś, podłączyła i zamarła w bezruchu. Krzysztof początkowo nie wiedział, co się dzieje, lecz po chwili zobaczył, że poziom tlenu wskoczył na trzynaście procent… i nadal wzrastał. Gdy zatrzymał się na dwudziestu czterech, Weronika zamknęła obwód, wzmocniła reflektory i ruszyła w kierunku stacji.

Woda w śluzie opadła.

Weronika zatoczyła się, upadła na ziemię. Krzysztof w pospiechu zdjął jej skafander, zły, że oddała mu prawie cały tlen.

— Za bardzo wierzgasz w wodzie, przez co… — uśmiechnęła się asymetrycznie, odzyskując ostrość widzenia. — Przez co szybciej tracisz tlen.

— W porządku?

— Yhym.

Nerwowo chwyciła skafander i zaczęła go przeszukiwać.

— W porządku — odetchnęła z ulgą, znajdując próbnik. — Poza tym, że tu zginiemy, w najlepszym, kurwa, porządku.

— Co to jest? — spytał, wyciągając rękę.

Weronika wstała, pociągnęła nosem, spojrzała na Krzysztofa ze śmiertelną powagą.

— Widziałeś osad, prawda? Odkryliśmy to parę dni przed katastrofą, ale nie zdążyliśmy przebadać. Na początku błędnie sądziłam, że to konkrecje polimetaliczne, lecz badania pokazały, że mamy do czynienia z odmianą Lophelia pertusa. Koralowiec ten jest niezwykle bogaty w żelazo. I do rozrostu upodobał sobie naszą stację.

— Jakim cudem ten cały pertusa…

— Niektóre wyprawy docierały aż do strefy hadalnej. Cztery kilometry niżej, wyższe ciśnienie… I o dziwo dużo, dużo więcej zwierząt… w związku z tym nic dziwnego, że odkryliśmy tam również komin hydrotermalny.

— Na samym dnie — wyszeptał Opucki.

To dlatego Reaper miał większy od innych pilotów hipokamp — pływał z Weroniką znacznie dalej i o wiele głębiej niż reszta, do samego hadalu.

Natters przeczesała włosy, pokiwała dumnie głową.

— Komin jest źródłem życia. Podejrzewam, że dzięki niemu powstają nasze koralowce. W hadalu są też prądy głębinowe, o jakich nikt do tej pory nie wiedział. Docierają do Alfy i Thety i…

Na drugim końcu śluzy zajaśniał niebieski punkcik. Psychrolutes marcidus, zwierzę o ludzkiej twarzy umierało.

— Jezu — szepnęła Weronika. — Cały czas musiało za nami płynąć.

— To bez sensu…

Ale Weronika podeszła do dziworyby i uklękła przed nią.

— Zobacz, próbuje mnie dotknąć — powiedziała.

— Nie podchodź zbyt blisko. Według doktorka mają kwasy, którymi w parę minut mogą rozpuścić kość.

Natters ze smutkiem obserwowała umierające zwierzę. Oblicze dziworyby przypominało wyrzeźbioną w plastelinie twarz staruszki.

— Czego mogło od nas chcieć? — spytał, stając w bezpiecznej odległości. — Pomyliło nas z jakimś zwierzęciem, rośliną?

Weronika pokręciła głową.

— Wyczuło mnie. — Nie mogła ukryć zdziwienia. — Wyczuło koralowce na mojej dłoni.

— To dlatego błyskało wabikiem? — zdziwił się.

Natters, przeczesując włosy, rozejrzała się wokół.

— One gdzieś tam są — szepnęła. — Potrzebują żelaza do bioluminescencji.

* * *

Okazało się, że dyski były uszkodzone, zatem zostawił je Mayumi. Inżynier obiecała spróbować odzyskać dane, tymczasem Krzysztof udał się do doktora Boreaux.

Jean chodził po pokoju jak zamknięty w klatce niedźwiedź. Włączone hologramy tym razem przedstawiały zdjęcia z funkcjonalnego rezonansu magnetycznego.

— Nasza podejrzana podczas największej aktywności — wyjaśnił niecierpliwie doktor.

Każdy z rzutów przedstawiał szary mózg. Pobudzane fragmenty — w tym przypadku kory przedczołowej — miały kolor niebieski, zielony, żółty, pomarańczowy bądź czerwony; cieplejszy odpowiadał intensywniejszej pracy.

— Obrazy wydają się prawidłowe — zauważył Krzysztof.

— Bo są prawidłowe. Ale to zdjęcia innego pacjenta, wykonane dawno temu. Tutaj natomiast — przełączył hologram — masz przypadek Adama.

W przeciwieństwie do tamtego badanego, obrazy kory przedczołowej Reapera posiadały znacznie drobniejsze plamy aktywności, na domiar złego mniej regularne, jakby postrzępione…

— Niekompletne — mruknął Opucki.

Doktor zaznaczył markerem czerwoną kropkę.

— Zobacz, to jest zdrowo funkcjonujący wyjątek. Odpowiada za hamowanie gwałtownych reakcji emocjonalnych, co wyjaśnia opanowanie Adama. Natomiast fragmenty dysfunkcyjne — denerwował się i marker wyraźnie drżał — są między innymi siedliskiem samoświadomości.

— Zauważył pan, doktorze, że Reaper często nie odpowiada na pytania? — powiedział po zastanowieniu Opucki. — Tak jakby nie rozumiał, że mówi się do niego.

Boreaux zasępił się. Od ostatniego spotkania bardzo pobladł.

— Płaty przedczołowe odpowiadają za pamięć krótkotrwałą. To również może mieć wpływ na problemy komunikacyjne.

Stanął przed hologramami i przygarbił się jeszcze mocniej, jak gdyby miał zaraz pęknąć.

— Wykonałem całą serię badań, wszystkie wątpliwe powtórzyłem, przeprowadziłem szczegółowe analizy, doszedłem do pewnych wniosków, ale nadal nie jestem w stanie postawić żadnej sensownej diagnozy. Obawiam się, że utknęliśmy w sytuacji patowej.

— Niech pan próbuje dalej. Przecież jesteśmy coraz bliżej zrozumienia.

Jean milczał.

— Doktorze?

— Ignoramus et ignorabimus — jęknął Boreaux.

Za wszelką cenę starali się przetrwać, tymczasem doktor, z którym przecież w głównej mierze wiązali nadzieje, zamiast się nie poddawać, wolał załamać ręce i w kompletnej silentia czekać na śmierć bądź na zbawienie. Po ostatnich wyjściach z Weroniką Krzysztof był wyczerpany i miał serdecznie dosyć ciszy; teraz przelała czarę goryczy i w Opuckim coś pękło.

— Poradzimy sobie. — Podszedł do doktora, chwycił za ramiona i zaczął nim mocno potrząsać. — Rozumie pan? Odzyskamy dostęp do łodzi, porzucimy ten przeklęty abisal.

Jean wyrwał się, cisnął markerem w ścianę, zaczął kopać komputer.

— Z niczego się nie wydostaniemy! — krzyknął cały roztrzęsiony. — Przestań wreszcie pocieszać ludzi, bo to nic nie da! Wszyscy zginiemy, ja, ty, Mayumi, ta przeklęta konserwatorka…

Krzysztof chwycił i unieruchomił Jeana.

— Jeśli się pan teraz załamie, to lepiej… — nie dokończył. — Nie będę pozwalał szerzyć defetyzmu.

Czując, że doktor wiotczeje, puścił go.

Boreaux usiadł przy biurku, schował twarz w dłoniach.

— Adam to pieprzony socjopata — zachichotał. — Umiera i chyba chce tego samego dla nas. Śmierci, rozumiesz?

— Jak to umiera? Przez braki snu?

Doktor przyłożył do głowy zaciśnięte dłonie, jakby chciał wyrywać sobie nieistniejące włosy. Powiedział, że podwzgórze pracuje nieprawidłowo, i zamilkł.

Przyszła Mayumi.

— Dyski… — zaczęła podniecona. — Informacje Opiekuna miały zabezpieczenia, ale udało mi się je złamać.

* * *

Kulki cichutko o siebie uderzały, najprostszym rytmem mącąc półciszę, która zaległa w pokoju niczym głębinowy ił na dnie oceanicznym. Tuk-tuk-tuk. Krzysztof próbował pozbierać myśli — „Osoba jest indywidualną substancją rozumnej natury”; niby ruminacje powracały słowa rzymskiego filozofa Boecjusza — jak w zapętlonym czasie zerkając to na leżące przed nim holograficzne dane przepisane z odzyskanych dysków, to na pozbawione emocji oblicze Reapera.

Weronika ze splecionymi ramionami stała oparta o ścianę.

— Masz coś z głową — zaatakowała Adama. — Według Opiekuna i doktora.

Jean Boreaux okrutnie zgarbiony zaczął krążyć po pokoju jak ślimak zamknięty w skorupie. Od ponad doby nie spał, jego  przeraźliwie spuchnięte i przekrwione oczy podejrzliwie łyskały na lewo i prawo, szukając najmniejszych oznak umierania stacji. Na słowa Weroniki stanął w miejscu, ze smutkiem przyjrzał się Adamowi, po czym wznowił jałową peregrynację.

— Gdzie jest Mayumi? — przerwał półciszę Adam.

— Poszła coś sprawdzić — zachrypiała Weronika. — A co, stęskniłeś się?

Reaper nie zwrócił uwagi na zaczepkę.

Krzysztof uciszył ją wzrokiem, następnie zwrócił się do Adama:

— Sądzisz, że Tsuji powinna być z nami? — spytał.

Reaper milczał.

Weronika przeciągle westchnęła, poirytowana małomównością pilota.

Krzysztof zerknął na hologramy.

— Adamie, co sądzisz o Mayumi?

Cisza.

„Osoby zdają sobie sprawę z własnej natury” — przeczytał Opucki, puszczając w ruch wahadło Newtona. — „Samo bycie osobą nie jest cechą gatunkową”.

— Czy Mayumi można ufać? — spytał zatroskany.

Reaper przechylił głowę, postukał w blat palcami.

— To dobra specjalistka — stwierdził po namyśle, nieznacznie ściągając brwi.

Krzysztof uśmiechnął się gorzko. Doszedł do zaskakujących wniosków i choć musiał je jeszcze potwierdzić, ku jego satysfakcji i przerażeniu wszystko — włącznie z badaniami kory przedczołowej Adama — znajdywało empiryczne potwierdzenie. „Joseph Fletcher, przedstawiciel etyki sytuacjonistycznej, wyróżnia następujące nieodzowne cechy osoby: minimum inteligencji, samokontroli i samoświadomości…”.

Do pokoju wpadła Mayumi, która wyglądała, jakby przed czymś uciekała. Ostatnio jej wizyty zwiastowały same złe rzeczy i nie inaczej było tym razem.

— Stację zalewa — wydyszała. — Zbierajcie się. Spróbujemy dostać się na pokład łodzi siłą.

— Co chcesz zrobić? — spytał Krzysztof.

— Użyć plazmotronu. Przetnę wejście na dok…

— To bez sensu. — Sprzeciwiła się Weronika. — Opiekun wymaga autoryzacji w łodzi. Ją też potniesz?

Stacja zaskrzypiała. Mayumi otworzyła usta, zawahała się, obrzuciła ich pogardliwym spojrzeniem, po czym wybiegła z pokoju.

W tym czasie Krzysztof, ignorując Japonkę, która najwyraźniej straciła zdolność trzeźwego myślenia, pospiesznie wyciągnął z komputera dysk. Chowając go do kieszeni, popatrzył na Weronikę, od razu znajdując zrozumienie w jej czarnych oczach.

— Doktorze — zwrócił się do Boreaux — pójdź z Mayumi.

Jean pociągnął nosem, z troską poklepał po ramieniu Adama.

— Słyszysz?

Reaper nie reagował.

— Jemu już nic nie pomoże — powiedział ponaglająco Krzysztof.

Boreaux zachichotał opętańczo, złapał Adama za rękę.

— Mówiłem, że wszyscy zginiemy. — Podniósł siłą Reapera. — Musimy iść, rozumiesz? — Popychał go do drzwi. — Nie zostawię cię. Nie po tym, do czego doszliśmy. Pomogę ci, obiecuję. Zobaczysz, wrócisz do siebie. Obiecuję…

— Doktorze, on i tak umiera — powiedział Krzysztof. — Niech pan go zostawi.

Ale Boreaux nie słuchał.

Weronika, wściekła, wyjęła z kieszeni konkrecję i cisnęła nią w głowę Adama. Pilot stęknął, zatoczył się, padł na kolana. Doktor podniósł Adama, lecz ten, oddychając ciężko, osunął się przy ścianie.

— To pieprzony czub! — krzyczała Natters. — Pusta skorupa!

Skroń i policzek Adama znaczyła krew; nie zwracał na to uwagi. Z marsem na czole wpatrywał się w migocący hologram. „Ludzki gatunek jako jedyny przekracza swoją naturę. Osoby są czymś więcej niż samą naturą”.

— Doktorze, Adam przepadł. — Krzysztof potwierdził słowa Weroniki.

Boreaux pokręcił głową.

— Powiedz im, że to nieprawda — mówił do Reapera. — Pokaż, że się mylą, że jesteś, że wiesz.

Ale Adam tylko mrugał, nie rozumiejąc, że mówią do NIEGO, że Weronika rzuciła konkrecją w głowę JEMU, że to ON siedzi w gabinecie…

Od coraz głośniejszych jęków stacji Krzysztofowi wibrował szpik w kościach. Psycholog przypomniał sobie pytanie, które zadał Opiekunowi: trzydzieści trzy osoby skazane na śmierć czy dwie zachowujące szanse na przeżycie? Instynktownie chwycił Weronikę za rękę i zostawiając z tyłu jęczącego doktora, pobiegł z Natters korytarzem — światła posępnie mrugały, drzwi po bokach otwierały się i zamykały, jakby Opiekun uległ awarii, a oni pędzili ile sił w nogach — aż znaleźli się w śluzie, gdzie gorączkowo zaczęli zakładać skafandry; Krzysztof włożył do swojego dysk z danymi Opiekuna. Miejsce, które ponad dziesięć lat było ich domem, skrzypiało oraz jęczało, umierając pod naporem oceanu, nadwątlone ekspansją głębinowej fauny i flory, zniszczone przez organizmy tysiąckrotnie prostsze od człowieka.

Dwa puste skafandry zrzucili na dół drabiny, następnie zajęli pozycje do wyjścia. Kiedy woda zalała śluzę, zeszli na równinę abisalną, włączając na pełną moc reflektory. Krzysztof podniósł kombinezon i onirycznym tempem ruszył za Weroniką w kierunku Alfy. Czerwone punkty wciąż mrugały, pozwalając wierzyć, że na większej stacji znajdą przynajmniej tymczasowe schronienie.

Nie chcąc marnować tlenu, zamiast płynąć, szli. Poruszany ich krokami muł wznosił się, wirował, zamierał w kolejnej amorficznej iteracji, po czym z niemym wyrzutem powoli opadał z powrotem na dno.

Przed oczami Krzysztofa wciąż i wciąż pojawiały się skopiowane przez Opiekuna informacje. „Osoby są czymś więcej niż swoją naturą. Natura funkcjonuje, reaguje, działa wyłącznie wolna i rozumna istota”.

W oddali zajaśniało i zgasło kilka niebieskich punkcików. Chwilę później, niczym abisalna choinka, rozbłysła szafirowo cała Theta. Dziworyby, zwabione śladami biochemicznymi Lophelia pertusa, przypłynęły na ucztę pełną żelaza.

„Angielski psycholog Charles Spearmann uważał, że ludzka natura domaga się, by ją »mieć«, a nie tylko nią »być«. Gdyby ludzie po prostu »byli naturą«, wszelka ich aktywność stanowiłaby jedynie pochodną biologicznych prawidłowości”. Natters nie raz powtarzała, że Reaper nie jest sobą. I była bardzo blisko prawdy; wystarczyło dodać jedną literę, tę przypominającą umówiony znak symbolizujący brak tlenu.

Kiedy dotarli do strefy muskanej prądami głębinowymi, Krzysztofowi zostało pięćdziesiąt procent tlenu, a Alfa nadal wydawała się odległa jak życie na powierzchni. Przynajmniej ocaliłem Weronikę — pomyślał ponuro. Nie miał wyrzutów sumienia, że zostawili doktora, ponieważ Jeana uważał za odpowiedzialną, wolną osobę. Adam natomiast… Adam był zagubionym człowiekiem, od którego po wypadku ludzie zaczęli się odwracać, widząc w nim pozbawionego uczuć dupka, nieczułego ignoranta, nawet zdolnego do najgorszych zbrodni wyrachowanego socjopatę. Czasami na niego krzyczeli, nie mając świadomości, że wyżywają się na powłoce pozbawionej duszy.

Weronika zatrzymała się, by korzystając z pustego skafandra, podnieść poziom tlenu. Krzysztof obserwował szafirową kopułę Thety. Dziworyby robiły, co robiły, bo tak zaprogramowała je ewolucja i w żadnej sytuacji nie potrafiłyby zachować się inaczej; nie posiadały wolnej woli. Z ludźmi łączył je wyłącznie strach przed pustką, nicością, próżnią. Natura horret vacuum nawet tutaj, pięć kilometrów poniżej poziomu wody, pod ciśnieniem pięciuset atmosfer.

Problem polegał na tym, że według Krzysztofa w kwestiach moralnych nie istniało mniejsze zło. Przyzwolenie na śmierć człowieka uważał za równie okrutne jak morderstwo. Dlaczego wobec tego zostawili Adama? Powszechnie przyjęty pogląd w bioetyce zakładał, że niezbywalne prawo do życia posiadają wyłącznie osoby. Zgodnie z tym tokiem rozumowania, nasuwał się wniosek, że zwierzęta oraz pozbawionych samoświadomości ludzi można bezkarnie zabijać.

Zatrzymali się na drugie doładowanie tlenu.

— To pozostałości dziworyb — zaskrzeczała na radiu, wskazując konkrecje. — Sądzę, że komin hydrotermalny uaktywnił się ponownie parę lat temu. Stanowił źródło koralowców, przenoszonych przez prądy aż tutaj. Dziworyby przybywały po żelazo. Potrzebowały go do bioluminescencji, dzięki której zwabiały większe ofiary. Sęk w tym, że w okolicy jest niewiele innych zwierząt. Dlatego rzadko widzieliśmy światła dziworyb.

— Teraz wszystkie świecą. — Wskazał Thetę.

— Sądzę, że nas wyczuły.

Zwierzęta funkcjonują, natomiast osoby działają. Żaba „wie”, że widzi muchę, ale nie „wie, że wie”. Jest świadoma instrumentalnie, podczas gdy osoba posiada również świadomość psychiczną. Pierwsza niejako rzutuje na siebie rzeczywistość, druga zaś nakłada siebie na siebie, skutkiem czego osoba jest introspektywna, potrafi nie tylko przetwarzać bodźce, lecz również ustosunkowywać się do nich.

Może Adam nadal gdzieś tam jest, zagubiony niczym światełko dziworyby w nieskończonych oceanicznych mrokach. Ukryty przed ludźmi, przed sobą, błędnie postrzegany przez dawnych kolegów, niezrozumiały i obcy dla Opiekuna. Człowiek, lecz nie osoba, snuł gorzkie rozważania psycholog.

Znów się zatrzymali. Pobrali tlen i porzucili skafandry. Alfa była coraz bliżej.

— Myślisz, że ktoś tam przeżył? — spytał.

— Oby — mruknęła. — To nasza jedyna…

Nagle coś pociągnęło go w zupełnie innym kierunku. Zamachał rękami i nogami, próbując odzyskać kontrolę, lecz głębinowy prąd obracał nim z bezduszną stanowczością. Reflektory oświetlały na zmianę mrok oraz muł. Gdzieś błyskały latarki Weroniki. Radio urywało jej strach.

— Chwyć… coś… możliwe…

Dotarł do podwodnego klifu. Starając się złapać jego krawędź, zleciał prosto w hadal, tracąc z oczu Natters. Głębokość rosła i Krzysztof wiedział, że ciśnienie niedługo osiągnie wartość, której skafander nie wytrzyma. Serce waliło mu szybko i mocno jak diabelskie wahadło Newtona. TUK-TUK-TUK-TUK.

— Prąd… musi… skończy…

„Pamięć krótkotrwała podtrzymuje samoświadomość” — niechcący włączył mini projektor.

— Wtedy… …buj… stracić… rientacji…

TUK-TUK-TUK-TUK.

Na próżno machał rękami i nogami. Przez głowę przemknęło mu, że Adam przynajmniej nie umrze w cierpieniu, i w akcie desperacji głęboko pożałował samoświadomości, daru, dzięki któremu ludzie zdołali najbardziej ze wszystkich zwierząt oddalić się od przerażającej próżni.

— Uważaj… termalny…

Radio przeciął potworny, nagle urwany krzyk.

— Weronika? — jęknął Krzysztof.

Na samym początku strefy hadalnej trafił na komin hydrotermalny. Na moment oświetlił wydostającą się z niego wodę, przypominającą dym — ledwo minął mającą ponad czterysta stopni Celsjusza ciecz — po czym zdał sobie sprawę, że prąd go wypuścił. Na myśl, że Natters zginęła w kontakcie z kominem, poczuł się, jakby wyrwano mu w sercu dziurę. Spróbował zorientować się w przestrzeni, lecz…

TUK-TUK-TUK.

…lecz ogarnęła go cisza, próżnia, przed którą każda osoba całe życie stara się uciec.

Ilustracja: Magdalena Kucenty

Autorka o sobie:

Archeolog z wykształcenia, dziennikarz z zawodu. Publikowała m. in. w „Fahrenheicie”, „Esensji”, "Creatio Fantastica" i „Wywrocie”. Kilkakrotnie nagrodzona w konkursie „Świetlne Pióro” oraz w ramach IX Dni Fantastyki. Regularnie pisuje recenzje w magazynach „Szortal” i „Arigato”.

Anna Szumacher

To byliśmy my

Trudny fach bohatera

Bohater szedł główną ulicą miasta. Prężył natarte oliwą, lśniące w słońcu muskuły, błyskał do co ładniejszych mieszkanek wybielonymi zębami i od czasu do czasu wymachiwał wypolerowanym mieczem. Kiedy doszedł do najbliższego skrzyżowania, przejechał go czterokonny wóz pocztowy.

Chwilę później został opadnięty przez tłum ludzi, którzy przestali wiwatować, natomiast wykazywali wyjątkowe zainteresowanie fantami, dającymi się zebrać po wypadku. Nikomu nie przyszło do głowy, by go ratować. Nikt nie przeżyłby czegoś takiego. Nawet prawdziwy bohater.

— To już drugi w tym miesiącu… — zauważyła lekko skonsternowana dziewczyna, zamykając okienko na piętrze, przez które do tej pory wyglądała. Odwróciła się, obrzucając wzrokiem niewielkie i zatęchłe wnętrze. Łóżko wyglądało na zamieszkane przez istoty z czułkami i niepoliczalną wręcz ilością nóg, więc tobołek znaczący miejsce jej noclegu leżał na podłodze, w rozsądnej odległości od zatłoczonego już wystarczająco materaca.

— Trzeci — poprawił ją, siedzący na jedynym w pokoiku krześle, szczupły mężczyzna. — Był ten, co go ktoś niechcący zadźgał w karczmie koło mostu, nie wiedząc, że to bohater. — Zaczął wyliczać, odginając palce. — Ten, na którego spadła krowa i…

— Ostatniego załatwił listonosz — przerwała. — Cholera, ominął mnie ten z krową — dodała z wyraźnym rozczarowaniem. — Łaciata była?

— Brązowa… chyba — powiedział z wahaniem mężczyzna. — Płaska taka. Nie wspominając o jegomościu, który znalazł się pod nią. Ale latająca krowa to w sumie żadna nowina, odkąd na Freuberg spadł wieloryb.

Jasnowłosa dziewczyna usiadła na drewnianym, lekko rozklekotanym stole. Dzięki temu jej głowa znalazła się na tym samym poziomie, co pociągła twarz mężczyzny. Popatrzyła na swojego towarzysza. Piekielny wielkolud i na dodatek zupełnie nieforemny. Długi i tak chudy, że za każdym razem gdy stawał, miała wrażenie, że ten złamie się w połowie.

— A najgorsze jest to, że postawiłem dwie srebrne monety, że wyjdzie cało poza bramy miasta. Już nie mówię o ratowaniu świata czy czymkolwiek, do czego się zobowiązał, ale do cholery, dwie srebrne! — Mężczyzna walnął w stół, wyrywając dziewczynę z rozmyślań. Jej wzrok powędrował ku pięści towarzysza. W miejscu uderzenia jasne drewno zrobiło się fioletowe.

— Kurna — rzucił, patrząc na swoje nieplanowane dzieło. Podniósł dłoń, rozprostował kościste palce. — Ktoś musi coś z tym zrobić. Życie w tych warunkach jest nie tylko niebezpieczne, ale przede wszystkim nieprzewidywalne.

Dziewczyna tylko pokiwała głową. Odkąd wielki, czarodziejski wybuch zamienił cały zamek Kapituły Magów, wraz z nieszczęsnymi magami wewnątrz, w wielką kostkę mydła konwaliowego, świat zmierzał w nieco niepokojącym kierunku. A luźna i dzika magia już nie wyciekała, ale wylewała się na całe krainy. Człowiek nie znał dnia ani godziny, kiedy wydarzy się coś… no, naprawdę dziwnego.

— Zaraz, zaraz. — Podniosła wzrok na swojego towarzysza. Ten odwzajemnił spojrzenie, wpatrując się w nią jednym okiem żółtym, a drugim niebieskim. — Czy to były nasze pieniądze na żywność w tym tygodniu?

— No jakby to… — Długie rzęsy przykryły dwukolorowe spojrzenie.

— Tyyyy… — Zerwała się i rzuciła na niego z pięściami.

— Oj! — Pisnął, kuląc się odruchowo. Pierwszy cios rzucił go na łóżko. Drugi nie dosięgnął. Upadając, mężczyzna dosłownie przeniknął przez słomiany materac, z nieprzyjemnym, mokrym plaśnięciem. Chwilę później dało się słyszeć głuche uderzenie ciała o drewnianą podłogę piętro niżej.

— Kurrrr… — Dziewczyna klapnęła na łóżko. Zerwała się, kiedy dobiegł ją protestujący chrobot mieszkańców materaca.

— Żyjesz? — zawołała w kierunku podłogi, strząsając z siebie niewidzialne robactwo. Nie uzyskała odpowiedzi, więc chwyciła broń i z rozmachem otworzyła drzwi, wypadając na niski, karczemny korytarz.

Chudy mężczyzna powoli zbierał się z ziemi, unikając wzroku otaczających go ludzi. W pokoju poza nim siedziało czterech, może pięciu zbirów.

— To… to może ja już będę leciał — Zaczął wycofywać się ku drzwiom. — To… pa?

Tamci wstali.

— Meeleeeeee! — zawył.

W tym momencie drzwi otworzyły się z hukiem i do środka wpadła szczupła dziewczyna z obnażonym mieczem.

— Hej, wy! — warknęła, wyciągając broń przed siebie i machając nią nieco chaotycznie. Do diaska, dużo ich…

Tamci niespecjalnie przejęli się niewysoką blondynką.

— Zostawcie mojego maga! — wrzasnęła, gdy rozległ się szczęk licznej broni wciąż nieco zaskoczonych mężczyzn.

— Kaspar, na ziemię — dodała ciszej Meele i postąpiła krok naprzód.

Nie trzeba mu było dwa razy powtarzać. Padł na deski, zasłaniając głowę dłońmi w momencie, gdy zakręciła pierwszego młynka.

Tak. To byliśmy my.

Kto, komu, kiedy i czym przyłożył

Miejskie igrzyska niezmiennie przyciągały tłumy ludzi, szukających odrobiny rozrywki jako odskoczni od szarej, nudnej codzienności. Z jakiegoś powodu płacenie za miejsce siedzące sprawiało, że walka na arenie wydawała się mieszkańcom miasta o wiele ciekawsza niż podobna bójka wśród straganów, choć te ostatnie oferowały o wiele szerszą i oryginalniejszą gamę dostępnej broni.

Meele była na igrzyskach stałym gościem. Można wręcz powiedzieć, że już ją rozpoznawano.

Splunęła na udeptaną ziemię i otarła usta. Wreszcie przerzuciła miecz do drugiej ręki i zrobiła piruet, ciągnąc końcem ostrza po ziemi. W powietrze wzbił się tuman kurzu. Nie zdążył opaść, kiedy szczupła postać wystrzeliła ze wzbitej przez siebie chmury i z całej siły uderzyła barkiem w dwa razy większego od niej przeciwnika. Wylądowała na całych stopach, obróciła się szybko na pięcie i dla pewności podcięła mężczyźnie nogi. Grubas ubrany w obite metalowymi płytkami skórzane wdzianko jęknął, chwiejąc się. Kiedy upadał, atakująca dziewczyna zamachnęła się i uderzyła go płazem w bok głowy. Poprawiła włosy, pomachała publice, po czym uklękła oszołomionemu przeciwnikowi na otyłej, unoszącej się nierówno piersi i przyłożyła mu — tym razem już ostrze — do szyi.

— Przegrałeś — zaproponowała. — Zgadzasz się?

Minęło kilka sekund zanim zogniskował na niej wzrok. W świńskich oczkach czaił się błysk, zdradzający, że jeszcze się nie poddał i kombinuje, jak pozbyć się irytującego babsztyla, więc dla pewności przysunęła miecz nieco bliżej wystającej grdyki. Po szyi mężczyzny popłynął strumyczek krwi, która po chwili wsiąkła w jasny piasek.

— Przegrałeś! — powtórzyła ostrzej. — I raczej nie kiwaj głową na potwierdzenie. To jak, poddajesz się?

Zrobił zeza, próbując zobaczyć, co się właściwie dzieje. Zauważył czubek miecza tuż pod swoją brodą.

— T… tak — szepnął po chwili, starając się za bardzo nie ruszać. Nacisk na szyi zelżał.

— Świetnie! — Meele zerwała się na równe nogi. — Następny!

Nie musiała się martwić, że przegrany postanowi podstępnie zmienić wynik walki; wśród widzów stało kilku łuczników, którzy pilnowali uczciwości rozgrywek. Przyznanie porażki kończyło walkę i niejeden, który się temu sprzeciwiał, miał szansę naocznie potwierdzić celność strażników, gdy znosili go z areny z kompletem strzał wbitych głęboko w pośladki.

Jej przeciwnik podniósł się ciężko z ziemi i, bardziej zawstydzony niż wściekły, zwlókł się z areny. W tym czasie Meele w myślach podliczyła zarobione podczas dzisiejszych walk pieniądze. Nieźle, całkiem nieźle. Kupi sobie nowy komplet ubrań, skoczy do sauny i kowala. A potem może jakaś bardziej wyszukana kolacy…

— Nieeee… — zawyło coś za jej plecami, przerywając tworzenie planów na popołudnie. — Ja nieeeee chcęęęęęę…

Gdy odwróciła głowę zobaczyła wysokiego, długowłosego mężczyznę, drapiącego rozpaczliwie w bramę, przez którą wchodzili zawodnicy. Albo — jak prawdopodobnie było w jego przypadku — zostawali wpychani.

— Na pewno jest jakiś inny sposób na spłatę długów! Mam na myśli sensowny sposób!

— Hej, ty! — zawołała w końcu, wywijając mieczem. — Walczysz czy nie?

Ten jakby dopiero zorientował się, że na okrągłym placu jest poza nim jeszcze ktoś. Popatrzył w stronę głosu. Rozglądał się przez chwilę. Opuścił wzrok i zerknął raz jeszcze. Parsknął.

— Aaaa, tutaj jesteś! Mam walczyć z dzieckiem? — rzucił w przestrzeń, odgarniając z twarzy ciemne włosy.

Meele poczuła, że trafia ją szlag. Zwykle puszczała swoich przeciwników co najwyżej poobijanych, ewentualnie niegroźnie pokaleczonych, ale tego idiotę chyba naprawdę skrzywdzi.

— Zaraz zobaczysz, co to dziecko potrafi — warknęła, ruszając szybkim krokiem w jego stronę. Uniosła broń do ataku.

Mężczyzna przez chwilę patrzył, jak się zbliża, po czym rzucił się do ucieczki. Przystanęła zdumiona, obserwując jego pokraczną, choć sprawną rejteradę. Pobiegła za nim.

* * *

Po jakimś czasie odkryła, że trafiła na przeciwnika może nie godnego siebie, ale za to cholernie sprytnego. Nie było określonego czasu walki. Jedna ze stron poddawała się albo ginęła, a długowłosy najwyraźniej nie zamierzał skorzystać z żadnej z powyższych atrakcji. Był od niej szybszy i wyglądało na to, że się nie męczy, a nie mogła po prostu stać kilkanaście stóp od niego i rzucać w jego kierunku mieczami, aż w końcu trafi. Z prostej przyczyny: nie miała tylu mieczy.

— Nie wygłupiaj się! — wrzasnęła do stojącego w bezpiecznej odległości mężczyzny. — Nie chcesz walczyć, to się poddaj!

— Sama się poddaj! — odkrzyknął, rzucając spłoszonym spojrzeniem dookoła. Nie był uzbrojony i nerwowo przebierał długimi palcami. — Potrzebuję pieniędzy!

— Ja też! — zawołała Meele i ponownie ruszyła w jego stronę. W końcu go przecież złapie.

Długie włosy uniosły się w powietrzu, kiedy rzucił się przed siebie. Prosto na nią. Zaskoczona zwolniła, wietrząc podstęp, a wielkolud z szerokim uśmiechem padł na ziemię i złapał coś, co wyglądało jak niewielka, piaskowa jaszczurka.

— Ta walka jest moja! — krzyknął, miażdżąc biedne zwierzątko na oczach Meele. — Miło było, a teraz żegna…

Gwałtowny powiew wiatru zagłuszył słowa mężczyzny, wywiewając spomiędzy jego palców sproszkowane szczątki jaszczurki. Meele przymknęła powieki, kiedy zawiało jej piaskiem w oczy. Odruchowo odskoczyła na bok i przetoczyła się po ziemi. Przecież nie da się nabrać na własną sztuczkę.

— Oszszszlaggg — usłyszała po swojej prawej stronie. Najwyraźniej plan przeciwnika spalił na panewce. Chwilę później dobiegł do niej nieco wyższy i jakby spanikowany głos:

— O szlag, szlag, szlag! Chyba trochę przesadziłem…

Piasek w końcu opadł, ukazując stojącego w zrezygnowanej pozie człowieka. Ostrożnie ruszyła w jego stronę.

— Rozejrzyj się lepiej dookoła, zanim zaczniesz mnie dźgać ostrym końcem — usłyszała ponury głos. Mężczyzna spoglądał prosto na nią. Miał dziwne, niepokojące spojrzenie i oczy, tak, oczy w dwóch różnych kolorach. — Szkoda twojej energii — dodał.

Szybko zerknęła na bok, nie zamierzając wpaść w zasadzkę przeciwnika. A potem jeszcze raz, tym razem dłużej. Miecz wypadł jej z rąk.

— Co… coś ty zrobił?! — wydukała ze zgrozą. — Gdzie? Jak?

Mężczyzna tylko wzruszył ramionami.

— Chciałem wysłać cię gdzieś daleko i w ten sposób wygrać walkę. Zamiast tego… — rozłożył szeroko ręce, pokazując świat dookoła.

— Wysłałeś nas oboje?! — wściekła się Meele. — Mag od siedmiu boleści! Czarodziej z Koziej Wólki! Wiesz, że jeśli opuściłam arenę, to oznacza, że…

— Raczej arena opuściła nas — mruknął, siadając tam, gdzie stał. — Skąd mogłem wiedzieć, że taka mała magia będzie miała taki zasięg.

— Arena opuściła…

— Razem z całym miastem.

Zrobiło jej się ciemno przed oczami.

— Chyba… chyba sobie żartujesz…

Oparł dłoń na brodzie i zapatrzył się w pustkę dookoła.

— Ale się handlarze zdziwią, jak nie znajdą miasta na końcu drogi. Nie wspominając o mieszkańcach, jak wyjdą poza mury — westchnął. — Mam tylko nadzieję, że nie zaniosło ich poza granice królestwa, bo wtedy mogę mieć drobne kłopoty…

— Drobne. Kłopoty — wycedziła Meele przez zęby, trzaskając stawami, gdy składała dłonie w pięści. — Na twoim miejscu martwiłabym się raczej tym, co tu i teraz.

Popatrzył na nią zaskoczony.

— Nic ci nie przyjdzie z krzywdzenia mnie — powiedział tylko.

— Sprawi mi to ogromną przyjemność. — Stanęła nad nim i jedną ręką chwyciła go za koszulę. — A potem wycisnę z ciebie całą kwotę, którą dziś straciłam. Do ostatniej chudej, pogiętej, miedzianej monety.

Zrozumienie przyszło za późno. Przed pierwszym ciosem nie zdążył się nawet osłonić.

O uchodzeniu płazem

Każdy, kto cenił swoje życie i majątek, jak ognia unikał leśnej trasy, na której czaili się rozbójnicy Hobba. Oczywiście, byli też tacy, którzy zapuszczali się w niebezpieczne ostępy. Ludzie pewni swej siły jak Meele. Ewentualnie ci, którzy postradali rozum. Krótko mówiąc, idioci.

Książę był właśnie jednym z nich. I to ślepym. No, mocno niedowidzącym — pomyślał Kaspar, patrząc przez łzy, jak upudrowany arystokrata obejmuje małą wojowniczkę za kolana i szlochając, wyznaje jej wieczną miłość.

Meele zrobiła się lekko fioletowa, nie wiadomo, z gniewu czy z obrzydzenia.

— Przestań się śmiać i weź coś z nim zrób! — wołała, machając w stronę maga. Ten jednak był bezużyteczny; zwijał się ze śmiechu na środku traktu i z trudem łapał oddech.

A to miał być taki przyjemny i spokojny dzień. Podróżowali przez las Entai któryś już raz z kolei. Była to w końcu najkrótsza trasa łącząca cztery sąsiadujące królestwa. Owszem, niebezpieczna dla zwykłych i normalnych śmiertelników, ale, o ile Kaspar i Meele rzeczywiście byli śmiertelnikami, o tyle ich normalność i zwyczajność rozsądniej było podać w wątpliwość. Wiedzieli już o tym wspomniani zbójcy, którzy wcześniej trzy razy spotkali ich na swojej drodze.

Za pierwszym razem to Meele pogoniła kilku młodziaków, wyjąc jak potępieniec i wywijając wielgachnym mieczem, aż pogubili drobiazgi skrzętnie poupychane po kieszeniach.

Drugi raz przypadł Kasparowi, bo jego towarzyszka cierpiała na intensywny i uporczywy ból głowy, z pewnością niezwiązany z wizytą w karczmie poprzedniego wieczora. Zgarnął wtedy trochę luźnej magii z popiołu po spalonym przez piorun drzewie i z miną dumnego ojca przyglądał się, jak wizja wielkiego, ognistego byka szarżuje na zmartwiałych zbójników. Nie przypuszczał, że ktokolwiek może biegać tak szybko.

Za trzecim razem to Kaspar wraz z Meele urządzili zasadzkę na leśnych ludzi. Wojowniczka zeskoczyła z drzewa na niczego nie spodziewającego się herszta, nadgryzła mu ucho, wybiła dwa zęby i posłała długim rzutem przez ramię do zimnej rzeki, zyskując wieczny szacunek i przysięgę zostawienia w spokoju. I rzeczywiście, od tamtej pory Hobb i jego banda trzymali się od dwójki podróżnych z daleka. Aż do dzisiaj.

Tak naprawdę opryszkowie napadli na księcia, jadącego na obrzydliwie spasionym, choć bajkowo białym koniu. Meele i Kaspar akurat tamtędy przechodzili i zrobiło im się trochę szkoda tego biednego człowieka… w każdym razie na pewno będzie biedniejszy, kiedy Meele zainkasuje odpowiednią sumę za uratowanie jego arystokratycznych pośladków. O ile tylko uda jej się uwolnić z miłosnego uścisku.

— Kaspaaaar! — zajęczała, podskakując niezgrabnie, by strząsnąć z siebie niewygodny nadbagaż. Ten jednak kurczowo trzymał się nóg dziewczyny i składał na jej kolanach namiętne pocałunki.

Wciąż chichoczący mag podparł się chudymi rękoma i powoli wstał z ziemi.

— Hej, ta księżniczka jest już zajęta! — oświadczył w końcu, podchodząc do księcia. Chwycił go za wyszywany złotem kubrak. Pociągnął. Meele zachwiała się, ale uratowany arystokrata nie zamierzał puszczać. Kaspar pociągnął mocniej. Książę przykleił się na dobre, z całych sił oplótłszy dziewczynę rękoma, zupełnie jakby zamiast rąk miał macki.

— Kaspaaaaar! — Meele wyła już bez przerwy. — Zabierz to ze mnie, zanim wbiję mu ostrze w sam środek tej żabiej mordy!

Książę rzeczywiście przypominał żabę. Mały, dosyć płaski, z wyłupiastymi oczami, z pewnością nie był podręcznikowym przykładem męskiej urody.

— Nikt nie dojdzie, że to ty go zadźgałaś — zaproponował od niechcenia mag.

Książę w żaden sposób nie zareagował na te, dosyć konkretne w końcu, groźby.

— Wyjdź za mnie! — zamamrotał nagle w okolicy ud dziewczyny, wpatrując się w nią maślanym wzrokiem.

— Nieeeeeeeeeeee….. — zaryczała Meele. — Tylko nieeeee tooooooooo!

Coś zakumkało przy nogach Kaspara. Spojrzał zdziwiony na swoje buty, od rzeki dzielił ich dobry kawałek drogi. A jednak między jego stopami siedziała żaba. Wyrośnięta, spasiona i… przezroczysta?

— Ha! — zawołał i złapał ją, zanim zorientowała się w sytuacji. Kaspar bezapelacyjnie miał szczęśliwy dzień. Magiczna żaba nie.

— Zamknij oczy i nie oddychaj — zakomenderował, zacisnąwszy pięść. Bezwzględnie rozgniótł stworzonko, przerywając kumknięcie w połowie. Rozłożył dłoń i wysypał zawartość prosto na głowę żabiego księcia.

Dosłownie.

Uścisk na nogach Meele zelżał nagle, kiedy ludzkie ręce gwałtownie cofnęły się w kierunku kurczącego się i coraz bardziej zieleniejącego ciała. W ciszy, choć z wyraźnym zaciekawieniem, patrzyli na to, czego udało się dokonać Kasparowi. Dzika magia działała zawsze, ale praktycznie nigdy nie można było określić, jaki będzie wynik rzuconego przez maga czaru. Tym razem oboje musieli przyznać, że efekt końcowy był nad wyraz udany.

— Rraaab. Rraaaaab… — Żaba, a może raczej ropucha wielkości kota, siedziała na środku ścieżki i próbowała wyplątać się z kosztownego stroju pełnego falban i guzików.

— Czy to znaczy, że mogę wziąć jego skarby? — Zza pleców dwójki podróżnych, wciąż wpatrzonych z podziwem w żabsko, dobiegł niepewny głos. Meele odwróciła powoli głowę, ogniskując wzrok na wychodzącym spomiędzy drzew herszcie bandytów. Dwa metry dobrze zbudowanego mężczyzny z bujną, rudą brodą mogły zachwiać pewnością niejednego śmiałka. Jednak dla Meele był to przeciwnik, w którego co najwyżej łatwiej dało się trafić. Sięgnęła po miecz i z sugestywnym zgrzytem wyciągnęła go do połowy z pochwy.

— Hobb — wycedziła przez zęby, idąc ku niemu. — Zrób jeden krok w kierunku tego złota, a książę bardzo szybko pozyska towarzysza w swojej płaziej niedoli.

Herszt zamarł w pół kroku, patrząc, jak dziewczyna sprawnym ruchem odcina przytroczony do siodła mieszek ze złotem. Klepnęła zwierzę po tłustym zadzie.

— Rumaka możesz sobie zabrać, jak go trochę odchudzicie, może się na coś nada.

Kiwnął głową. To nie był zły podział.

— A książę? — zapytał, wskazując na siedzącego w atłasach płaza.

Meele wzruszyła ramionami.

— Nie gustuję w żabach. Może znajdzie się jakaś chętna odczynić urok. To do następnego — rzuciła w stronę herszta.

— Moje serce bije szybciej na samą myśl o tym! — zawołał Hobb, machając masywną dłonią na pożegnanie. Drugą gładził nadgryzione ucho. Na jego twarzy zakwitł szeroki uśmiech.

Meele skrzywiła się i szybko ruszyła przed siebie.

— Musimy zacząć omijać las Entai — powiedziała, kiedy Kaspar pojawił się obok niej. — Od nadmiaru tej całej miłości rozbolała mnie głowa…

Sól w oku

Kaspar siedział na wilgotnym piasku, szczelnie owinięty w długi płaszcz, drapiący, wełniany koc oraz — tak, w sumie we wszystko, co tylko udało mu się znaleźć w bagażu. Gapił się ponuro przed siebie, mniej więcej w miejsce, gdzie morskie fale poetycko całowały brzeg. Dla niego przypominało to raczej makabreskę i zastanawiał się, jak doszło do tego, że się tu w ogóle znalazł.

Nienawidził morza, słonej bryzy i drepczących po piasku spasionych mew. I umierał, z każdą kolejną minutą czuł, że ucieka z niego życie. Skulił się jeszcze bardziej, z trudem powstrzymując szloch.

— Oj, nie dramatyzuj — usłyszał senny głos opalającej się na piasku, mocno roznegliżowanej Meele.

W każdym innym momencie pewnie doceniłby ten widok; jego towarzyszka rzadko była rozbrojona i nie wymachiwała mu przed twarzą olbrzymim mieczem. Ale teraz uwaga maga skupiała się raczej na rozważaniu, czy nie mógłby jeszcze narzucić na siebie wspomnianego kostiumu kąpielowego, by osłonić się przed ostrym, słonym powietrzem. Nie, chyba jednak nie. Mogłaby protestować i na przykład wrzucić go do wody. Brr!

Na samą myśl o tym narzucił koc na twarz i podciągnął kolana pod samą brodę, upodabniając się do jednej z okolicznych skał.

— Nic nie rozumiesz — rozległ się jego przytłumiony głos. — Wiesz, gdzie zabiera się magów, na których chce się wykonać ostateczną egzekucję?

— No? — Meele przewróciła się na brzuch i podniosła głowę, patrząc na zwały nieruchomego materiału. Kaspar rzadko mówił o świecie magów; podobno było to tak samo niebezpieczne dla niej, jak i dla niego, choć niespecjalnie potrafiła w to uwierzyć.

— Nad morze — burknęła sterta i pisnęła, kiedy od strony wody nadszedł mocniejszy podmuch. Wiatr w ogóle jakby się wzmagał.

— Aż tak was mierzi ten widok? Przyjemnie przecież jest. Świeże powietrze, uspokajający szum…

— Torturę spadających kropel wody też uważasz za uspokajający dźwięk? — Sterta wydawała się zagniewana.

— No niby nie — przyznała Meele. Poczuła, jak któraś z większych fal delikatnie łaskocze ją w końce stóp i odruchowo podkuliła palce, gdy rozgrzana skóra zetknęła się z zimnym morzem.

Kaspar na chwilę zamilkł.

— Dziwne rzeczy dzieją się z pogodą — powiedział po chwili, wystawiając kawałek twarzy na słońce i podejrzliwie łypiąc spod materiału żółtym okiem. W końcu zogniskował spojrzenie na nieskończonej połaci wody. Coś było z nią nie tak.

Spuścił wzrok na ignorującą go i opalającą się towarzyszkę. Może to ją czegoś nauczy…

Schował twarz z powrotem pod kocem i zaczął coś szeptać.

— Co? — Meele nawet nie otworzyła oczu.

Kaspar dalej mamrotał. Umilkł na chwilę, po czym powiedział głośniej, myśląc przy tym intensywnie o trawiastym klifie wysoko nad nimi:

— Miłej kąpieli!

Rozległo się dosyć głośne trzaśnięcie i kupka ubrań, pod którą skrywał się mag, nagle oklapła i opadła na piasek.

Meele otworzyła oczy i podniosła się na łokciu.

— Co? — powtórzyła. — Nie zamierzam się kąpa…

Olbrzymia fala przykryła ją, zanim dokończyła zdanie. Kiedy woda się cofnęła, przemoczona Meele najpierw wypluła wodę, zgarnęła wodorosty z twarzy i dopiero wtedy nabrała powietrza w płuca.

— Kaaassspaaaaaaaaaaaar! Tym razem naprawdę cię zabi…

Kolejna fala okazała się jeszcze większa.

Trochę smutku, trochę radości

Niewysoki, kamienny murek wyglądał na idealne miejsce odpoczynku dla strudzonych wędrowców. Pierwszy — z racji wzrostu — wypatrzył go Kaspar i ostatkiem sił doczłapał do porośniętych mchem i nagrzanych od słońca kamieni.

Usiadł ostrożnie, jakby niepewny materialności wypatrzonej budowli, lecz zaraz potem z westchnięciem ulgi wyciągnął się na niej jak długi. Chude nogi powędrowały za resztą właściciela, więc kiedy Meele doczołgała się na miejsce chwilowego postoju, Kaspar nie dość, że chrapał w najlepsze, to jeszcze świecił jej w twarz podeszwami znoszonych butów.

— Co za drań — warknęła pod nosem, patrząc na zajmującego najlepszy kawałek murku maga. Nie namyślając się długo, popchnęła go rękojeścią olbrzymiego miecza. Głuchy odgłos uderzającego o ziemię ciała zbiegł się z oburzonym:

— Za co?!

— Za królestwo! — zirytowała się Meele, siadając na zwolnionym miejscu. — Zostawiłeś mnie na środku drogi i pognałeś przed siebie tylko po to, by uciąć sobie drzemkę!

Mamrotanie zza murku nie zrobiło na niej specjalnego wrażenia.

— Nie marudź, mogłam użyć ostrza! — dodała.

Była zmęczona, bolały ją nogi, a na dodatek, a może przede wszystkim, doskwierał głód. Nie dość, że nigdzie w okolicy nie trafili na miejsce, w którym mogliby coś zjeść, to jeszcze nie mieli pieniędzy, by cokolwiek kupić. Wszystko przez Kaspara, prawdziwego boga złych decyzji finansowych. Tym razem (a lista powodów, przez które tracili pieniądze wydłużała się każdego dnia) w ostatnim mieście postawił na wyścigach na niewłaściwego smoka. Na nic się zdały tłumaczenia maga, że to, co on uznał za bojowy wyraz pyska, było tak naprawdę zatwardzeniem. Koniec końców, znowu zostali na minusie. Dlatego przy każdej okazji Meele wyrażała swoje niezadowolenie.

Kaspar powoli wychynął zza murka. Wyglądało na to, że na razie mu się nie dostanie, więc przerzucił nogę przez ogrodzenie i usiadł na nim okrakiem, rozglądając się po okolicy.

— Niedaleko musi być jakaś mieścina — zauważył w końcu.

— Z czego wnioskujesz? — spytała ponuro dziewczyna, kręcąc się na kamieniach i odkrywając, że wcale nie były tak wygodne, jak wyglądały.

— Przed chwilą leżałem na jej mieszkańcu — powiedział Kaspar.

— Co? — Meele podniosła wzrok znad oglądanych w skupieniu skórzanych butów i wygięła się, by zajrzeć za murek.

— Choć dzieliło nas kilka stóp ziemi — dodał, tytułem wytłumaczenia.

Ogrodzony dawno temu teren skrywał zaniedbane, równo poustawiane kamienie z wyrytymi imionami. Tu i ówdzie rosły zdziczałe, od lat niepielęgnowane kwiaty.

— Poza tym słyszę kroki i jakieś wycie — zakończył mag, obracając głowę. — Parę osób za tamtym wzgórzem. Zbliżają się.

Meele od jakiegoś czasu stała na murku, ale wzniesienie zasłaniało jej widok. Z podziwem pokiwała głową. Musiała przyznać, że co jak co, ale Kaspar miał niezwykle wyczulone zmysły. Fantastycznie sprawdzał się na zwiadach, namierzając zasadzki czy podsłuchując rozmowy. Z drugiej strony, przez zbyt wykształcony węch zaczynał się dusić, gdy tylko zbliżali się do publicznej garkuchni. W ogóle w miastach, gdzie nieczystości wszelkiego sortu wylewało się przez okna, nie czuł się najlepiej.

— Możesz powiedzieć coś więcej? — spytała.

Mag zamknął oczy i zmarszczył brwi.

— Idą wolno. Kilka osób — powtórzył. — Czwórka? Prawdopodobnie kierują się na cmentarz.

Otworzył oczy.

Jakby na potwierdzenie jego słów, kilka minut później zza wzgórza zaczął wyłaniać się niewielki kondukt żałobny. Zza wzniesienia wyszły dokładnie cztery osoby, z płaczką na przedzie. Dwóch mężczyzn niosło niewielką trumienkę z jasnego drewna. Pochód zamykała ubrana na biało kobieta.

Gdy zbliżyli się jeszcze trochę do terenu cmentarza, wędrowcy mogli lepiej przyjrzeć się grupie. Płaczka nie wyglądała na specjalnie zaangażowaną, zawyła od czasu do czasu, ale było widać, że wykonuje tylko swoją pracę i na dodatek niewiele na tym pogrzebie zarobiła. Grabarze sprawiali wrażenie znudzonych, jakby nie takie rzeczy już w życiu widzieli. Kobieta idąca za nimi, miała twarz bielszą niż suknia i puste, niewidzące oczy. Chyba nie do końca docierało do niej to, co działo się dookoła.

— Z tym obrazkiem coś jest strasznie nie tak — mruknęła Meele. Nikt nie zwracał na nich uwagi. — Nie uważasz?

Kaspar nie patrzył na kondukt, rozglądał się uważnie dookoła, jakby czegoś szukał. W końcu fuknął zadowolony i złapał coś pełznącego po jednym z nagrobków. Kiedy podniósł wijące się stworzenie na wysokość twarzy, pokiwał z uznaniem głową.

— Zgłodniałeś? — spytała Meele, przewracając oczami, kiedy mag bawił się z dżdżownicą. — Jesteś aż tak zdesperowany?

Ten pokręcił głową.

— Trochę białka nigdy nie zaszkodzi, ale nie tym razem — powiedział i podsunął jej pod nos małe, wijące się niemrawo stworzenie. Było przezroczyste.

— Mała dzika magia — dodał, widząc obrzydzenie na twarzy towarzyszki.

— Mnie bardziej przypomina przerażoną galaretę. — Odsunęła się odruchowo. — Po co ci ona?

— Trzeba chwytać nadarzającą się okazję. — Kaspar złożył dłonie i bez specjalnych skrupułów zmiażdżył stworzonko. Spomiędzy palców posypał się srebrzysty proszek. — I mieć nadzieję, że rezultat spełni oczekiwania.

Rozłożył dłonie i dmuchnął w stronę cmentarza. Jasny proszek zawirował na wietrze, by chwilę później opaść na ziemię. Trawa migotała przez chwilę nienaturalnym światłem, aż wszystko zgasło.

W tym samym czasie pochód dotarł do wyłamanej, drewnianej bramki prowadzącej na cmentarz. Na siedzących na murze ludzi nadal nikt nie zwracał uwagi.

— No i? — Meele nie zauważyła efektów. — Może to jednak była jakaś biedna, zabłąkana glista?

Mag milczał, mrużąc oczy. W pewnym momencie otworzył lekko usta.

— Może jednak nie. — Usłyszała zadowolony głos. Kaspar oparł brodę na dłoni i intensywnie wpatrywał się w jakiś punkt. Meele podążyła wzrokiem do miejsca, które przykuło jego uwagę.

Powietrze tuż nad ziemią migotało, zmieniając kolory.

— Co do… — zaczęła, gdy na cmentarzu zaczęły rozkwitać pąki. Nienaturalnie wielkie, przypominające lilie kwiaty lśniły ciemnym fioletem, różem i bielą, przechodząc w błękit i intensywny granat. Wielobarwne poletko, rozpoczynające się w miejscu, gdzie opadła magia rozszerzało się, z sekundy na sekundę wystrzeliwując kolejne dziesiątki kwiatów w pełnym rozkwicie. Nie musieli długo czekać, by dotarły do pochodu, otoczyły go i — nie zwalniając — ruszyły dalej, ze słyszalnym szumem rosnących liści i rozwijających się płatków. Płaczka zamilkła na dobre, zszokowana.

— Na wszystkich czterech bogów świata… — westchnął grabarz i ostrożnie opuścił trumienkę na ziemię. Po chwili zniknęła pod gęstym dywanem roślin.

Stojąca kilka kroków za nim żałobnica zamrugała, jakby obudzona z głębokiego snu. Popatrzyła na wyrastające przy jej nogach kolorowe kwiecie i powoli, z wahaniem, opadła na kolana. Dół lnianej sukienki skryły płatki. Kobieta, z obawą malującą się na twarzy, dotknęła najbliższej lilii, podniosła wzrok na jasne drewno niknące w zieleni i zawyła rozpaczliwie. Z dłońmi wciąż przy ziemi, płakała długo i głośno, zanosząc się spazmatycznym szlochem, pełnym cierpienia i smutku.

Ilustracja: Małgorzata Lewandowska

* * *

— No i co żeś narobił? — spytała podenerwowana Meele, wyzwalając się spod uroku magicznej wizji. — Wszyscy w rozsypce!

Miała rację. Jeden z tragarzy chodził nieprzytomnie w kółko i powtarzał:

— Niesamowite. To po prostu niesamowite. No, niesamowite…

Drugi z mężczyzn modlił się żarliwie do niebios, a płaczka jakby nagle odkryła, w jakiej sytuacji się znalazła, kucała koło żałobnicy i obejmując ją, płakała szczerze jak nigdy.

— To dobrze. — Kaspar zeskoczył z kamieni. — Tak powinno być. Wolałaś to, co było poprzednio?

Meele podążyła za nim, kręcąc głową.

— Ale… dlaczego?

Kaspar wzruszył ramionami, kierując się w stronę ścieżki. Niedługo powinni dotrzeć do miasteczka. Może uda im się znaleźć coś do jedzenia. Nie pogardziłby nawet stypą.

— Ludzie czasami potrzebują przypomnienia, że gdzieś tam… — Machnął ręką dookoła. — Jest coś większego od nich. Coś, co nadaje sens.

Meele podbiegła do niego, klnąc w duchu na prędkość, z jaką przemieszczał się mag. Kaspar, mający prawie siedem stóp wzrostu, przez długaśne nogi nadawał zawsze zbyt szybkie tempo marszu, nie myśląc ani o wzroście towarzyszki, ani o tym, że dźwigała ze sobą kilka dodatkowych kilogramów dobrze wyważonej stali.

— A ty wierzysz, że gdzieś tam — powtórzyła jego machnięcie ręki, gdy się z nim zrównała — coś jest?

— Po co? — Usłyszała jego głos z góry. — Przecież mam ciebie. Wystarczy mi z nawiązką.

— Idiota!

— Punkt widzenia zależ… — Resztę zdania przerwał nieco przytłumiony dźwięk uderzenia, kiedy torba podróżna Meele trafiła mówiącego maga prosto w twarz.

Czarodziejka i wojownik

Hobb miał konkurencję. Z jednej strony można się było tego spodziewać, w końcu las Entai był na tyle duży, by pomieścić więcej niż jedną grupę rozbójników. Jednak z drugiej…

— Jesteś beznadziejny! Zupełnie bezużyteczny! — darła się Meele, ociekając dziwnie smakującą wodą i stojąc po pachy w wykopanym na środku drogi i do niedawna szczelnie przykrytym gałęziami dole.

— Ale… — zaczął Kaspar.

— Ani nie zarabiasz, ani nie zdobywasz pożywienia! Gorzej, pieniądze w twoim otoczeniu znikają w doprawdy magiczny sposób! — Machała pięścią w jego kierunku.

— No niby tak, ale… — dalej protestował Kaspar.

— Niby co robiły twoje nadwrażliwe zmysły, kiedy wchodziliśmy w sam środek pułapki?

— Tak, ale to idioci — szybko dokończył mag, wisząc głową w dół. Jego długie, ciemne włosy zamiatały ziemię za każdym razem, gdy osiągał najniższy punkt monotonnego ruchu wahadłowego, w który wpadł, kiedy przykryta pod liśćmi lina gwałtownie pociągnęła go w niebo. Niesione przez niego bagaże leżały porzucone dookoła.

— Sam jesteś idiotą! — wrzasnęła Meele, podskakując i próbując wydostać się z dziury. Splunęła, ale nieprzyjemny posmak pozostał.

Ich dyskusji przyglądało się kilkunastu chłopa. Połowa z nich miała zakazane gęby, reszta zasłoniła twarze jakimiś szmatami, miłosiernie oszczędzając wędrowcom swojego widoku.

— Czarodziejka i wojownik — usłyszeli przytłumiony głos spod jednej z chust średniej czystości. — Od wczoraj was obserwujemy i przygotowaliśmy dla waszej dwójki specjalne przyjęcie. Magiczną kąpiel i stalową linę!

Meele w końcu wygrzebała się z dołu i stanęła na skraju, patrząc na swoje ubłocone ubranie. Teraz była naprawdę wściekła.

— Zaraz… — Przestała kląć i powoli odwróciła głowę w stronę nieznajomego. Jej brwi powędrowały w górę, kiedy zdała sobie sprawę ze znaczenia słów.

— Czarodziejka i wojownik? — powtórzyła.

— Jesteście bezbronni! — zawołał ten sam opryszek, prawdopodobnie przywódca bandy. — Wyskakiwać ze złota albo was zabijemy!

— Zwłoki łatwiej się okrada — dobiegła od strony Kaspara wiekowa, powtarzana w jego rodzinie od pokoleń, prawda. — Poza tym u mnie debet. Szkoda zachodu z tym całym zabijaniem…

Na potwierdzenie wywinął kieszenie na lewą stronę. Wypadła z nich mocno wyschnięta piętka chleba.

— Milcz!

— Od wczoraj mam ich na oku — kontynuował niezrażony Kaspar, choć trochę kręciło mu się już w głowie. — Myślisz, że po jaką cholerę noszę twój miecz? Z grzeczności? Mówiłaś, że potrzebujemy szybkiej gotówki, to masz. Sama przyszła.

— Czarodziejka i wojownik — powtórzyła jeszcze raz Meele i polizała dłoń, nagle rozumiejąc. Woda, którą została oblana, była słona.

— Są cali twoi! — dokończył Kaspar, bujając się tak majestatycznie, jak tylko potrafił.

— Zaraz… — Herszt zorientował się, że coś jest nie tak, gdy drobna dziewczyna schyliła się i bez wysiłku podniosła leżący wśród liści miecz. Oblizała usta. Klinga zalśniła na słońcu.

To nie będzie jedyna słona rzecz, której dzisiaj skosztuję — przemknęło jej przez myśl, kiedy ruszyła biegiem w stronę niefortunnych zbójników.

Części udało się uciec, a Meele niespecjalnie chciało się ganiać za rozpierzchniętym wśród drzew towarzystwem. Hobb ich znajdzie, ma od tego ludzi. Poza tym była zajęta wyłuskiwaniem kosztowności z ubrań tych osobników, którzy nie biegali wystarczająco szybko, byli bardziej tępi niż kompani albo po prostu stali najbliżej Meele, gdy ruszyła do ataku.

— Meele! Hej, Meele! — dobiegł do niej głos Kaspara, kiedy kończyła upychać swój łup w materiałowym worku. To był udany dzień. Zdobyła mnóstwo… znaczy, zmniejszyła przestępczość w okolicy. Należała jej się za to nagroda.

— Hej, Meele!

Wreszcie przekręciła głowę w stronę wciąż wiszącego maga.

— Ściągniesz mnie? — Kaspar patrzył na nią prosząco.

Udawała, że się zastanawia.

— Nie. — Pokazała obraźliwy gest. — Bujaj się.

Zebrała swoje rzeczy ze ściółki i ruszyła w dalszą drogę, ignorując wołanie towarzysza. Kiedy uznała, że jest na granicy jego nadwrażliwego słuchu, odwróciła się w stronę niedawnej rzezi i zawołała:

— Zemsta jest słodka! „Miłej kąpieli”!

Nie musiała słyszeć jego odpowiedzi, by wiedzieć, co o niej sądzi.

Uczenie się na błędach

Silny, północny wiatr strącił z jabłoni ostatnie jasne kwiaty, zaściełając sad kremowymi i lekko już wyschniętymi płatkami.

— Mogłabyś mi już odpuścić — marudził Kaspar, klucząc między rozgałęzionymi drzewami. — Czemu się za mną wleczesz? Przecież spłaciłem dług, który zaciągnąłem na arenie.

— Spłaciłeś? Nie przypominam sobie. — Meele lekko uginała się pod workiem wypełnionym złotem i kosztownościami, ale nie zamierzała rozstawać się z łupem nawet na moment. Sypiała z nim pod głową, jakby był poduszką wypełnioną najwyższej jakości puchem. — Kiedy ja ciężko pracowałam, żeby zarobić tych kilka nędznych miedziaków, ty wisiałeś sobie spokojnie na drzewie.

— I czyja to niby wina, że mnie tam zostawiłaś? — obraził się Kaspar.

— Czyja to wina, że jesteś tak beznadziejnym magiem i nie potrafisz się wyswobodzić z tak dziecinnie prostej pułapki? — odgryzła się Meele, poprawiając worek. Coś ostrego uwierało ją pod łopatką. — Powinnam pobierać dodatkową opłatę za to, że w ogóle z tobą podróżuję i chronię twój czarodziejski tyłek!

Kaspar stanął.

— No wiesz? Jakoś sobie do tej pory bez ciebie radziłem!

Jego towarzyszka nawet się nie odwróciła.

— Też jestem zdumiona, że przeżyłeś aż do dzisiaj. Widocznie wiele prawdy jest w słowach, że głupi mają szczęście…

Mogli się tak kłócić godzinami i czasami tylko to stanowiło jakąkolwiek rozrywkę podczas długich dni jednostajnego marszu, jednak dzisiaj ich sprzeczkę przerwało czyjeś chrząknięcie.

— Przepraszam… — Zza drzew wychynął mężczyzna z dużą, drewnianą skrzynią przytroczoną do pleców. — Przez przypadek usłyszałem fragment waszej rozmowy. Jesteś magiem? — zwrócił się do Kaspara, ignorując jego towarzyszkę. — Jeśli tak, mam coś, co może cię zainteresować.

— Tak? — Kaspar nie wyglądał na specjalnie przekonanego. — Co na przykład?

Młody, choć już łysiejący człowiek przykucnął i ostrożnie postawił pudło na ziemi. Podniósł się, obszedł je dookoła i otworzył ledwo widoczne do tej pory drzwiczki. Wewnątrz skrzyni, na półeczkach stały niezliczone, wstawione w wycięte dziury buteleczki. Większość była pełna.

— Proszę. — Pokazał ruchem ręki zawartość bagażu. — Do wyboru, do koloru, jeśli wiesz, o czym mówię. — Popatrzył na niego chytrze, stukając paznokciem jaśniejącą na fioletowo, wysoką flaszkę. — Po okazyjnych cenach.

— Co to za śmieci? — Meele zajrzała do wnętrza.

Kaspar stał w milczeniu.

— Jesteś ki’renem — powiedział w końcu, przyglądając się handlarzowi uważniej niż wnętrzu skrzyni. — Nigdy nie dotarłeś do Kapituły, zapamiętałbym. Czemu?

—Po co? — Tamten nie wyglądał na specjalnie zmieszanego. — Czytać nawet nie umiem, na co mi jakaś magiczna akademia? Potrafię zarobić niezłe pieniądze bez całej tej zbędnej wiedzy.

— Gromadzenie takiej ilości różnorodnej magii w jednym miejscu jest zakazane — powiedział Kaspar, ruchem głowy wskazując na półki. — Nie dlatego, że tak się magom umyśliło. To szalenie niebezpieczne. Magia z gór stojąca obok magii wody, a zaraz obok magie pustynne?

— Widzę, że trafiłem na fachowca. Szkoda, że takiego marudę — przyznał handlarz. — Jesteś zainteresowany czy nie?

Kaspar zaczął kręcić głową. Otworzył usta. Zamknął. Otworzył raz jeszcze.

— Czemu nie, może rzeczywiście masz tam coś interesującego — powiedział w końcu.

Twarz mężczyzny, nazwanego ki’renem rozjaśniła się.

— Dobry wybór — pogratulował Kasparowi. — Na pewno mam coś w sam raz dla ciebie.

— Na pewno — Kaspar powtórzył i pochylił się nad pudłem, zasłaniając płaszczem i długimi włosami wnętrze skrzyni. Za każdym razem, kiedy handlarz próbował mu zajrzeć przez ramię, mag przekręcał się w ten sposób, że wchodził tamtemu w pole widzenia.

— Długo jeszcze? — Meele niecierpliwie stukała stopą w ziemię. — Zaraz zacznie się ściemniać.

Kaspar wyprostował się, zatrzaskując drzwiczki.

— Nie, jednak nie ma tu nic, co przykułoby moją uwagę.

— Jaja sobie robisz? — Meele zirytowała się nawet bardziej od handlarza. — To na co straciłeś tle czasu?

Kaspar wzruszył ramionami.

— Przepraszam za kłopot — zwrócił się w stronę ki’rena. — Życzę miłego dnia.

— Tak, tak. — Handlarz machnął ręką i zaczął zakładać skrzynię na plecy. — Nawzajem.

Kaspar i Meele w milczeniu ruszyli w dalszą wędrówkę. Byli już na skraju olbrzymiego sadu, kiedy za ich plecami rozległ się przytłumiony wybuch. Meele podskoczyła zaskoczona, wyciągnęła miecz z pochwy i odwróciła się w stronę dźwięku. Kaspar tylko lekko podniósł głowę, patrząc na chmurę wielobarwnego i iskrzącego dymu, unoszącą się nad drzewami.

— To będą bardzo dziwne zbiory — stwierdził. — I następne pewnie też, jak cała ta magia wsiąknie w ziemię…

— Wy… wysadziłeś jego bagaż? — Meele opuściła miecz. — Dlaczego?!

— Mówiłem przecież, że to niebezpieczne. Wystarczy postawić jedną agresywną magię zbyt blisko innej, nie zakorkować czegoś szczelnie… — przerwał.

— Postanowiłeś nauczyć tego, jak mu tam, ki’rena, nieco o teorii i praktyce czarodziejstwa?

Kaspar ruszył przed siebie.

— Podobno dobrze jest się uczyć na błędach — powiedział podejrzanie spokojnym głosem. — Choć dla niektórych może być na to za późno.

Jego towarzyszka jeszcze przez chwilę patrzyła na kolorową chmurę, po czym schowała miecz i truchtem, przeklinając w duchu wagę worka z kosztownościami, ruszyła za magiem.

W miejscu, gdzie nastąpił wybuch, zaczęło wyrastać drzewo, łudząco podobne do jabłoni. W kilka minut osiągnęło rozmiar swoich wieloletnich pobratymców, wypuszczając liście, a później świeże pąki. Jednak kiedy się rozwinęły, nie miały typowej dziewiczej bieli. Intensywnie ciemne, przypominały zaschniętą krew.

Trudny fach czarodzieja

Na pierwszym piętrze karczmy rozległ się krzyk:

— Hej, wy! — Niewysoka dziewczyna kopniakiem otworzyła drzwi i wpadła do pomieszczenia zajmowanego przez kilku wyjątkowo nieatrakcyjnych z wyglądu osobników. — Zostawcie mojego maga!

Tamci niespecjalnie przejęli się wizytą blondynki, przynajmniej dopóki nie wyciągnęła przed siebie wielgachnego miecza. Długowłosy mężczyzna, stojący w centralnym punkcie pomieszczenia, jęknął cicho.

— Kaspar, na ziemię — usłyszał głos dziewczyny. Nie trzeba mu było dwa razy powtarzać. Padł na deski, zasłaniając głowę dłońmi, w momencie gdy zakręciła pierwszego młynka.

Właśnie wtedy zobaczył przemykającą po podłodze przezroczystą i świecącą mysz. Odkąd Kapituła Magów zmieniła swój wygląd nie do poznania, a magia zaczęła swobodnie wyciekać niezliczonymi dziurami rzeczywistości, dzikie magie nie były niczym niezwykłym. Ale w tej myszy było coś podejrzanego. Coś…

Kiedy Kaspar zdał sobie sprawę z tego, co widzi, było już za późno na jakąkolwiek reakcję. Ciało jednego z mężczyzn właśnie upadało na podłogę. Pech chciał, że runęło również na magię przyjmującą doczesny kształt myszy.

— Mee…! — zdążył zawołać Kaspar, wyciągając rękę w stronę swojej towarzyszki i uruchamiając jedyne zaklęcie, które każdy mag, zanim nawet zaczął naukę w Kapitule, miał wbudowane we własne jestestwo. Czar ucieczki.

Ocknął się pod murami miasta i to na dodatek od ich zewnętrznej strony. Podniósł nieco nieprzytomnie głowę i rozejrzał się po okolicy. Z włosów posypał mu się tynk i drobne kawałki cegieł.

— Zejdź… ze mnie — usłyszał przytłumiony głos. Spojrzał na ziemię, na której leżał. Okazało się, że nie tylko na niej. Przetoczył się na bok i kichnął potężnie, gdy tuman kurzu i sproszkowanych fragmentów karczmy wzbił się w powietrze.

Wciśnięta w zbocze wyschniętej i od lat nieużywanej fosy Meele ostrożnie macała, czy ma wszystkie kończyny na miejscu, i dopiero gdy się upewniła, że nic jej nie jest, usiadła wyprostowana.

— Co właśnie się stało? — zapytała.

— Wyciekająca magia. Ktoś naprawdę, ale to naprawdę musi coś z tym zrobić. — Kaspar podniósł się powoli, otrzepując włosy i lekko nadpalony płaszcz. — Kolizje z rzeczywistością będą tylko narastały. W liczbie i w wielkości.

— I niby kto ma to zrobić? — Meele dokładnie obejrzała nienaruszony wybuchem miecz i pomacała się po kieszeniach. Szlag trafił ich niewielki, ruchomy dobytek, ale przynajmniej całą broń miała przy sobie.

— Wy! — usłyszała niespodziewaną odpowiedź od strony miejskiej bramy.

— My? — zdumiała się i rozejrzała dookoła. — Co my?

— To wy wysadziliście karczmę! — Mocno przykurzony mężczyzna, najprawdopodobniej będący byłym już właścicielem wspomnianego przybytku, gestykulując zaczepiał miejskiego strażnika. — To oni wysadzili moją karczmę i naruszyli dwa sąsiednie budynki!

Kaspar nie czekał na dalszy rozwój sytuacji. Odwrócił się i pognał przed siebie. Meele, zrozumiawszy, co się dzieje i co może się zaraz wydarzyć, ruszyła za nim. Krzyczeć na maga będzie później, teraz musi oszczędzać głos. Bo przecież nie nogi.

— To oni! To oni! — słyszała za plecami cichnące, ale wciąż wyraźne wrzaski.

Tak, to jesteśmy my.

Ilustracja: Małgorzata Lewandowska

Autorka o sobie:

Małgorzata Lisińska — w przyszłości tuza polskiego fantasy. Rzecz w tym, że przyszłość jeszcze nie nadeszła, więc póki co autorka opowiadań charakteryzujących się zgryźliwością bohaterów, nie zawsze grzecznym językiem i mnóstwem erotyki w — przynajmniej taką ma nadzieję — eleganckiej formie. Wiernie kocha cudownych, przystojnych i absolutnie doskonałych bohaterów, ale że tacy nieludzko są nudni, tworzy tylko ich przeciwieństwa. A że mamusia jej powiedziała, że śmiech to zdrowie, ponad wszystko lubi bawić swoich czytelników.

Bywa jednak, jak w poniższym opowiadaniu, że potrafi sięgnąć i po poważniejsze tematy.

Ma na swoim koncie publikacje w „Szortalu”, dwie wygrane w konkursie na opowiadanie roku na Mythai.pl, kilkadziesiąt opowiadań, szortów i drabbli publikowanych na portalu Fantastyka.pl.

Małgorzata Lisińska

Wojownicy martwych bogów

Tu na dole nigdy nie ma słońca. Tylko cień. Wieczny półmrok. Wiesz, nigdy nie widziałam czystego nieba, takiego jak na starych filmach. Nie, na górze też nie można go już zobaczyć... i morza. Nigdy nie widziałam morza. Ciekawe, czy wygląda tak, jak na ekranie? Pewnie by mi się spodobało. Takie ogromne, bezkresne i niebieskie. Stjepa mówił, że by mi się spodobało, a przecież Stjepa zawsze ma rację. Kiedyś wreszcie znajdę czas i pojadę zobaczyć czysty błękit. Na pewno. Skaczę z tematu na temat? Tak, denerwuję się.

Jak się mam nie denerwować?

Przecież, cholera, wiem, że to moja wina. Ty... te wszystkie rurki i piszczące urządzenia. Ech, dzieciaku... Nawrzeszczałabym na ciebie. I na siebie. Tak, nawrzeszczałabym, ale wtedy ten wielki pielęgniarz by mnie wyrzucił. A ja nie chcę stąd wychodzić.

Chcę cię trzymać za rękę, kiedy będziesz umierał.

Antoni

— Nie wolno nam! — Głos wielebnego Joshuy niósł się po pomieszczeniu, potężny mimo braku nagłośnienia. Podziemia starej, gotyckiej świątyni, zbudowanej w czasach, gdy nikt nie śnił o elektronice, idealnie nadawały się do przemówień. — Nie wolno nam odrzucać Boga! Nie wolno o Nim zapominać! On o nas nie zapomniał! Za nas, powiadam wam, za nas oddał życie! — grzmiał wielebny, stojąc na podwyższeniu w wypełnionej po brzegi małej krypcie. Zawiesił na chwilę głos, przesuwając wzrokiem po obecnych. Ludzie zamarli, czekając na dalsze słowa. Nawet pilnujący drzwi młodzieńcy wstrzymali oddechy, słuchając wielebnego. — W Jego imię! Powiadam wam, bracia i siostry! W Jego imię odrzućmy szatana! Odrzućmy!

— Odrzućmy! — podchwycili obecni.

— Zniszczmy go! — krzyczał wielebny.

— Zniszczmy! — grzmiały głosy.

Krzyki potężniały. Rozejrzałem się nerwowo. Joshua zwykł zapominać, że korpolicja obserwuje zamknięte kościoły. Nawet o drugiej nad ranem. Świątynia miała grube ściany i zgromadziliśmy się w podziemiach, ale...

— Módlmy się! — Wielebny uciszył zebranych jednym ruchem ręki. — Ojcze nasz...

Odetchnąłem. Kątem oka dojrzałem lekki uśmiech stojącego przy drzwiach Liama. Chłopak mrugnął do mnie porozumiewawczo. Skinąłem głową.

Dziesiątki głosów zjednoczyły się w modlitwie. Kochałem tę chwilę. Moc kilkudziesięciu słów, czyste dobro, dziecięcą niewinność. Różnice znikały. Przez ten moment rzeczywiście byliśmy braćmi i siostrami błagającymi ojca o pomoc. Do tego tęskniłem. Tego pragnąłem dla innych: spokoju rozlewającego się w sercu. Nie walki czy Bożego gniewu.

— Księże Antoni — szept wyrwał mnie z zamyślenia — teraz księdza kolej.

*

Mówiono o nas: wojownicy martwego Boga. Oczywiście nie w oficjalnych mediach. Tam nie było miejsca dla wyznawców jakiejkolwiek religii. Oficjalnie nie istnieli już od dziesiątek lat, od podpisania Pierwszej Umowy Międzykorporacyjnej. Tak samo, jak nie istniały już dawne państwa, granice czy rządy. Obecnie światem — przynajmniej tym cywilizowanym — rządziło piętnaście Korporacji prowadzonych przez Zarządy.

Ogólnoświatowa rewolucja postępowała przez wieki. Była płynnym następstwem globalizacji. Zmęczona wojnami i kryzysami ludzkość z ulgą poddała się zmianom. Założenia były chlubne: zlikwidować źródła niepokojów, usunąć przyczyny wojen, przynieść umęczonej Ziemi pokój. O pieniądzach i władzy nie wspominano.

Historia uczyła, że podstawowymi źródłami konfliktów zbrojnych są czynniki ekonomiczne, polityczne i ideologiczne. Korporacje postarały się usunąć każde z nich. Zadbały o gospodarkę, wymazały granice, wprowadziły jeden wspólny język. Dziesięcioleciami pozbywały się różnic narodowych. Dużo łatwiej poradziły sobie z religią. Już w dwudziestym pierwszym wieku w niektórych krajach prawo zabraniało publicznej demonstracji wiary, a nasza legislacja poszła tylko o krok dalej. Zdecydowanie pomogło jej w tym postępujące zobojętnienie religijne i rosnąca niechęć do większości Kościołów. Ludzie byli zmęczeni obowiązkami i kapłanami grzmiącymi z ambon o grzechach, których przecież sami się dopuszczali. Z pokolenia na pokolenie Bóg schodził na coraz dalszy plan, aż wreszcie — dla większości żyjących — przestał istnieć.

Kościoły zeszły do podziemia, tak jak związki narodowościowe. Wszelkie dążenia religijne, nacjonalistyczne, aspiracje jednostki do zdobycia władzy, były prawnie zakazane i surowo tępione.

Byliśmy wojownikami martwego Boga, wykpiwaną opozycją, której ponoć już nie ma.

Przyglądałem się temu od lat, widziałem, jak ewoluujemy. Wciąż szukaliśmy pokojowych rozwiązań. Jeszcze nie sięgnęliśmy po broń.

Jeszcze.

*

Kłótnia narastała. Małe mieszkanie zdawało się trząść od wściekłych krzyków. Twarze Joshuy i Kiko nabrały barwy purpury. Głos dziewczyny ochrypł, ale nie ściszyła go. Wielebny grzmiał barytonem, który robił tak ogromne wrażenie w kościele. Na Kiko nie działał. Miała swoje racje i nie dawała się zbić z pantałyku.

— Nie! — krzyczała.— Jak jesteś taki chętny, sam tam leź! Sam ryzykuj!

— Poszedłbym! Myślisz, że bym nie poszedł? Ale mnie znają! Dwóch kroków bym nie zrobił w kierunku szatana!

— Skąd pomysł, że Liamowi się uda, co?! Nie pozwalam!

— Guzik masz do pozwalania! Kto w ogóle dał smarkuli prawo głosu?! — Joshua rozejrzał się po obecnych. Mężczyźni pospuszczali głowy. Żaden nie odważył się wtrącać pomiędzy ojca i córkę. — Panny powinny siedzieć w swoim pokoju, a nie z mężczyznami dyskutować! — krzyknął.

— I co jeszcze, ha? Może twoje dziurawe galoty cerować, kiedy ty kolejnych chłopaków do pierdla będziesz wysyłał?

— Jak ty mówisz do ojca?!

— Jak mi się, cholera, podoba! — Dziewczyna skoczyła w kierunku wielebnego, ale stojący obok Liam chwycił ją, nim rozcapierzone pazurki dosięgły celu. Szamotała się rozpaczliwie, aż wreszcie zwisła bezradnie w potężnych ramionach przyjaciela. Załkała głośno, odwróciła się i przytuliła do chłopca. Liam spojrzał na mnie, bez słowa prosząc o pomoc.

Odchrząknąłem. Zgromadzeni odwrócili ku mnie głowy.

— Jeśli pozwolicie — zacząłem — mam nieco inny plan.

*

— Wciąż płacze?

— Nie, proszę księdza, wreszcie zasnęła.

— A wielebny?

— Nadal miota się po kuchni. Ciekawe, co go bardziej wk... zdenerwowało? Kiko czy fakt, że inni poparli plan księdza?

— Do Kiko już się przyzwyczaił.

Uśmiechnęliśmy się jednocześnie. Liam usiadł naprzeciwko mnie i westchnął.

— Kiko się wściekła... — zaczął.

— Zależy jej na tobie.

Przygryzł wargę. Przez chwilę milczał.

— Co się dzieje, Liam? Boisz się? Możemy wszystko odwołać.

— Nie, proszę księdza — westchnął wreszcie — nie boję się. Tylko...

Czekałem cierpliwie.

— Niech mi ksiądz powie, czy nie lepiej zrobić tak, jak chce wielebny? — Chłopak podniósł głowę i spojrzał mi w oczy. — Pozbyć się dyrektora korpolicji? A potem następnych? Co nam daje czekanie? Ilu już wierzących siedzi albo i gorzej? Wciąż szukamy dostępu do korpowizji i innych mediów, szukamy dowodów na zło... Co nam to daje? Czekanie, szukanie? Jak długo można? Oni wciąż wmawiają ludziom, że jest doskonale. Szerzą zwątpienie... ateizm. Świat zapomina o Bogu! Powinniśmy Go bronić! Walczyć o Niego! Umierać!

— Tak myślisz? — zapytałem cicho. — Naprawdę? Że krwią można zmusić do zmiany przekonań? Sądzisz, że morderstwa są rozwiązaniem? Tak pojmujesz wiarę?

Muszę przyznać, że był dzielny. Wytrzymywał moje spojrzenie długo, zanim pochylił głowę.

— Nie... Nie wiem. Nie. Kiedy ksiądz tak mówi, to nie. Kiko też... też myśli, jak ksiądz.

— To mądra dziewczyna.

Przytaknął w milczeniu.

— Idź spać, przyjacielu. — Poklepałem go po ramieniu. Uśmiechnął się odruchowo.

W bardzo długim życiu spotkało mnie równie wiele złego, co dobrego. Bóg jednak był wobec mnie łaskawy i nie pozwolił zagubić się w zwątpieniu. Kiedy tak patrzyłem w błękitne oczy Liama O’Briana, miałem nadzieję, że i jemu zostanie to oszczędzone, a niewinność i niemal dziecięca prostoduszność zawsze będą cechować tego chłopca.

Stjepa

Wciąż jest jeszcze niezłą dupą ta moja żona. Cholera, piętnaście lat, a ja wciąż twardnieję na widok jej nagiego ciała. Taki pstryczek. Cyk, cycki Eve, cyk, erekcja. Nawet ta gówniara, Seline, kręcąca się po moim biurze w spódniczce, spod której widać gołe, ledwie dwudziestoletnie pośladki, nie działa tak na mnie. Nie żebym miał problemy z erekcją, kiedy młoda rozkłada nogi. Co to, to nie. Jestem jak ta, kurwa, skała. No, ale to przecież dwudziestolatka i potrafi zrobić takiego loda, jakby mi niebo pierdolnęło na łeb. Dobrze, że mi się przypomniało. Gumki się skończyły, trzeba zadzwonić do Seline. Niech smarkata kupi. Cholera wie, ilu w biurze ją obraca. Lepiej, żebym czegoś nie złapał.

— Stjepa?

No tak, Eve. Mokra, spod prysznica. Krople wody na uniesionych piersiach. Znów się, cholera, spóźnię do roboty.

— Nie, Stjepa, porozmawiać chciałam. Proszę...

— Potem.

Zanim następuje potem, dochodzę z krzykiem. Ona też. Lubię jej dogodzić w trakcie, bo kiedy się zaciska w orgazmie, mam zajebisty odlot. Po wszystkim klepię ją w krągły tyłek. Uśmiecha się z czułością i obraca na plecy, prezentując wciąż ściągnięte podnieceniem sutki.

— Ubierz się, Eve, bo nigdy nie wyjdę.

Zasłania się, chichocząc. Zaraz przestaje, widząc, że się ubieram.

— Nie porozmawiamy?

— Eve, skarbie, już jestem spóźniony. Wiesz, że Zarząd nie lubi czekać.

— Ale...

Zerkam na nadgarstek. Holowatch wyświetla godzinę. Późno.

— Nie mam czasu. Możesz poczekać do wieczora? No chyba, że to coś krótkiego.

Wzdycha, a ja już wiem, o co jej chodzi. Ostatecznie to temat wracający przynajmniej raz w miesiącu. Ostatnio częściej, bo moja żonka słyszy tykanie pierdolonego zegara biologicznego.

— Błagam, Eve, tylko nie znowu...

— Mam czterdzieści lat, Stjepa.

— A ja czterdzieści pięć i co?

— Czas ucieka.

— Też nowość.

— Co w tym złego? Chcę urodzić ci dziecko. Miałbyś syna albo córeczkę...

— Kurwa, Eve! — Widzę, jak wciska się w łóżko wystraszona, ale mam to w dupie. — Nie będziemy znowu tego przerabiać! Nie, to, kurwa, nie! Masz zajebiste ciało! Lubię twoje pierdolone, zajebiste ciało. Nie będę pieprzył opasłego tyłka i obwisłych cycków! A takie byś miała. Żadnych dzieciaków, wrzeszczących, kiedy ich ojciec chce dymać matkę!

— Nie musisz być wulgarny.

— Lubię być w domu wulgarny! Mam pierdolone prawo być wulgarny w domu. Utrzymuję go!

Pierwsze łzy. Tak. Ostatnio często ryczy. Wzdycham, udając, że mam wyrzuty sumienia. Jestem świetny w udawaniu. Przydaje się w moim zawodzie. Korporacja ceni pewne cechy... trzeba umieć je okazać. Szczególnie kiedy się ich nie ma.

— Przepraszam, Evie. Nie chciałem krzyczeć. Mam ciężkie dni w pracy. Potem porozmawiamy, dobrze?

Cmokam ją w czoło i wychodzę.

W drodze ze sto dwudziestego piętra na lądowisko rozmyślam nad moim małżeństwem. Nad Eve. Czterdziestoletnią, elegancką, inteligentną i piękną Eve o pierdolonym doskonałym ciele. Jest mi niezbędna. Nie tylko dlatego, że dupczenie jej rozładowuje napięcie. Potrzebuję Eve, żeby się rozwijać. Osiągnąć szczyt. Jest ukoronowaniem. Doskonałym dodatkiem.

Kurwa, co mi szkodzi poudawać, że zrobimy sobie dzieciaka? Jestem świetny w udawaniu. Nie musi wiedzieć, że się wysterylizowałem.

*

Są już wszyscy. Zerkam na zegarek. Nie, nie spóźniłem się. To oni są za wcześnie. Cała dziesiątka, jak przewiduje Umowa. Holołącza działają bez zarzutu. Każdy z nadętych grubasów i ta dziwka Stevens wyglądają, jakby rzeczywiście siedzieli w konferencyjnej. Kłaniam się grzecznie i siadam na swoim miejscu. Jedenasty dyrektor.

— Witajcie — zaczyna Fouquet, a ja zastanawiam się, kto, kurwa, dał mu prawo do udawania gospodarza. Skurwiel uśmiecha się z wyższością. Będzie pierwszy, kiedy zmienię historię. Ja, Stjepa Zandrović. Zaczynam się nakręcać... Nie, teraz nie czas, żeby o tym myśleć. Spokojnie. — Zaczynamy cotygodniowe spotkanie. Referujemy działami, jak zwykle. Najpierw poziom pierwszy. Pani Stevens, zapraszam.

Udaję, że słucham podstarzałej suki. Kiedyś, z dziesięć lat temu, na dorocznym spotkaniu w Centrali, przeleciałem ją w kiblu. Tłusta galareta jej dupy do dziś śni mi się w koszmarach. Cóż, kiedy trzeba, to trzeba. Bez niej w życiu nie podjebałbym poprzedniego dyrektora korpolicji. Nadal siedziałbym w ćwierćcentrali, bez szans na wyższe stanowisko. Uśmiecham się do wspomnień, a ta cipa Stevens gubi się w przemowie. Taaaa, ona też pamięta.

Gadają po kolei, a ja nadal udaję, że słucham. Wpływy, straty, zyski. Wszystko to wiem. Mam swoich ludzi w każdym dziale. Mój plan wymaga wiedzy. Przygotowywałem go od dwudziestu lat. Każdy ruch, każde działanie było przemyślane. To spotkanie też.

Teraz ja. Kiwam głową i zaczynam:

— Szanowni dyrektorzy, zapewne dotarły do was niepokojące wieści. — Tak, początek jest świetny. Udaję troskę i szacunek. Wierzą mi. Widzę, że mi wierzą. Nawet ta gruba dziwka. Baby są głupie, niczego się nie uczą. — W afrykańskiej podcentrali udaremniliśmy zamach bombowy. Nie muszę tłumaczyć, co to oznacza, prawda? W Azji rosną niepokoje. Tak jak i w obu Amerykach. Z innych Korporacji też dochodzą nas słuchy o powstrzymanych zamachach. Europa i Australia są w miarę spokojne, ale i stamtąd agenci donoszą o wzmożonej działalności podziemia. — Słyszę szemranie. Jasne, nikt wcześniej na oficjalnych spotkaniach nie użył tego słowa. Od lat Korporacje udają, że ono nie istnieje. — Tak, drodzy państwo, podziemia. Nie możemy dłużej ignorować jego istnienia. Mówią o sobie: wojownicy Boga. — Nie ma jak kawał bzdetu wciśnięty ufnym ludkom i rozpowszechniany pośród tłuszczy. Ciekawe, kto to wymyślił. Dałbym mu jakąś premię. — Tylko ciężkiej pracy korpolicji zawdzięczamy to, że wciąż nie ma ofiar. Broń, którą zarekwirowaliśmy, mogła zrównać z ziemią całe miasto. Miliony ofiar. — Przesadzam świadomie, wiem, że żadne z nich nie potrafi mnie sprawdzić. — Jeśli jednak niczego nie zmienimy... — zawieszam głos nieco teatralnie, ale widzę, że to działa; zaczynają się pocić. — Jeśli niczego nie zmienimy, wkrótce zaczniemy grzebać zabitych. — I mocne uderzenie na koniec. Niech zaczną się bać.

Zaczynają.

— Co proponujesz? — Głos Fouqueta lekko drży. Pieprzony księgowy wyraźnie zmiękł.

Milczę. Trzeba to dobrze rozegrać. Nie mogę się spieszyć, więc nie od razu odpowiadam. Niech myślą, że to trudna decyzja, że walczę sam z sobą i takie tam pierdolety. Liczę w myślach. Po trzydziestu wreszcie mówię:

— Powinniśmy zwiększyć nakłady na bezpieczeństwo. Zwiększyć uprawnienia naszych oficerów. Zwerbować i wyszkolić nowych agentów.

— Chcesz państwa policyjnego! — wyrywa się Lee. Mały skośnooki gnojek. Nie wiedziałem, że jest taki bystry.

— Nie! — Jestem oburzony. Przynajmniej wyglądam na takiego. — Chcę bezpieczeństwa dla ludzi. O to chodziło w nowym porządku, prawda? Dziesiątki lat, wszystkie te przemiany... Do tego dążyliśmy. To miały przynieść korporacje. Koniec wojen, koniec zabijania! Spokój i bezpieczeństwo! Jeśli pokój ma oznaczać ograniczenie wolności... niech tak będzie!

Milknę. Przez krótką chwilę zastanawiam się, czy nie przesadziłem. Liczę, że — tak jak się starałem — pogłoski rozsiewane przez moich ludzi dotarły do ich uszu. Jeśli nie, jeśli nie wystraszyły ich plotki...

— To oznacza większą władzę dla ciebie — domyśla się Stevens. Toż krowa, chyba jej nie doceniłem. — Nie bez powodu prawo zabrania wybierania prezesa zarządu. Władza w rękach jednostki zawsze prowadziła do wojen.

Odwracam się w kierunku hologramu baby. Opuszczam rzęsy. Tak, właśnie tak wygląda zraniony człowiek.

— Jeśli mi nie ufacie — uderzam w ostateczną nutę — możecie wybrać innego dyrektora korpolicji.

Zagrałem jokerem. I czekam.

W ciszy przyglądają się jedno drugiemu. Wreszcie Fouquet, ten samozwańczy skurwiel, zabiera głos:

— Trzeba to przemyśleć. Dajmy sobie tydzień. Wrócimy do tego na następnym spotkaniu.

Kiwam głową z pokorą. Już wygrałem. W tydzień może wiele się zdarzyć. Podziemie może zaatakować. Ludzie mogą zginąć... Zdecydowanie, wygrałem.

Rozłączają się po kolei. Zostaję sam w sali konferencyjnej europejskiej podcentrali. Czuję buzującą adrenalinę. Zmieniam historię. Oto pierwszy krok. Tak to zaplanowałem.

Wygrałem.

*

Przez otwarte drzwi widzę stojącą przy biurku Seline. Krótka spódniczka, czerwone szpilki i te długie nogi. Adrenalina wciąż buzuje. Moment...

— Panie dyrektorze... — Oficjalny ton sekretarki zatrzymuje mnie w wejściu. No tak, nie jesteśmy sami. Dziewczyna uśmiecha się nerwowo. Siedzący dotychczas mężczyzna podnosi się z fotela. Jest młody, ledwie po dwudziestce i potężnie zbudowany. Trochę jak ja. Kurwa, mam nadzieję, że to nie jakiś jej przydupas. Nie potrzeba mi w biurze awantur. Nie, żebym sobie z nim nie poradził... adrenalina wciąż tańczy białymi błyskami na granicy wzroku.

— Panie dyrektorze, to Liam O’Brian. Przysłali go z podcentrali w Ameryce. Pański nowy sekretarz.

Przyglądam się dzieciakowi. Rzeczywiście szukałem sekretarza. Wysłałem nawet kilka e-maili do działu kadr. Wyciągam dłoń. Tak, udajemy wyluzowanego szefa. Mocny uścisk przypomina mi o napięciu, które jakoś nie chce opaść.

— Witaj na pokładzie, Liam. Seline zaprowadź młodego do Anne. Niech wypełni kilka papierków.

Oboje wiemy, co to oznacza. Znajdź dzieciakowi zajęcie i szybko wróć. Młoda kiwa głową. Wychodzi pierwsza, kręcąc zalotnie małym jędrnym tyłeczkiem w opiętej mini.

Kiedy wróci, wezmę ją na biurku. Szybko i bez słowa. Kilka minut i napięcie opadnie. Będę mógł znów pracować. Zaplanować najbliższy tydzień, a potem resztę mojego życia. Naszego życia — poprawiam się w myślach, wspominając sutki Eve.

Przecież, w sumie, robię to też dla niej. Dla naszej przyszłości.

Liam

Ogromna, przeszklona winda wspinała się po kolejnych piętrach. Liam zacisnął palce na metalowej rurce. Nigdy wcześniej nie był tak wysoko. Dziewięćdziesiąt pięć, dziewięćdziesiąt sześć... numery pięter wyświetlały się na hologramie. Tylko na niego zerknął, chłonąc widok za szybą. Bliskość nieba zapierała dech w piersiach. Nieważne, że pokrywały je szare chmury smogu. Było tu, na wyciągnięcie ręki. Prawie jakby latał. Na chwilę poczuł się wolny, unoszony przez potężną siłę ponad dachami domów. Znajoma rzeczywistość pozostała tam, w dole. Puścił uchwyt i rozpostarł ramiona. Sam, pośród chmur.

Winda zatrzymała się. Mężczyzna odwrócił się gwałtownie, słysząc szelest drzwi.

— Chcesz odlecieć? — Kobieta uśmiechała się, patrząc na rozłożone ramiona gościa. Opuścił je błyskawicznie.

— Ja, przepraszam, jestem...

— Nowym sekretarzem Stjepy, wiem. Dzwonił. Mam na imię Eve, jestem jego żoną. —  Wyciągnęła rękę na powitanie. Zawahał się, a potem uchwycił wypielęgnowaną dłoń o długich, czerwonych paznokciach.

— Liam.

— Miło mi. Wejdź, proszę. Stjepa powiedział, że mam ci pokazać jego gabinet. Będziesz pracował głównie u nas domu, tak jak mój mąż. Stjepa nie ufa obcym pomieszczeniom. Ale o tym się wkrótce przekonasz. Na razie poznasz tę część apartamentu, po której będziesz się poruszał. Powiedzieli ci, że będziesz też u nas mieszkał? Coś się stało? — Zatrzymała się, wpatrując w gościa.

— Nie, proszę pani.

Roześmiała się, filuternie przekrzywiając głowę.

— Wiesz, jak sprawić, żeby kobieta poczuła się staro. Proszę pani... Jestem Eve. Tak się do mnie zwracaj. — Dojrzała wahanie i spoważniała od razu. — Proszę. Stjepa nie będzie miał nic przeciwko temu.

Przytaknął bez słowa.

— Więc? Co się stało? I nie mów, że nic, bo widziałam. W twoim spojrzeniu, kiedy wszedłeś.

Przyglądał się jej w ciszy. Była piękna i zupełnie inna niż kobiety, do których przywykł. Elegancka i wytworna, nawet w zwykłym podkoszulku i dresowych spodniach, a jednocześnie miła i... bliska. Jakby znali się od lat.

— Liam?

— Nic się nie stało. Tak, wiedziałem, że będę mieszkał w domu dyrektora. Zdziwiło mnie tylko, że otworzyła pani... otworzyłaś — poprawił się, widząc uniesioną brew Eve — sama. Spodziewałem się raczej...

— Lokaja? Stjepa prosił, żebym osobiście cię oprowadziła. Służba nie kręci się po tej części domu. Pozwolisz?

Wyminęła go. Szła powoli, miękko stąpając bosymi stopami po marmurowej posadzce. Liam kroczył za kobietą, wpatrując się w jej jasne włosy, sięgające do połowy wyprostowanych pleców. Eve pokazała mu jego pokój, toaletę, pokój spotkań, kuchnię, wreszcie gabinet dyrektora. Zapamiętywał każdy szczegół pomieszczeń, a jednocześnie jaśminowy zapach perfum kobiety, srebrzyste plamki w niebieskich tęczówkach, zarys obojczyka, sposób, w jaki poruszała dłońmi, wskazując kolejne miejsce.

— Zostawię cię, dobrze? Spodziewamy się wieczorem gości, muszę się przygotować. Jesteś zaproszony?

— Nie sądzę, pro... Eve. Nie mam odpowiedniego stroju.

Przyjrzała się wysokiej sylwetce chłopaka.

— To akurat żaden problem. Masz wymiary mojego męża. Zadzwonię do niego i zapytam.

Wyszła. Liam przez chwilę stał na środku pokoju, wpatrując się w drzwi, za którymi zniknęła. Potem usiadł. Opuścił powieki i, nie ruszając nawet głową, zaczął rozglądać się po pomieszczeniu. Och, nie był idiotą. To wszystko wyglądało mu na jakiś dziwny, porąbany test. Jasne, na moment zadziałało. Ta nieprawdopodobna kobieta, poruszająca się jak urzeczywistnienie wszystkich męskich snów i pachnąca jak sam grzech... Na krótką, króciuteńką chwilę, dał się nabrać. Zapragnął... Pewnie ma go tylko sprawdzić. A jak Liam dobrze się rozejrzy, zobaczy zapewne dziesiątki urządzeń rejestrujących. Bo co to za pomysł, żeby sekretarz mieszkał w domu dyrektora? I że niby będzie pracował tutaj, a nie w biurze? Sprawdzają go, jak nic.

Cholera, może nawet już wiedzą?

Kropelki potu zrosiły skronie mężczyzny. Może już wiedzą? Ktoś doniósł. Złapali Antoniego. A może nie złapali, ale się z nimi bawią, jak kot myszą?

„Nie, myśl racjonalnie. Uspokój się. Nic nie wiedzą. Sprawdzają cię, bo to korpolicja. Samo serce służb bezpieczeństwa. Oddychaj, chłopie, oddychaj. Wyobraź sobie, co byś robił, gdybyś nie był... szpiegiem. I zrób to. No już, rusz się!”

Odetchnął głęboko. Podszedł do komputera, sprawdził pocztę w poszukiwaniu ewentualnych poleceń, potem włączył się do sieci, na hologramach kolejnych stron oglądając to, co jego zdaniem młodzieniec stąpający po szczeblach kariery w Korporacji oglądać powinien.

— Liam... — Miękki głos Eve niemal przyprawił mężczyznę o zawał. Rozejrzał się nerwowo. Wciąż był sam. Głośnik, w ścianie. — Stjepa powiedział, że możesz założyć któryś z jego garniturów. Idź do gabinetu. Szafa jest za lustrzaną ścianką. Koszule i marynarki po lewej, są do twojej dyspozycji.

Niemal się uśmiechnął. Więc o to chodzi? Ma iść do gabinetu, a oni go złapią, kiedy będzie grzebał w dokumentach?

Nie, Liam O’Brian nie jest idiotą. Zrobi to, co mu każą. W kierunku biurka dyrektora nawet nie spojrzy. Jeszcze nie.

Eve

Niebo nigdy nie było niebieskie. Odkąd pamiętała, zawsze zasłaniały je szare chmury smogu. Na co komu penthouse z tymi ogromnymi, szklanymi ścianami, skoro nie można zobaczyć prawdziwego, czystego nieba?

Oparła głowę o zimną szybę i spojrzała w dół. Świat u stóp. Roześmiała się cicho na wspomnienie słów przysięgi małżeńskiej. Stjepa dotrzymał słowa: rzucił jej świat do stóp. To właśnie, a nie miłość, wierność czy szacunek, obiecywał piętnaście lat temu. Nie mogła narzekać — uprzedzał. Odetchnęła, odwracając się od okna. W drodze do garderoby zerknęła na odbicie i westchnęła. Miał rację... Stjepa miał rację. Utrzymała niezłą figurę. Dwie godziny dziennie na basenie, odpowiednia dieta, kosmetyki. I wciąż wyglądała jak dziesięć lat temu. Bez pomocy chirurgów. Dla niego.

Usiadła na łóżku. Jedwab szlafroka miękko pieścił nagą skórę.

Zaczynała wszystkiego nienawidzić. Siebie, tego — jak to mówił Stjepa — zajebistego ciała, świata u stóp, męża, który traktował ją jak lalkę do seksu. Wszechobecnej pustki.

Poczuła dławiące łzy i odetchnęła głęboko. Nie będzie ryczeć, cholera, nie będzie. Chyba się starzeje, bo płacze zupełnie bez powodu. Może to już menopauza? Może stąd jej ciśnienie na dziecko i ta niechęć do seksu? Odetchnęła ponownie. No, to teraz jeszcze czas na kryzys wieku średniego. Powinna zacząć oglądać się za młodziakami. Takimi jak Liam.

Roześmiała się nerwowo. Świetny pomysł. I jaki oryginalny! Romans z podwładnym męża, tuż pod jego bokiem. Żeby było pikantniej, ów mąż jest ogólnoświatowym szefem policji. Nie ma nic bardziej pieprznego niż ryzykowny seks z młodszym mężczyzną. Jakby akurat na niedosyt seksu mogła narzekać.

Wstała, założyła dżinsy i koszulę, związała włosy i ponownie spojrzała w lustro.

Poważna blondynka z odbicia skrzywiła się do Eve. Szczęśliwego kolejnego dnia ze światem u stóp.

*

Podniósł się z krzesła, kiedy weszła do kuchni. Dobrze wychowany młody człowiek. Uśmiechnęła się do niego i, nalawszy kawy, usiadła obok. Stary kucharz, z którym Liam rozmawiał przed jej przyjściem, skłonił się grzecznie i szybko wyszedł.

— Stjepy już nie ma? — zapytała, znając odpowiedź.

— Spotkanie w podcentrali.

— Dojedziesz do niego?

— Kazał mi zostać.

Uśmiechnęła się odruchowo.

— Masz dotrzymać mi towarzystwa? — zażartowała.

Zamrugał zaskoczony i nagle, zupełnie bez powodu, zaczerwienił się.

— Nie, ja... mam pracę, mam skatalogować... nie... — wyjąkał, uciekając wzrokiem. Wstał gwałtownie, potrącił szklankę i wylał sok.

— Spokojnie, Liamie. — Położyła dłoń na ramieniu mężczyzny. — Żartowałam.

Patrzył na jej rękę w milczeniu. Cofnęła ją powoli. Sięgnęła po ściereczkę i wytarła plamę.

— Idź, skoro musisz — powiedziała cicho, podchodząc do zlewu.

Nie musiała się odwracać, żeby wiedzieć, że nie wyszedł.

— Dobrze się pani... dobrze się czujesz? — zapytał łagodnie.

— Nie.

— Chcesz o tym porozmawiać?

— Nie.

— Mam sobie pójść?

Podniosła wzrok. Nie odpowiedziała.

— Więc zostanę. Mam chwilę. Potem wrócę do pracy. Usiądziesz przy mnie?

Usiadła.

— Kiedy byłem dzieckiem — zaczął po krótkim namyśle — i było mi źle, tak zupełnie i strasznie źle... a bywało tak często, mój przyjaciel mawiał, że dobrze jest wysiedzieć ten smutek z kimś. Czasami siedzieliśmy w milczeniu, a czasami opowiadał mi... historie. Niektóre wesołe, niektóre smutne.

— I pomagało?

Uśmiechnął się.

— Zawsze pomagało. Antoni zwykł mówić, że jeden smutek dzielony z kimś nie jest już całym smutkiem, ale jego połową. A połowę nieść łatwiej niż całość.

— Mądry ten twój przyjaciel.

— Bardzo mądry. Jest bardziej ojcem niż przyjacielem.

— A twój ojciec?

— Wyszedł kiedyś po papierosy.

— Jak to papierosy? Zakazano ich czterdzieści lat temu.

— Tak się u nas mówi — wytłumaczył łagodnie. — To znaczy, że wyszedł bez słowa i nas zostawił. Mamę i mnie.

— Przykro mi.

— A mnie nie. Byłem mały, ale pamiętam, że często bił mamę. Lepiej nam było bez niego.

— Antoni się wami zaopiekował?

— Tak.

— Ożenił się z twoją mamą?

— Co? — Zamrugał zaskoczony, a potem jakby do niego coś dotarło, pokręcił głową. — Nie, nie ożenił się. Był... jakby ci to... bratem dla niej. Oni nigdy... No, wiesz.

Potaknęła. Nie zamierzała z nim dyskutować ani się kłócić, choć była pewna, że tamten człowiek sypiał z matką Liama. Skoro chłopak chciał tak myśleć — miał do tego prawo.

— A twoi rodzice? — zapytał mężczyzna. — Jeśli nie chcesz...

— Mama jest bardzo dumna z kariery zięcia — weszła mu w słowo. — Chwali się Stjepą przed wszystkimi sąsiadkami. Czasami myślę, że mi zazdrości i sama chciałaby za niego wyjść. Pasowaliby do siebie. Oboje są tacy... — Przez chwilę milczała, patrząc w hologram wyświetlający zdjęcia Wenecji. — A ojciec powiedział mi przed ślubem, żebym się zastanowiła, czy świat to wystarczający powód.

— Nie rozumiem.

— To takie nasze powiedzenie — wyjaśniła miękko. — Ojciec nie przepada za Stjepą. Pewnie dlatego że sam jest z Korporacji Górniczej. Wiesz, to twardzi ludzie. Nie rozumieją tych z Naukowej.

Wspomnienie Korporacji zepsuło nastrój. Liam zacisnął usta. Wstał i sprzątnął ze stołu.

— Muszę wracać do pracy.

Podniosła wzrok.

— Liam...

— Tak?

— Dziękuję.

Zatrzymał się.

— Poczułaś się lepiej?

— Dużo lepiej. Ten twój Antoni wie, co mówi.

— Zawsze.

Siedziała jeszcze długo, sącząc zimną już kawę i patrząc na wolno przesuwające się hologramy z Wenecji. Pałac Dożów z dziesiątkami krużganków, plac Świętego Marka, most Rialto... Nigdy tam nie była. Nigdy nie wyjeżdżała poza podcentralę. Stjepa nie miał urlopów i nie chciał, żeby podróżowała bez niego. Ciekawe, czy hologramy oddają rzeczywistość? Czy morze jest tak błękitne, czy biel ścian tak cudnie kontrastuje z niebem, czy słońce naprawdę tak tańczy w złotych zdobieniach?

Kiedyś tam pojedzie. Zanurzy stopy w morskiej wodzie i zobaczy, jak słońce wschodzi, łamiąc czerwienią i złotem linię horyzontu. A niebo nad jej głową będzie niebieskie, bez smogu.

Liam

Kolejne dokumenty i nadal nic. Trzeci dzień przekładał teczki, przepisywał dane, systematyzował. Cyfry śniły mu się po nocach. Nie, nie sądził, że dostanie pierwszego dnia tajne dokumenty. Nikt nie był takim optymistą. Nawet ksiądz Antoni podkreślał, że powinni uzbroić się w cierpliwość. Trochę musiało minąć, nim dyrektor mu zaufa.

Ale, Boże drogi, nie mógł już czekać. Chciał działać. Zrobić cokolwiek, a nie siedzieć dziesięć godzin dziennie archiwizując nic nie znaczące zapiski Stjepy Zandrovića. Trzy dni, a dla niego jakby dwa miesiące.

Plan księdza był prosty. Przechwycili e-mail dyrektora do kadr, żeby przysłali mu sekretarza. Liam ukończył Unikorp na kierunku administracji, więc nie musieli nawet podrabiać dokumentów. Miał zdobyć zaufanie Stjepy, znaleźć odpowiednie dokumenty, skopiować je. Co prawda Antoni od tygodni pracował w domu dyrektora jako kucharz, ale jego dotychczasowe wysiłki spełzły na niczym. Służbie nie wolno było wchodzić do gabinetu Zandrovića. Kiko w tym czasie szukała dojść do korpowizji. Dostęp do sieci udało się wreszcie znaleźć młodym hakerom od wielebnego Joshuy. Obiecywali, że jeśli będzie co publikować, zrobią to z palcem w nosie. Na razie jednak nie wyglądało na to, żeby musieli ten palec do nosa wsadzać. Papierki dostarczane przez dyrektora były zwykłymi zapiskami z narad, spotkań z członkami korpolicji z innych Korporacji. Samymi bzdetami, ogólnodostępnymi lub kompletnie bez znaczenia. A czas uciekał.

Kiko, kiedy Liam ostatnio ją widział, osiągnęła znacznie więcej, ale i ryzykowała bardziej niż on. Im zaś dłużej pozostawał w domu Zandrovića, tym dziewczyna była w większym niebezpieczeństwie.

No i była jeszcze Eve.

Palce nad klawiaturą zamarły. Mężczyzna uniósł wzrok i zapatrzył się w punkt na ścianie. Wszystko się komplikowało. Przepisywał same bzdury, a żona wroga mąciła mu w głowie. Gdybyż go jeszcze uwodziła. Wszystko byłoby łatwiejsze, gdyby go uwodziła. Ale nie, ona... po prostu była. Cicha, smutna i piękna Eve. Prawie niewychodząca z domu Eve. Świadomość jej obecności tuż za ścianą przyspieszała mu tętno, nie pozwalała się skupić.

Nie, żeby musiał. Tę pracę mógłby wykonywać dobrze wyszkolony szympans. Gdyby potrafił czytać i obsługiwać holoptop, oczywiście.

Pierwszego dnia, gdy poszedł do gabinetu Stjepy po garnitur, obejrzał uważnie tamto pomieszczenie. Tak, jak zakładał Antoni, punktowe kamery były wszędzie. O’Brian nie miał szans na przejrzenie biurka. Zapewne, nim otworzyłby drugą szufladę, już tłukłoby go kilku podwładnych Zandrovića.

Musiał więc czekać. Bojąc się o Kiko i nie przestając myśleć o pięknej Eve.

Odetchnął głęboko. Palce wróciły na klawiaturę. Kolejna kartka z kolejnymi zapiskami, ostrym pochyłym pismem dyrektora korpolicji. Znowu nic interesującego.

Stjepa

Za dwa dni spotkanie. Kurwa, trzeba przyspieszyć. Niby proste, bardzo proste, ale... oddycham głęboko. Nie, skąd, ja niczego się nie boję. Za dwie godziny będę w biurze dymał małą Seline. To mnie uspokaja.

Mój plan wymaga ofiar. Jestem na nie gotowy. Musiałem wszystko przemyśleć, ale to dla naszej przyszłości. Mojej i Eve. Jeszcze nie wiem, czy jej powiem, kiedy będzie po wszystkim. Nie. Chyba nie. Poudaję trochę. Jestem przecież zakurwistym mistrzem udawania.

Wychodzi z łazienki. Zakutana po samą szyję. Ostatnio uważa, żebym jej nie zobaczył nagiej. A może tylko mi się wydaje? Wpadam w paranoję. Moja śliczna Evie nie ukrywałaby tego, co należy do mnie.

Jest chętna. Zawsze jest chętna. Bo jestem mistrzem. W pieprzeniu też.

— Stjepa? — dziwi się. — Nie wstajesz?

Patrzę na holowatch. No tak, o tej porze zwykle jestem już na nogach.

— Rozbierz się.

— Nie mam ochoty.

— Czy ja cię o to pytam, maleńka? Zdejmij ten pierdolony worek!

Patrzy na mnie wystraszona, ale posłusznie zdejmuje koszulę. Moja dziewczynka. Już. Jestem gotów. Ależ ona, kurwa, ma ciało. Przykro mi, skarbie, ale to dla nas.

Ofiary, plan wymaga ofiar.

Liam i Eve

Właśnie włączył holotop i otworzył pocztę, gdy usłyszał jej płacz. Rozpaczliwe, głośne szlochanie. Zupełnie do niej niepodobne. Dochodziło z głośnika interkomu. Ktoś zapewne przypadkiem włączył urządzenie. Łkaniu towarzyszył cichy szum. Liam zacisnął usta, nasłuchując. Nie, nie idź — podpowiadał mu rozum.

Zapukał do sypialni. Nikt nie odpowiedział. Zawahał się. Powinien wracać do siebie.

Nacisnął klamkę i wszedł powoli.

— Eve?

Nie odpowiedziała. Zrobił krok do środka. W sypialni nie było nikogo. Zza uchylonych drzwi do łazienki dobiegał szum wody. I płacz.

— Eve? — Nie powinien. Naprawdę nie powinien wchodzić do środka. Wszędzie pewnie są kamery. — Eve?

Siedziała na podłodze, obejmując ramionami kolana. Ściana wody z natrysku chłostała nagie ciało kobiety, ale jej szum nie był w stanie zagłuszyć płaczu. Eve uniosła wzrok, kiedy Liam wszedł do łazienki. Łzy i woda płynęły jednocześnie.

— Jezu Chryste — szepnął mężczyzna. Złapał ręcznik z wieszaka, wyłączył natrysk i okrył kobietę. Kiedy przy niej kucnął, objęła go za szyję. Czuł drżenie Eve. Przestała płakać, ale wciąż z trudem łapała oddech. — Zabiorę cię stąd, dobrze? — zapytał łagodnie.

— Do ciebie — wyjąkała.

Przytaknął. Chociaż ostrzegawczy głos wrzeszczał, Liam wziął na ręce nagą żonę dyrektora korpolicji i zaniósł ją do swojej sypialni. Delikatnie położył na łóżku i okrył kocem.

— Zostań — powiedziała cicho.

— To zły pomysł, Eve.

Drugi raz nie poprosiła. Nie musiała. Liam westchnął ciężko i położył się obok. Odsunął mokre włosy z twarzy kobiety, a ona położyła głowę na jego piersi. Przez chwilę leżeli w milczeniu.

— Przeze mnie jesteś mokry. — Eve powoli zaczęła rozpinać guziki męskiej koszuli.

— Nie. — Zatrzymał ją, delikatnie obejmując szczupłe palce.

Zajrzała mu w oczy. Bez słowa. A on cofnął dłoń.

*

Eve zasnęła. Przyglądał się jej, ogłuszony emocjami i kompletnie bezradny. Z rozmyślań wyrwał go dźwięk nadchodzącej wiadomości. Odruchowo sięgnął po holoptop. To nie najlepsza pora na sprawdzanie e-maili. Powinien się ubierać i uciekać. Zawalił zadanie. Musi się z tym pogodzić. Co prawda nie znalazł w swojej sypialni żadnej kamery, ale nie wierzył, by ich tu nie było. Jeśli zaś Zandrović zobaczy nagranie... Ale przecież nie mógł postąpić inaczej, prawda? Nie mógł... nie potrafił odmówić Eve.

E-mail od dyrektora. Nie rozmawiali rano, więc pewnie polecenia na ten dzień. O’Brian skrzywił się nerwowo. Raczej ich nie wykona. Nie było wiadomości, tylko załącznik. Liam otworzył go i zaczął czytać. Przy trzecim zdaniu już wiedział. Wreszcie ma to, czego szukają od dawna. Przerażająca i jednocześnie bardzo potrzebna podziemiu informacja. Jeśli ją nagłośnią... jeśli pokażą światu, co knuje korpolicja, zachwieją nowym porządkiem, uświadomią ludziom, że Korporacje nie prowadzą do pokoju czy wolności, ale przeciwnie — zniewolenia.

Wiedział, co robić. Przesłał dokument do księdza i zaczął się ubierać. Teraz już naprawdę musiał uciekać. Szybko, zanim Stjepa zorientuje się, że wysłał e-mail do niewłaściwego adresata. Za kilka minut Antoni będzie czekał na dole. Tak, jak się umówili...

Zatrzymał się nagle. Nie mógł odejść sam. Już nie. Usiadł na brzegu łóżka i delikatnie dotknął śpiącą kobietę. Otworzyła oczy.

— Wychodzisz? — zapytała, widząc go ubranego.

— Musisz iść ze mną.

— Nie mogę.

— Proszę, Eve. To zły człowiek. Okrutny. Nie możesz z nim być.

— Ależ może.

Stjepa stanął w drzwiach, uśmiechając się zimno. W dłoni trzymał pistolet.

— Och, nie bądźcie tacy zaskoczeni — roześmiał się. — Jakbyście nie wiedzieli, że nic nie może mi umknąć. Stój tam, gdzie stoisz, mały — ostrzegł Liama, kiedy ten drgnął. — Jesteście tylko pionkami w mojej grze. Wszystko zostało zaplanowane. Tu. — Dotknął czoła. — Widziałem, że na siebie lecicie. Lubię patrzeć. Po to mamy kamerki. Trzeba było tylko pchnąć was... do działania. Nie zapytacie, dlaczego? No, dalej, maleńka, zapytaj dlaczego.

Eve milczała.

— No, dobrze, sam wam powiem. Widzisz, kochanie, zarząd będzie pojutrze głosował nad zwiększeniem moich uprawnień. Chcą dowodu, że jest taka potrzeba. A co lepiej dowiedzie, niż atak w moim własnym domu? Młody wywrotowiec udaje sekretarza, wykrada informacje i gwałci mi żonę.

— To nie on mnie zgwałcił — szepnęła kobieta.

— Och, skarbie, przykro mi, ale wyższe cele potrzebują ofiar. Poza tym to nie był gwałt. Tylko trochę cię zmusiłem. Zrobiłem to dla naszej przyszłości. Byłem waszym impulsem. Kiedy młody cię pieprzył, kamerki nagrywały. Kilka małych zmian i okaże się, że nie rozłożyłaś przed nim nóg... z własnej woli. Jeden plus jeden da nam jeden. Gówno mnie obchodzi, młody, czy jesteś, czy nie jesteś z podziemia. Prawda jest drugorzędna, chłopcze. Grunt, że dowody będą właściwe. Dostałeś e-mail, prawda? — roześmiał się głośno. — Dostałeś e-mail, wydymałeś moją Eve, a ona broniąc się, nacisnęła holofon. Wpadłem tu i zastrzeliłem gnoja...

Nie przestając się uśmiechać, nacisnął spust. Huk wystrzału był ogłuszający. Eve krzyknęła. Liam jęknął i upadł na kolana. Kobieta zeskoczyła z łóżka i rzuciła się ku rannemu. Położyła dłoń na piersi chłopca, czując, jak przez palce przecieka krew.

— Och, skarbie, chyba nie będziesz płakać? — Stjepa zrobił krok ku nim, opuszczając rękę z pistoletem. — Czyżbyś coś czuła do tego gówniarza? Rozczarowałaś mnie, kochanie. Myślałem, że mimo wszystko pozostaniesz mi wierna. Nie zdałaś egzaminu, skarbie. Postaram się o tym zapomnieć, bo pewnie tak bardzo chcesz dzieciaka, że dałaś się wydymać pierwszemu lepszemu. Dowiedziałaś się o sterylce, co?

Nie odpowiedziała. Z oczu rannego płynęły łzy.

— Liam — szepnęła.

— Dość! Cofnij się! Zostaw go! — wrzasnął Stjepa.

Spojrzała na męża.

— Pierdol się... skarbie — warknęła z nienawiścią.

— Tak pogrywasz? — Uniósł broń. — Chciałem tego dla nas. Byłabyś pierwszą kobietą w Korporacji. Wkrótce pierwszą na świecie! Żoną prezesa! Kurwa! PREZESA! Ty głupia dziwko! Dobra, niech będzie, po twojemu! — Uspokoił się naraz. — Wdowiec brzmi nawet lepiej. Pogrążony w żalu... Dupy oszaleją na moim punkcie. Gnojek cię zgwałcił, a potem zabił... — Wycelował w kobietę.

Nie strzelił. Był tak skupiony na swoim planie, że nie zauważył wchodzącego do pokoju kucharza. Ani tego, że Antoni złapał starą żelazną pozytywkę, stojącą przy łóżku.

Poczuł dopiero uderzenie.

A potem upadł nieprzytomny.

— Co z nim? — Starszy mężczyzna podbiegł do Eve i rannego.

— Traci dużo krwi.

—Ubierz się. Postaram się zatamować krwotok. Musimy zabrać Liama do szpitala.

— Lepiej wezwać ambukorp.

— Dziecko — Antoni położył dłoń na jej ręce — jeśli zabierze go wasze pogotowie, nawet, jeśli chłopiec przeżyje, twój mąż postara się go zgładzić. Trzeba go zabrać do naszego szpitala. Na dole.

Eve spojrzała na leżącego. Łagodnie przesunęła palcami po blednącym policzku.

— On nie umrze, prawda?

Mężczyzna westchnął ciężko.

— Wszystko w rękach Boga.

Stjepa

Kurwa, ale mi łeb napierdala. Dotykam potylicy. Krew. Skąd? Ktoś mnie uderzył? Ale kto? I jak? Kurwa mać, a tak dobrze szło! Wszystko było zaplanowane. Nie mogło się spieprzyć.

Wstaję z trudem. Krew po drugiej stronie łóżka. Dużo krwi.

Niby czym ja się martwię? Nic się nie zmieniło. Młody skurwiel pewnie zdechnie. Każę przeczesać szpitale. Na wszelki wypadek. Jej też się pozbędę. Kochałem sukę! Wszystko robiłem dla nas. Dla naszej przyszłości. A ta kurwa uciekła z gówniarzem. Suka!

Cholera, ten ból! Już nie tylko głowa. Zdrada, jak w pierdolonych książkach, zdrada jest gorsza! Nie, już o tym nie myślę. Planuję.

Małe zmiany w nagraniach. Z bólem serca i okrutnym zawstydzeniem pokażę film zarządowi. Niech widzą, do czego prowadzi nadmiar wolności. Powiem, że zatuszowałem, żeby nie wyciekło do mediów. Niemożliwe, żeby nie zadziałało. A jak nie, wybuchną bomby. Wyższe cele...

Kurwa, ale czacha boli.

Dobra, wracam do biura. Muszę pomyśleć.

*

Seline siedzi na brzegu biurka. Nie mam ochoty na seks. Może, kiedy łeb przestanie napieprzać.

— Mała, poszukaj czegoś przeciwbólowego. Antyseptyków i plastrów też.

Kiedy wychodzi, włączam holoptop. Muszę...

Mała wraca. Kurwa, trudno się skupić przy tej krótkiej spódniczce. Może jednak... Nie, nie teraz. Skup się, Zandrović. Na dupy będzie czas. Wszystkie będą twoje.

— Krew ci cieknie.

Patrzcie, bystrzacha!

— To zrób coś z tym!

Podaje mi szklankę wypełnioną do połowy mętnym płynem.

— Przeciwbólowe — mówi. Wypijam duszkiem. Ma obrzydliwy smak. Dziewczyna przygląda mi się z uśmiechem. Czego się tak szczerzy? Potem, potem jej pokażę.

— No?! Czego się gapisz? Opatrunek, głupia pi...

Nie kończę. Już nie mogę. Ból mnie oślepia.

Booliiii!!!

Kiko

Seline Kostas, dla przyjaciół Kiko, przyglądała się z uśmiechem agonii dyrektora korpolicji. Wrzask konającego był jak muzyka dla jej duszy. Mógł wyć godzinami, a poza dźwiękoszczelne ściany nie wydostałoby się nawet westchnienie. Szkoda, że nie miała tak wiele czasu. Trucizna, której dosypała do aspiryny, działała dość szybko.

Usiadła naprzeciwko Stjepy. Mężczyzna przestał już krzyczeć. Teraz charczał, a z ust ciekła mu brunatna piana. Nie mógł się ruszyć, bo toksyna sparaliżowała układ nerwowy. Kiko uśmiechnęła się zimno. Wstała i nie patrząc za siebie, wyszła z gabinetu, cicho zamykając za sobą drzwi.

Nie spieszyła się, idąc do windy. Grzecznie kiwała głową mijanym współpracownikom. Nacisnęła ostatni guzik, ten na lądowisko.

Stanęła na dachu i spojrzała w górę. Nad nią było już tylko niebo. Szare, ukryte za warstwami smogu. Roześmiała się głucho. Niebo. Nie dla niej. I tak była już potępiona. Oddawała ciało potworowi, a wreszcie go zabiła. Powinna była zrobić to wcześniej, ale Antoni prawie ją przekonał. Prawie.

Podeszła na krawędź lądowiska.

Gdzieś, za jej plecami, ktoś krzyknął ostrzegawczo, gdy Kiko wspięła się na barierkę. Nie zareagowała. Wyciągnęła z kieszeni holofon. Przesunęła ekrany, wyszukała aplikację...

Miesiącami przygotowywali tę akcję. Ona hakowała połączenia. Inni podłożyli ładunki. Wielebny był bardzo dokładny. I miał doskonały oddział zakonspirowanych wojowników. Uśmiechnęła się ponuro. Tak, tatuś będzie z niej dumny. I zadowolony, że wreszcie się z nim zgodziła. Liam... Westchnęła, chwiejąc się na śliskiej barierce, prawie dwieście metrów nad ziemią. Miała nadzieję, że Liam zrozumie. Robiła to przecież także dla niego. Tylko tak mogła go ocalić.

Dotknęła ikonki.

Ilustracja: Bogusz Jaśniak

Autor o sobie:

Amator pisania opowiadań fantastycznych, z jedną skromną publikacją papierową na koncie. Na chwilę obecną kura domowa na utrzymaniu konkubiny. Niechętnie — dzień po dniu — zbliża się do 30. roku życia.

Franek Zarzecki

Brzydki Monferrado

I

Monferrado wyglądał przez okno, szukając wzrokiem pięknej Motle, która zwykła o tej porze ruszać wraz ze służbą pomiędzy stragany Targu Zielonego w poszukiwaniu najsłodszych egzotycznych owoców, nocą rozładowanych ze statków w porcie dalekomorskim. Lubił obserwować jej włosy, czarne i gęste, którym — zgodnie z południowym zwyczajem — pozwalała falować na wiejącym uliczkami wietrze znad morza. Z chęcią, za pomocą lunety — którą kiedyś nabył od pijanego kapra w tawernie morskich wilków — zaglądał w jej dekolt, patrzył na okiełznane gorsetem obfite piersi.

Nie unosiła na szczęście wzroku ku wysokim piętrom i poddaszom kamienic, gdyż mogłaby go dostrzec, a wtedy — pomyślał z pewnym żalem — zohydziłyby się jej te granaty i figi. Zresztą od niedawna w jej otoczeniu pojawił się pewien przystojny młodzieniec, a dziewczyna tak była zaaferowana rozmowami z nim, że straciła zainteresowanie nawet owocami.

Z rozmyślań wyrwało go skrzypienie drzwi; to służka, na której o poranku z trudem zrealizował swoje żądze, z obrzydzeniem uciekła z komnaty.

Monferrado popatrzył w nowy nabytek — lustro, zdobiące kąt pomieszczenia. Widział siebie: jedna noga za krótka i krzywa, druga prosta — ale za to pokryta głębokimi bliznami. Brzuch mocny jak kadłub wojennego okrętu — na nim zaś tatuaż przedstawiający jakiegoś plugawego demona ze wschodnich krain; w ślepia tego stwora spoglądały dziewczęta, które przychodziły obdarzyć go słodkim fellatio. Plecy zgarbione, obręcz barkowa krzywa na podobieństwo starego koła do łamania skazańców. Ręce jak splecione konopne liny, mięśnie twarde i naprężone, owinięte gęstą siatką żył. I wreszcie dokładnie przyjrzał się swojej twarzy w cichej nadziei, że coś się zmieniło. Krzywo zrośnięta szczęka była jak fundament złego domu. Kępy szczeciny wyłaziły spomiędzy oparzelinowych blizn niby mech czy porosty. Nieliczne czarne włosy wyglądały jak spalona strzecha. Jedynie w oczach nadal czaił się ogień.

Słowem — przyznał w myślach — monstrum.

Uśmiechnął się do lustra — wyszczerzywszy zniszczone zęby — licząc, że szkło pęknie. Ujawniłby się przynajmniej jakiś rozrywkowy pożytek z paskudnej aparycji. Ono jednak, zimne, pokazywało panoramę komnaty: kalekę na tle łoża z baldachimem i ściennej biblioteczki.

— Nie ma co się dziwić, że panny wolą patrzeć w oczy wytatuowanemu belzebubowi — mruknął. — Wydaje się bardziej sympatyczny.

Owinął się szlafrokiem, zgarnął pozostawiony przez służącą czepek i pokuśtykał na dół, czując każdym pokiereszowanym włóknem swojego ciała zmęczenie i narastający ból.

*

Zasiadł za stołem w sali jadalnej, pomiędzy garbusem, chromym, człowiekiem bez nóg, trzema karłami, paroma sierotami i ślepą wdową. Służące jęły znosić półmiski z potrawami. Przyjemny zapach ciepłego tłuszczu i ziół wypełnił pomieszczenie.

— Na zdrowie — rzucił, zadowolony z gwaru, jaki panował w jego domu. Z radością patrzył na różowiejące dzięki ciepłu pożywienia twarze. Cieszyły go odgłosy rozmów, szuranie ław i mlaskanie. Biedacy siedzieli obok niego i prowadzili namiastkę zwykłego życia.

Po chwili do sali żołnierskim krokiem wszedł wysoki mężczyzna o twarzy szlachetnej jak diament w królewskiej koronie i postawie herosa z antycznych podań. Z jego ramion spływała ciężka czerwona peleryna. Złote guzy błyszczały jak słońca nad morzem krwi.

— Witam szanowne towarzystwo — powiedział głosem donośnym jak ryk wojennej trąby. Rzucił w kąt napierśnik i odpiął pas. Pelerynę przewiesił przez ławę; materiał spłynął ku podłodze.

Ilustracja: Rafał Piotrowicz

Maluczcy kłaniali mu się i mamrotali powitalne formułki. Gospodarz tylko skinął głową. Młodzieniec dosiadł się i nałożył sobie strawy.

— Witaj, Brutusie — Monferrado rzekł do przybyłego.

Potem nachylił się ku chromemu, zwyczajowo przez większość dnia wysiadującemu w świątynnej bramie, i zapytał:

— Co tam na mieście?

— Włodarze stoczni wznosili modły — zaczął zagadnięty, siorbiąc soki potrawki z królika — by stolica wybrała nasze miasto na zimowy postój dla galer wojennych.

— To wiem — rzucił Monferrado.

— Panie, modły te znalazły boże uznanie — odparł chromy.

— Wielka jest mądrość niebios. Co jeszcze?

— Młode damy i chłopcy zachodzą w głowę, czy należy spowiadać się z podawania miłosnych dekoktów.

— Alchemika nie zwolniono jeszcze z wieży?

Ta wiadomość wydała się ważniejsza. Monferrado żałował, że nie podjął wtedy starań, by uchronić go przed zatrzymaniem. Wszak jedynie magiczne nalewki potrafiły uśmierzyć ból zadanych czarnoksięskimi mocami ran.

— Nie — wtrącił Brutus.

— Widać ktoś nowy zagościł w mieście. Muszę mu złożyć wizytę. Skontaktuj mnie z tym człowiekiem. A panny?

— Aaa — chromy rozdziawił usta — no tak. Panna Sara wyjechała do wiejskiej posiadłości. Panna Beatriz podupadła na zdrowiu. A panna Motle, jak już zapewne szanowny pan wie, ma adoratora.

— Wiem, wiem. Najbardziej niedostępne dziewczę w tym mieście zostało przez kogoś usidlone. To wyjaśnia, dlaczego ulice opustoszały z piękności. Nie ma na kogo spoglądać z okna — powiedział z pewnym żalem Monferrado. — Kim tak właściwie jest ten kochaś?

— Na imię mu Pierre. Kupiecki syn, ale nie z naszego miasta. Matrony w świątynnej ławie plotły, że zjawił się i z miejsca w sobie pannę rozkochał.

— Ciekawe wieści przynosi ten twój szpieg — roześmiał się Brutus. — O czym jeszcze opowiadają te matrony?

— Mówią, że to szanowny pan Monferrado rzucił klątwę na pannę Beatriz — szepnął chromy — bo nie sprzedała swej cnoty w zamian za zniesienie długów ojca.

— Co złego, to wina potwora — skwitował gospodarz. — A cnoty u niej jest tyle, co złota w rodowym skarbcu.

— Nie godzi się żądać od kobiety fizycznej miłości za pieniądze — mruknął Brutus.

— Nic od niej nie żądałem — żachnął się. — Poprosiłem jedynie o mały portrecik na ścianę. Tak nadzwyczajna uroda zasługuje na uwiecznienie.

Brutus popatrzył na niego i powiedział:

— Nie ma piękna bez szlachetności. Nie rozumiem, co ty widzisz w tych rozpustnych mieszczkach.

— A istnieje szlachetność bez piękna? — rzucił Monferrado. — Zresztą twoja szlachetność jest warta tyle, co twoja tarcza. Spojrzałbyś dalej, aniżeli jej brzeg, to byś zrozumiał.

Po chwili milczenia gospodarz obrócił się ku chromemu i rzekł:

— Nie zapomnij o kontakcie z alchemikiem. Jesień idzie, będę potrzebował czegoś na łamanie w kościach.

Monferrado wstał od stołu. Chromy wrócił do pałaszowania potrawki.

— Mało zjadłeś — powiedział Brutus. — Nie jesteś chory?

— Muszę omówić interesy, nim wieść o bożej łasce się rozniesie. Liny i smoła same się nie wykupią z magazynów, nie wspominając o płótnie… żarcie z powietrza się nie bierze, prawda?

*

— Na wstępie przypominam szanownym panom — zaczął podekscytowany Monferrado, zwracając się do swoich agentów handlowych — o wiążącym was zakazie konkurencji. Nie wspominając o konsekwencjach finansowych, chciałbym zwrócić panów uwagę na smutny los pana Johana, który pieniądze pozyskane za sprzedaż moich tajemnic kupieckich postanowił spożytkować na nierządnice w porcie i przydarzyło mu się kuku. Moja darmowa rada zatem brzmi: nie chodzimy na portowe kurwy. Przypominam również o tym, że detali niniejszej rozmowy nie możecie panowie omawiać nawet we własnym gronie.

Potem wyrzucił wszystkich do jadalni i jął spraszać poszczególne zespoły skrybów. Omówił w pierwszej kolejności czynności maskujące, potem sprzedaż konosamentów, hipoteki na kilku statkach i spichlerzu zbożowym, wydzierżawienie odpowiedniego procentu uprawnień z tytułu prawa składu — słowem: przyspieszone gromadzenie kapitału. Wskazał na sposób pozyskiwania dóbr, bacząc, by każdej z grup przypomnieć o tym, że pośród nich czai się szpicel-nadzorca, pilnujący wymogu poufności. Wyjął również z sejfu zawczasu przygotowane papiery spółki krzaka i wręczył je najbardziej zaufanemu człowiekowi.

Ocenił, że ryzyko jest spore, ale za to gra — warta świeczki.

— Na koniec jeszcze zasugeruję, by przed udaniem się w wyznaczone miejsca panowie zażyli stosownej kąpieli. Czystość wzmaga zdolności perswazyjne.

Później agenci, przebrani za wszelkiej maści żebraków i włóczykijów, powoli zaczęli się ulatniać.

*

Minęło kilka dni. Monferrado pracował nad księgami rachunkowymi, badając, czy spinają się finanse przedsięwzięcia. Popijał wywar z zamorskich ziół i sumował kolejne słupki liczb. Na dole tymczasem zaczęła się jakaś awantura.

— Co tam się, do jasnej cholery, dzieje? — ryknął.

Poznał kroki kamerdynera na schodach. Potem rozległo się pukanie do drzwi.

— Wejść.

Służący zajrzał do komnaty.

— Panie, ten świątynny żebrak żąda spotkania.

— Wpuść go.

Chromy, spocony, śmierdzący i zdyszany, wlazł do pomieszczenia.

— Panie mój, jakem tylko zobaczył, od razu przybiegłem.

— Przybiegłeś?

— Chromy nie znaczy kaleki.

— Nieważne. Co zobaczyłeś?

— Panie, panna Motle umarła i jej wypachnione truchło znieśli właśnie ku świątyni.

II

Następnego poranka Monferrado — samotnie i w przebraniu, gdyż oficjalnie by go na pewno przepędzono — odziany w jeden z tych pustynnych strojów, które świetnie chronią przed złośliwym piaskiem i słońcem, a tym samym pozwalają ukryć ułomności ciała oraz tożsamość, podpierając się kosturem, ruszył ku świątyni jeszcze raz popatrzeć na piękne oblicze panny Motle.

Szaty z wyszytymi konstelacjami gwiazd i szczelne nakrycie głowy nie budziły na pełnych przybyszów ulicach szczególnej uwagi. Istnienie dalekomorskiego portu oraz bogata kupiecka tradycja przyciągały rozmaitych ludzi z najdalszych zakątków świata. Na miejskich targach mieszały się różne języki, różne zapachy ludzkiego potu, wreszcie różne wierzenia. Miasto było przychylne tak długo, jak długo wszyscy oddawali najwyższą cześć jedynemu prawdziwemu bogu — mamonie.

Tym większe było rozczarowanie Monferrado, że — choć z takim neofickim zapałem poświęcił się temu kultowi — miasto nie chciało go zaakceptować.

Słońce wczesnego września z trudem zwalczało chłód nocy, naniesiony między ulice znad morza. Blade promienie odbijały się od miedzianych hełmów wież i iglic zdobiących dachy miejskich magistratur. Przeświecały pomiędzy kolumnami świątynnej dzwonnicy jak przez palce, rzucając na białe ściany domów wieloznaczne cienie.

Monferrado kuśtykał, stukając kosturem po białych kamieniach, którymi wyłożono centralne ulice. Powoli zbliżał się ku Wielkiemu Targowisku. Narastał zapach pieczonego chleba i gorących mięs, w powietrzu wirowały drobiny suszonych przypraw, znad dzbanów i imbryków unosiły się pary wrzących egzotycznych napojów. Wielobarwne papugi skrzeczały na żerdziach, w klatkach skakały małpy. Komuś z postronka zerwało się przedziwne zwierzę o ciele świni, ale pysku psa, i pobiegło między straganami, wzbudzając popłoch pośród miejscowych handlarek ryb. Gdzieniegdzie, pod jedwabnymi baldachimami najbogatszych kupców, błyskały ostrza i klejnoty, wykradzione z pradawnych grobowców. Za skarbami z pewnością wlokły się klątwy bezimiennych magów.

Nie ma co się dziwić, że — mimo sprawnej pracy smutnych urzędników — szarlatani wyrastają jak grzyby po deszczu.

Pogrążony w rozważaniach, dotarł wreszcie do świątyni.

*

Z wnętrza, potęgowane echem, dochodziły żałobne zawodzenia.

Monferrado sforsował wysoki schodek i spojrzał ku górze. Tympanon zdobiła figura świętego z włócznią i tarczą, stojącego na stosie pomordowanych maszkar i monstrów. Paskudni ludzie o nienaturalnych ciałach wywalali przerośnięte jęzory i przewracali oczyma, jeszcze paskudniejsi nieludzie o ciałach psów i pająków, wieloręcy i bezręcy, ale za to obdarzeni trzema parami nóg, wężowe i szczurze kreatury — wszyscy oni wili się w śmiertelnym spazmie ku większej chwale bożego wojownika.

W przedsionku oczywiście czaił się chromy.

— Bieda, bieda, miłosierny panie — mamrotał, ukazując pokrzywioną nogę i wystawiając przed siebie obtłuczony garnuszek na drobniaki. — Daj grosik…

Monferrado, zadowolony ze skuteczności przebrania, minął go i wszedł do świątyni.

Po drugiej stronie głównej nawy w wejściu do bocznej kaplicy tłoczył się spory tłum ludzi. Mężczyzna poznał po kolorach ubrań przedstawicieli co bardziej znamienitych mieszczańskich rodów. Nie było, co prawda, najmożniejszego patrycjatu, ale też rodzina zmarłej nie legitymowała się zbyt przytłaczającym bogactwem.

Zakładał, że większość przybyłych zjawiła się w świątyni wyłącznie z kurtuazji; wszak niezbyt często się zdarza, by młode panny schodziły z tego świata jeszcze przed zaślubinami. Tymczasem na twarzach wielu osób ujrzał autentyczny żal. Popatrzę trochę, pomyślał, bo szkoda zapomnieć takiej dziewczyny. Nawet przed sobą nie mógł skłamać, że przyszedł oddać zmarłej ostatni hołd. Chciał popatrzeć na nią z bliska, by mieć co wspominać w samotne noce. Poczuł się ostatecznie jak mucha, która krąży nad trupem w poszukiwaniu najcieplejszego zakamarka do złożenia jaj. Poza tym ciekawiła go zagadkowość tej śmierci.

Zbliżył się ku żałobnikom, ale ci, którzy stali na zewnątrz kaplicy, spojrzeli na niego jak na obcego, który się zagubił. Wyznawcy pustynnych bóstw raczej nie mają powodów, by zapuszczać się w trzewia świętych katedr. Nie zważając na zgromadzonych, przecisnął się ku kracie, oddzielającej kaplicę od nawy. Furta była otwarta, ale pomieszczenie zapełniło się już rodziną. Nie mógł bliżej podejść. Z drugiej strony to miejsce mu wystarczało.

*

Posadzka kaplicy znajdowała się sporo poniżej poziomu katedralnej podłogi. Na schodach tłoczyło się wiele osób, Monferrado natomiast, jako dość wysoki człowiek, nie miał problemu, żeby dostrzec ponad ich głowami zmarłą. Trumna stała na katafalku przed ołtarzem świętych biczowników.

Martwa Motle, ubrana w sinobladą suknię, wydawała się nienaturalnie długa. Jej włosy spleciono w czarny warkocz, twarz przesłonięto woalką. W zimne dłonie wciśnięto złoty pieniążek na podróż do lepszego świata i tabliczkę z wizerunkiem świętego, gdyby jednak tam nie trafiła. Dookoła trumny stały smukłe świece, światełka migotały, duszone ciężkimi oddechami. Przy ołtarzu zapalono kadzielnicę.

Monferrado również poczuł żal, że los zabrał bodaj najwartościowszą spośród kobiet, które podziwiał. W rzeczywistości przecież jej nie znał, nie pisał liścików, nie składał propozycji. Jedynie podglądał ją przez lunetę i — złapał się na tym — tak naprawdę obcował jedynie z wykreowanym przez własną wyobraźnię wizerunkiem, obrazkiem zapewne całkowicie nieprzystającym do pierwowzoru. Zmierzył wartość człowieka jego wyglądem, co — mając na uwadze własną sytuację — uznał za żałosne. Wrócił wobec tego do łapczywego zapamiętywania detali — długości rzęs, kształtu oczu, wypukłości kości policzkowych, kroju ust — jak cudownie nadawałyby się do...

Czując unoszący się z kadzielnicy dym, Monferrado zdziwił się, że tak szybko ciało musiało zacząć cuchnąć. Przyzwyczaiwszy się jednak do gryzącej woni, wyodrębnił zeń zapachy imbiru i cynamonu oraz coś jeszcze — coś, czego osoby obeznane nigdy nie zapomną — jakby lepki smród piwnicznego kurzu.

Zaniechał fantazji i rzucił okiem w kierunku najbliższych dziewczyny, szukając tam twarzy owego amanta. Dostrzegł go — czarne i kręcone włosy, wysokie czoło, kremowa skóra, mocno zarysowana szczęka. Wyglądał trochę jak Brutus, ale bez tej aury naiwnej świętoszkowatości, która mogła się podobać jedynie starym dworskim babom; zdawał się wiedzieć, czego pragną kobiety i czego chciał on sam. Monferrado przeniósł wzrok na zmarłą, próbując dostrzec konkretne znamiona czarnoksięskiej ingerencji w długość jej żywota. Żałował, że nie mógł podejść bliżej, bo smród wschodnich magów coraz bardziej drażnił nozdrza.

— Uspokój się — mruknął jeden ze zgromadzonych, widząc, jak Monferrado się wierci.

On tylko przewrócił oczyma, zasłonięty pustynnym strojem.

Tymczasem w kaplicy zrobiło się zamieszanie. Żałobnicy jęli odsuwać się od trumny, przez co ci z dalszego szeregu zaczęli napierać na kratę i wyjście. Ktoś zaczął krzyczeć, ktoś przewalił piedestał z kadzielnicą — gryzący dym buchnął i zasnuł pomieszczenie niewyraźną mgiełką.

— Moja córeczko! — Kobiecy głos. — Ty żyjesz!

Zgromadzeni, tratując się nawzajem, zaczęli przepychać się przez wąski otwór wyjścia z kaplicy. Monferrado widział, jak starsza kobieta idzie powoli w stronę katafalku.

— Uciekajcie!

Z trumny, wykonując niezgrabne ruchy jak kukła, wychodziła Motle. Odrzuciła wizerunek świętego, złotą monetę upuściła. Zaplątała się w suknię i upadłszy, pacnęła mięsiście głową o marmurową posadzkę. Ludzie z odległości przyglądali się temu, krzycząc i płacząc. Jęki rezonowały pod gwieździstym sklepieniem. Dwie matrony zemdlały. Z przedsionka biegli klerycy i straż świątynna. Ojciec dziewczyny stał na schodach kaplicy. Matka przykucnęła, chcąc pomóc córce wstać.

— Nie! — krzyknął Monferrado, ujawniając swoją tożsamość. — Zabierzcie starą stamtąd!

Jego głos utonął w harmidrze, ale stojący obok przypomnieli sobie o nim. Ktoś zwrócił uwagę na tajemniczą maskę na głowie, ktoś inny na magiczne znaki na połach szaty. Ktoś wreszcie zerwał okrycie z jego głowy.

— To Satyr!

— Łapać czarownika!

— Ratujcie kobietę!

Tymczasem w kaplicy Motle odgryzła matce trzy palce i nos. Ojciec zaś, oprzytomniały na widok krwi, ruszył na pomoc żonie. Niektórzy żałobnicy rzucili się do ucieczki, inni jęli wznosić modły. Paru rozgarniętych zaczaiło się przy furcie, by ją zatrzasnąć zaraz za rodzicami dziewczyny, jak tylko uciekną z pomieszczenia. Strażnicy świątynni przepychali się przez ciżbę modlących się żebraków, rozbudzonych hałasem. Co odważniejsi żałobnicy rzucili się na Monferrado, chcąc go pochwycić.

— Zły!

— Czary w przenajświętszej katedrze!

— Wszyscy święci, ratujcie nas od złego.

Ojciec Motle chwycił żonę i oboje uciekli z kaplicy. Dziewczyna jeszcze raz runęła jak długa na posadzkę. Monferrado wyrwał się i rzucił do ucieczki.

— To czarownik!

— Potwór magiczny.

— Zło wcielone na kulawych nogach.

— Monstrum! Nekromanta!

— Na stos!

Strażnicy dopchali się wreszcie do kraty i pałkami zaczęli odpychać Motle, chroniąc swoich kolegów, którzy zakładali sztabę na furtę. Monferrado, kulejąc, biegł między biedakami, sierotami, kalekami i innymi wyrzutkami, ci zaś, wijąc się i krzycząc, obłapiając goniących go, podkładając im nogi, spowalniali pościg. Mężczyzna dopadł wyjścia z katedry.

— Faunie, dopadniemy cię!

— Będziesz płonął!

— Czarowniku, dlaczego zabiłeś moją córkę?

Najzagorzalsi wciąż za nim biegli.

Na zewnątrz wytykano go palcami.

Monferrado ruszył przez plac, ale noga w końcu odmówiła posłuszeństwa i się przewrócił.

Żałobnicy zareagowali jak sfora wygłodniałych psów, które dostrzegły, że ofiara opada z sił. Rzucili się w jego kierunku. Ze świątyni wybiegały kolejne osoby, które podnosiły kamienie i zgniłe owoce, a potem ciskały nimi w stronę gramolącego się na nogi Monferrado.

Błysnęły w dłoniach sztylety i puginały. Wyszczerzyły się zaślinione zęby. Oczy drgały w szaleństwie. Przechodnie i kupcy rozpierzchli się, uciekając przed rozlewem krwi.

Monferrado pomyślał, że to już koniec, ale pomiędzy nim a żałobnikami wyrósł jak spod ziemi Brutus. Odziany w błyszczący napierśnik, wysoki hełm z czerwonym końskim ogonem oraz grube nagolenniki był jak posąg. Jego peleryna łopotała niczym żagle podczas burzy. Zdzielił pierwszego nadbiegającego drzewcem włóczni w brzuch, drugiego grzmotnął kantem tarczy. Obracając się, kopnął trzeciego tak, że ten się przewrócił. Następnie złożył się do pozycji obronnej przeciw kolejnym mężczyznom. Ci zatrzymali się.

Monferrado nie oglądał się za siebie. Wierząc, że Brutus sobie poradzi, wstał i ile sił w nogach ruszył do bezpiecznego schronienia wewnątrz kamienicy, przeklinając jednocześnie swoją głupotę i bezrozumność.

Z dala dochodziły krzyki.

*

Po południu przybyła władza. Strażnicy Rady Przeciwdziałania Magii stali obok przedproża. Alfonso, mężczyzna o twarzy tak smutnej, że ściany zdawały się płakać, a łzy — skraplać na okiennych szybach, usiadł przy stole w jadalni. Czerwień jego szaty odznaczała się na tle szarawych tynków.

— Tracicie, oj tracicie, panie Monferrado z wiekiem na sprycie. Ustroić się jak czarodziej i urządzać cuda w katedrze… Pewnie to miało być przebranie. Pan się cieszy, że pana tam nie rozszarpali albo nie spalili. Z pańską aparycją to bym nie chodził po pogrzebach, a się ewentualnie do cyrku wybrał. — I dodał: — Poszukać tam zatrudnienia.

Monferrado, obolały po porannych zajściach, siedział na krześle. Nadwyrężona noga nie pozwalała o sobie zapomnieć, naruszone blizny paliły żywym ogniem. Byłoby gorzej, gdyby nie zapasy od alchemika — one zaś powoli się kończyły.

— Cudów, wypraszam sobie, nie czyniłem.

— Zdaję sobie sprawę. — Alfonso uśmiechnął się. — Cudotwórca zacząłby od siebie.

— Przedni żart…

— Przechodząc do konkretów. — Głos urzędnika stężał. — Co pan tam robił w tym kościele?

Monferrado począł ostrożnie referować przebieg zdarzenia, pomijając swoją jednostronną relację ze zmarłą, jak również plotki o alchemiku i domysły w związku z pojawieniem się przystojnego amanta — Pierre'a. Nie chciał wyjawiać inkwizytorowi swoich podejrzeń. Czuł, jak w jego umyśle odradza się iskierka dawnego żaru intelektualnego zaangażowania — ta sama, która kiedyś pchnęła go za morze do walki z rosnącą potęgą wschodnich magów, a następnie brutalnie stłamszona pojmaniem i niewolą u czarnoksiężników. Przypomniał sobie tortury i zabiegi, którym go poddano, wszczepiając ból w każde włókno jego ciała. Patrząc na Alfonso, doszedł do przekonania, że przy złych magach dzisiejsi członkowie oficjum, rozleniwieni latami spokoju, będą jak dzieci, więc — mając tak wyraźne podejrzenie — należy sprawy wziąć we własne ręce. A jeżeli się mylił — przynajmniej uchroni nowego alchemika od osadzenia w wieży.

Poza tym o iskierkę należy się zatroszczyć. Zaś podmuch stosu po prostu ją zgasi.

III

Nastało późne popołudnie. Lektyka powoli przemierzała ulice. Monferrado na wszelki wypadek nie wychylał się i szczelnie zaciągnął zasłonę.

Po odejściu smutnych panów pod jego kamienicą zrobiło się spore zbiegowisko oszołomów. Ciskali warzywami, jajami i kamieniami w okiennice, na szczęście zamknięte przez nadzwyczaj zapobiegliwego kamerdynera. Śpiewali modły, odprawiali gusła na odpędzenie demonów, ktoś skorzystał z okazji, by sprzedać fałszywe odpusty. Pojawił się również jakiś domorosły egzorcysta, który nawoływał do spalenia diabelskiego siedliszcza. Paru wariatów nawet chciało wcielić jego plan w życie, ale tych akurat szybko zgarnęła ogniowa straż. Wreszcie ktoś zapchał gównem rzygacze.

Efekt był taki, pomyślał z przekąsem Monferrado, że stali bywalcy jego jadalni pozostali tego popołudnia głodni.

*

Dotarł w okolice katedry. Na placu nie było kupców. Za to dookoła świątyni stał kordon miejskich pachołków, straż, jacyś najemni wojowie, marynarze oraz powołani pod broń liczni przedstawiciele cechu bednarzy, którzy pod komendą czerwonych urzędników pilnowali, by nikt nie wszedł do środka. Najwyraźniej oficjum nie miało pomysłu — albo odwagi — na rozwiązanie hałasującego w świątyni ożywionego problemu.

Po pewnym czasie do lektyki wsiadł Brutus. Monferrado dostrzegł na jego twarzy ślady porannego starcia. Przypomniała mu się rzeźba nad katedralnym portalem.

— Mam nadzieję, że zbytnio nie ucierpiałeś.

Mężczyzna nie odpowiedział.

— To jest… — zawiesił głos — chciałem ci podziękować.

— Dobrze — mruknął Brutus. — Dobrze, że nic się nie stało.

Z oddali docierały odgłosy modlitwy i łomotanie dzwonków.

— Mam pewne podejrzenia… — zaczął Monferrado.

— Więc porozmawiaj z Radą.

— To są zakute łby. Trzeba pogadać z tym kochasiem. Moim zdaniem sięgnął po jakieś specyfiki, bo nie jest możliwe, żeby ot tak rozkochał w sobie Motle. Ona była niedostępna jak morska twierdza.

— W twoim świecie uczucia można wzbudzić tylko pieniądzem lub urokami.

— W moim świecie — rzucił Monferrado — jestem tylko ja i moje lustro. A twój, tak na marginesie, wcale nie jest lepszy.

Patrzyli przez chwilę na siebie.

— Zapomnij. Nie będę uczestniczył w jakichś brudnych interesikach.

Brutus wysiadł z lektyki.

*

Monferrado spotkał się z zatrudnionymi przedstawicielami handlowymi.

Próbował się skupić na tym, co młodzi skrybowie referowali. Ból, wywołany porannymi zdarzeniami, skutecznie to uniemożliwiał. Mężczyzna pochłonął, co prawda, flakon jakiegoś alchemicznego wywaru, ale najwyraźniej potrzebował więcej. Klątwa-tortura, zaszczepiona przed laty w jego pokiereszowanym ciele, domagała się stałego kontaktu z magią, inaczej ból narastał — szczególnie wobec wzmożonej aktywności i urazów. Co gorsza, ciało stawało się coraz bardziej odporne na nadnaturalne moce. Z czasem proste i łatwo dostępne mikstury — jak płyn na wygładzanie zmarszczek czy zwalczenie ciężkiego kaca — przestały mieć jakąkolwiek wartość, silniejsze zaś były jak rozcieńczona i ciepła wódka.

Tyle a tyle metrów płótna w magazynie Fleurbotiusa, tyle a tyle za metr… Próbował mimo wszystko szacować w myślach propozycje targowe, ale nie potrafił osiągnąć sensownych rezultatów. Wartości rozjeżdżały się w jego głowie. Ból był jak ziarno piasku wrzucone w tryby misternego zegara. Zegar zaś wymagał naoliwienia — znaczy się kolejnych fiolek magicznych dekoktów. Niechby to była nawet czarodziejska maść na czyraki!

Skrytka tymczasem była już pusta.

— Dość, dość, do cholery! — krzyknął w końcu. — Po co ja was zatrudniam? Jako chłopców na posyłki? Dostaniecie ode mnie dziesięć procent, liczone od zejścia poniżej ceny rynkowej. Wynieście się stąd i przestańcie zawracać mi głowę!

— Ale…

— Nie ma ale. Nie. Dam wam po dwanaście procent, ale jak któryś coś spieprzy albo jeszcze raz przyjdzie truć mi dupę, to was wszystkich zapakuję na statek i sprzedam do Nowego Świata na plantację cukru. Won!

Czuł, że go mdli. Poczekał, aż skrybowie wyjdą i zwymiotował. Potem poszedł się przespać.

*

W nocy chromy i jego znajomek spod ciemnej gwiazdy zawitali do kamienicy Monferrado. Portowy zabijaka był tak wysoki, że musiał się schylić, by przejść przez drzwi. Miał na głowie kapelusz z szerokim rondem. Niebieska kamizelka odsłaniała żylaste ramiona, po których pełzały koślawe tatuaże.

— No, szanowny panie, my na rozkaz.

— Idziemy.

Tym razem nie ryzykował pstrokatego stroju. Uznał, że w nocy nikt go nie rozpozna, w szczególności w towarzystwie tych dwóch, więc pozostał przy ciemnej sukni, jaką zwykli nosić wagabundzi i proszalne dziady tego świata.

— Udane miał szanowny pan przebranie w świątyni.

— Poznałeś mnie?

— Tak, ale nie chciałem panu radości psuć.

Ruszyli w ciemną noc.

— Gdzie jest ten cały Pierre?

— W porcie, szanowny panie — szepnął chromy. — U jednego takiego znachora.

— Leczy złamane serce — rzucił Monferrado.

— Raczej syfy na chuju — charknął znajomek chromego.

— Nie dało się tego trafniej ująć… — mruknął kupiec.

Tamten wyszczerzył zęby.

Przemykali najciemniejszymi zaułkami, bocznymi uliczkami, zapleczami kramów i magazynów — drogami znanymi chyba tylko najwytrwalszym szczurom. Księżyc co jakiś czas wyłaził zza spiczastych dachów. Blade światło padało na szpetne mordy przemierzających zakazane trasy mężczyzn.

Na teren portu wyszli jakimś kanałem. Z oddali słychać było szczekanie psów i nawoływania strażników spichrzowych. Znacznie bliżej jednak, poprzylepiane do miejskiego muru jak naniesiony wraz z przypływem szlam, stały dziesiątki tawern, zapchlonych noclegowni, chętnych zamtuzów, kramików i nadzwyczaj cichych świątynek morskich bogów. Ciężko zarobione na dalekich oceanach pieniądze przelewały się tu jak słona woda przez pokład.

— Tamten budynek — wskazał chromy.

— Chłopaczek sam tu przylazł? — zapytał Monferrado.

— Nie, wziął straż.

— I co z nimi?

— Zostaw to nam. — Portowy zabijaka znów wyszczerzył kły, wyciągając zza pasa poszczerbiony rzeźnicki nóż.

Ostrze błysnęło w świetle księżyca.

— Chyba nie macie zamiaru ich zabić? — Szybko zorientował się, że źle sformułował przekaz, i dodał: — Za trupy nie płacę.

— Dobra, dobra.

*

Znachor, okazało się, przyjmował w wynajętej od burdelmamy izbie. Mężczyźni, wszedłszy do budynku, napotkali w sieni smutne stare kurwy, bez większych nadziei czekające na klienta. Na ławie pod ścianą siedziało dwóch sługusów Pierre'a.

— Jak statki wrócą z jesiennych szlaków — powiedział portowy zabijaka — to dziewczynki przez miesiąc na dupie nie usiądą.

Portowiec podszedł do zamkniętych drzwi. Jeden ze sługusów chciał zastąpić mu drogę. Zabijaka trzasnął go w twarz i od razu kopnął w klatkę piersiową drugiego mężczyznę, który nie zdążył się zerwać z ławy. Chwycił pierwszego żylastą łapą i przyłożył mu rzeźnicki nóż do szyi. Z draśniętej skóry popłynęła strużka krwi.

— Rusz się, piździelcu, a wypruję wam obu bebechy i was nimi uduszę.

Przerażony strażnik zamarł w bezruchu.

Monferrado przyznał w myślach, że chromy potrafił obsadzać właściwych ludzi we właściwych rolach. Może to jemu trzeba było zlecić prowadzenie spraw przedsiębiorstwa. Z uśmiechem pomyślał o płonących nocą magazynach konkurencji.

Obaj weszli do izby.

*

Znachor, najwyraźniej przyzwyczajony do najść, nawet nie podniósł wzroku znad moździerza, w którym rozbijał cuchnące rybą ingrediencje. Pierre zaś zerwał się z zydelka i rzucił w kąt pomieszczenia, wyszarpując z pochwy krótki mieczyk. Skulił się jak pies, dostrzegłszy portowego zabijakę i swoich obezwładnionych sługusów.

— Czego chcecie? — krzyknął młodzieniec. — Pieniędzy?

Chromy wyciągnął własny nóż, po czym przymknął drzwi od pomieszczenia.

— Porozmawiać, panie kolego — powiedział Monferrado.

Wieczór dostarczył mu wiele emocji i mężczyzna wreszcie, po latach marazmu, poczuł mocniejsze bicie serca. Niemalże słyszał, jak krew buzuje pod skórą. Jak za dawnych czasów, zanim jeszcze zrobiono z niego tę karykaturę człowieka. Zapomniał na moment nawet o bólu.

— Co? — Chłopak zdawał się być autentycznie zaskoczony. — Ty, ja ciebie kojarzę. Jesteś tym czarownikiem ze świątyni...

— O nie, wypraszam sobie. — Monferrado uśmiechnął się i, parafrazując słaby żart inkwizytora, dodał: — Jakbym potrafił czarować, to zrobiłbym z siebie większego pięknisia niż ty.

— Powiem o tym najściu sędziemu miejskiemu!

— Mów, chwal się wizytami w takich przybytkach.

Znachor w międzyczasie skończył ubijać śmierdzącą breję i zaczął ją przelewać do zawieszonego nad paleniskiem kociołka.

— Motle umarła przez jakieś czarnoksięskie sztuczki... — zaczął Monferrado.

— Na mnie nie patrzcie — wtrącił znachor. — Ja tu uprawiam medycynę naturalną.

— Czujemy — dodał chromy.

— ...akurat wtedy, kiedy ty się napatoczyłeś. Wiem zaś ze swoich źródeł, że po mieście krążą różne specyfiki, którymi, co powinieneś wiedzieć, interesuje się również Czerwona Rada.

— Ja nie korzystałem z żadnych specyfików.

— Żebyś nie musiał się im tłumaczyć. Mnie tak naprawdę interesuje ten alchemik. — I dodał z satysfakcją: — Ty jesteś tylko pchłą.

— Jak ci wszystko powiem, to mnie puścisz, tak?

— Tak.

Pierre odłożył miecz i nachyliwszy się ku mężczyznom, wyszeptał:

— Alchemika nazywają Riquelme. Skontaktować się można z nim tylko za pośrednictwem kramu korzennego przy Targu Morskim.

— Dobra, dobra. A konkretnie jak?

— Trzeba zagadać do niskiego, rudego sprzedawcy i przekazać mu hasło: „nigdy nie pij palonych ziaren kawy ze złocistą demerarą”.

— Ale z was konspiratorzy — mruknął chromy.

— Przechytrzyli cię, co? — zaśmiał się Monferrado.

Korciło go, by dopytać o różne szczegóły związane z Motle, ale ostatecznie zadał tylko jedno pytanie:

— Podałeś jej eliksir miłości, prawda?

— Tak — Pierre odparł z westchnieniem.

— Zwiewaj z miasta, kolego.

IV

Wczesnym świtem przed wrotami kamienicy Monferrado ustawił się orszak znamienitych postaci. Począwszy od rajcy miejskiego Anzelma, poprzez przedstawicieli rady kupców dalekomorskich — w poczet których zaliczał się ojciec nieodżałowanej Motle — kończąc na poturbowanych w zajściach dnia poprzedniego młodzieńcach wraz z konsyliarzami. Herold załomotał w drzwi, a potem zaczął deklamować ogłoszenie odnoszące się do celu wizyty.

Monferrado nakazał wpuścić przybyłych i ugościł ich w sali jadalnej. Zapach gotowanego królika, smród niemytych ciał posilających się biedaków oraz pachnidła przybyłych zmieszały się, tworząc nieznośny odór. Gospodarz poczuł narastające pulsowanie w skroniach.

Goście z obrzydzeniem popatrzyli na sieroty, wdowy i kaleki.

— Przyszliśmy w sprawie zadośćuczynienia — zaczął rajca Anzelm — za krzywdy, jakie wyrządził pan, panie Monferrado, oraz zamieszkujący tu zbir imieniem Brutus, tym oto szanownym patrycjuszom.

— Ohyda — ktoś szepnął.

— Ciągnie swój do swego.

— Spraszać plebs w kamieniczne mury.

— Przodkowie fauna muszą się w grobach przewracać.

— Jest pan, panie Monferrado, tak paskudny, że pan musi płacić chlebem za obecność drugiego człowieka. Inaczej nikogo by tu nie było. Sam pan by...

— Panowie nie chcecie usiąść, to sobie stójcie — przerwał mu Monferrado, czując jednak lodowaty chłód.

Do sali wkroczył Brutus.

— Barbarzyńca przyszedł.

— Zapłacić za okaleczenie mojego syna!

Zasiadł obok Monferrado.

— Zaciekawiły cię jednak brudne interesiki? — szepnął zjadliwie Monferrado.

— Uznałem, że nie powinieneś być sam.

— Do rzeczy! — Gospodarz przerwał paplaninę gości. — Czego ode mnie chcecie?

— Sprawiedliwości.

— Jakiej sprawiedliwości? To wyście mnie chcieli wczoraj rozszarpać pod katedrą.

— My nie o tym mówimy. Wtedy były emocje.

— Pan zaś szanowny sam sprowokował atak na siebie. Po co była ta błazenada.

Monferrado domyślił się, że Alfonso musiał już się z nimi rozmówić i rozwiać plotki o jego udziale w ożywieniu Motle.

— Nas, szanowny panie, sprowadza ta haniebna okoliczność, że ten tu bandyta, hołdujący barbarzyńskim zwyczajom, ubóstwiający fizyczną siłę, potomek plemiennych wojów, podniósł rękę na patrycjat!

Brutus siedział z kamienną twarzą. Obelgi zdawały się po nim spływać jak woda. Lecz Monferrado miał wrażenie, że jest z nim jednak jak ze starym posągiem i gołębiami — gówno w końcu zalepia rysy i detale, pozostawiając jedynie niewyraźną bryłę. Specyficzna szlachetność wojownika stanie się w końcu jedynie wyszydzaną karykaturą rodem z bajań.

— Ten człowiek mnie ocalił przed wami jak, nie przymierzając, przed sforą dzikich psów.

— Wydaj go nam na sąd.

— To on jest dzikim psem. Do wieży z nim!

— Godzi się wskazać — rzekł Anzelm — że po ogłoszeniu Wielkiej Swobody nasze miasto łaskawie pozwoliło takim jak on pozostać w obrębie murów, ale pod pewnymi warunkami...

— Ile chcecie? — Monferrado w końcu nie wytrzymał.

Nadal nie mógł odpędzić od siebie tego zimna.

— Sześć tysięcy stołecznych koron. — po chwili milczenia ryknął jeden z przedstawicieli kupców dalekomorskich.

— Skurwysyny — szepnął gospodarz. Potem głośno oświadczył: — Dam trzy tysiące i idźcie precz.

— Pięć! — zawołał kupiec.

— Cztery! — wrzasnął młodzieniec.

— Panowie — wtrącił się znów rajca Anzelm. — Jedynie zgoda buduje dobrobyt. Trzy tysiące pięćset?

— Niech będzie!

— Niech będzie — odparł Monferrado. — A teraz wynoście się.

Był zupełnie zaskoczony nieoczekiwanym przebiegiem sprawy. Wytrącono go z równowagi. Stracił fortunę. Dotarło do niego, że akcję z flotą wojenną najprawdopodobniej trafił szlag. Chyba żeby zastawić dom… Na szczęście zimno zaczęło ustępować.

— Dobrzy panowie — zajęczały nagle sieroty.

— Wdowie grosik.

— Beznogiemu dwa grosiki za dwie nogi.

— Tacy bogaci.

Sierotki obłapiły poły kaftana rajcy Anzelma. Beznogi zlazł na podłogę i jął pełznąć w stronę kupców. Karzełki poczęły tulić się do butów młodzieńców.

— Panowie dobrodzieje, weźcie nas pod opiekę — wiły się i jęczały. — Dobrzy panowie, z serca dla nas...

Goście, odpychając plebejuszy, wraz ze strażnikami, rozdającymi na lewo i prawo razy pałkami, cofali się w obrzydzeniu ku wyjściu. Poplamieni tłuszczem i brudem wybiegli wreszcie z kamienicy. Biedota zaś wylała się za nimi na krużganek jak fala i dopiero tam się zatrzymała.

*

Monferrado poszedł popatrzeć, co się dzieje na ulicy. Gdy wrócił, Brutus wyławiał z miski kawałki królika i jadł. Biedota się rozeszła, poruszona zdarzeniem i targiem dobitym na kwotę, która przerastała ich zdolności poznawcze. Na podłodze walały się resztki.

— Lubi cię ta twoja biedota.

— Żreć lubią.

— Strażnicy nie żałowali im razów, a oni mimo to chcieli się odwdzięczyć za twoją krzywdę.

— Gówno prawda. Zobaczyli, że bezkarnie mogą ich obrzygać swoją obrzydliwością.

Monferrado nałożył sobie potrawki.

— Nigdy cię o to nie pytałem — zaczął. — Dlaczego właściwie stąd nie odszedłeś? Północne królestwa przecież honorują dawne tytuły szlacheckie wolnych miast. Z tego, co wiem, po ustanowieniu Swobody wiele wydziedziczonych z rycerskiego statusu rodzin wyemigrowało w poszukiwaniu szacunku.

— Honor i przywiązanie do ziemi przodków to nie są rzeczy, które wy, kupcy, bylibyście w stanie zrozumieć. Tradycje trzeba kultywować. Zdolność do niewzruszonego ponoszenia cierpienia również jest przymiotem szlachetności.

— Dobra, skończ te gadki.

— Sam zacząłeś.

— Z twoich opowieści wynika, że ze mnie byłby pierwszy rycerz tego miasta.

— Nie martw się. Nie byłbyś.

Monferrado skwitował tę uwagę milczeniem i również wrócił do jedzenia.

*

Wizyta w sklepie — punkcie kontaktowym tajemniczego alchemika — przebiegła zaskakująco szybko. Monferrado posłał swego kamerdynera, samemu — wraz z Brutusem — czekając w lektyce. Sługa wrócił z adresem i instrukcjami, nabywszy dodatkowo skrzynkę przednich ziaren kawy.

Monferrado nie zaprzątał sobie długo głowy porannym targiem z patrycjuszami. Był na siebie zły, że dał się im tak łatwo podejść gadką o samotności. Żałował też nieco kwoty, którą przy zachowaniu jasności umysłu można było stargować poniżej tysiąca koron. Niepokoiło go za to, że impreza z zaopatrzeniem floty wojennej stała się nagle tak ryzykowna. Z drugiej strony nie miał wątpliwości, że biedota przychodzi po jedzenie; było też oczywistym, że Brutus w żadnym stopniu nie jest zainteresowany majątkiem, więc o ich przyjaźni stanowiło zapewne wspólne dla obu odszczepieństwo. Zresztą Brutus był jedynym w miarę prawdziwym człowiekiem w jego otoczeniu i warto było dać za niego każde pieniądze. Gdyby coś rzeczywiście mu się stało… Monferrado zapewne zostałby zupełnie sam. Tego zaś wolał uniknąć.

Mężczyzna był pewien, że Brutus nie podziękuje za wyłożenie pieniędzy; spadkobierca dawnych rycerzy byłby gotów dać się pochwycić i osadzić w wieży, byleby sprostać honorowej nieustępliwości. Wojownik z chęcią stałby się męczennikiem kupieckiej niesprawiedliwości. W tym kontekście bycie wykupionym od sądu musiało stanowić dla niego gorycz, trudną do przełknięcia.

— Rozmawiałem z chromym — zaczął. — Inkwizycja w końcu pozbyła się Motle.

— A co zrobili?

— Smutni panowie ustalili, że do portu zawinęły okręty, transportujące najemnych hoplitów. Zapłacili im, a piechurzy poszli i nadziali ożywienicę na włócznie, by ją unieruchomić. Potem związano ją łańcuchami i spalono za miastem.

— Skuteczny sposób.

— Owszem.

*

Pod wieczór spotkali się w ustalonym miejscu, przy wejściu do oficyny na tyłach jednej z kamienic w rzemieślniczym rejonie miasta. Wypowiedzieli kolejne tajemne hasło. Otworzył im zgarbiony starzec.

— Mistrz czeka na panów w swej pracowni — powiedział. — Za mną proszę.

Poszli. Poprowadził ich przez wnętrze zabudowanego kwartału kamienic, który okazał się być narośniętym przez lata, a może i wieki, chaotycznym labiryntem korytarzyków, przejść, schodków i okienek. Na ścianach dało się dostrzec granice między starą kamienną zabudową, wypalonym cegłami, a nowym murem i otynkowaniami.

Pracownię zorganizowano w głębokiej piwnicy. Przywitał ich smród gotowanego tłuszczu, smętnie skrzecząca wrona w klatce, półki zastawione słoikami, w których pływały oczy, palce, uszy i organy wewnętrzne. W kącie na stelażu, naturalnie, wisiał ludzki szkielet. Monferrado pomyślał, że brakuje tylko czarnego kota, ale po chwili dostrzegł futrzaną plamę z zielonymi oczami, zalegającą za kościotrupem.

Mistrz ubrany był w dość, pomyślał Monferrado, niepraktyczną togę, za to z całą pewnością robiącą wrażenie na przybyłych tu dzieciakach, szukających nowych używek, czy też podstarzałych kochankach, którzy potrzebowali magicznego wzbogacenia cielesnych doznań — albo też ich zmartwychpowstania.

— Co też szanownych panów sprowadza do mistrza Riquelme?

Monferrado omiótł wzrokiem stoły, na których pracował alchemik. Panujący tam twórczy chaos również musiał robić wrażenie na osobach nieobeznanych. On jednak miał pewne pojęcie o czarnoksięskich sprawach i szybko ocenił, że ma do czynienia z jakimś partaczem.

— Pourazowe bóle w mięśniach i kościach, mistrzu — odparł. — Nasilają się wraz z nadejściem jesiennych chłodów.

— Rozumiem. — Alchemik podszedł do skrzyni z fiolkami. — Zaraz coś znajdziemy, co szanownemu panu pomoże.

Na półce i na blatach stołów walało się kilka ksiąg. Monferrado poznał na pierwszy rzut oka obowiązkową literaturę każdego, kto parał się warzeniem eliksirów. Opasłe tomiszcza nie były trudne do pozyskania na czarnym rynku, a pozwalały tworzyć proste mikstury poprawiające samopoczucie albo wzmagające erekcję. Wystarczyło mieć laboratorium, odpowiednie składniki i odrobinę wyczucia.

— Proszę — powiedział alchemik. — Na spróbowanie!

Monferrado szybko odkorkował flakonik i łapczywie wypił napój. Poczuł, jak ciepło rozlewa się po ciele. Liczył na odrobinę ukojenia po katuszach, jakie cierpiał w ostatnich dniach, nie doleczywszy urazów wynikłych z pościgu w katedrze. Moc eliksiru przerosła natomiast jego oczekiwania. Zniosła dolegliwości i napełniła mięśnie błogością. Co za ironia — pomyślał mężczyzna — szpieg Czerwonej Rady i łowców czarownic, pokarany za swoją zuchwałość, który potajemnie po piwnicach popija zakazane specyfiki jak gorzałkę.

Napój był dobry. Mocny. Smakował pyłem z pradawnych grobowców. To nie były magiczne popłuczyny. Dekokt zawierał iskrę czarnej magii. Na zwykłe czary można — i trzeba — było przymknąć oko, na czarnoksięstwo — nie. Monferrado skupił się, przełamał błogość i jął rozglądać się po pomieszczeniu.

Alchemik wyjął w międzyczasie kosze z fiolkami i zaczął w nich grzebać. Monferrado zaś postąpił nieco naprzód, by się przyjrzeć bliżej księgom. Brutus stał przy wejściu, gapiąc się na ptaka w klatce.

— O, mam — powiedział alchemik, wyciągnąwszy dwie niewielkie buteleczki. — Po dziesięć srebrników. Na życzenie mogę wyprodukować więcej.

W pewnym momencie Monferrado dostrzegł niewielką książeczkę wepchniętą między opasłe tomiszcza. Plugawy napis na jej grzbiecie niemalże poraził jego oczy.

— Tak, tak — wyszeptał. — Weźmiemy obie. — I dorzuci pan jeszcze te cztery białe.

„Księga Mordu” czaiła się na stole jak jadowity wąż pośród kamieni.

*

Na korytarzu załomotały kroki garbatego odźwiernego.

— Panie! Czerwona Rada u drzwi!

— Poukrywaj wszystko na górze.

Garbus znikł, a alchemik ruszył w kierunku stosu ksiąg, mówiąc:

— Szlag by was trafił. Sprowadziliście te sępy, idioci!

— Brutusie, łap go!

Monferrado próbował zastąpić mężczyźnie drogę. Został odepchnięty. Przewrócił się wprost w palenisko, rozbijając przy okazji szereg flakonów. Alchemik chwycił księgę i rzucił się w kierunku drugiego wyjścia z pomieszczenia, ukrytego za kotarą.

Brutus ruszył w stronę ogniska.

— Nie! — krzyknął Monferrado, wyłażąc z paleniska. — Biegnij za nim, odbierz mu tę księgę.

Wojownik zniknął w tunelu.

Monferrado zorientował się, że jego szata zajęła się ogniem, więc zerwał ją w panicznym strachu. Rozsiał iskry, od których zajęły się rozlane substancje. Płomienie sięgnęły ku kruchym kartom ksiąg. Mężczyzna mimo to rzucił się ku skrzyni z alchemicznymi dekoktami, zbyt ciężkiej, by ją zabrać. Z narastającym poczuciem beznadziei pochwycił kilka największych flakonów i również ruszył tunelem do ucieczki.

*

— Okryj się — powiedział Brutus.

Podał pelerynę Monferradowi, który wyglądał — podrapany i okrwawiony, z odsłoniętym potwornym tatuażem — jak akolita po orgii ku czci najbardziej plugawych demonów. Na szczęście nikogo nie było w zaułku. Pożar w piwnicy tamtej kamienicy najwyraźniej nie rozniósł się i miasto dalej spało.

— Czujesz to? — spytał Monferrado, owijając się peleryną.

— Tak — odparł. — Księga zdaje się drżeć. Jakby oddychała.

Siedzieli pod miejskim murem, gdzie znajdowało się jedno z wyjść z podziemi. Ktoś wcześniej uszkodził kłódkę. Można było ją bez problemu otworzyć.

— Plugawość. Jeżeli alchemik na podstawie tej księgi pędził eliksiry, to nie ma co się dziwić, że Motle umarła. — Zabrał wolumin od wojownika. — Co się stało z tym szarlatanem?

— Dopadłem go w miejscu, gdzie tunel łączył się z podziemnym kanałem wodnym.

Podeszli w okolice strażnicy i w świetle płynącym z jej okien Monferrado przejrzał karty.

— Tam zwarliśmy się — kontynuował Brutus — odebrałem księgę, a on wpadł do kanału i popłynął z prądem. Nie miałem możliwości go wyłowić…

— Patrz! Rozdział poświęcony zakazanej miłości. — Wertował karty dalej. — No i jest nasz eliksir.

— Nie rozumiem, co tu jest napisane.

— Nic dziwnego. Zobacz, co ten idiota zrobił. — Monferrado spomiędzy kart wyciągnął odręczną notatkę, zawierającą tłumaczenie receptury. — Język magów spod pustynnych piramid jest trudny i zawiły. Nie wszystko da się przetłumaczyć za pomocą akademickich słowników. — Przewertował kilka kolejnych stron. — Jest! Klątwa dwóch serc. To dopiero skurwysyn.

Popatrzył na Brutusa.

— Szybko. Biegnij do domu rodziny Motle. Może ten jej adorator jeszcze tam jest. Trzeba go zabrać jak najszybciej do świątyni. Miejmy nadzieję, że najwyższy kapłan zdoła odczynić pustynną klątwę. Zapamiętaj: klątwa dwóch serc!

Wojownik powstał.

— Ale uważaj, może być tak, że on zacznie przemieniać się w potwora. Mimo to trzeba próbować go ocalić.

Brutus ruszył w kierunku centrum miasta.

V

— Ten wasz kochaś miał kupę szczęścia — powiedział nad ranem Alfonso. — Wiedzieliśmy, że coś jest z nim nie tak, ale nie podejrzewaliśmy takiej klątwy. Brutus przybył w ostatniej chwili, jak już mieliśmy wchodzić, żeby skończyć sprawę.

— To znaczy zabić, bo nie wiedzieliście, co się dzieje.

— Nazywaj to, jak sobie chcesz. Jakby ten potwór ruszył na ludzi, a nas by tam nie było, to zobaczyłbyś tylko rzeź — odparł Alfonso. — Twój najemnik…

— To nie jest mój najemnik.

— Przestań mi przerywać. Brutus przekazał nam twoje słowa, a potem chwycił łańcuch i wszedł do komnaty, gdzie rodziło się to plugastwo. Żeśmy słyszeli odgłosy walki. A pół godziny później wyszedł, poobijany i pokrwawiony, ale z kochasiem na postronku. A potem, to sam wiesz, świątynia, modlitwy. Przemianę udało się zatrzymać.

— To dobrze.

— A teraz mi łaskawie wyjaśnij, skąd wiedziałeś, co się dzieje.

— Panie — jęknął Monferrado, wywracając oczami. Oczywiście ujawniłby Alfonsowi wszystkie detale sprawy, ale warto było przy okazji załatwić interesy. — Wiedza jest bezcenna. W imię naszej długoletniej przyjaźni mam do ciebie mały interesik. — Zrobił znaczącą pauzę i ściszył nieco głos. — Powiedzmy, że przyszłym tygodniu odbędzie się przetarg na obsługę zimowego postoju floty wojennej.

— Skąd to wiesz?

— Ja nic nie wiem, snuję tylko przypuszczenia. W każdym razie warunki takiej oferty, gdyby się pojawiła, spełniam ja i kupiec Marcello Donadino, z tym że on daje lepsze ceny. ― Monferrado wyszczerzył zęby. ― W związku z tym chciałbym złożyć anonimowy donos, że Donadino, gruba menda, zajmuje się nielegalnym importem towarów, a w tym, co powinno oczywiście zainteresować Radę, magicznych artefaktów prosto z grobowców wschodnich czarnoksiężników. Dobrze by było, gdyby Rada weszła mu na księgi i magazyny przed otwarciem przetargu.

Alfonso milczał, kręcąc z zażenowaniem głową.

— A na dowód naszej długoletniej przyjaźni mam dla ciebie tę oto rzecz...

Cień katedry, w którym stali, na moment stężał, gdy Monferrado rozsupłał worek zawierający książeczkę.

— Co to jest? — spytał Alfonso.

— „Księga Mordu”.

Członek Rady chrząknął, zakłopotany.

— Niezwykle jadowita rzecz. — Monferrado z radością obserwował wyraz zdziwienia na twarzy rozmówcy. Był pewien, że śledczy nie odkryliby książki, która zapewne zaczęłaby dalej krążyć po mieście, by siać cierpienie. — Nie przejmuj się. U nas raczej niespotykana.

— Szlag by to, a skąd ona się tu wzięła?

— Nie wiem. Zabierz ją i jak najszybciej zniszcz w najgorętszym piecu pałacu inkwizycji. Z opisu eliksiru, który nasz kochaś podał Motle, wynika, że zawiera on szczególnego rodzaju klątwę.

— Mów.

— Jeżeli podasz taki eliksir osobie, którą naprawdę kochasz, to nic złego się nie stanie, jak długo trwać będzie szczere uczucie. Ta osoba oczywiście z miejsca pokocha ciebie. Przewrotność czarnoksięstwa. Natomiast jeżeli człowiek o fałszywych intencjach, a głównie tacy w rzeczywistości korzystają z pomocy czarnych sił, użyje tego eliksiru, to spowoduje paskudną śmierć wybranki oraz sprowadzi na siebie przekleństwo. Co, tak na marginesie, miało miejsce w naszej sytuacji. Książeczka oczywiście wszystkiego tego nie mówi wprost. Szarlatan pewnie też tego nie wiedział.

— A ty to wiesz.

— A ja to, wyobraź sobie, wiem. Pracowałem dla twoich przełożonych, jak ty jeszcze dla zabawy odrywałeś skrzydełka muchom.

— Wpadłeś.

— Owszem. Magowie wschodu pochwycili mnie i zrobili to wszystko… — Lekko się ukłonił. — A w międzyczasie, nie da się ukryć, dowiedziałem się wielu rzeczy.

Zapadła cisza. Z furkotem z placu przed świątynią poderwały się do lotu gołębie, gdy pierwsi przekupnie jęli rozstawiać stragany. Alfonso ukrył worek z książką pod połami togi.

— Co zrobicie z Pierre'em? — zapytał Monferrado.

— Jeszcze nie wiem.

— Ja go przygarnę. W mojej kamienicy zawsze znajdzie się miejsce dla odmieńców i wyrzutków.

— A może odeślemy go do rodziny?

— Przypomnę ci, że w Nowym Świecie nie lubią magicznych odmieńców.

Alfonso parsknął.

— Kolejna bezwolna kukła w twoim teatrze brzydoty. Im bardziej ograniczona, tym lepiej — rzucił. — Łatwiej ci nimi sterować i bawić się w ułudę życia, zamiast stanąć jak równy z równym pośród normalnych ludzi.

— Owszem. — Kiwnął głową Monferrado. — A wiesz, co jest najgorsze?

— Nie wiem.

— Lalkarz bez lalek.

Po chwili kontynuował:

— Pierre przecież już nie jest groźny. Zapytaj kapłanów. Zajmijcie się lepiej szukaniem tego alchemika. W księdze brakuje paru kart. Kto wie, co na nich jest zapisane.

— Niech ci będzie. Powiększy się twoja kolekcja dziwadeł. Będziesz miał do kogo gębę otworzyć, jakby Brutus padł w trakcie jakiejś potyczki. Biedne sierotki, wdówki i kaleki nawet do tego się nie nadają. Ale pamiętaj: na przyszłość nie pchaj paluchów między drzwi. Żebyś się nie zdziwił, jak ktoś nimi trzaśnie i z rozpędu upierdoli ci całą rękę.

— Zapamiętam.

*

Kilka dni później młodzieniec odzyskał świadomość.

Potem przez dobrą godzinę wył.

Monferrado i Brutus siedzieli w kącie pokoju.

— Myśmy myśleli, że Alfonso i jego chłopcy to ciamajdy…

— A oni byli cały czas tuż za naszymi plecami — dopowiedział wojownik. — Mówili jednak, że piwnicy by nie znaleźli, gdyby nie pożar i dym.

Twarz Pierre'a zamieniła się w pobojowisko, pokryte popękanymi szramami i guzami. Nie mógł domknąć szczęki ze względu na wystające kły. Jego dłonie zrobiły się nienaturalnie duże. Kolana były dziwnie wykrzywione. Musiał odczuwać niesamowity ból.

— Nie przejmuj się, kolego. Zajmiemy się tobą — powiedział Monferrado. — Na początek, jak będziesz się lepiej czuł, to spiłujemy te zębiska.

— Czemu mi pomagacie? — wyseplenił.

— Tak trzeba — mruknął Monferrado. — Powiedz mi jednak, po co chciałeś uwieść Motle?

— Mój ojciec był zarządcą zamorskiej plantacji we własności ojca Motle. Na skutek nieurodzaju popadł w długi. Ogromne. A w Nowym Świecie za długi sprzedaje się ludzi w niewolę. Nikt mnie tu nie znał, więc postanowiłem wykorzystać dziewczynę, by ocalić rodziców, i już po fakcie, jakby była w ciąży, albo po zrękowinach, uzyskać umorzenie zobowiązań. O eliksirach słyszałem już wcześniej. Jestem… byłem — zapłakał — całkiem przystojny, dostałem od ojca ostatnie oszczędności, więc jakoś zdobyłem sobie dojście do panny. A potem było już łatwo…

— No widzisz, miałeś pecha, bo nasi strażnicy akurat niewiele wcześniej zwinęli poprzedniego alchemika, który potrafił robić bezpieczne eliksiry. A ty trafiłeś na szarlatana, zabiłeś dziewczynę i zniszczyłeś sobie życie. Kościelni powiedzą, że zaprzepaściłeś również swoją duszę. — I po chwili dodał: — Ale my się tobą zaopiekujemy.

Chłopak ukrył twarz w poduszce, płacząc.

— Widzisz, Brutusie? — powiedział Monferrado, patrząc na pokiereszowane oblicze przyjaciela i, nieco wbrew sobie, dodał: — Przeciwnie do tego, co myślisz i mówisz, światem steruje jedna rzecz: żądza pieniędzy.

— Nie masz racji.

— Dobrze wiesz, że mam.

— Kiedyś się przekonamy.

Prawo do użycia... wiedzy?

Piotr Dudek

Czy do fantastyczno-przygodowych opowieści o niedobitkach ludzkości, próbujących przetrwać w postapokaliptycznym świecie pełnym mutantów i popromiennych anomalii, można wysuwać pretensje o brak realizmu?

Okazuje się, że można.

W Sierdobsku, gdzieś w głębi Rosji, żyje facet, któremu uproszczenia i nieżyciowość kolejnych tytułów z „Uniwersum Metro 2033” przeszkadzały tak bardzo, że postanowił napisać własną powieść pod tym szyldem i udowodnić, że można inaczej: autentyczniej, konkretniej ― po prostu lepiej. Jak postanowił, tak zrobił. Ale czy zdołał zamierzony cel osiągnąć? No cóż, momentami aż za bardzo...

Rodzinne miasto autora, rok Pański dwa tysiące trzydziesty trzeci, dwie dekady od zakończenia wojny atomowej, która dosłownie zmiotła ludzkość z powierzchni ziemi. Garstka ludzi, która na Początku ― jak sami nazwali okres, gdy tak naprawdę o wiele więcej się skończyło, niż zaczęło ― zdołała dotrzeć do schronu przeciwatomowego pod dworcem kolejowym, nadal walczy o przetrwanie. Życie w tych czasach nie jest jednak łatwe. Jedzenia i zapasów w magazynach coraz mniej, dozymetry nie milkną ani na moment, zza płota szczerzy zęby niezbyt uczciwa (i o wiele lepiej uzbrojona) konkurencja, a wszelkiej maści mutanty ― od przerośniętych zwierząt, przez zwyrodniałe potomstwo ludzi, którzy nie zdążyli ukryć się przed atomowym armagedonem, po stwory rodem z koszmarów szaleńca ― utrudniają wszystkim życie, jak tylko mogą. Na dodatek w mieście pojawiają się tajemniczy, uzbrojeni po zęby obcy. A to może oznaczać tylko jedno ― wojnę!

Mamy więc tutaj naprawdę sporo akcji: wyprawy do ruin zniszczonego miasta, walki z mutantami i regularne strzelaniny, a wszystko w twardym, wojskowym stylu, niemal wolnym od niezbyt interesujących, filozoficznych rozważań o naturze człowieka, tak charakterystycznych dla Ojca-Założyciela uniwersum, Dmitrija Głuchowskiego. Szabałow nie udziwniał też na siłę wykreowanego przez siebie świata sztucznymi podziałami geopolitycznymi czy religijnymi, które może i są nieuniknione w liczącym dziesiątki tysięcy mieszkańców moskiewskim metrze, ale które zupełnie nie miałyby racji bytu w maleńkiej społeczności sierdobskiego Dworca.

„Prawo do użycia siły” nie jest jednak gotowym scenariuszem na nowy film ze Schwarzeneggerem. Nie znajdziemy tutaj bowiem bezmyślnej młócki i kuloodpornych bohaterów, zdolnych wyeliminować dwudziestu przeciwników kieszonkowym rewolwerem z trzema nabojami w bębenku; nic z tych rzeczy.

Autor ― pułkownik rosyjskich sił zbrojnych (w rezerwie), pasjonat szeroko pojętych militariów, survivalu, sportu, ale także literatury ― potraktował wyzwanie, które rzucił apokalipsie, bardzo poważnie. I profesjonalnie.

Według niego bez odpowiedniego przygotowania na powierzchnię ani rusz, więc w imię uświęconego przez siebie realizmu dokładnie pokazał nam drogę, którą główny bohater, Daniła, i jego koledzy z Dworca musieli przebyć pod czujnym okiem byłego dowódcy Specnazu, by stać się doskonale wyszkolonymi żołnierzami i stalkerami. Na karty powieści wprowadził też istny arsenał współczesnej broni i wszelakiego sprzętu wojskowego. No bo „Dlaczego jeśli automat, to tylko kałach? (…) przecież na świecie istnieje ogromna ilość najróżniejszych rodzajów broni palnej?!”.

Tak naprawdę dostajemy więc pełną wartkiej akcji powieść przygodową oraz podręcznik kadeta i małą encyklopedię militariów w jednym. Jako dowód na to, iż nie przesadzam, niechaj posłużą przypisy, których w książce jest niemal sześćdziesiąt, z czego prawie wszystkie pochodzą od autora i traktują o poszczególnych rodzajach sprzętu wojskowego, głównie broni, łącznie z jej specyfikacją i ― nierzadko ― historią. Zresztą także w samej powieści nie brak drobiazgowych opisów tej czy innej pukawki.

Widać więc wyraźnie, że Szabałow naprawdę zna się na rzeczy, a dzięki temu jego „Prawo...” jednocześnie i sporo zyskuje, i... dużo jednak traci. Trudno bowiem oprzeć się wrażeniu, że autor przy każdej możliwej okazji zwyczajnie popisuje się wiedzą, a momentami robi to w sposób wręcz nachalny, co dosyć mocno rzutuje na odbiór książki. Bo o ile wojskowy żargon, różne ciekawostki tematyczne, wiarygodne zachowania poszczególnych bohaterów oraz opisy przygód i walk zarówno z mutantami, jak i ludźmi, faktycznie podnoszą realizm powieści i są po prostu ciekawe, o tyle już dialogi, w których protagoniści przerzucają się niemal encyklopedycznymi opisami broni, wypadają zdecydowanie sztucznie, nawet w ustach żołnierzy postapokaliptycznych sił specjalnych. A fragmenty opowiadające o ich dzieciństwie i szkoleniu chwilami bywają po prostu nudne, żeby nie powiedzieć ― nużące. Podobnie sceny odpraw przed bitwami, w których autor znów wyraźnie przedkłada chęć pochwalenia się znajomością tematu nad płynność akcji i utrzymanie zainteresowania czytelnika.

Książka, mimo że wręcz najeżona zagadnieniami technicznymi, nie jest jednak napisana „sucho”, bynajmniej. Szabałow potrafi opowiadać w sposób lekki i wciągający, a przy tym nie stroni od wstawek humorystycznych (jednak bez komizmu). Dzięki temu oraz przez wzgląd na fakt, że znakomita większość akcji dzieje się na powierzchni, „Metro” w jego wydaniu nie ma ponurej, wręcz klaustrofobicznej atmosfery, która zapewne odstręczyła od serii niejednego już czytelnika (w tym ― niemal ― i mnie).

„Prawo do użycia siły” jest książką dobrą. Powiem nawet więcej ― to najlepsza pozycja z „Uniwersum Metro 2033”, jaką do tej pory czytałem. Mimo sporadycznych przypadków stopowania akcji i zanudzania czytelnika szczegółami, które mogą zainteresować chyba tylko pasjonatów tematu, powieść znacznie więcej jednak zyskuje niż traci na staranności, z jaką Szabałow zamierzył oddać ― i oddał ― realia nie tylko w zakresie militariów, ale i trudów życia w postnuklearnym świecie.

Mamy tutaj ciekawych (choć jednak nieco sztampowych) bohaterów, interesującą, rozwojową fabułę oraz naprawdę sporo akcji, a wszystko podane w bardzo przystępny i zajmujący sposób. Z niecierpliwością będę czekał na pozostałe dwa zaplanowane tomy przygód Daniły i jego towarzyszy. I to nie tylko po to, by przekonać się, czy Szabałow zdoła wywiązać się z innych obietnic, które złożył czytelnikowi.

Wspomnieć należy także, iż Wydawnictwo Insignis, polski wydawca wszystkich tytułów spod szyldu „Uniwersum Metro 2033”, przygotowało dla swoich czytelników prezent w postaci antologii opowiadań wyróżnionych w trzeciej już edycji konkursu literackiego dla polskich fanów apokalipsy à la Głuchowski i Spółka. „Echo zgasłego świata”, bo taki ów zbiór nosi tytuł, jest darmowym dodatkiem do „Prawa do użycia siły”. Aby prezent podobał się jeszcze bardziej, antologię otwiera niepublikowane wcześniej opowiadanie Pawła Majki, autora pierwszej rodzimej powieści z „Uniwersum” („Dzielnica obiecana”) oraz, co możemy przeczytać w informacji na okładce, „najważniejszego jurora w konkursie, którego owocem jest niniejszy zbiór”.

„Echo” cieszy, jak każdy prezent. Niestety jednak, jak to czasem z prezentami bywa, kiedy już otworzy się piękne, kolorowe pudełko (antologia wydana jest przez Insignis profesjonalnie i starannie, jak każda pełnoprawna — i pełnopłatna — powieść z uniwersum Głuchowskiego), zawartość okazuje się... rozczarowująca.

Tak naprawdę bowiem na czternaście opowiadań zawartych w antologii, tylko garstka okazała się warta uwagi, a by wyliczyć takie, które wzbudziły prawdziwy zachwyt, nie potrzeba palców ani jednej ręki. Pod względem kunsztu literackiego zdecydowanie wybija się zwycięski „Parias” Piotra Jedlińskiego, ale fabuły tego tekstu nie kupuję za złamany grosz. W tym punkcie o prym walczą trzy teksty: również bardzo ciekawie napisany „Awers i Rewers” Magdaleny Kucenty, dające najwięcej do myślenia opowiadanie Dagmary Adwentowskiej „Otwórz oczy” i interesujący, choć nieco zbyt, że tak powiem, hollywoodzki „Czyściciel” Dawida Jaworskiego. Pozostałe opowiadania natomiast — w tym „Halny” Majki — są znośne, średnie, słabe albo zwyczajnie złe. Każdemu z nich mógłbym postawić przynajmniej po jednym (a często i więcej) ciężkim zarzucie, jak licha fabuła, brak logiki, usypiająca narracja, praktyczny brak jakiejkolwiek akcji, toporny język, pozbawione sensu, mocno rozczarowujące zakończenie, etc.

„Echo...”, choć niesie ze sobą kilka przyjemnych dźwięków, w ostatecznym rozrachunku okazuje się jednak słabym i dosyć nieudolnym naśladowcą oryginalnego zgasłego świata roku 2033.

Tytuł: Prawo do użycia siły

Autor: Denis Szabałow

Tłumaczenie: Paweł Podmiotko

Wydawnictwo: Insignis

Data wydania: 2 marca 2016

ISBN: 9788365315229

Gatunek: post-apokalipsa, akcja, militaria

Tytuł: Echo zgasłego świata

Autor: Antologia

Wydawnictwo: Insignis

Data wydania: 2 marca 2016

ISBN: 9788365315359

Gatunek: post-apokalipsa, akcja

Kryminał z bonusem

Anna Szumacher

Polska literatura fantastyczna, można by rzec, przeżywa swój renesans. Po olbrzymim zainteresowaniu prozą angielskojęzyczną wracamy powoli do korzeni, z których jednak wyrasta coś zupełnie nowego i oryginalnego zarazem. „Okup krwi” Marcina Jamiołkowskiego to niewielka rozmiarowo powieść, którą można określić jako „kryminał z bonusem”. Bonus zostawimy sobie na deser, a teraz przejdźmy do fabuły…

Herbert, główny bohater książki, mieszka w Podkowie Leśnej, trzydzieści kilometrów od współczesnej Warszawy. Jest krawcem, ma kilku przyjaciół, ukochaną dziewczynę i wiedzie w miarę spokojne życie. Tak jest do dnia, gdy do jego warsztatu przychodzi niepokojący mężczyzna, przedstawiający się jako Schrödinger ― tak, ten od kota ― i wciąga Herberta w historię, w której nikt nie chciałby się znaleźć.

Herbert dostaje do wykonania zadanie. Ma przetransportować do pobliskiej Warszawy kopertę z tajemniczą zawartością. Mógłby po prostu odmówić, powiecie. Mógłby, ale jego niesympatyczny gość ma asa w rękawie, a dokładniej rzecz ujmując, niewielkie pudełeczko z odciętym uchem ukochanej Herberta. Co stanie się z resztą dziewczyny, jeśli Herbert nie wykona powierzonego mu zadania, nietrudno się domyślić.

No dobrze, ale jak trudne może być przejechanie trzydziestu kilometrów w kilkanaście godzin z niewielką kopertą? Okazuje się, że bardzo, bo do przesyłki schowanej bezpiecznie w plecaku Herberta ustawia się długa kolejka zainteresowanych i chętnych. Są to między innymi: grupa skorumpowanych policjantów, coś na kształt mafii zwanej Bractwem Miast, która już w Podkowie Leśnej grozi głównemu bohaterowi bronią palną, sekta społecznych wyrzutków zwanych Bazyliszkami, przesiadująca w podziemiach szpitala w Tworkach, oraz ― jak wisienka na torcie ― dawny wróg Herberta jeszcze z czasów szkolnych, który już ma na sumieniu kogoś bliskiego naszemu bohaterowi i nie zawaha się przed niczym, by przesyłkę zdobyć. Krótko mówiąc, Herbert będzie musiał przebierać nogami, kryć się i używać różnych sztuczek i to nie tylko po to, by dotrzeć do Warszawy na czas, ale dożyć do końca dnia. Na szczęście nie jest sam. Pomogą mu: informatyk i paser przedmiotów dziwnych Zezel, nastoletni uciekinier z domu Wyga oraz poznana trochę przypadkiem pani detektyw Anna.

Będzie brutalnie i szybko, a seria zwrotów akcji, które wprowadził Jamiołkowski do fabuły, jest zdecydowanie godna pochwały. A teraz bonus. „Okup krwi” to ― jak sam tytuł wskazuje ― krwawy i dobrze napisany kryminał. Tyle tylko że Herbert, na co dzień parający się krawiectwem, jest również magiem. Co wbrew pozorom wcale nie zmienia gatunku z kryminału na inny, może zahacza lekko o urban fantasy, kiedy latarnie uliczne próbują owijać się wokół głównego bohatera. Który również dysponuje bardzo interesującą, dopasowaną do aktualnego świata mocą, ale to już trzeba odkryć samemu. Jednak wątki nadnaturalne są tak zgrabnie wplecione w historię na wskroś kryminalną, iż trudno potraktować tę książkę wyłącznie jako fantastykę. Te dwa style komponują się ze sobą płynnie, sprawiając jedynie, że książka jest ciekawsza, bo można dosłownie spodziewać się niespodziewanego. A że „Okup krwi” jest pierwszym tomem cyklu o Herbercie Kruku, to dopiero początek dziwnych przygód maga w Warszawie.

Tytuł: Okup krwi

Autor: Marcin Jamiołkowski

Wydawnictwo: Genius Creations

Data wydania: 29 września 2014

ISBN: 9788379950102

Liczba stron: 210

Gatunek: kryminał, urban fantasy

Magia w świecie kowbojów

Magdalena Makówka

Kiedy kończymy czytać jakiś cykl fantasy, zdarza się, że zaczynamy się zastanawiać, jak potoczyłyby się losy świata, które śledziliśmy przez kilka tysięcy stron. Brandon Sanderson postanowił pokazać czytelnikowi, co wydarzyło się w krainie znanej z cyklu „Ostatnie Imperium”. Świat poszedł naprzód. Pojawiają się kolej i rewolwery, magia staje się znacznie mniej widoczna, coraz częściej musi ustępować pola rozwijającej się technice.

Bohaterowie poprzednich powieści są już legendą. Ich miejsce zajmują lord Waxillium, dla przyjaciół Wax, oraz jego towarzysz Wayne. Obaj są stróżami prawa na swoistym Dzikim Zachodzie, gdzie do zasad podchodzi się lekko i niezobowiązująco. Nasi kowboje nie są jednak stereotypowymi bohaterami, w których kryształowym wizerunku można się przeglądać jak w lustrze. Wax to arystokrata, który uciekł przed wygodnym życiem, przez co spotkało go niejedno nieszczęście. W końcu wraca do stolicy, aby zająć miejsce tragicznie zmarłego wuja i utrzymać resztki rodzinnego majątku. Wayne ma zaś niezbyt ciekawą przeszłość i dość niekonwencjonalne jak na stróża prawa podejście do pojęcia własności prywatnej. Do tej wesołej ferajny dołącza młodziutka studentka prawa Marasi.

Trójka bohaterów będzie musiała rozwiązać kryminalną zagadkę, dotyczącą tajemniczych porwań młodych arystokratek. W powieści nie zabrakło strzelanin, urozmaiconych wykorzystaniem magicznych umiejętności, w niektórych scenach trup ściele się gęsto. Jednym słowem mamy do czynienia z książką sensacyjną, w której wartka akcja jest ważniejsza niż pogłębione portrety psychologiczne bohaterów.

Magię, jaką tworzy Sanderson, trudno nazwać standardową. Nie ma u niego zaklęć ani magicznych artefaktów. Zastępują je metale, których zażycie powoduje wyzwolenie tkwiących w niektórych ludziach nadnaturalnych zdolności. Taki system kontrolowania mocy nie dziwi, jeśli weźmiemy pod uwagę fakt, iż autor studiował biochemię. Jak widać zainteresowanie pierwiastkami wciąż w nim pozostało. Niestety w „Stopie Prawa” nie znajdziemy zbyt wnikliwego wyjaśnienia, w jaki sposób działa ów system magii. Czytelnik, który nie zapoznał się z poprzednimi powieściami autora, gdzie system ten został dogłębnie przedstawiony, może czuć się zagubiony.

Fabuła nie jest w żaden sposób zaskakująca. Większości posunięć bohaterów można się bez trudu domyślić. Jedynie na koniec czeka na nas jedna czy dwie niespodzianki. No i chwała autorowi za to, że nie zakończył wątku miłosnego w sztampowy sposób, czego spodziewałam się przez całą lekturę powieści.

Bohaterowie, szczególnie Wayne, budzą sympatię czytelnika. Nie porywają jednak specjalnie, a szkoda, gdyż ich życiorysy pozwoliłyby autorowi na znacznie żywsze zarysowanie postaci. Także główny antagonista, choć ma zadatki na ciekawą, przełamującą schematy postać, w końcu okazuje się psychopatą. W pewnym momencie motywy jego postępowania przestają być wiarygodne, po prostu czyni zło dla samej idei czynienia zła. Wielka szkoda, gdyż w fantasy dobry czarny charakter potrafi uratować nawet niezbyt udaną fabułę.

Świat nie jest przedstawiony zbyt szczegółowo. Autor nie zapoznał nas ze strukturą społeczną czy sposobem sprawowania władzy w państwie, w którym toczy się akcja powieści. Także geografia nie została szeroko ukazana.

Czy Sandersonowi udało się więc z powodzeniem kontynuować zamknięty już cykl? Zapewne wierni czytelnicy „Ostatniego Imperium” sięgną po tę powieść chociażby z ciekawości. Nie spotkają co prawda dobrze znanych bohaterów, lecz wciąż będą mogli przekonać się, jak wygląda świat postaci, których losy śledziliśmy w poprzednich tomach. Trudno mówić bowiem o bezpośredniej kontynuacji cyklu, gdyż niewiele jest nawiązań do poprzedniej serii. Obie można czytać niezależnie od siebie.

Powieść czyta się szybko. Zapewne dlatego, że akcja nie zwalnia ani na chwilę. Autor stawia przed bohaterami coraz to nowe wyzwania i nie daje im ani chwili na odpoczynek. Niestety, tempo wydarzeń nie pozwala na dogłębne przedstawienie postaci, co sprawia, że trudno się do nich przywiązać. Jest to jednak idealna pozycja, jeśli szukamy lekkiej lektury na wieczór, podczas której nie musimy zbytnio wysilać intelektu. Pytanie tylko, czy będziemy chcieli sięgnąć po kolejne tomy przygód Waxa i jego towarzyszy...

Tytuł: Stop prawa

Autor: Brandon Sanderson

Tłumaczenie: Anna Studniarek

Wydawnictwo: Mag

Data wydania: 2016

ISBN: 9788374806275

Liczba stron: 304

Gatunek: fantasy, przygoda, sequel

Po drugiej stronie kartki

Anna Szumacher

Viola, nieśmiała, ruda nastolatka, mieszka w Londynie z trzema ciotkami: Cornelią, Lucindą i Belindą. Jednak pewnego dnia ciotka Cornelia, sławna pisarka książek dla młodzieży, znika bez śladu, pozostawiwszy po sobie trzydzieści stron maszynopisu niedokończonej powieści i pytanie, zapisane na tkwiącym w maszynie do pisania arkuszu: „Dlaczego nie Evans?”.

W Londynie mieszka również Narcissus Spark, zbuntowany, siedemnastoletni gwiazdor rocka i jednocześnie syn szefa Scotland Yardu. Jak można się domyślić, Violę i Narcissusa coś połączy, choć pochodzą z zupełnie innych światów. I to bardziej dosłownie niż by się wydawało, ponieważ Narcissus istnieje tylko w świecie książek pisanych przez zaginioną ciotkę Violi. Tak jest przynajmniej do momentu, kiedy zagadkowa siła przenosi go do „rzeczywistego” Londynu, gdzie staje na progu domu naszej nastoletniej bohaterki z niezłym mętlikiem w głowie. W końcu dopiero co odkrył — dzięki wystawie książek w księgarni — że jest postacią z cyklu powieści.

Wszystkie tajemnice potrafi oczywiście rozwiązać Cornelia, tylko że, jak wiemy, nie ma jej. Scotland Yard robi co może, by odnaleźć zaginioną, ale para nastolatków postanawia połączyć wątłe siły, wziąć sprawy we własne ręce i odszukać ciotkę przed innymi. A zacznie im się naprawdę śpieszyć, kiedy na horyzoncie pojawi się tajemniczy Lord Raven, pałający ognistym pragnieniem, by zabić Cornelię. Viola i Narcissus nie będą z nim walczyć sami; dołączy do nich bibliotekarka szkolna, skrywająca intrygujący i ważny dla rozwoju fabuły sekret, oraz francuski detektyw, kierujący się bardzo nieciekawymi pobudkami.

Tajemnicze wizytówki, zaginione mapy i opatrzony inskrypcją o Czarnych Sercach posąg anioła na cmentarzu tak naprawdę tylko bardziej gmatwają zagadkę, niż ułatwiają dzieciakom zadanie, szczególnie że cały czas trafiają na mur niemożności działania, najsilniej irytujący Narcissusa, ukrywającego swoje pochodzenie i nie mogącego korzystać ze zwyczajowej pomocy policji.

Niestety, jak w przypadku książek nakierowanych na nastoletniego odbiorcę bywa, zdarzają się też uproszczenia i często pojawiający się element deus ex machina. Miejscami staje się to nieco irytujące, z drugiej strony nie sądzę, by trzynastoletniemu czytelnikowi psuł lekturę fakt, że autorka trochę pomaga fabule toczyć się gładko i bez specjalnych zgrzytów. Nie przeszkadza to w ogólnym odbiorze książki, którą — nawet po wyrośnięciu z grupy docelowej od trzynastu do, powiedzmy, osiemnastu lat — czyta się bardzo przyjemnie. Dodatkowym plusem jest zakończenie pierwszego tomu, które aż prosi o to, by sięgnąć po „Nieśmiertelnego”, czyli wydany w Polsce tom drugi. Szczególnie że okazuje się o wiele lepiej opracowany pod względem merytorycznym i fabularnym, choć niestety miejscami kuleje pod względem językowym. Widocznie prawdziwe jest powiedzenie, że nie można mieć wszystkiego. Koniec końców obie książki Elisy Puricelli Guerry o przygodach Narcissusa Sparka: „Czarne Serce” oraz „Nieśmiertelny” godne są polecenia, choć warto je czytać z lekkim przymrużeniem oka. To po prostu sympatyczna lektura oparta na w miarę oryginalnym pomyśle. Okazuje się, że czasami to wystarcza.

Tytuł: Czarne serce

Autor: Elisa Puricella Guerra

Tłumaczenie: Krystyna Szulczyńska

Wydawnictwo: Akapit Press

Data wydania: 2013

ISBN: 9788362955541

Liczba stron: 360

Gatunek: fantastyka, światy równoległe, kryminał, literatura młodzieżowa

Nie świruj, to tylko zabawa

Piotr Dudek

Przeludnienie, zmiany klimatyczne, wyczerpanie surowców naturalnych, załamanie się światowych rynków i wielki kryzys, czynniki chorobowe, zbyt szybki rozwój techniki, nad którą w końcu nie damy rady zapanować („I'll be back!”), wojna atomowa czy wreszcie stary, dobry meteoryt wielkości Alaski — pomysłów na apokalipsę jest wiele, niektóre mniej, inne bardziej prawdopodobne, ale wszystkie zasadniczo możliwe. Pytanie tylko, co potem? Jak będzie wyglądało życie tych, którym uda się przetrwać upadek cywilizacji? Zagadnienie to tak bardzo fascynowało brytyjskiego naukowca, pisarza i psychologa, Dylana Evansa, że aż... skończył w psychiatryku.

I to właśnie w tym miejscu zaczyna się jego opowieść o „Eksperymencie Utopia”; projekcie mającym być symulacją życia w świecie, w którym nie ma już ropy, prądu, gotowego jedzenia z supermarketów ani niemal żadnego innego dobrodziejstwa oferowanego nam przez współczesną cywilizację — łącznie z takimi drobnostkami, jak papier toaletowy czy mydło. Wymyślony na potrzeby eksperymentu scenariusz zakładał też, że wyginęła znaczna część ludzkości, która jest już zbyt mocno zindustrializowana i z tego powodu w większości za bardzo zależna od niepewnych źródeł energii czy pożywienia, by mieć szansę na przetrwanie bez szwanku upadku świata takiego, jaki dziś znamy.

Evans od początku do końca eksperymentu przeszedł bardzo długą i wręcz niewiarygodną drogę. Kiedy w jego głowie po raz pierwszy pojawił się pomysł na zorganizowanie „Utopii”, był pracownikiem naukowym w Bristol Robotics Laboratory, jednym z najlepiej wyposażonych laboratoriów robotyki na świecie, i pracował w zespole ekspertów od sztucznej inteligencji, a ponadto pisał książki, felietony i artykuły do najbardziej poczytnych gazet w Wielkiej Brytanii. Natomiast w okresie, gdy przygotowania do rozpoczęcia eksperymentu były już niemal ukończone, stał się aż tak zagorzałym katastrofistą, głęboko przekonanym o rychłym — i poniekąd zasłużonym — upadku cywilizacji, że namawiał mieszkającą w Londynie siostrę, by kupiła sobie konia, na którym będzie mogła uciec z ogarniętego chaosem miasta, gdy cały system wreszcie zawali się pod własnym ciężarem. Mimo wszystko eksperyment, któremu poświęcił wszystko — zrezygnował z pracy, a nawet sprzedał dom, by sfinansować całe przedsięwzięcie — próbował traktować wyłącznie jako symulację życia po katastrofie, a nie przygotowania do niej.

Kiedy wszystko było gotowe, zebrał grupę ochotników i razem z nimi przeniósł się do stworzonej przez siebie, z założenia samowystarczalnej, osady w szkockim Highlands. Mieszkał tam przez niemal rok, borykając się z coraz to nowymi i bardziej złożonymi problemami, począwszy od krnąbrnych współuczestników projektu, poprzez różne błędy organizacyjne i decyzyjne (a nawet upierdliwą biurokrację), na coraz gorszym samopoczuciu kończąc. Kiedy Evans wreszcie zdecydował się opuścić „Utopię”, był już w tak złym stanie psychicznym, że — ku swej wielkiej uldze — został przymusowo zatrzymany w szpitalu psychiatrycznym na kilka tygodni.

Książka porusza tematy dla wielu z pewnością interesujące, a przy tym niezwykle istotne tak naprawdę dla wszystkich, szczególnie w dzisiejszych czasach, kiedy to jesteśmy coraz bardziej zależni od technologii i informacji. Autor w swoich rozważaniach, co prawda, niemal całkowicie pomija wojny i czynniki naturalne, skupiając się przede wszystkim na tych ekonomicznych, ale i tak „Eksperyment Utopia” jest dosyć wnikliwą — a przy tym przystępnie podaną — analizą zagrożeń, jakie czyhają na współczesny świat, i ich możliwych konsekwencji. Jednak czytelników żądnych przygody i zajmującej opowieści o heroicznej walce z naturą, własnymi słabościami i w końcu innymi ludźmi byle tylko przetrwać oraz tych, których książka skusiła soczystymi opisami z tylnej okładki — „«Eksperyment Utopia» mógłby być kolejną powieścią na temat świata po upadku cywilizacji – gdyby nie jeden drobny szczegół: to wszystko wydarzyło się naprawdę”. — czeka spore rozczarowanie. Książka ta nie jest bowiem beletrystyką, a literaturą faktu, natomiast Evans to naukowiec, nie powieściopisarz. Zatem — jak przystało na kogoś, przed czyim nazwiskiem widnieje tytuł doktora — bardziej niż na relacjonowaniu samego eksperymentu, skupia się na analizowaniu jego mocnych i słabych stron, na popełnionych błędach i wyciągniętych, zazwyczaj poniewczasie, wnioskach. Autor sporo miejsca, jak już pisałem, poświęca też rozważaniom na temat niebezpieczeństw wiszących nad rasą ludzką, jednak w moim odczuciu największy nacisk kładzie na... samego siebie. Evans naprawdę mocno skupia się na śledzeniu toku własnego rozumowania zarówno sprzed, jak i w trakcie eksperymentu, również po nim próbuje zrozumieć, jak doszło do całego tego szaleństwa i jakie miało ono dla niego rzeczywiste następstwa. Z jednej strony trudno się temu dziwić i wysuwać względem Evansa jakiekolwiek pretensje, wszak „Eksperyment Utopia” to poniekąd autobiografia, a jedyny punkt widzenia na cały projekt, jaki autor może nam przedstawić, to jego własny. Z drugiej jednak strony w czytelniku pozostaje spory niedosyt, a nawet pewnego rodzaju rozczarowanie, ponieważ nie sposób uwolnić się od wrażenia, że bardziej niż o samym eksperymencie, „Utopia” jest książką o jego autorze i problemach, z którymi musiał się zmierzyć.

„Eksperyment Utopia” to lektura, która z pewnością daje mocno do myślenia. Z jednej strony — tak jak od początku chciał tego Evans — uwrażliwia społeczeństwo na problemy i zagrożenia, z których zapewne mało kto zdaje sobie sprawę, a których konsekwencje mogą być katastrofalne dla całego świata, lecz jednocześnie niesie ze sobą wyraźny, pozytywny przekaz: nasza cywilizacja, mimo swoich potknięć i słabości, wcale nie jest taka zła.

Tytuł: Eksperyment Utopia

Autor: Dylan Evans

Tłumaczenie: Grażyna Chamielec

Wydawnictwo: Relacja

Data wydania: 13 kwietnia 2016

ISBN: 9788365087379

Gatunek: literatura faktu, biografia

(portret: Książka, która kradnie serce)

Anna Szumacher

Często zadajemy sobie pytanie: „Czy jest na świecie ktoś, dla nas idealny? Nasza druga połówka jabłka?”. Dla Jude jej pokrewną duszą okazuje się Noah. Dla Noaha to Jude. Nie mają co do tego wątpliwości. „Oddam ci słońce” Jandy Nelson opowiada historię o miłości, ale o miłości rodzinnej. Ponieważ Jude i Noah są bliźniakami[1].

Choć nie wyglądają tak samo i mają krańcowo różne charaktery, nie wyobrażają sobie życia bez siebie nawzajem. Myślą tak samo. Mają takie same dzikie i artystyczne dusze. Chcą tego samego. Prawdopodobnie nawet czują to samo i gdyby jedno się zraniło, drugie doświadczyłoby bólu. Nić, która ich łączy, jest jak stalowa lina. Choć nawet taka lina pod odpowiednio wielkim ciężarem może pęknąć.

Jednak „Oddam ci słońce” opowiada nie tylko o Jude i Noahu, ale o całej rodzinie Sweetwine’ów i ludziach, którzy przewijają się przez ich życie. Paleta bohaterów jest tu tak bogata i różnorodna, że trudno powiedzieć, kto okaże się naszym ulubieńcem podczas czytania. Każda z przedstawionych tu osób ma jakąś rysę na duszy i zwyczajnie stara się znaleźć sens życia w tym szalonym świecie. Jednak właśnie rodzeństwo jest centrum kosmosu. Oboje mają niesamowite zdolności plastyczne i przynajmniej w przypadku narracji prowadzonej przez Noaha — a fabułę poznajemy z kilku perspektyw — jego artystyczna dusza wprost wylewa się z kart książki. Stąd też dziwaczny tytuł recenzji, bezpośrednio nawiązujący do toku prawie wizualnie przedstawionych myśli chłopaka. Gdy odegniemy okładkę, widzimy tylko litery, kiedy jednak zaczniemy czytać, okaże się, że ta powieść jest zestawem obrazów. Choć to przede wszystkim Noah myśli scenami, rysunkami, portretami i krajobrazami. Przy innych bohaterach autorka poprowadziła narrację w nieco bardziej „normalny” sposób. Jednocześnie Jandy Nelson ma tak nieprzeciętny, bogaty styl, że czytając, czujemy zapach lasu i promienie słońca na twarzy, słyszymy dźwięki gniecionych kartek z rysownika, dotykamy mokrej gliny i szorstkiego płótna.

To książka o zazdrości, niepewności i poczuciu winy. Ale też o wybaczeniu i sklejaniu tego, co popękane. Urywana akcja, liczne retrospekcje i pisanie z różnych perspektyw bywa szalenie trudne i często kończy się fiaskiem. W przypadku „Oddam ci słońce” wynik jest oszałamiająco dobry. Wszystko zostało tu przemyślane i okazuje się doskonałe jako całość, ponieważ dopiero na ostatnich stronach te kolorowe puzzle łączą się w jeden, sensowny obraz.

Mam tylko jedną uwagę co do decyzji wydawnictwa, a może dystrybutorów, by zakwalifikować „Oddam ci słońce” Jandy Nelson do powieści dla młodzieży. Ta książka jest przepełniona taką dawką doznań duchowych i intensywnych uczuć, że polecałabym ją raczej starszym czytelnikom, którzy sami posiadają już doświadczenie w kwestii nie tylko miłości, ale też emocjonalnej straty, związanej z nadwyrężonym zaufaniem, fałszywą przyjaźnią oraz ze śmiercią kogoś bliskiego. Jandy Nelson stworzyła książkę niezwykle dojrzałą. Na tyle dojrzałą, że trzeba do niej dorosnąć.

Przypis:

1. Nie, skojarzenie z Lannisterami nie jest tu wskazane.  >>wróć>>

Tytuł: Oddam ci słońce

Autor: Jandy Nelson

Tłumaczenie: Dominika Cieśla-Szymańska

Wydawnictwo: Moondrive/Otwarte

Data wydania: 12 sierpnia 2015

ISBN: 9788375153545

Liczba stron: 374

Gatunek: realizm magiczny, dramat, obyczaj

Historia wielkich komiksów — „Sandman” Neila Gaimana (Część 2)

Tomasz Kozłowski

W poprzedniej części mieliśmy okazję dowiedzieć się, w jaki sposób młody i zdolny scenarzysta, Neil Gaiman, trafił do wydawnictwa DC i dostał możliwość tworzenia swojej własnej miesięcznej serii. Jak wykorzystał swoją szansę i stworzył niezwykłe dzieło? Zapraszam do lektury drugiej części historii „Sandmana”.

Pierwszy numer miesięcznika „Sandman” ukazał się w grudniu 1988 roku. Narysowany przez specjalistę od horroru, Sama Keitha, odwoływał się klimatem do klasycznych brytyjskich opowieści grozy. Czarnoksiężnik Frederick Burgess po wielu latach przygotowań i zbierania komponentów przeprowadza rytuał, którego celem jest schwytanie samej Śmierci. Jednak mu się nie udaje. Zamiast Śmierci, w zaklętym kręgu zostaje pochwycony jej młodszy brat ― Sen. Przez wiele lat Burgess więzi swoją ofiarę, żądając potęgi i nieśmiertelności. Jednak mityczny Nieskończony nie paktuje ze śmiertelnikami. Woli czekać, nawet przez całe dekady, aż nadejdzie okazja do ucieczki i zemsty.

Na początku serii Gaiman śmiało nawiązywał do tradycji horroru ― zarówno do tych literackich, np. opowieści Dennisa Wheatleya czy Clive'a Barkera, jak i komiksowych, przede wszystkim do „The Saga of Swamp Thing” Alana Moore'a. Mając możliwość czerpania z bogatego świata DC, autor wykorzystał wiele postaci dobrze znanych czytelnikom komiksów grozy, jak chociażby Kain, Abel, Lucien czy Etrigan. DC to też świat superbohaterów, więc oglądamy postaci, których można by się spodziewać w przygodach Batmana czy Supermana,  a nie w opowieści grozy — takie jak Scarecrow czy Martian Manhunter.

Początkowo nikt specjalnie nie wierzył w sukces tego tytułu. Sam Gaiman spodziewał się, że po ośmiu numerach wydawnictwo podziękuje mu za współpracę i co najwyżej zostawi mu kilka odcinków na dokończenie wątków. Natomiast już w pierwszym roku wydawania „Sandman” okazał się najlepiej sprzedającą się serią grozy w ofercie DC. Nie dość, że seria nie została skasowana, to jeszcze czekała ją świetlana przyszłość.

Po narysowaniu pięciu odcinków z zespołu twórczego odszedł Sam Keith. Początkowo zastąpił go Mike Dringenberg, który wcześniej zajmował się nakładaniem tuszu na gotowe rysunki. Nie był to koniec zmian w ekipie twórców. Gaiman dogadał się z wydawnictwem, żeby każdą historię współtworzył inny rysownik. W zależności od klimatu i specyfiki opowieści rysunki mieli tworzyć artyści o diametralnie różnych stylach. Wielu czytelników narzekało z tego powodu na niewielką spójność graficzną serii, widząc, jak bardzo ekspresyjne, kreskówkowe rysunki Marca Hempela kontrastowały z dostojnym i malarskim stylem Michaela Zulli.

Od początku do końca przy Gaimanie byli: Dave McKean, tworzący okładki do wszystkich odcinków, a także później do książkowych wydań „Sandmana”, oraz liternik Todd Klein, wielokrotnie nagradzany za wykreowanie dla każdej ważniejszej postaci w cyklu unikalnego sposobu zapisu wypowiedzi przez zabawę z krojem pism, kolorem i kształtem „dymków”.

Pisząc opowieść o równych bogom, Gaiman chciał, żeby ich zachowanie i wygląd były wzorowane na tych, którzy byli darzeni największą czcią w latach 80. ― na gwiazdach rocka. Stąd Sen z Nieskończonych wygląda jak Peter Murphy z zespołu Bauhaus, Pożądanie ma rysy Annie Lennox z zespołu Eurythmics, a władca piekieł, przerażający Lucyfer, przypominał samego Davida Bowiego. Takie wizerunki postaci ― szczególnie Śmierci, która zamiast ponurego kosiarza była piękną, bladą dziewczyną z ciemnymi włosami i krzyżem Ankh na szyi ― okazały się przyczyną dużej popularności serii w środowiskach związanych z muzyką gotycką, mimo że ani Gaiman, ani McKean czy Dringenberg nie mieli z tego typu klimatami nic wspólnego.

„Sandmanowi” udało się to, czego nie zdołał zrobić swoimi komiksami Alan Moore ―wyjść poza środowisko fanów komiksu i trafić do szerszego grona czytelników. Co było powodem takiego sukcesu? Z serii bardzo szybko zniknęły klasyczne schematy grozy i typowe przedstawienia superbohaterów. Zamiast tego czytelnicy mieli okazję towarzyszyć Morfeuszowi i jego towarzyszom poprzez krainy rzeczywiste i mityczne, prawdziwe historie i zapomniane baśnie. Spotkali Williama Shakespeare'a i dowiedzieli się o kulisach powstania „Snu nocy letniej” oraz „Burzy”. Mogli posłuchać, co cesarz Oktawian August pod koniec swego życia miał do powiedzenia o władzy. Odwiedzili Piekło i poznali największego z buntowników, prosto z kart poematu Johna Miltona. Zobaczyli borgesowski ogród rozwidlających się ścieżek. Poznali nordyckich i egipskich bogów. Wreszcie doświadczyli, jak powstają sny i jak bardzo marzenia potrafią zmienić rzeczywistość.

Wprawdzie sam Gaiman nigdy nie przyznawał się do postmodernizmu, to jednak trudno nie nazwać „Sandmana” dziełem tej epoki. Autor nigdy nie odcinał się od tego, że opowiada historie, które są znane wszystkim od wieków. Natomiast wielką sztuką jest umiejętność opowiedzenia starych mitów i starych opowieści w taki sposób, żeby potrafiły przemówić do współczesnego czytelnika i stały się dla niego ważne. Każdy może przetworzyć znane wszystkim mity. Ale siłą komiksu Gaimana było wykreowanie własnego uniwersum i opowiedzenie historii władcy snów, który rozpoczął swoją podróż od zemsty i odzyskania utraconej pozycji, a później musiał aż do samego końca zmagać się z konsekwencjami podjętych decyzji.

O Vertigo, kolejnych seriach i statusie megagwiazdy ― w następnej części.

Topiąc psy w imię Pana

Olga Niziołek

Co bylibyście w stanie zrobić, by udowodnić, że naprawdę wam na czymś zależy? Jutte Ahaus, średniowieczna mniszka, bez wahania utopiła, na polecenie spowiednika, swoje dwa ukochane pieski. Witajcie w świecie devotio moderna („nowej pobożności”) — dość ekstremalnej duchowości w wydaniu kaznodziei Geerta Grote. Świecie, który mocno odbiega od dzisiejszego rozumienia pojęć wiary…

Geert Grote i Siostry Wspólnego Życia

Holenderski kaznodzieja Geert Grote studiował w Paryżu medycynę, filozofię i teologię. Kiedy w 1372 roku ciężko zachorował, ksiądz odmówił udzielenia mu sakramentów. Zrobił to dopiero po tym, jak Grote publicznie spalił posiadane pisma dotyczące czarnej magii. Po wyzdrowieniu ten sam Geert Grote przeżył nawrócenie i podarował swój dom w Deventer na potrzeby grupy ubogich kobiet, tym samym stając się założycielem zgromadzenia Sióstr Wspólnego Życia. Jednocześnie Grote wygłaszał płomienne kazania w języku rozumianym przez prostych ludzi[1], propagując ubóstwo i piętnując nadużycia w Kościele. Jego poglądy porywały tłumy, ale niepokoiły kościelnych dostojników. Zwolennicy devotio moderna zaczęli wreszcie zakładać klasztory, chcąc rozwiać wszelkie możliwe podejrzenia o herezję lub tworzenie nowego zakonu bez składania ślubów. W 1395 roku założono kongregację Windesheimu, czyli grupę klasztorów zakorzenionych w tradycji devotio moderna. Kilka lat później w wiosce Diepenveen, godzinę piechotą od najbliższego miasta, rozpoczęto budowę klasztoru dla kobiet. Pośród bagnistych torfowisk zamieszkały Siostry Wspólnego Życia z Deventer. Kilka lat później osiem z nich złożyło śluby wieczyste, tworząc tym samym pierwszy klasztor kobiecy spod znaku „nowej pobożności”, od 1412 roku podległy zgromadzeniu biskupów kongregacji Windesheimu. Już w połowie XV wieku — okresie największej popularności devotio moderna — klasztor liczył ponad sto zakonnic. Idee Geerta Grote straciły na znaczeniu dopiero w XVI w., kiedy Marcin Luter zapoczątkował reformację.

Księgi sióstr

Najważniejszym źródłem wiedzy o życiu codziennym i mentalności sióstr z klasztorów kongregacji Windesheimu jest tzw. Księga sióstr z Diepenveen (zusterboek), zawierająca ponad sześćdziesiąt życiorysów (vitae) wyjątkowo pobożnych mniszek. Tworzenie jej trwało co najmniej pięćdziesiąt lat, a spisane vitae miały służyć za przykład młodym zakonnicom (co jest typowe dla średniowiecznej literatury parenetycznej), ale jednocześnie pełniły też rolę kroniki. Opisane historie obejmowały często okres sprzed wstąpienia danej kobiety do klasztoru, spektakularne nawrócenie i dalsze przykładne życie, ukazywane za pomocą krótkich opowiastek lub dewiz (jak ta pochodząca od Dymme van Rijsen, która przed śmiercią zdążyła przekazać zakonnicom, że „posłuszeństwo to krótka droga do życia wiecznego”). Stałym punktem historii były także śmierć i następujące po niej cudowne wydarzenia, takie jak słodki zapach unoszący się z grobu Stine Tolners siedem lat po jej śmierci, kiedy na jej miejscu postanowiono pochować inną siostrę. Anegdoty charakteryzujące zakonnice podkreślały trzy najważniejszy zalety idealnej mniszki: bezwzględne posłuszeństwo wobec przełożonej, ubóstwo, pobożność. Stąd w vita Jutte Ahaus znalazła się dość makabryczna ze współczesnego punktu widzenia opowieść o topieniu ukochanych psów. Inna zakonnica, Liesbeth van Heenvliet, zapisała się z kolei jako ta, która już od dzieciństwa marzyła o życiu zakonnym. Jako małe dziecko próbowała wymknąć się z domu nocą, żeby wyruszyć do klasztoru, ale dorośli udaremnili jej wysiłki. Udało się nieco później, kiedy wyruszyła z mamą i ciotką na obłóczyny swojej kuzynki Kathariny van Naaldwijk w Diepenveen. Dziesięcioletnia Liesbeth symulowała ciężką chorobę, która zmusiła rodzinę do pozostawienia jej w klasztorze, i jej marzenie się spełniło — nigdy go nie opuściła.

Lepiej haftować niż czytać

„Nowa pobożność” kładła ogromny nacisk na modlitwę, ascezę i pracę, a idealna postawa zakładała ukorzenie się przed Bogiem i świadomość własnej małości. W praktyce oznaczało to, że zakonnice nie wychodziły z klasztoru, poświęcając całe dnie modlitwie i zajęciom takim jak haftowanie czy tkanie — a w przypadku wybranych sióstr — przepisywanie ksiąg. Dążenie do udowodnienia braku własnej wartości przybierało czasami ekstremalne formy, które obecnie mogą wydawać się niezrozumiałe. Niektóre z zakonnic miały na przykład zwyczaj wymykać się w nocy z dormitorium, żeby przed nastaniem dnia wykonać prace przydzielone innej siostrze. Taka pomoc prowadziła wyłącznie do zażartych kłótni, ponieważ wyręczone mniszki były zdania, że odbiera im się możliwość udowodnienia swojej pracowitości, a tym samym utrudnia im się drogę do zbawienia. Innym przykładem przekonania o zbawiennym działaniu poniżenia mogą być piątkowe spotkania wszystkich zakonnic, które złożyły śluby wieczyste. Salome Sticken, która przez ponad trzydzieści lat była przeoryszą klasztoru w Diepenveen, przemawiała do zgromadzonych sióstr, wypominając im wszelkie faktyczne lub wyimaginowane odstępstwa od surowych zasad życia w klasztorze. Dzięki temu nawet idealne zakonnice mogły doświadczyć dobrodziejstwa publicznego poniżenia. Następnie siostry obwiniały siebie nawzajem.

Co ciekawe, w klasztorach żeńskich spod znaku devotio moderna nie kładziono wielkiego nacisku na czytanie ksiąg i medytację — przypuszcza się, że siostry miały na lekturę książki najwyżej godzinę do półtorej dziennie.

Rekrutacja do klasztoru

Wstąpienie do klasztoru niekoniecznie było spowodowane wyjątkową pobożnością danej kobiety. Wiele rodzin szlacheckich oddawało na wychowanie któreś ze swoich dzieci — w praktyce były to często brzydsze lub sprawiające kłopoty córki, które mogłyby mieć problem z korzystnym wyjściem za mąż. Dla niektórych dziewcząt złożenie ślubów zakonnych było sposobem na ucieczkę od wizji niechcianego małżeństwa, a inne miały nadzieję na uzyskanie wykształcenia — które często ograniczało się do podstaw łaciny — lub władzy wewnątrz klasztoru. Oprócz mniszek klauzurowych, których głównym zadaniem była modlitwa, w klasztorach można było spotkać konwerski, czyli siostry pochodzące z niższych warstw społecznych. To one wykonywały ciężkie prace fizyczne — warzyły piwo, piekły chleb, prały odzież i czyściły buty. W klasztorach kobiecych mieszkały także tzw. donatorki, które nie składały ślubów, ale należały do wspólnoty. Donatorki oddawały cały swój majątek na rzecz klasztoru w zamian za dożywotnią opiekę.

Hierarchia

Na czele wspólnoty stała wybierana przez siostry z własnego grona (albo sprowadzana z innego klasztoru) przeorysza. Teoretycznie musiała ona spełnić tylko jeden warunek — mieć więcej niż trzydzieści lat. W praktyce jednak stanowisko to przypadało niemal zawsze zakonnicom pochodzenia szlacheckiego. Władza przeoryszy nie sięgała poza dany jej klasztor, a sprawy finansowe podlegały zgromadzeniu biskupów, którzy mogli także w dowolnym momencie odwołać przeoryszę. To właśnie przydarzyło się mistyczce (i autorce pierwszej kobiecej autobiografii w Niderlandach) Alijt Bake — po dziesięciu latach przewodzenia klasztorowi Galilea w Gandawie została bez uprzedzenia odwołana i wysłana w inne miejsce, co równało się wygnaniu. Alijt postanowiła walczyć o prawo do mówienia zarówno o swoich wizjach, jak też o pozycję w klasztorze, czego jedynym efektem było wydanie przez zgromadzenie biskupów kongregacji Windesheimu w 1455 roku następującego zakazu:

Żadna mniszka ani siostra, jakiego by nie była stanu, nie ma prawa spisywać ksiąg z naukami filozoficznymi lub wizjami, osobiście lub z pomocą innej osoby, czy słowa pochodzą z jej własnej duszy, czy też z duszy innych sióstr, pod karą zamknięcia; a jeśli takowe księgi zostaną znalezione, każda ma obowiązek natychmiast je spalić, gdy tylko je ujrzy lub o nich usłyszy; siostry niech się nie ważą tłumaczyć ksiąg z języka łacińskiego na średnioniderlandzki.[2]

Przeorysza dowolnie wskazywała swoją zastępczynię. Tu także zdarzały się pojedynki na skromność — Salome Sticken wybrała w 1420 roku Katharinę van Naaldwijk, pannę z bogatej rodziny, która niechętnie przyjęła ten zaszczyt. Salome Sticken regularnie nakazywała jej jednak prowadzenie chóru podczas dni świątecznych, chcąc sama poświęcić się modlitwie. Katharina nie mogła otwarcie sprzeciwić się przeoryszy, więc udawała, że poluje na wyimaginowane ćmy i motyle w nadziei, że siostry uznają ją za niespełna rozumu, a jako taką — niezdolną do zajmowania wysokiej pozycji w hierarchii. Podstęp jednak się nie udał i Katharina przez długie lata pełniła rolę zastępczyni Salome Sticken.

Ubiór

Noszony przez zakonnice w Diepenveen strój odpowiadał w zasadzie stereotypowemu wyobrażeniu: długi biały habit, czarny welon na białym kapturze, biały szkaplerz, a do tego czasami czarny lub biały długi płaszcz. Johannes Brinckerinck, spowiednik i nauczyciel zakonnic z Diepenveen, zalecał im okazywanie pokory także poprzez ubiór — zaniedbane habity sióstr miały ilustrować ich wewnętrzne ubóstwo. Znana nam już Katharina van Naaldwijk musiała podczas obłóczyn podeptać swój drogi płaszcz z podbiciem — symbol ziemskich wygód, które miała porzucić na zawsze. Katharina wzięła sobie te nauki do serca, bo w księdze sióstr zachowało się wspomnienie o tym, że przeorysza regularnie upominała zarówno Katharinę, jak i jej siostrę Griete, za noszenie czarnych od brudu habitów.

Rozkład dnia

Życie w klasztorach Windesheim było regulowane kalendarzem kościelnym, który wyznaczał odpowiednie momenty wspominania ważnych wydarzeń z życia Chrystusa, a także kolejnych świętych. W późnym średniowieczu liczba dni świątecznych zaczęła wypełniać kalendarz aż po same brzegi. W 1488 roku zgromadzenie biskupów Windesheimu postanowiło ograniczyć na własny użytek liczbę uroczystości i obchodzić je nieco mniej wystawnie, ale nawet po tych zmianach pozostało ich aż osiemdziesiąt — niemal jedna czwarta roku, a jeśli doliczyć niedziele, to nawet ponad jedna trzecia.

Rozkład dnia mniszek był całkowicie podporządkowany liturgii godzin — codziennie recytowały lub śpiewały osiem godzin kanonicznych: Matutinum i Laudes (śpiewane razem ok. północy), Prima (o piątej rano), Tertia (siódma rano), Sexta i Nona (dziewiąta rano), Vesperae (ok. trzeciej po południu) i Completorium (ok. szóstej po południu). Każdego dnia odprawiano także mszę ze śpiewem. Dni świąteczne i niedziele bardzo różniły się od dni roboczych, w trakcie których konwerski pojawiały się tylko na niektórych modlitwach, poświęcając resztę czasu na pracę. W dni świąteczne wszystkie zakonnice klauzurowe śpiewały modlitwy, a konwerski nie śpiewały, ale także znajdowały się w kościele. To te ostatnie utrzymywały klasztor, odpowiadając za większość codziennych prac, takich jak produkcja kiełbas, wyczesywanie wełny i inne zadania domowe. Jeśli któraś z wysoko urodzonych sióstr imała się podobnych zajęć, postrzegano to jako przejaw dobrowolnego poniżenia.

Kompleks klasztorny

Średniowieczne klasztory były miejscem kontemplacji, oddzielonym od świata nie tylko przenośnie, ale i dosłownie — murami z nielicznymi furtkami. W każdym klasztorze mogły mieszkać dziesiątki, jeśli nie setki zakonnic, a każdy taki kompleks miał na siebie zarabiać. Siłą rzeczy składał się więc nie tylko z pomieszczeń przeznaczonych do modlitwy czy snu, ale „dla duszy, umysłu i ciała” — znajdowały się w nich także przeróżne budynki użytkowe np. piekarnia, przędzalnia czy browar. Do tych pierwszych należały kościół lub oratorium (kaplica), chór kościelny, czyli miejsce, w którym zakonnice klauzurowe przebywały podczas mszy, oddzielone od wiernych gęstą kratą. Każdy klasztor posiadał też bibliotekę, a te zgromadzenia, w których zakonnice przepisywały księgi, także służące temu pomieszczenie — skryptorium. Ewentualni odwiedzający mogli rozmawiać z zakonnicami w parlatorium, gdzie mniszki były oddzielone od gości metalową, zabezpieczoną kłódką, przegrodą z wywierconymi otworkami (rozmowy w cztery oczy były niedozwolone). Od strony wewnętrznej do przegrody przytwierdzano płachtę czarnego materiału, tak aby zakonnica nie była widziana ani sama nie mogła patrzeć na osobę odwiedzającą. Do pomieszczeń służących ciału można zaliczyć refektarz, czyli jadalnię — w gandawskim klasztorze Galilea ozdobioną czterema obrazami, w tym jednym przedstawiającym Chrystusa na krzyżu. Zakonnicom nie wolno było rozmawiać w trakcie posiłków, kiedy przełożona czytała wybrane fragmenty z Biblii, omawiała kazanie czy udzielała napomnień. Wszystkie siostry, w tym przeorysza, spały w dormitorium, czyli wspólnej sypialni. Odrobinę prywatności zapewniały drewniane ścianki otaczające każde łóżko oraz drzwi z kłódką albo (w zależności od klasztoru) płachta materiału. Kolejne pomieszczenie służyło do pracy na rzecz wspólnoty. Był to jeden z nielicznych momentów, kiedy siostrom wolno było ze sobą rozmawiać.

Zainteresowanym tematem gorąco polecam książkę W. F. Scheepsmy Deemoed en devotie. De koorvrouwen van Windesheim en hun geschriften [„Skromność i pobożność. Mniszki klauzurowe Windesheim i ich pisma”] z 1997 roku oraz pracę magisterską Els De Paermentier obronioną na Uniwersytecie w Gandawie: De relatie vrouw-ruimte in religieuze en caritatieve instellingen te Gent  in de veertiende en vijftiende eeuw. [„Relacja kobieta-przestrzeń w instytucjach religijnych i charytatywnych w Gandawie w XIV i XV wieku”] również z 1997 roku.

Źródło: http://www.digitalecollectienederland.nl/page/aggregation/collectiegelderland/0211-0272-019

Przypisy:

1. Czyli w języku, który dzisiaj nazywamy średnioniderlandzkim (Middelnederlands), używanym na terenie dzisiejszej Holandii od XIII do XVI wieku. >>wróć>>

2. Przekład Autorki z tłumaczenia niderlandzkiego; oryginał po łacinie: „Nulla monialis aut soror cuiuscunque status fuerit conscribat aliquos libros, doctrinas philosophicas aut revelationes continentes per se interpositamve personam ex sua propria mente vel aliarum sororum compositas sub poena carceris si qui inposterum reperti fuerint praecipitur omnibus quod statim illi ad quorum conspectum vel aures pervenerint eos igni tradere curent, similiter nec aliquem transferre praesumant de latino in theutonicum.” >>wróć>>

Magazyn "Silmaris"

wydanie 2/2016 (2)

ISSN: 2451-3261

Redaktor Naczelny:

Adam Wołodźko   AdamKB

Wszystkie prace redakcyjne, wydawnicze oraz korektę wykonał zespół:

Anna Dudało   rooms

Piotr Dudek     Cień Burzy

Sylwia Finklińska   Finkla

Bogusz Jaśniak   vyzart

Olga Niziołek   Olga

Agnieszka Osikowicz-Chwaja   ocha

Rafał Piotrowicz   Sethrael

Anna Szumacher   Cet

Marianna Szygoń   Salamandra

Współpraca:

Małgorzata Lewandowska   Goria

Opracowanie graficzne, okładka:

Bogusz Jaśniak

Skład:

Bogusz Jaśniak

Adresy redakcji:

http://silmaris.pl

https://www.facebook.com/MagazynSilmaris/

redakcja@silmaris.pl

Adres korespondencyjny:

ul. Polskich Skrzydeł 2/64

03-982 Warszawa

Wydawca:

Silmaris Michał Wołodźko

ul. Polskich Skrzydeł 2/64

03-987 Warszawa

Materiałów niezamówionych redakcja nie zwraca.

Wszystkie zamieszczone materiały pozostają własnością ich autorów i podlegają ochronie prawnej. Kopiowanie dowolnymi technikami części bądź całości treści utworów bez uzyskania pisemnej zgody twórców stanowi naruszenie przepisów prawa z wyłączeniem prawa do cytowania w myśl art. 29 i 35 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r. (Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631, z późn. zm.).

Magazyn ukazuje się w postaci plików elektronicznych w kilku formatach do wyboru. Jakiekolwiek modyfikowanie tych plików bez zgody Wydawcy jest zabronione. Wydawca dokłada wszelkich starań, aby pliki elektroniczne były wolne od wad, w szczególności złośliwego kodu. W celu zachowania bezpieczeństwa urządzeń i oprogramowania czytelników Wydawca uprzejmie prosi o niedystrybuowanie plików Magazynu Silmaris w innych miejscach niż wskazane przez Wydawcę oraz o niepobieranie tych plików z niezaufanych źródeł. Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za nieuprawnione modyfikacje plików elektronicznych Magazynu Silmaris wykonane przez osoby trzecie oraz za skutki wywołane przez te modyfikacje.