1. Tytułem wprowadzenia

2. Marek Zychla, jeden z nas

3. Skłębione, ciemne, gęste

4. Kieszenie pełne czasu

5. Paenitentia

6. Ludomir z Bielczy

7. Stusłówka

8. Coś za coś

9. Necrolotum - fragment

10. Smutny Las - fragment

11. Miasto zjada własne dzieci

12. Jak (szybko) zostać admirałem

13. Jak zbudować cywilizację za pomocą drąga i szmaty

14. Ptaki nocy

15. Yennefer

16. Ciekawe miejsca, ciekawi ludzie

17. Lem na mapie galaktyki

18. Algorytmy, czyli zrozum to, człowieku

19. Opowieści Grabarza

20. Redakcja

Tytułem

wprowadzenia

OD REDAKCJI

Zaniechałem pisania wstępniaków z bardzo prostego powodu: każdy brzmiał tak samo, bo spojlerować nie wypada, więc zdradzanie treści opowiadań odpada, działy nie zmieniają się, więc powtarzanie spisu treści jest, powiedzmy wprost, niepotrzebne. Lecz tym razem mam do przekazania informację dotyczącą „Silmarisa” jako takiego, toteż zajmę Wam, drodzy Czytelnicy, półtorej minuty.

„Silmaris” przejdzie pod skrzydła fundacji, co jest bardzo dobrą wiadomością. Otworzy przed naszym kwartalnikiem możliwości, jakich wydawnictwo nie daje. Kiedy te możliwości zaczniemy wykorzystywać, w tej chwili nie sposób określić, toteż powstrzymuję się od jakichkolwiek zapowiedzi, poza tą ogólną. Nikt nie potrafi w obecnej sytuacji przewidzieć, jak długo potrwają czynności związane z przenoszeniem praw do tytułu oraz już zrealizowanych wydań — nie wszystko da się załatwić korespondencyjnie, przez Internet. Notariusz, rejestracja, zmiana wydawcy muszą poczekać.

Istotne jest to, że nie przerywamy działalności. Poczta działa, możecie śmiało przysyłać teksty literackie i publicystyczne do następnego numeru, który wyjdzie po przerwie wakacyjnej jako numer jesienny. Rzeczona przerwa nie będzie dla nas stricte wakacyjną — kilka spraw trzeba przemyśleć celem ich dostosowania do nowych warunków funkcjonowania.

Życząc wszystkim naszym Czytelniczkom i Czytelnikom przetrwania krytycznego czasu w zdrowiu pozdrawiam —

Marek Zychla,

jeden z nas

WYWIAD

Pewnego dnia na portalu Nowej Fantastyki pojawił się nowy użytkownik. W ślad za nim — jego teksty. Należałem wtedy do systematycznie udzielających się na rzeczonym portalu, czytałem więc wstawiane przez Marka opowiadania, komentowałem je i dlatego nazwałem autora „Schedy gigantów” jednym z nas.

Adam Wołodźko: Dzień dobry, Marku. Chcę zająć Tobie trochę czasu. Pozwolisz?

Marek Zychla: Dzień dobry, Adamie. Trafiłeś tym „zajęciem odrobiny czasu” akurat w sam środek weekendu oraz... huraganu Ciara, który postanowił przy soboto-niedzieli przeczesać irlandzką trawę i zrosić nam wszystkim ogródki. Czyli nigdzie się nie wybieram i z przyjemnością sobie z Tobą porozmawiam.

A. W.: Standardów nie da się ominąć. Kiedy zainteresowałeś się fantastyką i dlaczego? Kiedy i dlaczego zacząłeś sam tworzyć w tym gatunku?

M.Z.: Od kilku tygodni pracuję nad powieścią o roboczym tytule „Bezmiłość” dla wydawnictwa Stara Szkoła, gdzie z racji wymogów fabularnych cofam się do dzieciństwa, do drugiej połowy lat osiemdziesiątych, kiedy to „zaraziłem się” fantastyką.

Miałem sześć lat, gdy do kin trafił mój ulubiony film (wtedy jeszcze nie znałem książki): „Niekończąca się opowieść”. Rodzice zaciągnęli mnie do żarskiego „Pioniera”, pierwszy raz zapadłem się w kinowym fotelu, spojrzałem na wysoko zawieszony sufit... przepadłem!

Oglądałem, bałem się i podziwiałem to arcydzieło wraz z setkami mi podobnych zerówkowiczów. Ta mnogość związanych z seansem wrażeń przebiła wszystko, co do tej pory (artystycznego) skonsumowałem.

Szarość codzienności pokolorowano fantastycznym filtrem! I tyle, i aż tyle!

Kurczaki, nagle zrozumiałem, że chłopczyk mojego mięczakowatego pokroju może ocalić świat, może zostać twardzielem pokroju Arnolda eS! Wystarczy okruszek wyobraźni... a tej mi nie brakowało. Tej żadnemu z nas, w co wierzę, nie brakuje.

I bardzo jestem za to Michaelowi Endemu oraz Wolfgangowi Petersenowi wdzięczny.

I choć zaczęło się od ekranizacji, to oczywiście nie obyło się bez tysięcy książek, setek komiksów, tuzinów powrotów do ulubionych lektur. W wędrówce przez fantastyczne życie wspierali mnie: Tolkien, Le Guin, Rosiński, Frank Herbert, z czasem Pratchett, Gaiman, King, Lem, Simmons, Sapkowski i wielu, wielu innych. Na fantastykę i na fantastów zawsze mogłem liczyć!

A tworzyć zacząłem stosunkowo niedawno. Osiem, góra dziewięć lat temu, niedługo przed pojawieniem się na ukochanym portalu; gdzieś świeżo po trzydziestce, równie świeżo po lekturze powieści (nigdy nie powiem czyjej), która niespecjalnie mnie zaciekawiła, a uwierz mi, że czytam i czytałem wszystko, co wpada i wpadało mi w łapki, sporadycznie tylko kręcąc nosem.

Pomyślałem, w swojej czytelniczej ignorancji, że skoro „jego wydali”, to warto spróbować sił...

Ech, ja naiwny! Na samej nauce podstaw pisarskiego warsztatu (ukłon aż do podziemi w stronę ówczesnych użytkowników portalu) zeszły trzy lata! Później przebrnąłem przez kilkadziesiąt antologicznych projektów, wreszcie zadebiutowałem zbiorem opowiadań, powieścią.

Kosztowało mnie to miliony pacnięć w klawiaturowe klawisze i sporo momentów zwątpienia. Jednak to miłość do fantastyki pchała ten wózek i pozwoliła mi walczyć niczym... Bastian o Fantazjanę — wybacz niewyszukane porównanie — lub niczym Irlandia dzisiaj o niezdmuchnięcie z mapy świata!

A. W.: Jak wspominasz te początki? Wiem, nieco niedyskretne pytanie, ale między nami chyba dopuszczalne.

M.Z.: Początki wymagają pokory i cierpliwości. Prościzna, prawda...?

Cieszyłem się — i w dalszym ciągu tak mam — z każdego nowego czytelnika. Niektóre z ciepłych słów noszę w serduchu do dzisiaj; są moimi źródłami mocy. Spotkało mnie wiele życzliwości ze strony portalowiczów, a z czasem i pozaportalowych odbiorców historii, którymi mam kaprys się podzielić. Nie bagatelizowałem konstruktywnej krytyki, dziękowałem za choćby najdrobniejsze z porad, odpłacałem pięknym za nadobne.

Smuciłem się, kiedy nie wyszło; radowałem, kiedy wyszło. Szala przechylała się na prawą stronę.

I dałem sobie na początku osiem lat, szczerze się przed Tobą przyznam. Pamiętam, jak w tajemnicy przed bliskimi zasiadałem do pierwszych tekstów właśnie z tym postanowieniem w łepetynie, że jeśli do 2020 (czyżby zadziałała magia liczb?!) nie znajdzie się wydawca moich „dzieł”, to ze zdwojoną siłą odpłacę najbliższym (najlepiej wolnym czasem kolejnych dekad życia) za utratę miliona bezcennych chwil, które mogliśmy spędzać przy grach planszowych, podczas wycieczek, wspólnych seansów, lektur...

Bez ich wyrozumiałości i wsparcia skończyłoby się na początkach, o których — z racji braku rozwinięcia oraz zakończenia — nikt nie zechciałby nawet porozmawiać.

Czasami myślę, że samemu, to można się najpiękniej poddać, chociaż co jak co, ale poddawać się nie należy!

A. W.: Kolejna niedyskrecja, ale tym razem na pewno dopuszczalna. Może nawet przez wielu czytelników „Silmarisa” oczekiwana. „Scheda gigantów” jeszcze do mnie nie dotarła, wielu innych zainteresowanych także nie zdążyło dostać powieści do rąk, więc tak bez spojlerów, tyle tylko, by zorientować ciekawskich i zachęcić jeszcze niezdecydowanych: o czym i o kim poczytamy?

M.Z.: „Schedy” nie da się streścić, wybacz, taka to podstępna bestia! Uwierz mi, Adamie, próbowałem tego dokonać na życzenie wydawcy przy okazji nadciągającego drugiego tomu (zaplanowanej trylogii), zatytułowanego: „Kopiec nimf”, premiera z początkiem maja.

Zbyt wiele się dzieje, by takowe streszczenie zgrabnie sklecić. Wielowątkowość wraz z szerokim wachlarzem wystawionych złu na pożarcie bohaterów doprowadzą śmiałka do białej gorączki. Dlatego zachęcam zainteresowanych do poszperania w Internetach, gdzie natkną się na recenzje, na opinie czytelników.

Dodam tylko, że na rzecz tej zanurzonej w mitologii irlandzkiej opowieści porzuciłem (chwilowo!) pisanie horrorów, chociaż ze straszeniem tak już bywa, że jak raz się zacznie... Zatem nie brakuje mrocznych elementów w powieści, która pisana była z myślą o nastoletnich odbiorcach, czyli to nie „Wi@rus”, to nie „Sitko”; można spać po niej spokojnie.

Czytajcie i dawajcie mi znać po lekturze!

A. W.: Aha. Jeszcze więcej czytelników fantasy powinno się zainteresować. Czynnie, czyli — no, wiadomo, co zrobić. Więc to chyba najlepszy moment na wprost rytualne zapytanie, czy i co teraz piszesz. Bo założę się, że jeśli nawet jeszcze nie piszesz, to zasiądziesz do komputera jutro, za tydzień... Pisanie wciąga... Kontynuacja? Coś z innej beczki?

M.Z.: Piszę bez przerwy, dzień w dzień, od tych wspomnianych gdzieś powyżej początków. Nigdy nie odrzuciłem oferty wzięcia udziału w żadnym interesującym projekcie, dzięki czemu wszystko, co napisałem, zostało jakimś gigantycznym fartem wydane. Szuflady świecą pustkami, czyli nie wolno mi odchodzić od komputera!

Propozycji z każdym rokiem przybywa, dlatego zachęcam początkujących pisarzy, by uzbroili się w cierpliwość, pracowali nad tekstami z uporem maniaka, a z pewnością znajdą się wkrótce w tak samo szczęśliwej /nieszczęśliwej sytuacji. Wszystkim im tego z całego serca życzę. Dla dobra literatury i czytelniczej natury Marka Zychli!

A do napisania pozostała mi jeszcze ostatnia część fantastyczno-gigantycznej trylogii, o której przed chwilą rozmawialiśmy, oraz dwie powieści – jedną już mam zdecydowanie napoczętą — z trzech zakontraktowanych u wydawnictwa „Stara Szkoła”. Z trzech, ponieważ niedługo wydadzą horror dla dzieci „Ior”, do którego wspólnej z milusińskimi lektury serdecznie zachęcam!

Poza tym mniej więcej co kwartał tworzę opowiadanie na zamówienia do przeróżnych antologii, bo i polski horror rośnie w siłę, a co za tym idzie ilość wydawnictw, które się za niego biorą.

Jestem zapracowany, jak chyba nigdy dotąd — poza pisaniem chadzam do pełnoetatowej pracy, do Centrum Nauki i Sztuki dla osób niepełnosprawnych umysłowo, gdzie od lat zajmuję się głównie administracją i bezpieczeństwem podopiecznych oraz mentoringiem kilkunastu młodych wolontariuszy, którzy przybywają do naszej placówki każdego roku z całego świata.

A. W.: Trzymam kciuki. Zapewne nie tylko ja. No i, oczywiście, czekam... Też nie tylko ja, mniemam.

Pytań było nie tak wiele, ale mam nadzieję, że dotyczyły spraw istotnych. Pozostaje mi ładnie podziękować za poświęcony mi czas i życzyć Ci, Marku, powodzenia w realizacji planów.

M.Z.: Dziękuję Ci bardzo za pamięć i za możliwość powrotu do przeszłości, kiedy to z życzliwością oraz kompetencją spoglądałeś na moje pierwsze teksty.

Mam nadzieję, że wielokrotnie jeszcze porozmawiamy.

Skłębione,

ciemne, gęste

PROZA

Mateusz Kędziora

Autor o sobie: Od niedawna już nie student, a lekarz, i ciągle jeszcze oswaja się z tym tytułem. Publikuje opowiadania na portalu fantastyka.pl od kilku lat, natomiast niniejszy tekst to jego pozaportalowy debiut. Z dedykacją dla Madzi.

— Jezu, Marek. Krew ci leci z nosa. — Ciotka Helenka aż odstawiła drinka.

Marek przejechał palcami nad górną wargą.

— Faktycznie.

Szum alkoholu zmieniał barwę z niedorzecznie rozkosznej na irytującą, prawie przykrą. Przelewał się z uszu prosto do umysłu. Jeszcze nie tak dawno to byłby sygnał — ciało mówi dość, rozum przytakuje. Ale nie tylko tym razem Marek napił się więcej. Niektóre myśli czasem należało zwyczajnie utopić.

— Ale się leje! Byłeś z tym u lekarza? Kasieńka, wiesz, ta od brata Heńka, jak ją wybadali, to się okazało, że białaczkę ma! I szpiku jej musieli szukać!

— Opowiadasz banialuki, Hela! Ty to wszędzie tylko raki widzisz. Dobrze, że sama białaczki nie dostałaś, bo by trzeba było księdza wołać, a nie lekarza!

— Do ciebie to żaden ksiądz nie przyjdzie, jak się dalej będziesz migać od kościoła w niedzielę!

Marek, patrząc na starcie tylko powierzchownie odmiennych poglądów, uśmiechem tuszował tęsknotę. Wyglądała nieśmiało, spuszczona ze smyczy gdzieś z czeluści serca, zachęcona kolejnymi trunkami. Ale choć wszyscy na nią patrzyli, nikt jej nie widział.

W progu pojawiła się Ania. Trzymała talerz z dokrojoną wędliną. Wizytę w kuchni potraktowała jako moment oddechu, wszak goście zjawili się typowo bez zapowiedzi i przy okazji ucięli scysję małżonków.

Marek znad zakrwawionego kołtuna chusteczek wypatrywał spojrzenia żony. Spotkał je, ale w Aninych oczach próżno było szukać współczucia czy chociaż prymitywnego gniewu. Nic w nich nie znalazł. Nic przeznaczonego tylko dla niego.

— Idź z tym może do łazienki, co? — Ania położyła talerz na stole. Zdobyła się na nikły uśmiech. — Bo znowu obrus poplamisz.

Jakiś czas temu z trudem hamowałaby wściekłość. Zmuszałaby się, by nie podnosić głosu. Celnym wyrzutem wyrwałaby wódkę z dłoni męża.

— Anka! — fuknęła Helenka. — Przecież tu lekarza trzeba!

Patrz, jak się leje!

Teściowa, sprowadzona bardziej jako sojuszniczka niż sprawiedliwy rozjemca, wpatrywała się w ciotkę, zaciskając usta i niemo błagając Boga o ciszę. Choć milczała, Marek wiedział, że w krytycznym momencie znajdzie słowa na obronę córki. Dwie na jednego. Był sens w ogóle oponować?

— Tak się niestety dzieje od jakiegoś czasu. — Ania oparła się ciotczynym emocjom. — Lekarze mówią, że taka uroda. Cóż... nie można mieć wszystkiego. — Wzruszyła ramionami. Zwróciła głowę ku jednemu z nich, uśmiechając się niby wstydliwie, a jednak zadziornie. Uśmiechając się tak jak dawniej. — Też bym chciała być bardziej urodziwa tu i ówdzie...

— Zgłupiałaś, Aneczko? — Heniek aż klasnął w dłonie. — Nic ci przecież nie brakuje...

Helenka palnęła biedaka w potylicę. Ania zaś wpatrywała się w męża, lecz pogoda jej oblicza była zaledwie fasadą w reakcji na przekomarzania wujostwa. Po tych hardych oczach Marek poznał, że wyrzut błąka się po końcu języka żony.

— Może zrobię ci jeszcze jednego drinka, Aniu — rzekł, zaskakując samego siebie. Przejął chusteczki od ciotki. Dokończył trunek.

— Może humor by ci się poprawił?

Zaskoczył ją.

— Muszę jeszcze zajrzeć do Piotrka. Wiem, kiedy mi wystarczy.

Tkwili tak na dwóch biegunach stołu niczym różnoimienne ładunki. Brakowało milimetrów, by posypały się iskry.

Dobrze, Aniu, pomyślał jednak Marek. Ciągnijmy to.

Nadal sabotowany przez własny nos, wstał od stołu.

— Co te baby z tobą robią, Mareczku? Żebyś czasem nie wrócił z podpaską!

— Spokojnie, wujku. Gdy wrócę, nie ominie cię karniak za tamtego drinka.

Heniek zarechotał; ciotka Helenka teatralnie podniosła larum, a potem wstała z miejsca i oznajmiła małżonkowi, że dla niego impreza już dobiegła końca. Żadne negocjacje nie miały racji bytu; żona pozostawała nieugięta, zatem i mąż wstał. Po latach, gdy uczucie zdążyło przepoczwarzyć się w przyzwyczajenie, uległość spajała je mocniej niż namiętność kiedykolwiek wcześniej.

Marek zniknął w łazience, gdy teściowa kurtuazyjnie namawiała gości, by jeszcze zostali, a rozmowa zmieniała ton na lżejszy. Pochylił się nad umywalką. Wściekle czerwone krople złośliwie znaczyły ceramikę. Marek przyłożył na kark zimny okład i spojrzał w lustro. Ależ podkrążone oczy... Słabo ostatnio sypiał. Alkohol zarumienił blade policzki dużo słabiej, niż to robił jeszcze jakiś czas temu. To wina światła z przeklętych halogenów w łazience, wmawiał sobie Marek. Nie chciał wierzyć lekarzowi, że tak częste utraty krwi wpędzały go w anemię.

A że był zwyczajnie szpetny przez wzór blizn ciągnący się od zniekształconego oka i postrzępionego ucha aż po znikający pod koszulą obojczyk? Już dawno przestał zwracać na to uwagę.

Prysznic znowu przeciekał. Cóż za nonsens, przecież Ania męczyła męża dobry tydzień, by podokręcał uszczelki, i wreszcie, nie dalej jak dwa dni temu, się tym zajął. Wciąż nękany krwotokiem, Marek rzucił jedynie gniewne spojrzenie nieposłusznej słuchawce, lecz oto podejrzana stała się niewinną. Nic z niej nie wyciekało.

Kran nad umywalką? Szczelny. Cóż więc, do licha?

Marek uznał, że nie ma głowy do bzdur. Podniósł wzrok, by raz jeszcze obejrzeć nos, lecz zamiast bladego oblicza spoglądała na niego nieostra sylwetka, ukryta za mgłą skroplonej na lustrze pary. To niedorzeczne, wszak nikt w łazience w ostatnim czasie nie brał kąpieli, nie lał wrzątkiem...

Omam? Marek położył rękę na szkle i faktycznie poczuł wilgoć. Jakim cudem jego domniemane odbicie kręciło głową, gdy on sam tkwił wpatrzony w nie bez ruchu? To z utraty krwi, ale też od wódki mieniło mu się w oczach. Marek był pewien. A jednak przed przetarciem lustra zawahał się. Coś nie przestawało cieknąć, a takt mlaśnięć kolejnych kropli budził irracjonalny, atawistyczny lęk.

Ledwie jednak Marek przejechał po tafli, odskoczył jak oparzony, tłumiąc wrzask. Kap, kap — skapywały krople z owiniętego łachmanami ciała kobiety, która wyglądała, jakby zlał ją deszcz. Albo jakby dopiero co wynurzyła się z oceanu. Oczy miała przewiązane zszarzałym bandażem i stała tak, pozbawiona wzroku, wytężająca słuch, nieśmiało błądząca dłońmi, skulona, zaszczuta.

Ciekawość tłumiła lęk, choć buzująca w żyłach adrenalina rozkazywała uciekać. Czując pod gardłem tłukące serce, Marek pochylił się ku lustru przypominającemu teraz bardziej okno do świata samego diabła. Po drugiej stronie znajdowała się z pozoru ta sama łazienka. Ale tu światło było dużo bledsze. Tam kafelki popękane, skruszone, brudne. Zaś podłogę zalegał do kostek sięgający szlam.

— Chryste... — szepnął mężczyzna i aż się przeżegnał.

— Marek? — podchwyciła dziewczyna, a głos jej drżał. — Marek, to ty? Proszę, odezwij się raz jeszcze.

Przyklejone do policzków włosy miała płowe, wręcz mysie. Od samego początku wydawały się Markowi znajome. Jednak dopiero gdy usłyszał ten głos... Identyczny z tym, który pamiętał. Poczuł chłód, dreszcze i mdłości. Znowu cofnął się od umywalki.

— Odbiło mi... — mamrotał. Szarpał włosy. — Ciebie tu nie ma.

— Niestety jestem. Marek. Ja tonę. Nie mam wiele czasu. Tylko ty możesz mi zwrócić spokój.

Milczał, odrętwiały. Kręcił jedynie głową, jakby miało go to utwierdzić w przekonaniu o niedorzeczności tego, czego doświadczał.

— Marek. Proszę...

Coś ją porwało, nie dało skończyć. Wsiąknęła w oślizgłe podłoże, jakby pod jej stopami rozwarła się czeluść. Nie zdążyła nawet wydać z siebie dźwięku innego niż pisk beznadziei. Preludium szlochu.

— Maja! — ryknął za to Marek, dopadając do lustra i umywalki. Po drugiej stronie nikogo już nie było, a pomieszczenie napełniało się mętną cieczą. Zza ściany, gdzieś z głębi, docierał niski pomruk.

Goście, już ubrani w kurtki i ciągle w dobrych humorach, słysząc krzyk dochodzący z łazienki, spojrzeli po sobie.

— Co tam się wyprawia? — Helenka zadała pytanie, obecne w głowach całej czwórki.

Teściowa i Ania popatrzyły po sobie.

— Mamo? — Na przedostatnim stopniu schodów na piętro pojawił się Piotruś, wyraźnie poruszony. — Gdzie jest tatuś?

Tatuś leżał na podłodze w łazience, niezdolny, by choćby drgnąć. Pomruk robił się głośniejszy, przychodził falami, wibrował i kłuł tymi wibracjami zmartwiałe ciało. Gęsty cień wylewał się z lustra, zatapiając w szarości nieswoją rzeczywistość. Zatykał uszy, oczy zasnuwał dymem. Narastał bez litości, by wpływając przez usta i nos kołkiem stawać w gardle. Marek się dusił. Próbował wierzgać, błagał Boga o litość. Jednak lepka, półprzezroczysta maź chłonęła go chciwie, przywodząc przed oczy sceny z całego życia, gotując na spotkanie z samą śmiercią.

— Tato? — Nieśmiały głosik wkradł się do łazienki przez uchylone drzwi. — Co ci się stało, tato?

Wszystko zniknęło. Marek dyszał, rozglądał się w oszołomieniu.

Paraliż z wolna ustępował.

— Matko jedyna! — zawołała Helenka z przedpokoju, gdy Heniek rozwarł drzwi, a potem wpadł do łazienki, by pomóc Markowi wstać. — Dajcie spokój! Trzeba zadzwonić po karetkę.

Choć z nosa przestało cieknąć, koszula zrobiła się bardziej czerwona niż biała.

— Nie trzeba. Jest dobrze — zaoponował Marek. Zbyt cicho, by zabrzmieć pewnie. — To tylko jeden drink za dużo. Niezdara ze mnie i tyle.

Heniek postawił go na równe nogi i choć sam się chwiał, zapewniał względną stabilność.

— Na pewno? — zapytał wujek. — Bladyś jak ściana.

Z oporem Marek odważył się zerknąć w lustro. Faktycznie, patrzyła z niego kredowobiała twarz. Ale co o wiele ważniejsze, łazienki po obu stronach lustra znów były identyczne.

— Na pewno.

Piotruś wysmyknął się próbującej zabrać go z powrotem na piętro teściowej i dopadł nóg ojca. Heniek pomyślał, że Marek traci równowagę, ale on tylko przykucnął przy synu. Przytulił roztrzęsionego chłopca i szepnął mu do ucha:

— Miałeś zły sen?

— Bałem się o ciebie, tato.

— Już dobrze.

Rozbudzone oczka zaszkliły się.

— Już w porządku. Dziękuję Bogu, że cię mam i że tak o mnie dbasz.

— Piotrusiu, do spania! — Ania zasymulowała groźny ton. — Patrz, która godzina!

Była zmęczona, ale dziecko to kupiło.

— Idź — zachęcił Marek — mama na pewno ci poczyta. Tylko ładnie poproś.

Chłopiec niechętnie poszedł za matką na piętro. Marek w tym czasie odprawił Heńka i Helenkę, a gdy wyszli, okazało się, że teściowa właśnie schodzi z góry i także udaje się ku drzwiom. Milczeli, gdy zakładała buty. Potem wymienili tylko krótkie „dobranoc”, a dom znów wypełniła cisza.

Jak by na sprawę nie patrzeć, kłuło w serce takie bezpardonowe spiskowanie. Nie tak powinna zachowywać się rodzina. O to Marek miał największy żal do żony i teściowej, dlatego dał sobie czas, by nie zadziałać pochopnie, nie powiedzieć tych paru słów za wiele. Przetrzeźwiał. Pozbierał ze stołu, pozmywał. Zmienił koszulę na przechodzony — ale nie zakrwawiony — t-shirt.

Ania tkwiła w połowie korytarza, okutana w powyciągany sweter, oparta o futrynę drzwi do pokoju małego. Z wnętrza sączył się blask nocnej lampki. Marek przystanął obok żony, choć ta nie zaszczyciła go choćby spojrzeniem. Oboje wpatrywali się w miarowo oddychające, skryte pod kołdrą ciałko.

— Przepraszam — odezwał się półszeptem Marek, by ukorzyć się za coś, na co tak naprawdę nie miał wpływu. Widmo z łazienki zignorował, winiąc za spektakl wyłącznie alkohol. — To nie jest normalne, że się tak ze mnie ciągle leje jak z zarzynanego wieprzka. Jutro zapiszę się znowu do lekarza.

— Odchodzę, Marek.

Informacja dotarła z opóźnieniem. We wzbierającym oszołomieniu mężczyzna spojrzał na Anię, a ta już wbijała w niego spojrzenie o sile i namiętności, z jakimi nie patrzyła na męża od lat. Oczekiwała, że padnie „dlaczego”? Czy może od razu „proszę, zostań”? Tymczasem zaskoczenie w oczach Marka nie przeistaczało się w rozpacz. Ani w lęk. Ani nawet w gniew. Ulatywało, zostawiając po sobie pustą przestrzeń obojętności. Marek nie miał nic do powiedzenia.

A raczej miał, ale nic z tego, co Ania chciałaby w tamtej chwili usłyszeć. Pragnął tych słów, a jednocześnie się ich brzydził.

— Nie potrafię dłużej tak żyć. Ja...

Rozczarowana, może i wystraszona, nie usłyszawszy żadnej odpowiedzi, kobieta spuściła wzrok i błądziła nim gdzieś po podłodze. Starała się ukryć strzępy nadziei, którą z całą mocą pałała jeszcze przed momentem.

— Rano się wyniesiemy — rzuciła jeszcze cicho, a potem, słaniając się jak cierpiętnica, zniknęła w sypialni na końcu korytarza.

Wszystko to nieistotne, bo oto dotarła do niego groźba płynąca z tych paru wypowiedzianych przed chwilą słów. Mężczyzna wszedł do pokoju syna, przystanął nad łóżkiem. Chciał pogładzić niewinne czółko, lecz powstrzymał dłoń. Zamiast tego nasunął wyżej kołdrę, a później zgasił lampkę. Wychodząc, przystanął jeszcze w progu.

Niewinność i beztroska. Tyle widział w tym momencie Marek, gdy patrzył na syna. Poprzysiągł sobie, że nie pozwoli, aby to była ostatnia noc, kiedy jego syn śpi nietrapiony absolutnie niczym.

Markowi zaczynało zwyczajnie brakować sił, a przecież to takie ludzkie być bezsilnym. I szukać ratunku. A że wybór środka doprowadzał cię do szału... Bycie rodzicem oznacza gotowość do poświęceń, Aniu. Chyba o tym zapomniałaś.

***

— Już są! — Ania nie kryła podekscytowania. Wróciła z kuchni, której okna wychodziły na podjazd. — To nienormalne tyle jechać z Krakowa.

— Pewnie wypadek — mimochodem odpowiedział Marek, kładąc łyżkę przy ostatnim talerzu.

Nieczęsto się zdarzało, by jeść w dużym pokoju. Śniadanie wielkanocne, obiad noworoczny, kolacja wigilijna. I parę innych, nielicznych okazji. Wizyta młodszej córki, na co dzień zajętej innym życiem na emigracji, zdecydowanie zasługiwała na miano małego święta.

— Aj, guzdrzesz się, Mareczku, z tymi łyżkami. — Ania poprawiła położenie dwóch sztućców.

Gdy nachylała się nad stołem, dała ukochanemu skosztować ulotnego zapachu swoich włosów. Wyprostowała się. Spojrzała muw oczy. Widziała, że miał ochotę skraść jej co najmniej całusa. Zmarnować jeszcze krótką chwilę.

— Nakryte? — zawołała teściowa z kuchni i zatłukła garami. — Bo zaraz ziemniaki odcedzam!

Ale Ania stchórzyła, spłoszona wizją intymności.

Zadzwonił dzwonek do drzwi raz, drugi, trzeci i kolejny. Do przesady często, jakby dorwał się do niego małolat.

— I cóż się tak dobijasz — krzyczała Ania, zbiegając po schodach, pewna, że słychać ją za drzwiami. — Już pewnie pół wsi wie, że przyjechałaś! Gościowymi drzwiami cię mamy teraz wpuszczać? Wielka Angielka!

— Mogłabyś chociaż dziś wyciągnąć kij z tyłka, Anka! — fuknęła drobna, płowa blondyneczka zza drzwi.

— No przecież żartuję... Chodź tutaj! — Po czym obie wpadły sobie w objęcia.

Marek cierpliwie czekał z tyłu, na półpiętrze, na swoją kolej, aby się przywitać — a właściwie dopiero przedstawić nieznajomej. Pamiętał chłód zionący z parteru, gryzący się z wyjątkowym ciepłem tamtego majowego dnia. Uściski, przerywane siostrzanymi docinkami, ustąpiły po chwili. Blondynka dopiero wtedy zwróciła uwagę, że nie jest z Anią sama.

— A cóż to za przystojnego pana tam chowasz za plecami, lisico jedna?

Nikt nigdy nie dał odczuć Markowi, że jest atrakcyjny lub nie. Ania zaś, przez blisko dwa lata znajomości nie reagowała na komplementy ani nie siliła się na nie. Wystarczało jej, że oboje z Markiem byli sobie najidealniej przeciętni. Tymczasem ta niepozorna dziewczyna, siostra Ani, od pierwszego zdania potrafiła łamać lody jak mało kto.

— Uważaj, żebyś się w niego nie wpatrzyła, bo mój jest. — Ania zadarła głowę, zaśmiała się krótko i przepuściła chłopaka w progu, zadziornie się do niego łasząc. Jak nie ona. — W każdym razie mam nadzieję, że niedługo będzie już tylko mój.

Podali sobie ręce.

— Jestem Maja.

— Marek.

Świat zastygł. Jej uśmiech, pewny i zawadiacki, przez moment przymgliło onieśmielenie. Jego oczy zaś, wpatrzone w dość pospolitą, ale niezaprzeczalną urodę, blokowały usta przed wypowiedzeniem choćby słowa. Pogoda ducha Mai deprymowała tylko z początku. Błogi paraliż szybko mijał, a Marek przemówił, rozradowany niczym głupiec:

— Zdaje się, że w dobrą rodzinę próbuję się wkręcić!

Maja zaniosła się śmiechem.

— Patrzcie na niego! Jaki czaruś!

— Majka! Anka! — Denerwowała się teściowa na piętrze. — Cóż wy się tyle czasu tam witacie?! Obiad stygnie!

— Maruś! — zawołał z samochodu teść. To były czasy między jego pierwszym a ostatnim zawałem. — Pomóż no mi z tymi tobołami! Tyle tego nawiozła, że sam się przecież nie zabiorę!

***

Trzymając kolana pod brodą, Marek zastanawiał się, jak wiele pamięta z wieczoru, kiedy poznał Anię. To był listopad, być może andrzejki. Czas, kiedy odlicza się godziny od niedzieli do piątku, by znowu pójść na balety, i wiek, w którym ciągle ma się jeszcze siłę na takie życie. Piło się, tańczyło, nieporadnie uwodziło, znowu piło, czasem obijało mordy, a czasem miało się mordę obitą. Wspomnienie ulatywało niby niesforny motyl, nie pozwalało przywołać w całości, a Marek unosił się niczym płód, rękami oplatając nogi.

Oboje nie mieli wówczas nikogo. Oboje nawet nikogo nie szukali. Ktoś uznał, że będą do siebie pasować i przynajmniej wtedy, przynajmniej na pierwszy rzut oka, się nie pomylił.

Muzyka wibrowała, światło dopełniało dzieła. Marek tkwił zatopiony w zielonkawym błękicie, zupełnie jak teraz, choć wtedy z Anią. Tłum ludzi bawił się na tamtej dyskotece, lecz w pamięci pozostali tylko oni dwoje, ich drinki, kawałek blatu. A gdy obrazy zniknęły, ustąpiły miejsca strzępom rozmów z tej i innych dyskotek, ze spacerów zimnymi nocami do domu, dyskusji prowadzonych ukradkiem na niedzielnej mszy w przedsionku kościoła. Trzeźwe podejście do życia i rozsądny światopogląd Ani budziły nieśmiałe pojękiwania serca: „to jest to”!

I to było to, Marek uwierzył. A jednak nie potrafił powiedzieć, o czym rozmawiali tamtej nocy, gdy ich sobie przedstawiono. Co miała na sobie. Jaki był wyraz jej twarzy. Nie pamiętał nic z rzeczy, które przy pierwszym spotkaniu Mai wryły się tak bezczelnie w pamięć.

Tylko błękit. Zieleń. I czerń...

Marek wierzgnął i skonstatował, że oto unosi się nad dnem z szarego piachu. W martwym oceanie wierzgał sam, nie widząc w pobliżu zwierząt, roślin, niczego, co żywe. Jedynym mieszkańcem tej podłej otchłani była ciemność, nadchodząca równo z każdej strony — oprócz góry. Nad tonią lśniło coś nieoczywistego. Liche światło mętniało, przechodząc przez ciecz, niknąc przy dnie niemal doszczętnie.

Marek zakrztusił się. Widział w mdłym blasku jedyny ratunek. Od powierzchni dzieliło go dobrych trzydzieści metrów. Ale zdrętwiałe ciało tak bardzo nie chciało płynąć! Woda wdzierała się do płuc, siły ulatywały wraz z powietrzem...

Otworzył oczy. Dzwony biły w oddali na prymarię. Marek ufał, że to ów stłumiony łomot wyrwał go z półsnu na salonowej kanapie, a nie ujrzany przed momentem koszmar.

Za oknem wstawał kolejny, brudnoszary świt. Poduszka była cała we krwi.

***

Po wydarzeniach zeszłej nocy Marek ani myślał przebywać w kościele inaczej niż na klęczkach. Szacunek do Boga próbowała wpoić mu matka, choć z wiekiem ulatywała z niej wiara, a z nią regularność w uczęszczaniu na nabożeństwa. To, co za dzieciaka wydawało się naturalne, po latach zaczęło budzić wątpliwości. Marekkonformista uznawał wiarę za nierozerwalny element krajobrazu jego wsi, będący gdzieś obok, który trwa, jak politycy kłócący się gdzieś daleko za szybką telewizora. Istnieją, choć go nie dotyczą. Mama z kolei była bardzo wierząca, a równocześnie potrafiła zniknąć na cały wieczór w lesie, rozmyślając, traktując naturę bardzo poważnie, z nieomal pogańską nabożnością.

Marek został po majówce. Wpatrywał się w zwisające z krzyża ciało. Łudził się, że usłyszy odpowiedzi na niewypowiedziane pytania, jednak dobiegł go tylko głos dosiadającego się księdza Matuszewskiego, który wypaplał, że wie o odejściu Ani.

Już zdążyła się wyspowiadać? Raczej zwierzyła się z samych planów. Albo teściowa nie wytrzymała, że jej córka zamierza splunąć na sakrament małżeństwa.

— Właściwie — Marek nie wytrzymał i zapytał, pomimo przypomnienia sobie, że Matuszewski choć był dobrym człowiekiem, to takim sobie księdzem — Przyjmijmy, że nawiedza mnie duch... duch z przeszłości. Nie daje spokoju... Jest jakikolwiek sposób, by się go pozbyć?

Matuszewski w odpowiedzi przede wszystkim westchnął.

— To zamknięty rozdział, mój drogi, i musisz dać odejść tym wspomnieniom. — Marek, słysząc to, pożałował, że nie zdążył ugryźć się w język — Bóg nieraz cię już w życiu doświadczył, ale spójrz, ile też dobra na ciebie zesłał. Masz przecież żonę, syna, rodzinę!

I mnóstwo pytań bez odpowiedzi.

Wracając z kościoła, Marek wstąpił na cmentarz. Stojąc nad grobem, próbował zmówić jakąś modlitwę, ale teksty wszystkich mu znanych mieszały się i nie dawały przywołać w całości. Nieprzyjemny deszcz siąpił za kołnierz kurtki, a Marek wpatrywał się w wypalone znicze na płycie grobu.

Przed oczami stanęło mętne wspomnienie o wrzeszczącej mamie. Ciotka Marta próbowała ją uspokoić, ale mama była przekonana, że jacyś ludzie czekają na nią w lesie. Że słyszy ich błagania o pomoc.

Wyciszyła się dopiero, gdy sąsiad sprowadził pogotowie.

Wówczas Markiem wstrząsnął dreszcz, ale bynajmniej nie z powodu zimna. Pochylił się, by przyjrzeć się uważniej, choć nie mogło być mowy o pomyłce. Z wąskiej szpary zionęła ciemność. Płyta była niedosunięta.

Czy to możliwe, byśmy się wczoraj jednak spotkali, Maju?

***

Tamtego lata pogoda nie była łaskawa. Deszcz siąpił mniej lub bardziej obficie, choć końcówka lipca akurat udała się wtedy słoneczna. Trzeba mieć szczęście, by ze swoim krótkim urlopem wstrzelić się w tak wspaniałe warunki nad Bałtykiem.

Wesoła ferajna z południa wysiadła na nędznym dworcu jednej z pękających w szwach o tej porze roku nadmorskich mieścin. Marek chciwie wystawił twarz do słońca. Niby od niechcenia wsadził rękę do kieszeni spodni, by sprawdzić, czy małe, sześcienne pudełeczko nadal w niej było. Było.

Z całej grupki, liczącej w sumie z osiem osób, tylko Ania zauważyła, że Maja kiepsko czuła się w towarzystwie dobrze niegdyś sobie znanych osób, które musiała poznawać na nowo po trzech latach nieobecności.

— Co to za mina, siostrzyczko? Nie mów mi, że żałujesz, że nie zostałaś domu pilnować. Nie po to przyjeżdżasz do nas raz na ruski rok, żeby samej potem siedzieć.

Teść zmarł wczesną wiosną. Teściowa, która ciągle nosiła żałobę, dała się wyrwać ciotce Helence na kilkudniową wizytę w nowo wybudowanym domu Kasieńki, wystawionym za brytyjskie funty.

— Same pary tutaj przyjechały. Pasuję do was jak pięść do nosa i tyle.

Ania aż jęknęła z udawanym współczuciem i objęła siostrę. Długo tak jednak nie wytrzymała, bo upał zaraz skleił ich skóry.

— Nieprawda. Tomek przyjechał sam tak jak ty. Zakręć się może koło niego.

Maja prychnęła.

— Ta, akurat Tomek przez te wszystkie lata nic się nie zmienił. Wiesz równie dobrze co ja, że przyjechał tu... zdobywać.

Szczupłego i wysokiego turystę właśnie zaczepiały dwie dziewczyny w bikini. Ania skrzywiła się.

— Cóż...

— Spójrzcie tylko — wtrącił się Marek. — Ona ma kiłę, on rzeżączkę...

Tomek i jedna z nieznajomych właśnie się sobie przedstawiali. — ...i podali sobie rączkę!

***

Na furtce wisiał worek bobu. Ciotka Marta była niesamowita. Choć wiosna tego roku nie rozpieszczała ciepłem, pierwszy plon ze skromnego poletka jak zwykle dostał ulubiony siostrzeniec. Marek aż się uśmiechnął.

Nie odszedł od bramy, dostrzegając nadciągających od wsi gości. Piotruś wywijał urwaną po drodze wierzbową witką, a dwa kroki za nim spokojnie szła teściowa. Widać Ania wciąż nie czuła się gotowa na spotkanie.

Gdy byli już blisko, chłopiec rzucił się biegiem do furtki i otworzył ją sprytnie pomimo zacinającego się mechanizmu.

— Cześć, tata!

Marek przykucnął i wpadli sobie w objęcia. Wkrótce dziecku znudziły się czułości, ale ojciec i tak trzymał chłopca nie dalej niż na wyciągnięcie ręki.

— Mama mówi, że teraz mieszkamy u babci. To głupie, przecież tu mamy nasz domek!

— Nie mów tak... — Zmierzwił mu włosy. — Mama i ja... musimy sobie wyjaśnić parę rzeczy. Do tego czasu powinieneś zostać u babci.

Odpowiedział dramatyczny jęk zawodu.

— Ale tam jest nudno! Wszystkie zabawki są tutaj! Mama mówiła, że nie możemy zabrać tego super samolotu od cioci Kasieńki, bo jest za duży. Mogę się iść nim pobawić? Mogę?

I już go nie było, już trzasnęły drzwi do domu.

Tymczasem teściowa także zdążyła dotrzeć. Obserwowała wszystko z ulicy, pilnując się, by nie wejść zbyt głęboko na podjazd. Marek zwrócił na nią uwagę dopiero, gdy syn zniknął mu z oczu.

— Dziękuję, że przyszliście.

— Przez dwa dni nawet nie zadzwoniłeś. Jak możesz im to robić, draniu?

— To nie ja wyprowadziłem się z domu.

— Jeśli jutro, gdy wrócę po Piotrusia, poczuję od ciebie wódę, to bądź pewien, zadzwonię na policję!

Przez lata Marek widywał odrazę na wielu twarzach. Przyzwyczaił się do tego, bo tak jak pokrace z cyrku, nie przeszkadzała mu skupiona na nim cudza uwaga. Oblicze teściowej wykrzywił i teraz podświadomy grymas, ale mężczyzna aż się wzdrygnął, bo tym razem dotarło do niego, że nie wywołała go pokaleczona fizjonomia.

***

Marek planował wykorzystać wolne popołudnie na rąbanie drew, zawczasu przywiezionych przed zimą. Postanowienia dotrzymał, a na zabawę z synem miał nastać czas wieczorem. Mały zresztą świetnie sobie radził sam — zaaferowany dawno niewidzianą zabawką, gonił po podwórku jak fryga.

— Nie biegaj mi tu, bo się nadziejesz na jakiegoś gwoździa! — groźnie przestrzegał Marek.

Piotruś przytakiwał, potem leciał swym odrzutowcem przed dom, by za chwilę znów kręcić się pomiędzy deskami, jak gdyby nikt go dotąd nie ostrzegał. I chociaż nie nadział się na żaden gwóźdź, to w końcu potknął się o sosnowy pieniek i rozwalił sobie kolano. Chłopcy w jego wieku rzadko kiedy słuchali mądrych uwag. Starsi zresztą wcale nie częściej.

Biedak rozpłakał się, gdy ojciec polał ranę wodą utlenioną. Szczypanie jednak szybko ustało, kolano ozdobił plaster, a na dziecięcą twarzyczkę wróciła odrobina kolorytu.

— Co to za mina, Piotrek? Trzeba być twardym. Chodź, pooglądamy jakąś bajkę i ugotuję trochę bobu, bo ciocia Marta przyniosła.

Jadłeś kiedyś w ogóle bób?

— Co to jest bób?

Marek rozsupłał reklamówkę.

— Wygląda jak groch. Fuj!

— Właściwie to jak fasola... Jest naprawdę pyszny!

Skrzywiona buźka zdradzała, że chłopiec nie uwierzył na słowo.

— Tata by cię przecież nie otruł.

Kwadrans później, widząc, jak ojciec z egzaltowaną rozkoszą zajada się bobem, Piotruś także dał się skusić, i wkrótce w garnku pokazało się dno. Uczcie akompaniowały uśmiechające się z telewizora zwierzątka, których przygody chłopiec znał już na pamięć. Zasoby liczącej raptem trzy pozycje biblioteczki bajek na DVD nigdy nie stanowiły problemu, lecz widziane po raz wtóry historie w końcu uśpiły najpierw syna, a potem ojca. Marek był z siebie dumny, że tego wieczoru nie sięgnął nawet po piwo.

***

Koła tłukły się miarowo, niosąc pociąg po torach. Marek zerwał się z niemal katatonicznego odrętwienia i skonstatował, że nie jest już w domu. Półleżał na podwójnym fotelu tuż obok drzwi w wagonie pełnym siedzeń po obu stronach ciasnego przejścia. Wnętrze, dość ciemne, bo ktoś pogasił wszystkie lampy, rozświetlały tylko migające za oknami słabe, zamglone neony, gubione pędem maszyny.

— Nie sądziłam, że jeszcze kiedyś cię spotkam.

Po wagonie niósł się stłumiony chichot. Niewinny. Dziecięcy. Nie budzący trwogi. Marek skupił się na dochodzącym go głosie. Na fotelu przed sobą ujrzał mysie włosy przewiązane bandażem. Kobieta siedziała do niego tyłem.

— Później... Gdy mnie zabrali, w ogóle nie pomyślałabym, że będziemy mogli porozmawiać raz jeszcze. — Zawiesiła głos na moment. — I oto tu jesteśmy. Los ciągle śmieje mi się w twarz.

— Maju... Ty żyjesz?

Zwróciła głowę ku ramieniu, niby chcąc się obejrzeć, tak jakby zapomniała o przepasce na oczach. Rozwarła wargi, lecz milczała. Szukała słów? Odezwała się po dłuższej chwili:

— Nie sądzę.

Marek zacisnął pięści, by opanować dreszcz.

— Co to za miejsce? Czyściec? Piekło?...

— Ocean.

Chwila na opanowanie szalejących oddechów. Rozmyte neony hulały za szybami, wtórowała im gonitwa Markowych myśli.

— Ja nie rozumiem...

— Przecież byłeś już tutaj. Ocean chciał cię utopić. Ocean zawsze chce jeszcze. Ciebie, mnie...

— Jak ocean może czegokolwiek chcieć?!

— Och... Też nie umiałam tego pojąć. Gdy ocknęłam się na dnie, mogłam wypłynąć na powierzchnię i przedostać się do nieba, z powrotem do żywych czy diabli wiedzą, co jest po tamtej stronie... Był jeden warunek, ale ja za nic nie potrafiłam go spełnić. Nie potrafiłam... — Przez chwilę milczeli, gdy próbowała zapanować nad głosem. — Zostawić tego wszystkiego za sobą.

— I utknęłaś.

Dziecięcy chichot stawał się coraz wyraźniejszy. Wagon otuliła mgła. Marek kompletnie to ignorował, w zamian drżącą dłonią chciał musnąć smukłą szyję kobiety, lecz palce przeszyły ją jak dym, nie poczuwszy przy tym niczego. I co gorsza, Maja nijak nie zareagowała na próbę kontaktu. Nic nie spostrzegła.

Marek położył przedramię na oparciu siedzenia zjawy, oparł o nie głowę, zacisnął zęby. W ciszy zapłakał.

— Jeśli nie potrafisz przejść dalej, zatracasz się w pustce, smutku i samotności. Beznadzieja cię niszczy, aż nie pozostaje po tobie nic prócz odrobiny ciekłego cienia. Bo widzisz, Marku, w tym oceanie nie ma ani kropli wody. Jest tylko żal.

— Wtedy w łazience czegoś ode mnie chciałaś. — Otrzeźwiał. — Jak mogę ci pomóc? Jeśli to z mojego powodu nie możesz...

— Wyleczyłam się już z ciebie — ucięła. — Problem jest inny. Jestem tu, bo coś mnie ciągle wiąże ze szczątkami. Ktoś tam, po drugiej stronie, coś zepsuł. A dopóki ciało nie spocznie, dusza też nie zazna spokoju. Wpadłam więc na taki szalony pomysł... Może, gdy przywrócisz porządek, nareszcie ucieknę z tego cmentarzyska? Znajdę siłę...

— Ale skoro ocean to miejsce dla martwych, czy to oznacza... że ja nie żyję?

— Żyjesz, choć igrasz ze śmiercią. Dlatego jesteś w stanie tu wejść.

Śmiech przeszedł w gwar chóru dziecięcych głosów, przekonanych, że mają coś istotnego do przekazania. Z mgły wyłoniły się przezroczyste, drobne postaci, mieniące się niewinną bielą i zajmujące wszystkie miejsca w wagonie.

Marek jakby doznał olśnienia:

— A Emilka? Też tutaj jest?

— Widziałam, jak przechodzi przez toń. Krótko po tym, gdy jej ciało spoczęło w ziemi. Gdziekolwiek trafiła, z pewnością jest jej lepiej niż tutaj.

Przejęty nostalgią, z nieobecnymi, wciąż zaszklonymi oczami, Marek uśmiechnął się zatopiony przez krótką chwilę we wspomnieniach.

— Ale musisz uważać na syna.

— Na Piotrka?... Przecież to okaz zdrowia, całe życie przed nim!

— To dlaczego jest z nami w tym pociągu?

Adrenalina rozpaliła żyły na te słowa. Marek rozglądał się po wagonie pełnym dzieci i istotnie na jego końcu ujrzał widmo wyraźniejsze niż cała reszta. Piotruś trzymał się za ramiona, pocierał je. Patrzył dookoła niepewnie. Z trwogą zerkał w ciemność za otwartymi drzwiami wagonu.

Marek poderwał się z miejsca.

— Piotruś! Piotruś, tutaj!

Przeciskał się między siedzeniami w kierunku syna. Maja drgnęła, zdjęta chłodem coraz bardziej lepkiej mgły.

— Co robisz? Ocean ci nie pozwoli...

Koła wystukiwały narastającą szaleństwem kakofonię, gdy cień wypełzł z ciemności, pęczniał i z wolna wił się w stronę chłopca. Ten nie wiedział, jak powinien zareagować.

— Nie! Piotrek, nie dotykaj tego! Uciekaj, Piotrek!

Ale Piotrek nie słyszał. Jego ojciec zbliżał się do połowy wagonu — cholerne toboły nie pozwalały brnąć szybciej.

— Piotrek!

Niepewna rączka zetknęła się z ciemnością, a wówczas pociąg stanął. Porwany siłą bezwładności, Marek runął do tyłu. Minął Maję nasłuchującą w napięciu.

— Sprawdź moje ciało! — zawołała.

Bez skutku próbował cokolwiek złapać.

— Jeśli przywrócisz mi spokój, wyrwę go stąd ze sobą, ponad toń!

Spodziewał się uderzenia w drzwi wagonu. Przeleciał jednak przez nie i istotnie uderzył, ale w odmęty oceanu. Otulony mglistymi neonami pociąg mknął naprzód przez mroczny bezmiar, a Marek, beznadziejnie wierzgając, truchlał pośród ryku skroplonych podczas eonów pokutników.

***

Wiedziony najprymitywniejszymi instynktami umysł szarpnął ciałem, by wyrwać je z trupiego letargu. Spazm rzucił Marka na skraj wersalki, z której za chwilę spadł. Powracającej bez pośpiechu świadomości nie sprzyjało jednostajne buczenie telewizora, który przypominał, że wszystkie odcinki kreskówki już dawno zostały odtworzone. Marek uniósł się na rękach, potarł stłuczoną nad lewym uchem głowę i spojrzał na syna. Piotruś spał.

Kto wie, może do listy lekarzy należało dopisać psychiatrę? Dziwaczne sny rodziły wyłącznie niepokój, choć widmo śmierci było w nich tak żywe, że aż namacalne.

Nim Marek wziął syna na ręce, by przenieść go do łóżka, zauważył, że chłopiec zrobił się cały żółty. Delikatnie potrząsnął dzieckiem. Kilkukrotnie wypowiedział jego imię. Potrząsnął mocniej. Aż coś zakłuło go za mostkiem. Przytomność nie powracała.

To nie był sen.

Marek pobiegł do przedpokoju. Złapał za słuchawkę. Wystukał krótki numer. Sygnał oczekiwania trwał dłużej niż wieczność, wlewał się do ucha i mieszał w mózgu z bulgotem cwałującej naczyniami krwi.

— Państwowe Ratownictwo Medyczne, słucham?

— Przyślijcie pogotowie. Mój syn jest cały żółty...

Jucha znów pociekła z nosa. Marek spojrzał w kierunku pokoju. Liczył, że w drzwiach zobaczy zaspanego chłopca, być może rozbawionego zachowaniem ojca. Ale ujrzał tylko skrawek zmartwiałego ciała, leżącego tak, jak je zostawił.

— Nie rusza się... — Łzy zaczęły mieszać się z krwią.

Podał adres. Zdawkowo odpowiedział na kilka pytań. A potem, niczym uderzony obuchem, rozejrzał się, zdezorientowany. Naraz obraz rozdwoił się w oczach, świat zawirował, a bulgot przechodził w coraz niższy pomruk.

— Wyślijcie dwie. Ja... chyba umieram. — Zdołał wystękać do słuchawki, nim padł nieprzytomny.

***

Ania obejmowała sedes, a Marek pilnował, by naprędce związane włosy nazbyt się nie upaprały.

— Może pojedziemy do lekarza?

— Nic mi nie jest.

— Rzygasz od wczoraj.

— Naprawdę nie masz pomysłu dlaczego?

Trzy szybkie stuknięcia i do pokoju weszła Maja. Nie zastawszy nikogo wewnątrz, zajrzała do łazienki.

— O kurde. Co jest, siostra?

— Nic. — Ania odpowiedziała szybko, lecz bez typowej dla siebie stanowczości. — Musiałam się struć tą rybą wczoraj. Zachciało się nam pierwszej lepszej smażalni, psiakrew.

— Nie no, wszyscy jedliśmy, ale tylko ty się pochorowałaś.

— Sama widzisz, jakie mam szczęście.

Zapadłą ciszę przerwała, a jakże, Maja, zdejmując dżinsową, kusą kurteczkę i rzucając ją na łóżko w pokoju. Stanęła w progu i oznajmiła:

— No trudno. Tutaj też się możemy dobrze bawić.

— Daj spokój. Tylko na parę dni przyjechaliśmy. Naprawdę nie musicie siedzieć ze mną w pokoju.

— Żaden problem. Zaraz skołuję od kogoś karty i zniszczę cię, siostrzyczko, w tysiąca.

Ania roześmiała się na tyle, na ile mogła.

— Nie będziecie grać w karty na urlopie. Idźcie, potańczcie, a rano mi opowiecie, czy coś w ogóle straciłam.

Rozum podpowiadał, by nie opuszczać chorej, ale serce jak szalone lgnęło w stronę rozhulanej promenady. I w stronę bliskości, która była udziałem tylko dwóch istnień. Na pytanie Marka „czy na pewno?”, Ania odpowiedziała jeszcze jednym wątłym potaknięciem. A gdy tylko wyszli, wreszcie zwymiotowała bez poczucia wstydu.

Po północy na plaży tłok rzedł zauważalnie, choć nachlane i naćpane małolaty były głośniejsze niż rodziny w średnim wieku, nawet biorąc poprawkę na szalejące między parawanami dzieci. Marek i Maja uciekli w uliczki miasteczka — ciche, więc pewnie mało popularne wśród pensjonariuszy. Tutaj szum fal płynnie przechodził w szmer samochodów mknących po pobliskiej arterii szybkiego ruchu.

Legli na ulicy, a naniesiony z plaży piach przestał chrzęścić dopiero, gdy skończyli się wiercić, wpatrzeni w gwiazdy przyćmione światłem latarni. Asfalt, nadal ciepły, rozwiązywał usta i dawał głos myślom, które kłębiły się w głowach obojga, odkąd Maja wróciła z Anglii.

— Tak nie można... — Marek bronił się cichym szeptem, choć czuł się jak rozbitek próbujący kijem powstrzymać huragan.

— Zrozumie. W końcu to moja siostra.

— Kurwa... Byłem pewien, że zrobię, co trzeba. Ale teraz...

Jej palec musnął jego dłoń niby przypadkiem, choć w tej relacji nie było krztyny przypadku, a ów palący dotyk sprawił, że Marek zerwał się i spojrzał na Maję. Ta już wpatrywała się w niego z mocą, której nie powstydziłaby się jej siostra.

Później błąkali się po ulicach, naiwnie próbując uspokoić niespokojne sumienia. Późną nocą, choć bliżej świtu niż zmierzchu gdy przechodzili obok wiecznie czynnych bud z kebabami w radiu akurat lecieli „Chłopcy” Myslovitz. Wieczorami chłopcy wychodzą na ulice...

Marek rozmyślał, na którą z czterech zwrotek przyszła kolej, bowiem każdą zaczynały te same słowa. Maja zaśpiewała równo z Rojkiem:

— ...siadają na chodniku i palą jointy. Robią wszystko, żeby stąd uciec. Kiedy wreszcie mogą, to wtedy nie mogą się ruszyć.

Następnego wieczoru Ania znów wygoniła ich oboje. Znów dyskotekowy szał szybko przestał kusić. Ulotnili się na plażę i spacerowali po niej, aż zaczęło szarzeć. Wówczas Maja zaproponowała, by usiąść na ostatnich palach drewnianego falochronu i stamtąd obserwować wschód słońca. Sama, niczym kotka, dotarła do celu nietknięta słoną kroplą, zaś Marek prezentował dużo mniej gracji i w połowie drogi wpadł do wyjątkowo spokojnego tego poranka morza. Podpłynął do ostatniego pala, na którym Maja już siedziała, wpatrzona w jarzącą się na wschodzie czerwień. Strząsnął wodę z głowy, by wyraźniej widzieć. Wówczas, obserwując tę nierealnie doskonałą postać, otuloną blaskiem, wciąż chichoczącą z jego nieporadności, Marek nabrał przeświadczenia, że każdy wschód i każdy zachód jest wart oglądania z tą tylko jedną osobą. Że Maja była ciszą między tym, co myślał, a tym, co mówił, w rozmowach z Anią. Że okrutnie się pomylił. Ale też, że nie wszystko było jeszcze stracone.

Gdy wrócił wczesnym rankiem do pokoju, Ania nie spała i poprosiła, by ją zabrać do szpitala. Czuła się fatalnie. Wrócili koło południa, gdy okazało się, że kilka kroplówek załatwiło sprawę, nadziewając się wprost na niespokojną Maję.

— Nic się nie stało. Mówiłam, że nic mi nie jest.

— Anka! Z niczym się po lekarzach nie chodzi!

— No już, uspokój się, siostrzyczko. Po prostu wszystko wskazuje na to, że zostaniesz ciocią.

Maja oniemiała. Spojrzała na Marka, lecz ten unikał wszelkich spojrzeń; błądził wzrokiem po podłodze, z zaciśniętymi wargami i pięściami. A Ania, bezmiernie dumna z nowiny, nie rozumiała reakcji siostry.

— Nie cieszysz się? Ja jestem przeszczęśliwa!

— Ja... — Zmusiła się do krótkiego uśmiechu. — Gratuluję. Przepraszam.

Wymknęła się na korytarz. Marek patrzył za nią z bólem, potęgowanym własną bezradnością. Ania ciężko opadła na łóżko i rzekła:

— Idź za nią. Ja nie mam siły latać po schodach w tę i z powrotem.

Marek wybiegł z pokoju. Złapał Maję dopiero na ulicy. Wyrwała się z jego uścisku. Nie chciała na niego patrzeć, a co dopiero go dotykać.

— Wiedziałeś?

— Powiedziała tylko, że okres jej się spóźnia.

Kręciła głową, osłupiała, nie mogąc nawet znaleźć odpowiednich słów. Potem zachciało jej się wrzeszczeć, ale tytanicznym wysiłkiem stłamsiła tę chęć.

— Zostaw! Miałeś rację. Tak nie można. Co ja, głupia, sobie myślałam?

Uciekła, a Marek nie poszedł za nią. Następnego ranka wyjechała, pożegnawszy się listownie. Jeszcze tego samego dnia, by uciszyć niepokoje Anki i własne sumienie, Marek zabrał kobietę na promenadę i oświadczył jej się przy zachodzie słońca. Przy wielu świadkach, jakby nie ufał realności tej sceny, gdyby była udziałem tylko narzeczonych. Przy oklaskach wczasowiczów, w objęcia wpadli sobie najszczęśliwsza w tamtej chwili kobieta na świecie i najbardziej zdruzgotany mężczyzna.

***

— Doktorze, doktor zobaczy — rzekł skrzekliwy alt. — Tak jest od paru godzin.

Głowa bolała mocno, aż należało trzymać się przytomności jak kłody dryfującej po oceanie cierpkich doznań.

— Panie Marku, słyszy mnie pan? — Tym razem odezwał się mężczyzna.

— Gdzie...

— Spokojnie, jest pan w szpitalu. Pamięta pan, co się stało? Stracił pan przytomność.

Powieki, ciężkie niby z kamieni, dały się wreszcie rozewrzeć, a załzawione oczy ujrzały rozmazany obraz lekarza i pielęgniarki.

— Gdzie mój syn?

Medycy spojrzeli po sobie.

— Jest u góry, na dziecięcym — odezwał się lekarz. — Nie znam szczegółów.

Wyrzut hormonów zmroził Markowi krew. Przezwyciężył zawroty głowy i usiadł na łóżku.

— Co pan wyprawia?! — Pielęgniarka podniosła larum. — Doktorze, niechże mi pan pomoże.

Marek wyrwał się tęgiej kobiecie, ale wtedy lekarz rzekł:

— Panie Marku, pana syn jest pod dobrą opieką. Puścimy pana do niego, ale musi pan najpierw zadbać o siebie.

— Które piętro?

— Proszę się nie forsować! Wstępne wyniki sugerują, że może mieć pan nowotwór krwi. Pana żona twierdzi, że cierpiał pan ostatnimi czasy na częste krwotoki z nosa. To prawda?

Marek już siedział na krawędzi łóżka, gdy wiadomość dotarła do niego — ot, niczym jeszcze jeden cios.

— Proszę mnie wypisać. Na własne żądanie.

Medycy nie puścili z oddziału podkrwawiającego pacjenta z uśmiechem na ustach, ale też niewiele mogli zrobić, by go zatrzymać. Tak szybko, jak pozwalało umęczone ciało, Marek pognał na oddział dziecięcy. Ujrzał Anię na korytarzu. Stała przygaszona, obejmowała własne ramiona. Wpatrywała się bez żadnego wyrazu we wnętrze sali zza szklanej szyby. Podchodząc, Marek ignorował żonę. Chciwie spojrzał tam, gdzie ona, lecz na widok chłopięcego ciała oblepionego czujnikami, pokłutego wenflonami i obłożonego elektroniką, serce mu pękło. Muskał szybę opuszkami palców, niby zapominając o jej istnieniu.

— Bób? — szepnęła beznamiętnie. — Co ty sobie myślałeś?

— Przecież ludzie jedzą bób. Od tego się nie umiera...

— Lekarz twierdzi, że Piotrek ma jakiś fawizm. I że równie dobrze mogłeś mu podać cyjanek.

Marek załkał. Przycisnął czoło do szyby.

— Załatwiają transport do Prokocimia, bo tylko tam wiedzą, jak to leczyć. Kurwa... A wszystko przez garnek bobu.

— Przecież ja nie chciałem...

— Nie chciałeś! — nie wytrzymała. Lodowa maska uległa płomieniom wściekłej pasji. — Ty zawsze jesteś bez winy! Zabrałeś mi siostrę! Zabrałeś córkę! Złapał się za głowę.

— Nie pozwolę, byś zabrał z mojego życia kogokolwiek jeszcze.

— Przepraszam... Po prostu przy nim bądź.

Oddalił się powoli.

— Marek.

Głos Ani jakby dobywał się z dna studni, lecz mężczyzna złapał się go z całej siły, pomny, że mnożąc w myślach własne winy, doprowadzi się wreszcie do szaleństwa.

— Rozmawiałam z twoim lekarzem. Wróć na oddział. — Uniknęła jego spojrzenia, gdy tylko podniósł na nią wzrok. — Kto wie lepiej niż ty, jak trudno wychowywać się bez ojca?

***

Marek, stojąc nad mogiłą, wpatrywał się w wyryte na kamieniu nazwisko i prócz katatonicznie obezwładniającej bezsilności nic nie czuł. Dosunął płytę grobu, aż szczelina zniknęła.

Czy to deszcz zakłócił twój spokój, Maju? Czy może pogrzeb był nie taki, jak trzeba? Czego ty właściwie chcesz?

Zmierzając już ku domowi, na bramie cmentarza Marek dostrzegł kartkę, która kompletnie umknęła jego uwadze, gdy wychodził stamtąd poprzednim razem.

Proboszcz ostrzegał wiernych przez wandalami. Nie wymieniał nikogo z imienia, tylko bliżej nieokreślonym bezbożnikom przypisywał rozrzucanie kwiatów i tłuczenie zniczy. Ksiądz prosił wiernych świadków o modlitwę, a podpisany niżej komendant — o kontakt z komisariatem.

Marek wrócił do domu ogołoconego z mieszkańców. W dużym pokoju ciągle stał garnek z łupinami bobu. Pod telefonem na korytarzu czerniła się zaschnięta krew. Usiadł za stołem, na swoim miejscu, stawiając przed sobą flaszkę i oranżadę. Nalał bimbru. Rozcieńczyć się nie zdecydował. To nie był moment na drinka. Wypił. Powtórzył dwa razy.

***

Piotruś się nie budził, ale lekarze nie panikowali, pewni, że organizm potrzebuje po prostu czasu. Ania i teściowa na zmianę pełniły wartę przy chłopcu i nie chciały nawet patrzeć na twarz jego ojca. Marek nie miał im tego za złe. Całe dnie spędzał w domu, na wciśniętym przez lekarza zwolnieniu, wyczekując telefonu z Krakowa. Nocą zaś wyruszał na łowy.

Jeszcze tego samego wieczoru zajrzał do grobu. Gdy opanował mdłości, stwierdził, że faktycznie trumna jest rozorana najpewniej łomem, a wśród szczątków Mai brakuje czaszki. Rozważał przeróżne warianty wydarzeń. I uzbrojony w cierpliwość, co noc czekał.

Wystarczyło być wytrwałym raptem kilka dni. Pojawili się we dwóch. Jeden większy i wyższy, drugi drobniejszy. Podjechali pod cmentarz rowerami po czwartej, gdy niebo zaczynało już szarzeć na wschodzie. Mieli upatrzony grób Daszkiewicza, który umarł niedługo po Mai, przygnieciony suwnicą w miejscowej hucie. Marek znał się z nim całkiem nieźle. Chodzili razem do podstawówki.

Złodzieje wspólnie odsunęli płytę. Później większy owinął twarz jakąś szmatą i wszedł do środka. Mniejszy świecił lichą latarką i chyba miał stać na czatach. Marek poczekał, aż otworzą trumnę. Wówczas mniejszy nachylił się i o coś zapytał. Na krótki moment stracił czujność.

Marek pociągnął delikwenta za ramię. Ten zesztywniał, odruchowo odwrócił się i wówczas przyjął cios pięścią prosto w nos. Pisnął przy tym bardzo cienkim głosikiem, zatoczył się i upadł. Cholera, to była kobieta.

Wyższy szybko wyskoczył z grobu z uniesionymi rękami. Wzdrygnął się, pewnie na widok szramy. Jego towarzyszka dała się pojmać bez oporu, wciąż ogłuszona ciosem. Żadne z nich nie odezwało się słowem, dopóki Marek nie złapał zakładniczki za fraki i nie docisnął jej do sąsiedniej mogiły, drugą z dłoni zaciskając w pięść.

— Nie, nie... Boże, nie... — piszczała i łkała na przemian.

Robiło się coraz jaśniej. Oni oboje mieli nie więcej niż po dwadzieścia lat.

— Gdzie są czaszki z tego cmentarza? — wycedził Marek i spojrzał w oczy dryblasowi.

Tamten skonstatował, że napastnik nie ma ze sobą żadnej broni, więc tylko upewnił się, czy szmata na jego ustach i twarzy nie poluzowała się. Nie odezwał się słowem. A potem rzucił się w długą.

— Zabiję ją! — Marek rzucił bez namysłu, choć szczerze nie miał pojęcia, czy byłby w stanie spełnić tę groźbę.

Ale złodziej już dopadł roweru i gnał byle dalej. Kobieta kwiliła niczym szczenię.

— Mów, co wiesz. Mów albo nie ręczę za siebie.

— My tylko mamy zdobywać towar, wygotowywać go i nic więcej. — Towar. Markiem wstrząsnęły mdłości. — On to później sprzedaje studentom medycyny.

— Kto?

— Jacek. Nie wiem nawet, jak się nazywa.

— Zaprowadzisz mnie do niego.

Znowu płacz.

— To niemożliwe. On jest kierowcą. Nie wiem, gdzie teraz jest. Czy jest w ogóle w kraju. Gdy ma odebrać towar, dzwoni.

— Jaka jest szansa, że jeszcze nie sprzedał tych czaszek?

— Mała. Niedługo są egzaminy, wtedy zawsze jest dużo zamówień.

Mężczyzna nawet nie wiedział, co na to odpowiedzieć.

— Te czaszki mogą być teraz gdziekolwiek... Jezu, ty krwawisz!

***

Pięć długich lat zajął powrót do normalności. Perspektywa była oczywiście względna. Dla młodych rodziców Emilka rosła szybko, może za szybko. Chrzestną matką została Kasieńka, bo Maja zaszyła się w Anglii po pamiętnych wakacjach. Dzwoniła, głównie do teściowej, rzadziej do Ani. Nigdy nie zadzwoniła do Marka. Twierdziła, że znalazła sobie kogoś. Litwina imieniem Saulius, ale przyjechała do kraju sama

Rozmawiali naturalnie, zupełnie jak kiedyś. Większość uwagi skupiała na sobie Emilka, której bardzo spodobała się niewidziana dotąd wcześniej nowa ciotka. Praktycznie nie schodziła jej z kolan.

— No dobra, kochani, mam niedługo pociąg. Zanim się doczłapię na lotnisko...

Autobus do miasteczka, pociąg do Krakowa, z dworca głównego transport na lotnisko. Nie tak prosto wsiąść do samolotu, gdy mieszka się w zaścianku.

— Odwiozę cię — rzekł Marek i wstał od stołu.

— Co... Nie, nie trzeba...

— To bardzo dobry pomysł! — ogłosiła Ania. — Tyle lat cię nie było, że cię chociaż na lotnisko możemy podrzucić.

— Tato, tato! Takie prawdziwe lotnisko z samolotami? Mogę też jechać? Mogę?

— Pewnie. Zakładaj buty!

***

Jesienne słońce raziło niemal przez całą trasę. Emilka, utulona szumem pędu i warkotem silnika, zasnęła z tyłu. Nie miało jej co obudzić, wszak ojciec i ciotka wymieniali raptem zdawkowe słowa lub nie rozmawiali wcale.

Przed Krakowem zaświeciła kontrolka z paliwem. Marek zjechał na stację, Maja wyszła z samochodu, by kupić butelkę wody. W międzyczasie zaskoczyła ich szybka burza, grzmiąca cichutko, gdzieś bardzo daleko. Deszcz nie padał długo.

Stali pod daszkiem sklepowej budy w oczekiwaniu na przejaśnienie. Marek zerkał, czy grzmoty nie obudziły córki, ale ta sen miała twardy.

— Świetnie sobie poradziłeś.

Deszcz stukał o blachę daszku.

— Czas leczy rany — rzucił Marek swobodnie.

— Pozwól mi się pocałować. — Niemalże szepnęła.

Zesztywniał. Od razu spojrzał w kierunku samochodu, by sprawdzić, czy córka nie patrzy. Nadal spała.

Gdy się zbliżyła, złapał ją za ramiona. Starał się nie dopuścić jej do siebie, lecz stłumiona dawno iskra w sercu naraz eksplodowała pożarem, który zapraszał i mącił w głowie. Maja dosłownie musnęła jego usta, ale potem dobrowolnie odsunęła się. Pochyliła głowę, przystawiła dłoń do swej wargi i kontemplowała smak Markowych ust. Delektowała się nim niczym znów skosztowanym owocem po latach nieobecności w babcinym sadzie.

— Chodźmy — ucięła ze świetnie markowanym uśmiechem. — Samolot ucieknie.

Poszła pierwsza w kierunku samochodu.

Emilka przebudziła się chwilę później i szybko zaczęła zamęczać ciotkę pytaniami. Głównie o to, dlaczego musi już jechać. Chmury rozpierzchły się i ustąpiły miejsca mocnemu słońcu. W jego promieniach droga przypominała najwyższej próby złoto.

Obie pasażerki coś szalenie rozbawiło. Marek nie słuchał, zajęty grzebaniem w przydrzwiowym schowku za okularami przeciwsłonecznymi i rozmyślaniem, co by było gdyby. „Teraz” mogło wyglądać właśnie tak. Blask pozbawiony cieni. W oddali do lądowania podchodził samolot.

Klakson. Otrzeźwienie. Lewe koło przekroczyło podwójną ciągłą. Sporo. Jadący z naprzeciwka już odbijał w prawo, więc Marek szarpnął kierownicą w lewo.

I tak się zderzyli.

***

Zbudziło go wiele bodźców jednocześnie. Światła błyskające na przemian błękitem i szkarłatem. Swąd spalenizny. Pokrzykiwania gdzieś z oddali. Zimno. Ale przede wszystkim — ból.

Głowa Mai zwisała bezwładnie. Miała przymrużone oczy i rozchylone wargi - jak wtedy, gdy po raz pierwszy powiedziała „kocham”. Marek nie mógł się ruszyć. Tytanicznym wysiłkiem zwrócił wzrok maksymalnie w prawo i kątem oka dostrzegł nieruchomą dziecięcą nóżkę. Długo czekał na choćby jakiekolwiek jej drgnięcie. A potem zaczął się modlić.

Boże, wyrwij serce z mego ciała. Jeśli nie mogą do mnie wrócić, to chociaż pozwól mi iść z nimi.

— Chodźcie tutaj, jeden żyje! — zawołał strażak, strasznie głośno i strasznie blisko. — Dusi się? Czemu on tak sapie?

Bo gdy rozpalone powietrze podrażni krtań, inaczej krzyczeć po prostu się nie da.

***

Marek znowu poczuł się jak ten gówniarz, który nic nie może i w swej bezradności chowa się między ścianą a regałem z przetworami w piwnicy. Tym razem obok stała ciotka Marta i jej kundel, Benek. Przed drzwiami przystanął Tomek, syn ciotki, a kuzyn Marka. Trzymał rower.

— Jadę do miasta — oznajmił. — Masz z nikim nie rozmawiać.

— Tomuś, z kim ja bym tu miała rozmawiać bez ciebie? Chyba tylko z Benkiem.

— Ja się wszystkiego dowiem. Pamiętaj.

Wsiadł na rower i odjechał. A Marka mało nie trafił szlag. Tomek był taki od czasu wypadku na motorze dobre piętnaście lat temu. Mieszkali oboje z ciotką w ostatnim domu we wsi, tuż pod lasem.

— Dziękuję, że się mu nie pokazałeś.

— Jedno słowo, ciociu. — Marek próbował wygramolić się zza regału, ale stracił równowagę. Złapała go ciotka. — Ja mu dam!...

— Źle wyglądasz, Maruś. Znowu piłeś.

Stwierdzała, nie pytała. Odór był dowodem niezaprzeczalnym.

— Co tam u małego? No, mów mi natychmiast!

Marek usiadł na progu komórki. Nie powiedział ciotce o związku choroby Piotrusia z bobem. I nie zamierzał tego robić. Głęboko i drżąco westchnął.

— Bez zmian. Czekają.

— Niech go Bóg ma w opiece — powiedziała przejęta. — Odmówię dziś za niego koronkę.

Marek skrył twarz w dłoniach.

— Bóg o nas zapomniał, ciociu.

— Marek! Cóż ty pleciesz? Pomieszało ci się w głowie od tej wódy.

— Byłem tam, gdzie dusza trafia po śmierci. I nie było tam Boga. Nic tam nie było.

Spojrzał na nią wilgotnymi oczyma z taką mocą, że nie miała śmiałości odpowiadać.

— Mogłem pomóc tym, których kocham, ale nie udało się. Wiem, to brzmi jak brednie. Ale kto inny mógłby mi w to uwierzyć, jeśli nie ty, ciociu?

— Idź do księdza. Pomoże ci.

Odwróciła wzrok, ale on nie pozwolił na ucieczkę. Odszukał jej spojrzenie. Znalazł w nim coś upiornego.

— Odsyłasz mnie do księdza, nie do lekarza. Bo wiesz, że mówię prawdę.

Marek nie chciał zbyt mocno naciskać, choć czuł, że trafił gdzieś bardzo blisko celu. Ciotka pogłaskała Benka, który właśnie przybiegł.

— Pamiętasz historię z wojny? O Niemcu dezerterze?

Mama często opowiadała tę anegdotę. Dziadka nie było, wstąpił do armii. Babka została sama z dwiema córkami. Były zbyt łakomym i łatwym celem.

— Zdążyłyśmy się ukryć nie dlatego, że zauważyłyśmy, że nadchodzi. Ktoś nas ostrzegł.

— Kto? — Marek znał inną wersję tej historii.

— Wracałyśmy tamtego dnia z mlekiem od ciotki Adeli. Szłyśmy na przełaj, przez las. Spotkałyśmy jakiegoś chłopa, który nas ostrzegł. Twoja mama twierdziła, że go zna. Twierdziła... To banialuki, Maruś. Straszne banialuki. Ona była chora...

— Nieprawda! To ważne. Kim był ten człowiek?

Dobór słów przychodził kobiecie z trudem.

— Był Żydkiem. Ponoć mieszkał za rzeką. I ponoć rozstrzelali go tydzień wcześniej.

Zachwyt i zaskoczenie. Niczym innym nie tryskało w tamtej chwili oblicze Marka. Widząc to, Marta szybko dodała:

— Maruś, to mógł być ktokolwiek! Wystraszone byłyśmy, głupie trzpiotki. Ale twoja mama upierała się, że spotkała umartwioną duszę. Dlatego chodziła do lasu. Chciała jeszcze.

— A więc wystarczy pójść do lasu? O jakiej to było porze?

Złapała go za szorstką żuchwę, gładząc niby laleczkę.

— Z jakiegoś powodu ci, którzy mieszkali tu przed nami, splunęli na te bujdy i zwrócili się do Boga. I ty też powinieneś się do Niego zwrócić. On cię wysłucha. Las jest kapryśny. Niebezpieczny. Odebrał rozum twojej matce.

Tym razem to Marek ujął głowę ciotki, a potem ucałował ją w czoło.

— Dziękuję. Może nie wszystko jeszcze stracone.

Gdy kwadrans później stał pod ścianą lasu, usłyszał za sobą grzmot. Obejrzał się. Skłębiony granat pełzł ku niemu po niebie.

***

Bezwładny, Marek spoglądał na wszechobecny absolut. Nie dusił się. Nie dławił. Zanurzał stopy w szarości, by stanąć, choć zaraz potem znów dryfował. Przestrzeń przestawała być obca. Pomruk przestawał grozić.

Uniósł głowę. Mdłe światło osłabło, ale pozwoliło dostrzec dryfujące ciało. Maja nie miała już obandażowanej głowy i w bezruchu poddawała się prądom. Gdy Marek zauważył, że nawet tak wątły blask przewierca jej doczesną powłokę na wylot, struchlał. Jak kuriozalnie by to nie brzmiało, zdjęło go przekonanie, że ukochana po raz kolejny umarła.

— Nie dałam rady... — szepnęła Maja prosto do umysłu kochanka. Myśl skleiła z myślą, by poczuć ciepło jego intencji. Wyzwolone, kiedy tylko usłyszał jej głos. — Stąd nie da się uciec samą siłą woli. Nie da...

— Odnajdę twoją czaszkę. Zobaczysz, wszystko skończy się tak, jak trzeba.

Pomruk przychodził w regularnych falach. Znów jakieś dziecko zachichotało.

— Wytrzymaj jeszcze chwilę. Jeszcze krótką chwilę...

— Ratuj chłopca, póki jesteś w stanie. On potrzebuje pomocy żywej duszy.

Marek zadarł głowę, mimo że światło rozbłysło szaleństwem, jakby ktoś tuż nad tonią zawiesił samo słońce. Piotruś biegł do góry nogami, podskakiwał, lecz jakże surrealistyczny był to widok. Ponad toń wystawały mu jedynie stopy. Chłopięcy cień hasał niby po ukwieconej łące, bez najmniejszego dyskomfortu, bez choćby cienia świadomości, że coś jest nie tak.

— Piotrek! — zawołał Marek, nie wiedząc nawet po co.

Dziecko oczywiście go nie usłyszało. Mężczyzna rzucił się więc pędem ku projekcji syna. Ocean zadziwiał swą konsystencją — raz rzadką niczym powietrze, innym razem dużo gęstszą. Marek to biegł, to płynął, niepomny narastającego warkotu niezadowolenia, nadchodzącego z zewsząd.

Gdy struchlały ojciec zdecydował się wreszcie popłynąć w górę, cała ta ciemność jakby na to czekała. Oto piekielny ryk huknął w intruza i sprawił, że całe skroplone cierpienie rezonowało. Wrzask robił się nieznośny. W pewnej chwili Marek aż zakrył uszy, bo poczuł owładający obłęd, a wtedy rzeczywistość zafalowała, zawirowała, a dno przeobraziło się w ścianę, z której szary piach opadał w nicość, odsłaniając nagą skałę. Ciecz znowu się rozrzedziła. Wstrząs zauważył nawet Piotruś, który naraz zaczął wierzgać, miotać się, zwyczajnie tonąć.

Marek runął w ciemność, ale przytomnie zdążył chwycić się szczeliny w skale. Zmotywowany jak nigdy przedtem, wykrzykiwał co i rusz imię syna. Bez skutku.

Poruszona tym krzykiem, Maja w bólach rozwarła powieki.

***

Benek pierwszy zauważył ciało. Bardziej zainteresowała go rozlana po ściółce purpurowa kałuża, którą beztrosko zaczął zlizywać. Ciotka Marta nadeszła po chwili — z koszykiem na borówki, choć bez ani jednego owocu. Odrzuciła go, gdy tylko zobaczyła siostrzeńca. Ujrzała w jego przymrużonych oczach taką siłę, że z przejęcia aż usiadła. Położyła się na wilgotnym mchu, głową przy jego głowie. Jeśli on i jego matka naprawdę widzieli to, co widzieli, to żaden lekarz nie mógł tu teraz pomóc.

***

Ocean nie dawał za wygraną, na przemian gęstnąc i rzednąc, lecz Marek uparcie brnął w górę. Chłopiec właśnie przestawał się ruszać, gdy ojciec dopadł jego pleców i siłą rozpędu wypchnął ciało ponad toń.

***

— Aniu... — Teściowej załamał się głos, gdy szturchnęła córkę przysypiającą obok szpitalnego łóżka. — To chyba cud.

Ania rozglądała się, zdezorientowana. A potem dostrzegła, że syn patrzy na nią. Nie bezwiednie jak roślina, jak wieszczyli niektórzy lekarze, lecz z całą swą przenikliwością.

— Gdzie tata? — Tak brzmiały pierwsze słowa małego. — Tata może przyjść?

Matka uściskała chłopca i popłakała się. Nie mogła przestać. Ani tulić, ani ronić łez.

— Oczywiście! Oczywiście że może! Przyjdzie, kiedy tylko zapragniesz!

***

Radość z podołania zadaniu przesłoniła rozsądek, a wkrótce zaczęła wyłączać zmysły. Marek był tuż przy toni, tuż przy świetle, którego blask budził fascynację. Ale gdy ulga rozluźniła ciało, wszystkie jego członki zdrętwiały. Nie miał już ani krztyny siły. Tonął.

Złapała go Maja, która w całej tej zawierusze znalazła jeszcze odrobinę woli, by przeciwstawić się absolutowi. Ciała dawnych kochanków splotły się, choć żadne z nich nie poczuło ciepła.

— Dobrze zrobiłeś — szepnęła bardzo cicho, ale usłyszał ją dokładnie, bo w oceanie nic prócz ciszy i ciemności się nie ostało. — Jedyne, czego się tu nauczyłam, to że nie strach umrzeć. Strach umierać.

Ciała zastygły w jedności. Zatopiły się w mroku. Z dala od światła, od życia, od tego, co znały, pewne jedynie tego, że ludzie istnieją, by doświadczać wielu wspaniałych rzeczy.

Lecz samotność nie jest jedną z nich.

Kieszenie pełne czasu

PROZA

Tomasz Jarząb

Autor o sobie: Urodzony 28.05.1985 roku w Katowicach fan literatury fantastyczno–naukowej pobłogosławiony szczególną słabością do cyberpunku — najwdzięczniejszego literackiego sposobu mierzenia się z problematyką współczesnego świata i człowieka.

Do tej pory publikował w „Szortalu Na Wynos”, „Szortalu Wydanie Specjalne”, „Esensji” (Odbicie w lustrze), „Fahrenheicie” (Wola życia), „Białym Kruku” (Statek na wzgórzu), „Creatio Fantastice” (Dyrektywa 1) oraz anglojęzycznym „Aphelion – webzin” (Sum of all changes oraz The Will to Live).

Stoję na krawędzi dachu. Jestem, ale jakby mnie nie było. Przeźroczysty, transparentny niczym duch. Dwustumetrowa szklana trasa zakończona betonowo-asfaltowym finiszem hipnotyzuje, sprawia, że nie mogę odwrócić wzroku od tego co pode mną. Maciupeńkie samochody i ludzie płyną wartkimi strumieniami w korytarzu bilbordów. Nad nimi transportowe drony kursują na bezkolizyjnym szlaku, młócąc śmigłami smog. Wreszcie gdzieniegdzie zawieszone na stalowych linach powierzchnie reklamowe skierowane ekranami w dół, rzucają na wszystko zimny, krystaliczny blask, który nie jest w stanie nic zaoferować. Siewcy marzeń, które nie mają dla mnie przyszłości.

Czy to dziwne? Czy to nienormalne, że tego nie chcę?

Próbuję dostrzec chodnik biegnący wzdłuż wejścia do mojego biurowca, dokładnie dwieście czterdzieści dwa metry i czternaście centymetrów poniżej okalającego krawędź murka, na którym stoję. Sprawdziłem dokładnie. Ta wiedza miała pomóc. Wszystko na próżno, bo zwierzęcy instynkt wygrał z moją wolą, każe uciekać, zejść z dachu i zaszyć się w jakiejś norze. Rozczarowujące. Znowu tylko stoję i patrzę na świat w dole. Miałem nadzieję, że ostatni raz, że już niedługo...

— Stój! Pomyśl o naszym nienarodzonym dziecku! — ktoś drze mi się do ucha.

Serce podchodzi mi do gardła. Wzdrygam się wystraszony i w jednej chwili tracę równowagę. Dwieście czterdzieści dwa metry i czternaście centymetrów przechodzą przez myśl, nim silne ramię ściąga mnie znad przepaści. Ląduję na tyłku tuż pod nogami jakiegoś faceta.

Mocne słońce nie pozwala dojrzeć twarzy dowcipnisia. Ze złotej poświaty wyłania się dłoń. Ignoruję gest i wstaję o własnych siłach, próbując zorientować się, od jak dawna jestem obserwowany.

— Oszalałeś? — warczę, strzepując piasek ze spodni. — Chcesz mnie zabić?!

— Nie. A chciałbyś tego?

— Co tu robisz? Nie masz uprawnień, aby tu wchodzić.

Potężnie zbudowany, niemal o głowę wyższy ode mnie pracownik lokalnej firmy uśmiecha się, odsłaniając bielutkie zęby. Blond włosy spięte w ciasny kucyk targa wiatr. Z plakietki identyfikatora odczytuję nazwisko Meler. Marek Meler. Dział reklamy. Kutafon stuka palcem po okładce jakiejś antycznej książeczki, w którą powtykał kilka kartek papieru, jakby legitymował swój idiotyczny dowcip.

— Chciałem w przerwie znaleźć trochę spokoju. Nie spodziewałem się, że kogoś tu spotkam, ale...

— Ja też nie.

Mijam go w drodze do wyjścia.

— Przepraszam, mam pytanie — słyszę za plecami, jak Meler przekrzykuje wiatr. Odwracam się mimowolnie.

— Na co cię stać? — pyta dalej uśmiechnięty. — Słucham?

— Czy chciałbyś napić się słonecznego wina?

— Nie rozumiem...

— Ile jesteś gotów mi dać, abym zepchnął cię z tego dachu?

***

Meler obiecał mi pomoc w samobójstwie.

Tak zwyczajnie, jak gdyby w życiu nie zajmował się niczym innym tylko zrzucaniem ludzi z dachów. Od niechcenia, jakbym był śmieciem, który należy wyrzucić do kosza. A ja na dodatek jestem mu wdzięczny i to do tego stopnia, że od godziny czekam na tyłach restauracji ze swojskim żarciem, aż przyjedzie. Aż pozwoli zapracować mi na swoją usługę.

Zapach zjełczałego oleju, smażonych pierogów i odgrzewanej kapusty wisi w powietrzu tłustym oparem, przyprawiając o mdłości. W dodatku jest zimno. Strasznie zimno, chociaż sierpniowe słońce świeci mocno. Czarny płaszcz, który mam na sobie, w niczym nie pomaga. Odsuwam się od zdewastowanych ekranów komunikacyjnych, jakby ich białe światło chłodziło powietrze. Z głośników świdrujący głos zachęca do ściągnięcia nowej aplikacji. Kup teraz, kup już — życie bez niej to nie życie!

Meler w końcu podjeżdża sprowadzanym zza wschodniej granicy złomem. Matowy ze starości lakier odchodzi płatami od przerdzewiałej blachy. Podejrzewam, że kiedyś wabił wzrok przechodniów czerwonym kolorem, teraz jedynie straszy rdzawymi plamami przeplatanymi w mozaice z różnokolorową szpachlą.

Idiota wygodnie rozparty na spękanym fotelu szczerzy do mnie zęby. Z przyciasnego T-shirtu, który ma na sobie, uśmiecha się równie debilna żółta gęba, a z głośników wali na cały regulator stary hit — „Eye of the Tiger”.

— Gotowy? — Mierzy mnie spojrzeniem, którego nie jestem w stanie rozszyfrować. I w tej sekundzie uświadamiam sobie, że ma niezwykle niebieskie oczy. Niemal turkusowe... Wcześniej tego nie zauważyłem.

Otwieram drzwi. Opakowania po batonach i napojach zalegające na siedzeniu pasażera wypadają na chodnik. — Boję się pytać — mruczę pod nosem.

— Spokojnie, nie masz do stracenia nic, czego byś nie chciał stracić.

— Tak? To mnie uspokoiłeś...

— Ale musisz coś obiecać, nim zaczniemy naszą przygodę. — Słowo „przygoda” wybrzmiało jak szelest papieru, zupełnie jakby Szatan machał mi podpisanym cyrografem przed oczami.

— Co takiego?

— Że w trakcie nie zesrasz się w gacie.

Rusza z piskiem łysych opon w akompaniamencie własnego śmiechu. Skurwiały żartowniś. Błazen, któremu wydaje się, że wszystko można obrócić w dowcip. Że chichot to dobry lek na wszystko.

Karoseria klekocze, jakby poskręcano ją drutami. Powybijane resory przenoszą każdą nierówność drogi wprost na mój zniszczony latami pracy biurowej kręgosłup, a Melerowi nawet przez myśl nie przeszło, że można omijać zapadnięte studzienki. Próbuję zapiąć pasy, kiedy koła samochodu trafiają w niezałataną dziurę. Coś w bagażniku wali głucho w pokrywę i... zaczyna jęczeć?!

Meler nawet nie drgnął. Poprawił tylko wsteczne lusterko, które natychmiast wróciło do poprzedniej pozycji wraz z kolejnym uderzeniem. Straciłem zainteresowanie pasami.

— Co jest w bagażniku? — próbuję zapanować nad drżeniem głosu, odruchowo obracając się do tyłu.

— Taki tam, drobny nadbagaż.

Kolejna studzienka, kolejne uderzenie. Tym razem głośne stęknięcie, a tuż po nim seria stłumionych pomruków.

— Co tam jest?

— Spokojnie, Robercie. Nic się nie dzieje. To tylko właściciel samochodu. Odstawimy go w pewne miejsce i jedno z kilku dzisiejszych zadań będzie załatwione. To wszystko.

— Jedno z kilku zadań. — Bezradnie opadam na fotel.

Ból głowy uderza znienacka. Dwie pastylki wyszarpnięte z wewnętrznej kieszeni płaszcza łykam bez popijania. Meler twierdzi, że to nic specjalnego i potrzebuje jedynie towarzystwa — kompana w podroży. Że uwielbia pić słoneczne wino. Mówi coś jeszcze, ale już go nie słyszę. Jestem zupełnie w innym miejscu. Znowu stoję na krawędzi dachu i patrzę w dół.

***

— Czi zdiajecie sobie, kulwa, splawę, że właśnie podpisialiście na siebie wylok?! Jesteście maltwi! Lozumiecie?! Kulwa, juź ja was hmm...

Meler wciska na powrót knebel w usta pucołowatego rudzielca i jednym szarpnięciem stawia go na nogi.

— Teraz rozumiesz, dlaczego jechał w bagażniku? Dzieli nas bariera językowa. Gdy tak nawija, nie mogę go w ogóle zrozumieć. Słyszę tylko zlepki bluzgów, zero treści. Wszystkiemu winien ten fatalny akcent.

Milczę. Mam sucho w ustach. To te tabletki. Koleś, na oko czterdziestolatek, próbuje wzrokiem spopielić nasze ciała. Pokaźne plamy potu pod pachami kremowej marynarki, którą ma na sobie, i nabiegłe krwią oczy, świadczą o stopniu jego wkurwienia. Ciekawe, jak długo leżał zwinięty w tym bagażniku. Na pewno niekrótko. Za to Meler jest rozluźniony, nie widzę po nim najmniejszych objawów stresu. Spaceruje uśmiechnięty wkoło rudzielca i otrzepuje mu ramiona z niewidocznego pyłku, jakby przygotowywał antyk do licytacji.

Podchodzimy do drzwi na zapleczu orientalnego sklepu z drobiazgami, gdzieś w pookupacyjnej części miasta — ochłapie rzuconym imigrantom ze wschodu, przybyłym po wielkiej zapaści lat sześćdziesiątych. Meler staje w polu automatycznego dzwonka domofonu. Rudy szarpie się zawzięcie, jakby walczył o życie.

Na powierzchni ciekłokrystalicznego okienka pojawia się okrągła twarz.

— Kto?!

— Przesyłka dla pana Lee! — odpowiada Meler. A do mnie szeptem cedzi, przykładając palec do ust:— Stój z boku i się nie odzywaj.

Rygle zgrzytnęły. W przejściu wita nas potężny kark z wypisanymi na ciele sztukami walki. Laserowa wiązka jego bionicznego oka ślizga się po naszych ciałach w poszukiwaniu broni, a mnie wszystkie dzwonki alarmu przepalają się w przeładowaniu. Prosimy się o kłopoty. Niczego innego nie można spodziewać się w paszczy Triady.

Rudzielec przestał się szamotać i posłusznie idzie przed nami wzdłuż przemysłowej hali. Zastanawiam się, co takiego zrobił, w jaki sposób zaszedł za skórę Triadzie, że zasłużył na jazdę w bagażniku. Docieramy do kolejnych drzwi, na których chińskie latające smoki przemierzają zapętloną trasę na ciekłokrystalicznej powierzchni.

Ochroniarz kiwa głową do kamery monitoringu, po czym ściąga naszemu „nadbagażowi” kajdanki i wyjmuje knebel z ust. Rudy już nawet nie stęka. W jego załzawionych oczach widzę strach, ale i coś jeszcze. Skruchę? Wstyd? Coś, co sam widzę codziennie w lustrze?

Drzwi otwierają się na oścież, ukazując przepastne wnętrze cesarskiej sali tronowej z dynastii Ming. Nie ma tu okien, jedynie pasma tapety wysokiej rozdzielczości wyświetlają sceny z zielonego bambusowego lasu. Na środku sali siedzi stary, zasuszony człowiek w niebieskim dresie z lampasami i popija herbatkę ze zwykłej szklanki. Szklanka z uszkiem... Co to ma być? Gdzie ja jestem?

Meler kłania się delikatnie. Powtarzam ruch za nim, jak najlepiej potrafię, próbując przypomnieć sobie jakiekolwiek informacje o chińskiej mafijnej kurtuazji. Niestety, nie jest tego zbyt wiele. Pamiętam tylko, aby się nie uśmiechać. Że to wyraz lekceważenia i braku szacunku. Że to wyrok.

Gospodarz odstawia szklankę na drewniany stoliczek. Zlepki niezrozumiałych głosek wypełniają echem pomieszczenie, aby nagle zawisnąć w powietrzu bez odpowiedzi. Sekunda. Pięć. Dziesięć. Za długo. Spoglądam ukradkiem na Melera, zastanawiając się, kiedy w końcu się odezwie. A ten uśmiecha się od ucha do ucha... Śmieje się głowie Triady prosto w twarz! Po czym, równie płynnie co starzec, świergota w tym obcym języku.

Pan Lee wbija wzrok w naszego rudzielca, który zaczyna chlipać. Głowa skazańca zapada się w ramionach, jakby spodziewał się nadchodzącego ciosu. Zaraz przypominają mi się „Chłopaki z ferajny”. Ta scena, w której przesłuchują świadka. Zastanawiam się, jak bardzo boi się zbliżającego się końca? Czy czegoś żałuje? Co by zmienił w swoim życiu?

Robi mi się ciepło.

Jęk przesuwnych klap w imitacji drewnianego parkietu. Z podłogi wysuwają się tuby, po dwie z każdej strony. Wiem, co to jest — to działka bojowe. Zogniskowana moc mikrofali wypełnia buczeniem całe pomieszczenie. Każda moja komórka wibruje. Naraz facet zaczyna dymić. Za moment cząsteczki wody w jego ciele ugotują go żywcem. Meler uśmiecha się pod nosem. Nie robię nic. Przecież mnie tu nie ma. Stoję na dachu. Prawda?

Przyglądam się uważniej tej scence. Egzekucja jak z obrazu Goi. Kremowa marynarka niemal świeci własnym światłem. Tylko czekać, jak rudy rozrzuci ramiona w geście ofiarnym.

Jest mi naprawdę gorąco.

Czekam na finał, ale nic się nie dzieje. Dziwne. Facet, zamiast wić się w spazmach gotowanych tkanek, dalej łka ze spuszczoną głową i zaczyna... zaczyna lśnić jak plama oleju na wodzie. W jednej chwili traci kaukaskie rysy twarzy i zmienia się w nastoletniego Azjatę. Już rozumiem. To fotodermiczny kamuflaż. Przepalone bioniczne nanoboty niczym łupież sypią się na podłogę, a mikrofalowa aparatura wraca na swoje miejsce.

Pan Lee wymienia z dzieciakiem kilka zdań i młody człowiek wychodzi bocznym przejściem, ze spuszczoną głową. Twarz starego Chińczyka pozostaje niewzruszona. Nie ma na niej śladu emocji, mimo to, gdy odzywa się do Melera, słyszę lekką nutę wzruszenia. Stary wskazuje na mnie ruchem głowy. Nie znam chińskiego, ale niemal słyszę, jak pyta, kim jestem.

Czas spowalnia swój bieg. Naraz fala wewnętrznego gorąca dociera mi do głowy. Czuję, jakbym zanurzył ją w gotującej się wodzie. Na twarzy Melera groteskowo rozmywa się uśmieszek, niczym odbicie w krzywym zwierciadle, a ściany sali zaczynają falować. Przyklękam, próbuję odzyskać spokój. Trwa to całe wieki, eony. Myślę o dachu, o skoku, ale świat znika w ciemności.

***

Coś potwornie gniecie mnie w żołądek. Mrugam intensywnie, łapiąc ostrość. Widzę czyjeś dżinsy i kowbojki. Kto w tym kraju nosi kowbojki? Meler! To Meler niesie mnie przewieszonego przez potężne ramię, jakbym był upolowaną sarną. Radośnie pogwizduje. W jego drugiej ręce w rytm wyluzowanych kroków kołysze się sportowa torba. Zero napięcia. Spokojnie jak na spacerze. Jest mi niedobrze.

— Postaw mnie na ziemię.

— Nareszcie się ocknąłeś. Jak na takiego chuderlaka sporo ważysz.

— Co to było? — pytam, próbując zapanować nad mdłościami.

Patrzy tym radosnym spojrzeniem, jakby spodziewał się rozwinięcia pytania.

— Co to było?

— Triada.

— Wiem, że Triada...

— Aaa, pytasz o przesyłkę?

— O wszystko!

— Oni też mają dzieci, o które się martwią.

— Co? — Nie wierzę własnym uszom. Zaczynam żałować, że zwyczajnie w świecie nie nażarłem się tabletek, zapijając litrem wódki.

— Ten rudy z bagażnika to syn pana Lee. Dzieciak uciekł z domu. Ojciec go szukał, więc mu pomogłem. Dzieci nie powinny porzucać rodziców w taki sposób. — Uśmiecha się.

— Poważnie?

— Nie. Skurwysyn zgwałcił i zamordował mu wnuczkę. Jego uśmiech trwa uparcie... nieubłaganie.

***

Świat wyczuje twoją naiwność, zżuje cię, a potem wypluje, żeby popatrzeć, jak się męczysz. Zastępy świrów, morderców i psychopatów tylko czekają, aż opuścisz gardę, aby pastwić się nad twoim truchłem na zapaćkanym graffiti przystankiem autobusowym. Nie, nie zabiją cię od razu. Z tego nie ma frajdy. Będą tak długo skakać po głowie, aż sam zaczniesz żebrać o śmierć. A wtedy dadzą ci do ręki potłuczoną butelkę, abyś mógł z wdzięcznością poderżnąć sobie gardło.

Zatrzymujemy się na stacji benzynowej, gdzieś pośrodku niczego. Meler nalewa paliwo, a ja stoję oparty o nasz skorodowany wrak. Kim on jest? Korporacyjny pracownik z powiązaniami mafijnymi nie dziwi tak bardzo w dzisiejszych czasach zapaści. Triada jest wszędzie.

— Skąd wiedziałeś, że chcę się zabić? — wypalam ni stąd, ni zowąd, bacznie obserwując jego reakcję. Pytanie nie robi na nim najmniejszego wrażenia. — Skąd wiedziałeś, że jest w tym zamiar?

— Nie bądź durniem, Robert. Już od dwóch tygodni łazisz po dachu najwyższego budynku w mieście od krawędzi do krawędzi, a przynajmniej od kilku dni gramolisz się na tę jedną stronę. To jasne, że upatrzyłeś sobie punkt, z którego oddasz ten „życiowy” skok.

To zupełnie naturalne.

— Obserwowałeś mnie cały ten czas.

— Nie miałem wyboru. Zasłaniałeś mi widoki.

— Dobra, dobra. W takim razie, dlaczego nie pytasz, czemu chcę się zabić?

— A jest jakiś powód?

— No pewnie, że jest. Nie zdajesz sobie...

— Ciii — przykłada palec wskazujący do ust. Kolejny raz dzisiaj mnie ucisza. — Nie jestem psychiatrą. Nie chcę nic wiedzieć o twoich problemach. Daruj sobie.

— Naprawdę cię to nie interesuje? Nie wierzę.

— Poważnie, mam w dupie to, co cię pcha na ten dach. Powód? Wszyscy mają jakiś motyw. Dla mnie, jaki by nie był adekwatny, obawiam się, że nie jest dość dobry.

Zamurowało mnie.

— To dlaczego chcesz mi pomóc ze sobą skończyć?

— Czy wiesz, jak bardzo parują ludzkie wnętrzności, gdy wypłyną z rozprutego brzucha? Chcę, żebyś poczuł ich ciepło. — Puszcza do mnie oko.

Nie wierzę w to, co słyszę, ale nie mam czasu się nad tym zastanowić, bo znikąd na podjazd stacji wjeżdża z piskiem opon czarny van. Ścina po drodze automatyczne bramki. Od tego momentu wszystko nabiera szaleńczego tempa. Z rozpędzonego vana wyskakuje czterech zamaskowanych ludzi uzbrojonych po zęby. Jak w hollywoodzkim filmie klasy B.

Meler rzuca końcówkę dystrybutora na ziemię, krzyczy, bym uciekał, po czym wyciąga zza paska pistolet. W biegu łapie torbę z tylnego siedzenia i nim zrobię choć jeden krok, pcha mnie przed sobą!

— Ruszaj się — wyrywa mnie z odrętwienia.

Podejmuję współpracę, chociaż dalej mam wrażenie, że nie biegnę, a jedynie majtam nogami pół metra nad ziemią. Meler strzela za siebie całą serią. W pewnym momencie czuję, jak gorący wiatr napiera na moje plecy. Zapalił dystrybutor. Przecież to niemożliwe. Ma pociski smugowe w pistolecie? Kim on jest?

Gości z vana, którzy zdążyli podbiec do naszego grata, podmuch rzuca na ziemię. Reszta obiega jeziorko ognia. Meler tym razem ostrzeliwuje koła furgonetki. Podbiegamy do pierwszego z brzegu samochodu. Meler wybija ręką szybę i wytrychem uruchamia silnik. Chwilę po tym pojawia się dwójka w czarnych strojach, a kolejni napastnicy formują szyk, mimo że ubrania płoną na nich żywym ogniem!

Kule z brzdękiem dziurawią karoserię. Wydzieram się, chociaż to głupie, i nurkuję na tylną kanapę, wprost przez otwarte drzwi.

Ruszamy, a ja drżę na całym ciele. Serce łopocze mi szaleńczo. Płonę. Już nie pamiętam, po co to wszystko, dlaczego biorę w tym udział. Dyszę, jakbym przebiegł maraton. Zmysły zdają się wyostrzone do granic możliwości, a napięte mięśnie gotują się do działania. Jestem zdziwiony, bo moja reakcja to nie strach. Na pewno. Nie myślę już o dachu, bo to, co teraz mną telepie, to przyjemność.

***

Przez pierwsze pięćdziesiąt kilometrów ograniczenia przepisów drogowych nie istnieją. Krajobraz się zmienia. Mijamy opustoszałe miasteczka rozsiane przy arteriach dróg krajowych niczym złogi cholesterolu. Ofiary megacityzacji kraju. Milczące pomniki nieudolności naszego systemu z każdym rokiem wrastające w ziemię, jakby same chciały się pogrzebać ze wstydu.

Skręcamy w boczną drogę. Jedziemy przez las, aby w końcu zatrzymać się przed jedną z wielu ruin starego ładu. Opustoszałe, rozlatujące się koszary NATO, osamotnione, jak niedawni sojusznicy.

Meler mówi, że musi zabrać kilka fantów. Tamci nas nie znajdą. Jeszcze nie teraz. Zdołałem już ochłonąć, więc nie odzywam się nawet słowem. Czekam na dobry moment, aby rozeznać się w sytuacji. Jestem ciekawy, kim jest ten człowiek. Do kogo tak naprawdę należy ta uśmiechnięta twarz? Czarny van, faceci w kominiarkach, długa broń. Wystarczy od czasu do czasu obejrzeć jakiś propagandowy spot, żeby wiedzieć, że ma się do czynienia ze służbami specjalnymi. Tylko jakimi? Od pewnego czasu w tym kraju namnożyło się ich więcej niż operatorów telekomunikacyjnych.

Przeciskamy się jedynym niezamurowanym otworem w bryle budynku. Pojedyncza żarówka oświetla środek potężnej przestrzeni wypełnionej niebieskimi beczkami. Meler podchodzi do szafy ustawionej w rogu i wyciąga z niej kolejną sportową torbę, a z szuflady sąsiedniego biurka kilka magazynków do swojego pistoletu. Mięśnie jego potężnych przedramion drgają przy każdym ruchu. Jestem w stanie sobie wyobrazić, jak rozrywają ciało na strzępy.

Ciepło ludzkich wnętrzności... Co mógł mieć na myśli?

— Służyłem w wojsku. Formacja delta. — Meler sam zaczyna, jakby czytał w myślach, przeładowując broń.

— Nie słyszałem o takiej.

— Bo nie mogłeś. To ściśle tajna jednostka do zadań specjalnych. Mińsk, Moskwa, Bangladesz — każde miejsce, gdzie zwykły żołnierz byłby tylko utrudnieniem, niepotrzebnym zagrożeniem dla misji.

— Czyli tamci na stacji to twoi znajomi?

— Powiedziałbym, że nawet coś więcej. No wiesz, byliśmy naprawdę blisko. — Puszcza do mnie oczko.

Triada, siły specjalne... Patrzę na tego faceta i zastanawiam się, kim on jest, i odkrywam, że chciałbym go zrozumieć. Lepiej poznać. — Czego chcą?

Niebieskie oczy wyzierają na mnie zza śmiesznych okrągłych okularków przeciwsłonecznych, które wygrzebał ze schowka. Kciukiem wskazuje na siebie. Światło żarówki rzuca upiornie głęboki cień na twarz Melera.

— Swojej nieodżałowanej własności. Rzeczy dla nich najcenniejszej.

Nic z tego nie rozumiem, a bardzo chcę.

— Po co ci jestem potrzebny, co? Komandos ze mnie żaden. Poza tym wszystko, co do tej pory zrobiłeś, mogło się obyć beze mnie. Powiem ci więcej, wszystko, co do tej pory miało miejsce, załatwiłbyś dwa razy szybciej, gdyby mnie nie było! — wylewam żal, którego nawet nie byłem świadomy.

Ten sam nadrukowany na twarzy uśmiech.

— Dokładnie trzy razy szybciej.

— No to dlaczego?

— Tam na dachu. Zdawałeś się być tak podobny do mnie.

— To znaczy?

— Równie martwy.

Chcę coś odpowiedzieć. Wykrzyczeć w twarz, że nie ma bladego pojęcia, kim jestem. Jak bardzo cierpię. Ale nie mogę. Zamiast tego spokojnie pytam:

— Co będzie dalej?

— Postaram się, abyś nie zginął za wcześnie.

***

Kolorowe namioty z brezentu, nylonowe lady, furgonetki będące magazynem, transportem i przymierzalnią w jednym, niczym rozsypane klocki z dziecięcego wiaderka na zabawki. Wszystko utopione w gwarze ludzi, których nigdy bym nie spotkał. Przepychamy się między ciasnymi alejkami wytyczonymi sprzedawanym towarem; elektronika, mechanika, cybernetyka miesza się ze świeżymi jajami i marchwią na worki.

Nie wiem, czego tu szukamy. Meler zbywa mnie hasłami o „odrobinie cierpliwości”. W końcu zatrzymujemy się przed stoiskiem z alufelgami. Meler rozmawia z człowiekiem wyglądającym na uchodźcę z Kaukazu. Kędzierzawa czarna broda drga w rytm łamanej polszczyzny.

— Nie mamy taki towar.

— Nie ściemniaj mi, Georgii. Myślisz, że nie wiem, czym handlujecie pod ladą. Misza was sprzedał.

— Nie znaju żadnego Misza.

Jego brwi łączą się w jedną linię. Zerka ukradkiem na parawan z kawałka płachty. Kłamie. Pewnie się boi. Nie po to przeszedł na piechotę całą Ukrainę do lepszego świata, aby dać się wydalić z powodu kilku lewych interesów. Ma nas za policję.

— Czekaj — mówię wymęczony tą sytuacją. — Ile?

— Co ile?

— Ile za te fanty, o które mój uśmiechnięty kolega pyta?

— My...

Wyświetlam na przenośnym ekranie mojej elektronicznej portmonetki stronę konta bankowego i w pozycji wartości przelewu wpisuję kilka cyfr. Georgii patrzy na mnie, potem na wyświetlacz.

W jego nieufnych oczach odbija się uśmiechnięta gęba Melera.

— Na jaki numer konta przelać?

Kiwnięciem głowy zaprasza nas za kotarę. Jak spod ziemi pojawia się dzieciak, który zajmuje miejsce za ladą. Ma spojrzenie swojego ojca. Oni wszyscy wyglądają tak samo.

Przechodzimy przez wyłom w murze. Gwar kupujących i sprzedających zostaje gdzieś za nami. Zupełnie jakbyśmy zmienili wymiar. Zza furgonetki z towarem dochodzi nas czyjś śmiech. Dwóch facetów siedzi na skrzynkach po piwie i na improwizowanym stoliku gra w karty. Milkną. Mierzą nas wzrokiem.

Georgii coś wyjaśnia. Nagle Meler poliglota wtrąca swoje trzy grosze. Siedzący wymieniają zdziwione spojrzenia. Jeden z nich pyta o coś. Meler szerzej się uśmiecha. Jeden z nich wstaje gwałtownie, odsłaniając bioniczne ramiona. Podchodzi do Melera, łapie go za rękę. Dostrzega coś, czego ja nie widzę, na wewnętrznej stronie dłoni. Oczy robią mu się okrągłe.

— Sobaka! — krzyczy niespodziewanie, cofając się o krok. Strach i gniew wykrzywiają mu oblicze. Skręca tułów, aby uderzyć Melera potężnym sierpowym. Nim cios dochodzi celu, Meler wywija się jak piskorz. Cep przeszywa powietrze ze zgrzytem podobnym do skręcania skórzanych pasów. Sekundę później kolejny pruje powietrze.

Znowu czuję nadchodzącą falę ciepła. Jest mi błogo. Na twarz Melera wraca uśmiech, oczy mu błyszczą. Czy doświadcza tego co ja?

— Uważaj!

Ciało zareagowało samo. Ziemia w miejscu, gdzie stałem, wybuchła pod naporem kompozytowego ramienia, uzbrojonego w cztery palczaste ostrza. Skurwiała parodia Freddy’ego Kruegera.

Meler w tym czasie zachodzi przeciwnika od tyłu i w pozycji plecy-plecy łapie go pod ręce. Stoją tak w zwarciu. Na rękach Melera wychodzą całe meandry żył, nie jestem w stanie pojąć, jak wytrzymuje bioniczną siłę przeciwnika. Naraz ciało cyborga podnosi się do góry, a strzał zerwanych ścięgien obwieszcza zwycięzcę tego klinczu. Płyn hydrauliczny chlusta jak krew z przerwanej aorty i koleś wypuszczony z uścisku ląduje na kolanach, a jego bezwładne ramiona dyndają mu u boków zupełnie bezużyteczne.

Na Boga, kim on jest? Mińsk, Moskwa, Bangladesz, czy te miasta mają mi coś mówić? Co on tam robił? Walczył na froncie?

Chrzęst stali o beton uwalnia mnie od tych pytań. Freddy zapędził mnie w załom muru. Zimne twarde ostrza w świetlistych rozbłyskach krzeszonych iskier kreślą wstęgami drogę ku mojej twarzy. Chcą mojego ciała. Chcą mnie. Jeszcze tylko centymetr, pół...

Meler zakłada cyborgowi nelsona i hipnotyzujący taniec ostrzy ustaje. Krzyczy do mnie, żebym zatrzymał Georgija, który w tym czasie wyciągnął komunikator, wzywając pomocy. Tylko czekać, jak zlecą się inni.

Jednym susem mijam walczących. Jestem w beznadziejnej formie, ale teraz niemal frunę nad ziemią i dopadam go, nim zniknie w wyłomie. Serce znowu tłoczy gorącą krew. Niewiele umiem, nigdy się nie biłem, więc walę w niego zamaszystymi sierpowymi niczym wściekła małpa poniewierająca nieostrożnego turystę. To wystarczy. Aparat wypada mu z rąk. Daję Melerowi dość czasu, aby skończył z bojownikiem.

— Dzięki — szepcze, podnosząc jedną ręką skulonego sprzedawcę wzywającego Allaha, a drugą hamuje moją żądzę krwi. — No i jak? To mówiłeś, że ile chcesz za te dyski?

Uspokajam się. Pieką mnie pięści, ramiona. Wbrew logice nie chcę, by to się skończyło, pragnę okładać tę zarośniętą mordę do końca świata, jakby każdy cios dawał mi coś, czego nigdy w życiu nie dane mi było zaznać. Nie wiem, dokąd prowadzi mnie Meler, ale chcę wziąć w tym udział, chcę za nim iść.

***

Podjeżdżamy do zautomatyzowanego składowiska kontenerów. Na dotykowym ekranie Meler wstukuje swój login i hasło klienta. Wybiera numer skrytki i ramię podnośnika ładuje w wyznaczonym polu stalową bryłę. To już trzecia dziupla, którą dzisiaj odwiedziliśmy. Meler majstruje przy zamku. Ja serfuję po Rzece.

— Sobaka to pies — odczytuję tłumaczenie. — Dlaczego cię tak nazwał?

Patrzy na mnie.

— To stare dzieje, Robercie. Przeszłość.

Ciągle mam przed oczami strach tego człowieka. Nie wiedziałem, że przerażenie może aż tak zmienić ludzkie rysy twarzy.

— Patrzył, jakby cię znał? Co zobaczył na twojej dłoni?

— Widzę, że nie odpuścisz?

— Nie tym razem.

— Sobaka to ich określenie na innowiercę. Białego najeźdźcę. Nasza jednostka pełniła misję na ich ziemiach. Północny Kaukaz i okolice.

— Jak to? Ale my przecież nie...

Wydaje mi się, że jego uśmiech przybiera teraz mdlący wyraz politowania. Że śmieje się z mojej naiwności.

— Naprawdę, Robercie? Jesteś tego prawdziwie pewien?

Milknę. Meler, pracownik korporacji, tak jak wielu. Zwykły dział skurwiałej reklamy, który całą dobę pompuje w ludzkie głowy watę.

Nic tu nie pasuje. Nie wytrzymuję.

— Kim jesteś? — pytam wprost. — Kim ty, do cholery, jesteś?!

Przez ułamek sekundy w uśmiechniętych oczach ginie błysk radości, jakbym zmusił go tym do zmierzenia się ze swoją przeszłością, do zastanowienia się nad sobą i ujawnienia skrywanej przed światem tajemnicy. Gdzieś na dnie widzę smutek.

— Tym, kim chcę być — odpowiada i cień znika.

Z uchylonych drzwi kontenera uderza w nas potworny smród. Mdłości znowu dają o sobie znać. W plątaninie kabli dostrzegam małe biureczko, a za jego blatem odchylone na oparciu krzesła... ciało. Rozkładające się zwłoki mężczyzny.

***

Jedno spojrzenie na sposób podłączenia do serwera i wiem wszystko. Samowolna przeróbka impulsu z Rzeki do portu. Chłopak chciał poprawić jakość sygnału z porno witryny i przy okazji rozsadził sobie kilka naczyń krwionośnych w mózgu. Jako spec od bezpieczeństwa informacji już przywykłem do ludzkiej kreatywności tego rodzaju. Dziwię się tylko, że przy złamaniu tylu protokołów jeszcze nikt go tutaj nie znalazł.

Meler przeszukuje biurko, na którym walają się sterty papierzysk.

Ciało zsuwa się na bok, uwalniając z siebie gazy rozkładu.

— A co on tu robił zamknięty?

— Odpracowywał przysługę.

— Mianowicie?

— Miał u mnie dług wdzięczności. W zamian za ochronę i schronienie miał wykonać dla mnie drobne zlecenie. — Wskazuje na to blaszane pudło, pryczę i przenośny kibel, poczym podnosi z podłogi papierową torbę z napisem „Skurwiel Meler”, której najwidoczniej szukał od samego wejścia do tego grobowca.

— A co z ciałem?

— Nic. Będzie sobie czekało na komornika, którym prędzej czy później je znajdzie, wytnie, co jego, a resztę pochowa na komunalnym cmentarzu.

— Zaczynam się zastanawiać, czy współpraca z tobą zawsze kończy się śmiercią.

— To już zależy.

— Tak? Od czego?

— Od tego, jak bardzo mnie o to poprosisz.

***

Wychodzę z kompaktowej łazienki, wycierając brodę w rękaw. Żołądek wykręca mi się w mdłościach. I to wcale nie ze względu na warunki, w jakich tu żyją. Nie dlatego, że utknęli w XX wieku. Łykam tabletkę. Nieważne. Meler mnie potrzebuje.

Dzieciak patrzy na mnie podejrzliwie znad tabletu, na którym leci jakaś ruska bajka. Jego matka od godziny negocjuje cenę z Melerem w ciasnej kuchni, od czasu do czasu nerwowo wyglądając, czy aby nie robię krzywdy małemu. Zimne, brązowe oczy. Jest czujna.

Emigranckie blokowisko. Nie przypuszczałem, że kiedykolwiek moja noga postanie w tym przejawie zapaści systemowej. Gdzieś na korytarzu zaczyna skomleć pies. Ktoś za ścianą leje żonę. Rozwój ma swoją cenę. Nie dziwię się, że uciekamy w wielkie metropolie, pniemy się do góry, aby nie patrzeć w dół. Byle tylko nie widzieć tego, co sami sobie zafundowaliśmy, a co zgotowaliśmy innym. Z drugiej strony korci mnie, żeby zapytać, czy takiego życia spodziewali się w naszym raju — harować, by móc wypalać oczy blaskiem cyfrowego monitora.

Matka mruga do małego. Chłopak uśmiecha się, odsłaniając dziury po mlecznych zębach.

A może się mylę? Może potrafią dostrzec w tym coś więcej niż ja? Może to ja oślepłem od tej bezsensownej technologii?

Niezrozumiały świergot ustaje. Meler chyba dobił targu. Kobieta sprawdza konto na wyświetlaczu portmonetki, po czym wyjmuje z szafy sportową torbę: czarną, poliestrową, z czerwonymi naszywkami w kształcie logo podrobionej marki. Zastanawiam się, czy wszystko w półświatku musi być zapakowane w coś takiego, pewnie tak. Na korytarzu pytam Melera o zawartość.

— Ostatni element układanki. Mąż Tomy był strzałowym w pobliskiej kopalni, nim zabił go wybuch metanu — odpowiada mi, pokazując cztery ładunki zakończone zapalnikiem bezprzewodowym. — To jego scheda.

Ładunki wybuchowe? Dziwię się. Naprawdę dziwię się sobie, że wcześniej na to nie wpadłem. Czy to nie zabawne?

Meler jest terrorystą.

***

Zaczyna padać. Jest późno. Powierzchnie reklamowe rozświetlają ciemność blaskiem, który już tak bardzo mi nie przeszkadza. Czuję się dobrze. Nadspodziewanie. Jeszcze kilka godzin temu wiedza, w czym tak naprawdę biorę udział, zmieniłaby wszystko.

Głosy milionów ofiar, ich krzyk wybrzmiewający w kanałach informacyjnych, wymieszany i przygotowany jak łatwostrawna papka, aby każdy mógł przełknąć, tak spreparowany, żeby nikt nie musiał dostrzegać kontekstu, nie odbiera mi poczucia humoru. Teraz biorę to, jak leci. Zresztą, czy to takie dziwne? Terroryzm karmi się bezradnością, a tego w społeczeństwie nie brakuje. Strawa powszednia. Człowiek zrobi wszystko, żeby tego nie czuć... Nawet skoczy z dachu.

Grunt to mieć odpowiedni powód, ale patrząc na Melera, nie jest to takie oczywiste. A jaki on może mieć? Na czyje zlecenie działa?

Kto ciągnie za sznurki? Po co to wszystko?

Nieudolnie składam wszystko w całość, łączę niepasujące do siebie elementy za pomocą młotka. Nie jest to łatwe. Na dodatek Meler dorzuca kolejny fragment układanki — podjeżdżamy przed frontowe wejście naszego korporacyjnego biurowca.

Ponaciągana złotymi nićmi latynoska gęba właściciela naszej firmy, którego nie miałem okazji w ciągu dwudziestu lat korporacyjnej pracy poznać osobiście, z dwudziestometrowego wyświetlacza powitalnego cedzi jakieś bzdury o tym, że dane naszych klientów to nasz skarb. Odwracam się, żeby zapytać Melera, czy aby poza tym, że jest świrem, nie jest jednocześnie pracoholikiem, i natykam się na otwór lufy pistoletu. Meler mierzy do mnie, nie przestając się uśmiechać.

— Przykro mi.

Mocnym ciosem kładzie mnie na mokrym chodniku. Wstaję, plując krwią z przygryzionego języka. Kręci mi się w głowie. O dziwo nie mam mu tego za złe.

Wiem, dlaczego spotkałem go na dachu. Dobrze mieć rozpoznany teren przed akcją, co, Meler? Dobrze mieć zakładnika. Triada, targowisko i cała reszta tego mroku ma w tej historii swoje miejsce. Nawet ja. Słaby i łatwy do zmanipulowania szarak, który nie ma dość odwagi, aby się zabić i jeszcze mniej, żeby żyć. To dziwne. Ponoć prawda o sobie boli. A ja niczego nie czuję. Tylko to ciepło.

Meler szarpie mnie do wejścia. Gdzieś wewnątrz drżę, jakbym wpadł w hipotermię, ale to nie strach. W rzeczywistości jestem rozdygotany ze zniecierpliwienia. Niczym przejęty dzieciak oglądający swój ulubiony serial. Kim jest Meler i co nim kieruje? Nieważne. Ciekawe, co jeszcze ten szajbus mi zafunduje, co jeszcze będzie mi dane poczuć!

Służbową kartą otwiera wejście. Ochrona jest zaskoczona, w końcu to pracownik, którego znają, którego lubią. Zawsze uśmiechnięty, radosny. Czy ktoś z nich wie, że to tylko maska?

Meler strzela dwa razy w powietrze i raz w kolano ochroniarza, który sięga do pasa. To wystarczy, żeby odebrać im chęć do udawania bohaterów. Wyrzucają pistolety, jakby ich parzyły w dłonie. Meler każe im spierdalać i pozdrowić żony.

— No to mamy troszeczkę spokoju — patrzy na tarczowy zegarek, który założył, nawet nie wiem, kiedy. — Jakieś pięć minut.

— Co się stanie? Mam wyłączyć monitoring?

Mocny cios rękojeścią pistoletu trafia w bark. Prąd przechodzi po obojczyku. Przysiadam, jakby mnie wbił w ziemię. Rozumiem przesłanie. Tak nie będziemy rozmawiać.

— Czego chcesz?

— Niewiele. Pokazać tylko, jak bardzo ludzie się pogubili.

Meler nie odzywa się całą drogę. Drzwi otwierają się jedne za drugimi. Automatycznie. Czytnik rozpoznaje moje IP, wygląda więc na to, że zabezpieczenia nie wiedzą jeszcze, w jakim charakterze tu jestem. Wchodzimy do przeszklonej sali, w której dzień i noc szafy serwerów w kryształowych blokach ustawione rzędami przetwarzają dane systemowe naszych kontrahentów. Główny komputer i główny serwer wyjściowy.

Meler z kieszeni spodni wyciąga mały archaiczny pendrive — breloczek w kształcie kanarka o nienaturalnie wielkiej głowie — pośmiertny prezent od fana cyberfetyszu. Żadnych nowoczesnych infonerów, bezdotykowych transmiterów, a jedynie prosty dwugigowy układ niewykrywalny dla skanerów szkodliwego oprogramowania. Rzuca mi jakąś przejściówkę i krzyczy:

— Wpinaj! Tylko bez żadnych numerów — intonuje teatralnie dla widzów monitoringu. Mam wrażenie, że zaczął też pozować do kamer. Lewy profil, prawy profil. Przyjrzyjcie się i zapamiętajcie. Tak właśnie wyglądam.

Na urządzeniu znajduję tylko jeden plik. Kopiuję go dokładnie do części rozliczeniowej systemu, która połączona jest z urzędem skarbowym i innymi oficynami urzędowymi państwa. Pytam, czy zdaje sobie sprawę, że tak można sparaliżować infrastrukturę centralną i samorządową kraju, powiązane z nimi instytucje, a nawet każdą osobę prywatną? Uśmiecha się i stwierdza, nie bez przekonania, że nikomu nie stanie się krzywda. Od razu wypominam mu torbę pełną górniczego semtexu. Tylko się uśmiecha. Dopytuję, wykorzystując jego rozmowność, czy zdaje sobie sprawę, że zabezpieczenia w tej sieci to jedne z najnowocześniejszych firewallów, i to nie jest tak, że można z tego poziomu wszystko.

— Kiedy w tym kraju jakikolwiek system działał tak, jak powinien?

Nie czekam na dalsze zachęty i kliknięciem we właściwe polu interfejsu wystawiam świat na nieznane, a raczej powierzam go na łaskę i niełaskę Melera.

Nie wiem, co się stanie, ale jestem pewien, że to jedna z niewielu rzeczy w życiu, których nie będę żałować.

***

Zjeżdżamy na poziom minus jeden. Pytam, co dalej? Milczy. Spektakl jeszcze trwa, a Meler nie powiedział ostatniego słowa. Rozumiem, że nie pozwoli mi zakończyć przedstawienia do momentu, aż ostatecznie nie spadnie kurtyna. Aż do momentu, kiedy odegra wszystkie bisy.

Wychodzimy z windy, wprost na celownik ochroniarza-rencisty, który dorabia na parkingu. Wszystko dzieje się bardzo szybko. Ochroniarz jest przerażony. Nie zastanawia się nawet przez chwilę. Lęk rzadko daje czas na przemyślenia.

Mam świadomość, że to koniec. Słyszę terkot automatycznego zamka. Dwanaście kul w ostatniej nieskończonej chwili, w płomieniu ognia wylatuje z lufy. Słyszę wszystkie. Policzyłem każdą. Jest mi smutno. Szkoda, że tak wiele przegapiłem. Że nigdy w życiu nie patrzyłem we właściwą stronę. Myślałem, że z satysfakcją przywitam śmierć, tymczasem czuję rozczarowanie. Kurewsko szkoda tego czasu, który zmarnowałem. Zamykam oczy. Robię to, czego nauczył mnie Meler, cieszę się tym okruszkiem czasu, który mi został. Tą sekundą świadomego życia, która teraz nie jest krótsza niż cała wieczność, skrawkiem ważniejszym niż lata, które przespałem na jawie.

Pisk. Jakieś przeraźliwe skomlenie zmusza mnie do otwarcia oczu. Rencista ucieka, wystukując rytm obcasami równie szybko, jak jego pistolet wypluwał pociski, i krzyczy falsetem, jakby ktoś deptał mu po jajach. Orzecznik z ZUS-u zakwalifikowałby to jako cud ozdrowienia.

Meler stoi przede mną w bezruchu. Gdy w końcu odwraca się, odsłania koszulkę podziurawioną jak sito. Dochodzi do mnie, że zebrał całą serię na siebie, mimo to stoi dalej na własnych nogach! Nie widzę nigdzie krwi... Musi mieć na sobie jakąś kamizelkę, zbroję natryskową albo jakiś inny wojskowy gadżet, o którym świat nie słyszał.

— Meler?! Marek...

Niespecjalnie czeka, aż pozbieram myśli, puszcza do mnie oko i wybiega na środek przejazdu. Z torby wyciąga ładunki wybuchowe, montuje je przy zaspawanej kratce burzowej i uzbraja całość pojedynczym kliknięciem czerwonego włącznika. Resztę zawartości torby w postaci metalowych dysków chowa do kieszeni spodni.

— Nadal chcesz, bym wywiązał się z umowy? — pyta, sprawdzając liczbę kul w magazynku.

Milczę.

Nie wiem, jak to możliwe, ale jego uśmiech robi się jeszcze szerszy.

— Ok, a teraz spierdalaj do wyjścia. Za moment będzie tu bardzo głośno.

Przytakuję i bez pożegnania, jakiegokolwiek wyjaśnienia, posłusznie biegnę co sił w nogach, nie oglądając się za siebie. Przypływ nowej energii rozsadza mi serce. Godzę się z jego decyzją, bo wiem, że wie, co robi.

Tuż przed wyjazdem z parkingu słyszę potworny huk. Mogę tylko wyobrazić sobie, jak Meler wśród zamieci z pyłu i kurzu wskakuje do rozdarcia w drodze, by kanałami przedostać się w bezpieczny rejon. Pewnie wypełznie gdzieś w zaułku ze studzienki kanalizacyjnej jako student z Ghany albo tajwański turysta i spokojnie zajmie się swoją listą. Nowa tożsamość, nowe możliwości.

Wokoło budynku stoją radiowozy. Policyjne światła tworzą dyskotekową iluminację. Wychodzę na zewnątrz z rękami podniesionymi nad głowę. Tak, panie władzo, jestem sam. Jestem nieuzbrojony. Jestem przypadkową ofiarą. Świadkiem zdarzenia.

Stoję tam i głupkowato się uśmiecham. Bezwstydnie szczerzę kły. Zupełnie jak wtedy, gdy udało mi się podejrzeć gołe cycki obozowej opiekunki na rajdzie szkolnym. Czuję tę satysfakcję. Smakuję tę chwilę i pozwalam jej przeniknąć mnie na wskroś.

Gliniarze ustawili kordon i teraz każdy pistolet w mieście celuje we wjazd do garażu. Jeden z odważniejszych podbiega do mnie i łapie mnie pod rękę. Każe się pochylić, jakby nad głowami świstały kule z karabinu maszynowego i pyta, czy napastnik jest w środku? Kiwam głową. Prowadzi mnie do radiowozu między zasieki z taśm, gapiów i samochodów. Kątem oka zauważam znajomo wyglądający czarny van zaparkowany między radiowozami. Przez przesuwne drzwi w jasnym świetle lampy szoferki dostrzegam ich blond włosy, turkusowe oczy skupione na przeładowywanej broni, ułamek sekundy nim ich twarze znikną pod kominiarkami.

Widzę pełen samochód Melerów! Meler nie miał na sobie kamizelki. Żadnej nie potrzebował. Syntetyczni ludzie nie noszą kewlaru.

***

W czasie przesłuchania pytają mnie, kim jest dla mnie Marek Meler? Czy mówił mi coś o swoich planach? Kto nim dowodzi? Czy zdaję sobie sprawę z jego pochodzenia? Pytają, czy użył jakiegoś gazu, czy coś mi podał, zmanipulował rozszerzoną rzeczywistością. Zaprzeczam. Rozumieją, że byłem tylko zakładnikiem, że ratowałem życie, współpracując z porywaczem. Po czym tłumaczą coś o bezpieczeństwie kraju, o terrorystach... O jakichś akcjach wywrotowych. Mówią, żebym nie opuszczał miasta. Domniemają, że jestem w szoku. Bla, bla, bla... Nie wyprowadzam ich z błędu. O co by mnie nie pytali i tak nie jestem w stanie im pomóc. Ha! Nie chcę im pomóc.

Głupcy. Co miałbym powiedzieć? Że Meler to sztuczniak, który pokazał mi co to życie, ktoś kto nigdy naprawdę nie żył... Że upiłem się słonecznym winem?

Rano wychodzę z posterunku. Na ulicy normalnie zatłoczonej o tej godzinie panuje dziwna cisza. Rozglądam się po opustoszałym mieście. Deszcz już dawno przestał padać. Każdy ekran w zasięgu wzroku świeci żółtą poświatą.

Podchodzę do jednego z nich, aby się lepiej przyjrzeć.

To naprawdę dobre. Genialne! Mogłem się tego spodziewać. Meler nie zrobiłby nikomu krzywdy, nikomu, kto na to nie zasługiwał. Meler, którego zdołałem poznać, zrobiłby właśnie to, na co patrzę. Bez dwóch zdań. Marek Meler obdarzyłby wszystkich uśmiechem!

Aleja bilbordów, każdy ekran w zasięgu mojego wzroku i każdy punkt reklamowy wyświetlają tę samą, wielką, żółtą, uśmiechniętą mordę, którą nosił na piersi. Ekrany jak nigdy grzeją swym blaskiem. Już nie czuję chłodu, jedynie błogie ciepło. Zaczynam trochę lepiej go rozumieć.

Zza zakrętu wyjeżdża poobdzierana furgonetka na brytyjskich blachach. Zatrzymuje się tuż przy chodniku. Z otwartych drzwi pasażera drze się jakaś uśmiechnięta gęba. Nie znam tej twarzy. Ale uśmiech już tak. Nikt w tym kraju tak sztucznie się nie uśmiecha.

— Wskakuj!

Wsiadam, bo nie mam nic do stracenia. Zatrzaskuję za sobą drzwi, bo chcę to znowu poczuć; tę wibrację emocji, to ciepło. Mam wrażenie, że nabrałem czasu pełne kieszenie i te pół roku, nim wchłonie mnie niemoc umierania, nigdy się nie skończy. Przez chwilę będę taki jak on.

— I co teraz? — pytam.

Meler wskazuje kciukiem za plecy na kilka niebieskich beczek.

— Co to jest?

— Słyszałeś o napalmie?

Uśmiech rozciąga mi twarz.

Paenitentia

PROZA

Grzegorz Wielgus

Autor o sobie: miłośnik fantastyki, średniowiecza, gier fabularnych, a także ekspert od pełzania w błocie. Autor powieści "Pęknięta korona", "Czarcie słowa", "Krzyżowiec", a także opowiadań, które ukazały się w internetowych czasopismach Creatio Fantastica, Silmaris, Histeria, Biały Kruk, Abyssos oraz Szortal.

Łomot kołatki uciszył wszystkich zebranych w izbie. Oświetlone płomieniami twarze zwróciły się w kierunku drzwi, jednakże nikt nie kwapił się, aby zadość uczynić prawu gościnności i zaprosić przybysza do wnętrza. Siedzący przy ogniu ludzie patrzyli tylko ku przedsionkowi w ponurym milczeniu. Wszak deszcz padał cięgiem od tygodnia, rzeka wystąpiła z brzegów, zrywając wszystkie przeprawy i odcinając wyspę od świata. Wydawało się to niemożliwym, aby ktokolwiek żywy przeprawił się na wyspę Rien. Mimo to ktoś stał przed domem, raz za razem uderzając pięścią o drzwi.

— Kogo licho niesie? Nikt to od nas, bo już by się okrzyknął — mruknął Jehan, pocierając zarośnięty policzek. Młynarz spojrzał na siedzącego obok Gorisa, ale kowal tylko wzruszył ramionami i upił łyk kwaśnego piwa.

— Po zmroku drzwi nie lza rozwierać — zaskrzeczała starowinka, kiwając się na ławie. Cienie przesuwały się po jej pomarszczonej twarzy, upodabniając jej oblicze do czaszki, obleczonej pożółkłym strzępem skóry.

— I cóż za widmo nas tutaj nawiedzi, babulko? — zadrwił kowal znad kubka. — Nóż pod progiem zakopany, gwoździe wbite w futrynę, żaden krwiopijca lekkim krokiem w te progi nie zawita. Chyba, że podatki przyszedł zbierać.

— Po zmroku drzwi nie lza rozwierać — powtórzyła staruszka, unosząc drżącą dłoń, przy której brakowało dwóch palców.

— Zabierz stąd swoją matkę i połóż ją do snu — rozkazał Lodewyc siedzącej obok niskiej kobiecie w poplamionym gieźle. Ta natychmiast zerwała się ze swego miejsca, wciskając przy tym głowę między barki, jakby mężczyzna miał ją zaraz uderzyć pięścią. — A ty, Jehan, sprawdź, kto przed drzwiami stoi.

— Czemu ja? — żachnął się młynarz.

— Już. — W półmroku izby oczy Lodewyca błysnęły gniewnie.

— Bez dyskusji.

Złorzecząc pod nosem, Jehan odsunął rygle i uchylił drzwi. Ledwie skrzypnęły bieguny, a do wnętrza chaty wpadł podmuch chłodnego powietrza oraz huk ulewy.

— Kto tam? — burknął młynarz.

— Podróżny — odpowiedział ponury głos.

— Podróżny? — powtórzył zaskoczony Jehan. — Podróżna raczej, jeżeli po mowie sądzić. Skąd się tu, panienko, wzięłaś? Niebezpiecznie po zmroku...

— Panienko? — wycedziła nieznajoma, opierając się o drzwi.

Zawiasy skrzypnęły cicho.

— To znaczy, pani — poprawił szybko młynarz, wyraźnie zainteresowany przybyciem kobiety, podobnie jak pozostali siedzący w izbie mężczyźni.

— Przeprawiałam się barką na zachodni brzeg, kiedy łańcuchy się zerwały, przewoźnik wypadł za burtę i krypa poszła z prądem. Koniec historii.

Jehan spojrzał pytająco na siedzącego przy ogniu Lodewyca, a ten odpowiedział machnięciem dłoni.

— W takim razie zapraszamy. — Młynarz otworzył drzwi na oścież, szarmanckim gestem wskazując na palenisko. — Czym mamy, to ugościmy panią. Spytać jednak muszę o... imię...

Jehan urwał, gdy z mroku wyłoniła się wysoka postać. Okryta przemoczonym płaszczem nieznajoma spoglądała na młynarza z góry, zza żelaznej przyłbicy hełmu, uformowanej na podobieństwo cierniem ukoronowanego kobiecego oblicza. Po żelaznej twarzy spływały krople deszczu, kapały na gruby kaftan, spod którego wystawała sięgająca kolan kolczuga, czarna niemal, spleciona z kółek tak małych, iż przypominała rybią łuskę. Śledzona przez trzy pary oczu, kobieta przeszła przez izbę, poluzowała paski przy hełmie i zsunęła go z głowy. Do tej chwili mężczyźni byli ciekawi nieznajomej, gdy jednak ujrzeli jej twarz, popatrzyli po sobie, wymieniając porozumiewawcze uśmieszki oraz spojrzenia.

Nieznajoma miała jasne włosy, błękitne oczy i pełne usta, nieustannie wykrzywione niezadowoleniem. Głęboka bruzda pomiędzy

ściągniętymi brwiami mówiła, że kobieta rzadko kiedy się uśmiechała, szeroka blizna na gardle podpowiadała dlaczego.

— Komu powinnam dziękować za gościnę? — zapytała, trzymając hełm pod pachą. Szybkim spojrzeniem obrzuciła ciemne wnętrze izby, na moment zatrzymując wzrok w ciemnym kącie pomieszczenia.

— To mój dom — odpowiedział Lodewyc z wyraźną lubością przyglądając się obliczu nieznajomej. — Zwą mnie Lodewyc i piastuję tutaj urząd sołtysa.

— Dziękuję za przyjęcie. — Kobieta sięgnęła do zawieszonej u pasa sakwy. Wydobyła z niej złotą monetę i podała ją mężczyźnie. — Potrzebuję kwatery, byle jakiej. Nawet komórka w lamusie się nada.

Lodewyc chwycił augustalisa i przez moment przyglądał się wizerunkowi cesarza z wieńcem laurowym na skroniach. Uśmiechnął się chytrze, po czym wskazał miejsce na ławie.

— Siadaj przeto, ogrzej się — powiedział, wskazując dłonią na stojącą przy palenisku ławę. — Zawołać po jedzenie? Sapkę mamy, skwarków nawet się dołoży, jeżeliś głodna. Wychopieńki jakieś po wieczerzy też się pewnie ostały.

— Żona moja podobnego wzrostu była, to może bym do chaty zaszedł i jej sukmany przyniósł — zaproponował Jehan z błyskiem w oku.

Błękitne oczy nieznajomej zwróciły się na młynarza, który oparł się o ścianę przy ogniu.

— Dlaczego? — spytała ostro.

— Pewnieś przemoczona do szpiku kości. Z troski pytam jeno.

— Drobna niedogodność — odparła kobieta, siadając na ławie. Wiedziała, skąd brała się ta nagła uprzejmość i tania galanteria. W tej materii chłopi nie ustępowali wydelikaconym paniczykom z najprzedniejszych rodów. Starczyło, że spostrzegli kobietę, a z miejsca zaczynali błądzić wzrokiem po jej ustach, po szyi, spełzali spojrzeniem niżej, za dekolt sukni, obejmowali oczyma biodra oraz nogi. Nawet w półmroku izby nieznajoma widziała, jak każdy z mężczyzn próbuje sobie wyobrazić, ile kobiecości skrywa żelazna skorupa kolczugi. Znała te spojrzenia dobrze, zbyt dobrze.

— Domyślam się, że obok urody posiadasz również imię — rzekł naczelnik wioski.

— Perpetua. — Podróżna skrzyżowała wzrok z Lodewycem i wpatrywała się w jego oczy tak długo, aż mężczyzna odwrócił głowę.

— Osobliwe imię. Sama tak wędrujesz, Perpetuo?

— Samojedna.

— Nie strach wam bez kompanii chodzić?

— Czegoż winnam się bać? — odpowiedziała pytaniem kobieta.

— Bryganci, wszetecznicy, maruderzy, co od wojny się po gościńcach wałęsają... — wymienił Lodewyc. — Jestem pewien, iż niejeden by się połakomił na samotną niewiastę, a zwłaszcza na jej cześć. Ci ludzie nie są znani z łagodności, z apetytu raczej i brania tego, co im się spodoba.

— Łakomstwo prowadzi do śmierci. — Perpetua odsunęła połę płaszcza i położyła dłoń w rękawicy na rękojeści długiego miecza.

— Nieczęsto widzi się niewiasty z orężem u boku — odezwał się Goris drwiącym tonem, zerkając na oplecioną skórą rękojeść, tkwiącą obok uda kobiety. — Zwłaszcza z takim jak ten.

— Znasz się na mieczach? — Perpetua uniosła brwi.

— Kowalem jestem. Wykułem dobrą setkę tasaków i baslerów, grotów czy bełtów nie liczę, bo tych robię na kopy, i wiem, że białka nie powinna się tykać oręża. Siły do tego nie macie, ani dyspozycji — stwierdził Goris z wyższością. — Wojna to nie haftowanie, miecze to nie krosna.

— Ach, tak. Kobieta winna czekać z zakasaną spódnicą na powrót żołdaka, niezależnie od tego, czy to będzie jej mąż, czy ten, który go zabił. Zgadza się?

W oczach kowala skrzyło się wyzwanie.

— Pole bitwy to nie miejsce dla baby — orzekł Goris.

— To samo słyszałam o kuźni, ale proszę, patrzę na widomy znak, że jest inaczej — odparła Perpetua, patrząc, jak ogień pożera kawał wierzbowego pnia.

Kowal zbladł. Przez moment jego usta drżały, jakby miał coś odpowiedzieć, ale tylko zacisnął pięści i wydusił wściekle:

— Nie zdzierżę, żeby mi jakaś białka tak urągała. Trzymajcie mnie lepiej.

— Aż tak ci śpieszno, żeby kobieta policzyła ci wszystkie kości? — odparła Perpetua ze spokojem. — Ależ byłby wstyd.

— Dosyć — zaśmiał się Lodewyc — dosyć. Widać, że nasz gość język ostry ma jak miecz, co go u boku nosi. Nie ma potrzeby się unosić dumą, Goris. Wystawiłeś rzyć i teraz się dziwisz, żeś w nią oberwał. — Naczelnik wioski obrócił głowę w kierunku ciemnego przejścia i zawołał: — Rohez!

W półmroku, na skraju światła, pojawiła się postać drobnej niewiasty.

— Słucham, mężu.

— Zabierz naszego gościa do pokoju przy stodole. Obawiam się, że to nader skromna kwatera, ale jedyna, którą z czystym sumieniem dać mogę.

— Byleby było sucho. To mi wystarczy — odpowiedziała Perpetua, wstając.

— W takim razie zadość uczynimy twemu żądaniu. — Sołtys uśmiechnął się i skinął głową. — Dobrej nocy.

— Dziękuję. Dobrej nocy.

Kiedy stukot podkutych butów ścichł w głębi domu, Lodewyc pokręcił głową.

— Kto by pomyślał, że takie cacko nam roztopy przyniosą? Niewiasta z mieczem, teraz nic mnie już zadziwić nie może. — Sołtys sięgnął po dzban z piwem. — Jak wam się ona widzi?

— Harda — stwierdził Jehan dziwnie zmienionym przez uczucia głosem.

— Każda jest harda, do czasu — burknął Goris, wciąż czerwony na twarzy. — Skruszeje jeszcze. Wszyscy w końcu się łamią.

— W oko ci wpadła, co? — Naczelnik wioski spojrzał na Jehana. — Widziałem, jak żeś ślipiał. Gdyby tu twoja Rapina stała, to gęsto byś się tłumaczył, bratku, oj, gęsto.

— Komu by nie wpadła. — Młynarz skrzywił się na dźwięk imienia niedawno zmarłej żony. — Ale dziwna jest. Już pal licho ten hełm i miecz. Nie chciała jeść ani pić. Nawet o to nie spytała.

— Widać zmęczona była, zresztą Goris od razu na nią wyskoczył, a przy jego gębie, to każdemu ochota na jedzenie odchodzi. — Lodewyc wzruszył ramionami. — Rohez jej przyniesie nieco chleba, garniec piwa przed snem, a wtedy...

— Ani słowa więcej — syknął z ciemności chłodny głos. Siedzący przy ogniu mężczyźni mimowolnie zadrżeli. Coś poruszyło się w mroku pod ścianą, przeczołgało się po podłodze, chrobocąc paznokciami o deski podłogi. Goris poczuł, jak coś obejmuje jego nogę. Coś wilgotnego i obślizgłego. — Nakarmcie mnie.

***

Rohez zaprowadziła podróżną do niewielkiego pokoiku, długiego na niecałe dwa sążnie.

— Co to za miejsce? — zapytała Perpetua, rozglądając się po wnętrzu przy świetle glinianej lampki, trzymanej przez Rohezę.

— Nie rozumiem, proszę pani — powiedziała cicho wieśniaczka. — Inszej kwatery nie mamy w domu, tak powiedział mąż, chyba że wrócicie do głównej izby. Tam na szelbągu możecie zlec.

— Miałam na myśli wyspę. — Jasnowłosa kobieta spojrzała na ciasną komórkę, której większą część zajmował siennik oraz dwie puste beczki, służące za stolik oraz krzesło. Malutkie okno było zamknięte i uszczelnione słomą dla ochrony przed chłodnym wiatrem.

— Och, nie, proszę pani, wcale mało nas tu. — Rohez rozejrzała się nerwowo na boki, jak gdyby lękała się każdego wypowiadanego słowa. — Sześć obejść wszystkiego. My, rodzina Gorisa, młynarz, Imeus też ma tu obejście i Henryn. Zeszłej zimy był jeszcze Libor, ale on... nieważne.

— Co się z nim stało? — Perpetua postawiła hełm na beczce, dostrzegając na ścianie, tuż powyżej siennika, trzy bruzdy. Drewno jeszcze nie zdążyło pociemnieć. Szramy musiały powstać niedawno.

— Zgorzał razem z chatą. Ogień wszystko zabrał — wyjaśniła Rohez.

— Uprawiacie ziemię na wyspie? — Perpetua obróciła się, spojrzała wprost w oczy wieśniaczki.

— Nie, pani — bąknęła niewiasta, ściszając głos do szeptu i opuszczając wzrok. Z każdym kolejnym pytaniem drobna niewiasta stawała się coraz bardziej niespokojna. — Interesuje panią takie miejsce? Sioło, jakich moc w krainach. Tak mówi mąż, nic, na czym oko zawiesić można.

— Dziwię się, że wieś ma kilka chat, ale mieszka tu młynarz.

— Och. — Wieśniaczka westchnęła z ulgą, wyraźnie rada z takiego obrotu rozmowy, co nie umknęło jej rozmówczyni. — Jehan ma młyn na łodziach. Kiedy miną roztopy, a rzeka przestanie się burzyć, tedy wołami przeciągniemy barkę z powrotem na wodę. Po żęciu oziminy zaczną spływać z biegiem rzeki tratwy ze zbożem na zmielenie. Później popłyną w dół wody, na jarmark.

— Rozumiem.

Rohez postawiła kaganek na beczce, obok hełmu.

— Wrócę rychło. Pled przyniosę oraz wieczerzę, jakbyś zgłodniała, pani — powiedziała, nim wyszła na korytarz i zamknęła za sobą skrzypiące drzwi.

Perpetua została sama w komórce, a kiedy szelest kroków oddalił się nieco, klęknęła przy sienniku, żeby obejrzeć podrapane drewno. Tak jak podejrzewała, były to ślady paznokci wbitych tak głęboko w deski, iż w kilku miejscach ścianę zdobiły ciemne kropelki krwi. Kimkolwiek był poprzedni gość w domu Lodewyca, z pewnością nie opuścił pokoju po dobroci. Perpetua przesunęła dłońmi po sienniku, wyczuwając w słomie coś twardego. Zanim zdążyła wydobyć znalezisko, na korytarzu zaszeleściły ciżmy należące do żony sołtysa.

— Czy mogę wejść? — spytała Rohez.

— Wejdź — Perpetua uniosła się z kolana.

— Proszę, pani, koc dla was — powiedziała chłopka, kładąc na sienniku gruby, wełniany pled. Na beczce postawiła owinięte lnem podpłomyki oraz wypełniony po brzegi dzban piwa. — Wiem, że to niewiele, ale z serca dane. Sama dziś je w ogień wkładałam.

— Podejdź do mnie — rozkazała Perpetua. — Zamknij drzwi i podejdź.

— Tak jest, pani. — Rohez wykonała polecenie bez drgnienia powieki.

— Bliżej. Obróć się. Powoli. Bardzo ładnie.

Perpetua chwyciła twarz wieśniaczki w rękawice i wbiła w nią przenikliwe spojrzenie w jej.

— Masz bardzo ładne oczy — powiedziała, dostrzegając ledwie widoczne czarne żyłki, niczym pajęczyna oplatające białka kobiety.

— Dziękuję. — Rohez stała nieruchomo, niczym kukła, z zadartą lekko głową i rozchylonymi ustami.

— Szkoda — zamruczała Perpetua, sunąc dłońmi po plecach chłopki. Wzdłuż kręgosłupa wyczuła kilka zgrubień, które nie miały nic wspólnego z pracą w polu czy bliznami, pozostawionymi przez Lodewyca.

— Czy mogę pani w czymś pomóc? — spytała Rohez dziwnie obojętnym głosem, jak na osobę, która znalazła się nagle w objęciach obcej kobiety.

— Nie, ale zastukaj w drzwi dwa razy, kiedy będziesz wychodzić.

Po raz trzeci żona sołtysa wykonała rozkaz bez zadawania zbędnych pytań. Perpetua nie miała wątpliwości, że Lodewyc trzyma małżonkę krótko, tak jak inni jemu podobni ludzie, którzy rozkoszowali się władzą nad drugą osobą, jednakże to nie tłumaczyło osobliwej obojętności Rohez. Sołtysowa zdawała się zaniepokojona tylko jednym, iż za moment usłyszy pytanie, na które będzie musiała udzielić szczerej odpowiedzi, bo przecież nie mogła skłamać ani uchylić się od jasno wydanego polecenia.

Perpetua zablokowała drzwi beczką, po czym wytrząsnęła z siennika stwardniały bochen chleba, odrobinę smalcu oraz pęk wysuszonych korzeni mniszka i łopianu. Obok tego w słomie znajdowała się buteleczka z zielonego szkła. Kobieta wyjęła korek z szyjki. Natychmiast poczuła ostry zapach octu Czterech Złodziei, powszechnie stosowanego remedium na wszelkiego rodzaju choroby oraz zatrucia.

— Sprawdźmy, dlaczego poprzedni lokator tak bardzo lękał się tutejszego jadła — mruknęła do siebie. Zamknęła flaszkę i sięgnęła po dzbanek. Piwo w niczym nie różniło się od wodnistych, kwaśnych trunków, które spotykała w zajazdach, karczmach oraz wyszynkach od Ceuty po Moab. Jednak po kilku chwilach można było wyczuć w aromacie trudną do opisania woń. Zapach szaleństwa. Perpetua chwyciła jeden z przyniesionych przez Rohezę placków i rozdarła go na połowy. Szybko dostrzegła w cieście rude smugi oraz fragmenty niezmielonych przez żarna sklerot, przypominających niewielkie, ciemne ziarna.

— Zarodnie — mruknęła ponuro — Zarodnie sporyszu.

Wiatr przybrał na sile, deszcz uderzył z furią o ściany budynku.

— Zawroty głowy, wymioty, niekontrolowane skurcze, nekroza, szaleństwo, halucynacje i śmierć. — Perpetua przesunęła palcem po ustach. — Przedsiębiorcza okolica. Dodają skleroty grzyba do mąki, która potem płynie w dół rzeki. Na jarmark, gdzie wypiekają z niej... chleb.

Twarz kobiety wykrzywił gniew. Widziała wyludnione wsie, do których trafiła skażona sporyszem mąka. Owładnięte upiornym bezruchem przysiółki stawały się coraz częstszym widokiem w dole rzeki, podobnie jak ogromne stosy, na których palono zmarłych. Wraz z niewyjaśnioną zarazą nadeszła również fala strachu, a potem jakże ludzkie poszukiwanie kozła ofiarnego. Najpierw ze wsi zaczęły znikać zwierzęta, czarne koty oraz dzierzby, które swoje ofiary nabijały na gałęzie ciernistych krzewów, ale tocząca krainę martwica nie ustępowała, tylko rozprzestrzeniała się dalej, wraz z każdym kolejnym bochenkiem chleba, wypieczonym ze splugawionej mąki.

W obliczu wszechobecnego moru ludzie zaczęli oskarżać siebie nawzajem. Sąsiad, z którym toczyło się spór o miedzę, stał się trucicielem. Pannę, co zalotów nie przyjmowała, zamęczono jako czarownicę wepchniętym w usta rozpalonym żelazem. Tak jak czarne koty oraz dzierzby, tak samo zaczęli znikać wszyscy ci, którzy nie zostali uznani za godnych w oczach przyzwoitych, pobożnych i zdrowych. Polowanie na wiedźmy, urokarzy oraz czarnoksiężników rozprzestrzeniło się nawet na ziemie oszczędzone dotąd przez sporyszową plagę.

Kiedy wieści o samosądach dotarły do uszu hrabiego Wadarda, jego reakcja była natychmiastowa i bezlitosna. Tym razem to nie tajemnicza plaga dziesiątkowała wsi, ale miecze, glewie oraz topory. Palono chaty, aby dym wygonił ukrytych we wnętrzach chłopów, a kiedy ci wybiegali z pożogi, przyciskając do piersi dzieci, stawali oko w oko ze śmiercią. Zbrojni hrabiego nie dawali posłuchu błaganiom oraz łzom płynącym po osmolonych policzkach kmieci. Traktowali ich jak dzikie zwierzęta, jak zarazę, którą należało wyplenić dla dobra chorego. Jeszcze przed wyruszeniem w pole Wadard zmusił każdego ze swych zbrojnych, niezależnie od urodzenia, rangi czy majątku, do ekshumowania mogił pomordowanych i przyjmowania pod swój dach ocalałych z pogromów ludzi. Gdy przyszło do masakrowania samozwańczych łowców czarownic, nikt nie zadawał pytań, nikt się nie wahał. Z dobrego powodu każdy członek rodu Wadarda nosił nazwisko FitzDiavle, Diabelskiego Syna.

Szczerze wątpiąc w czyste intencje Wadarda, Perpetua nie brała udziału w zorganizowanych przez hrabiego czystkach. Błąkała się wzdłuż brzegów rzeki, krążąc od wioski do wioski w poszukiwaniu jakiejkolwiek wskazówki, mogącej zaprowadzić ją do źródła choroby. Każda kolejna osada była niczym płótno, na którym czerwienią wymalowano wszystkie oblicza obłędu. Były tam ciała przybite kołkami do ścian, studnie pełne odgryzionych kończyn, głowy rozbite młotkami, zakrwawione piły i dłuta, garnce dziecięcych kostek oraz zwęglone resztki kołysek... Niestety, w niczym ten obraz nie odbiegał od tego, co działo się na terenach wolnych od zarazy. Jedyną różnicę stanowiły małe, czerwone grzybki, które porastały kłosy porzuconego zboża. Paląc za sobą spaczone uprawy, Perpetua jechała w górę rzeki, aż wreszcie dotarła na wyspę Rien.

— Wszystko to powinno zgorzeć — szepnęła do siebie, spoglądając na glinianą lampkę. Wystarczyłby jeden ruch dłoni, aby zrzucić kaganek na siennik i patrzeć jak pożar trawi domostwo, ale coś podpowiadało jej, że tej sprawy nie mogła zakończyć w ten sposób.

Perpetua położyła miecz na kolanach, usiadła pod ścianą, po czym zgasiła palcami lampkę. Zanurzona w ciemnościach, nasłuchiwała szumu ulewy i czekała, wiedząc, że tej nocy nie może zasnąć. Rychło jej obawy znalazły potwierdzenie. Ktoś skradał się korytarzem, ostrożnie stawiając bose stopy na wyślizganych deskach podłogi. Kroki zatrzymały się tuż przed progiem komórki. Drzwi cichutko skrzypnęły, ale beczka nie pozwalała intruzowi wejść do środka.

— Suka — syknął kowal, zanim jego kroki zniknęły gdzieś w czeluściach domu.

Noc wlokła się powoli naprzód, odmierzana szmerem deszczu oraz wyciem wiatru, który ustał niewiele przed świtem. Wtedy też spokój zmącił jeszcze jeden dźwięk, choć tym razem nie były to kroki, tylko odgłos ciągnięcia, poprzedzony chrobotem paznokci, jakby ktoś czołgał się po korytarzu, wlokąc za sobą bezwładne ciało. Wstrzymując oddech, Perpetua objęła rękojeść miecza, gotowa w każdej chwili wyszarpnąć ostrze z pochwy. Zza uchylonych drzwi doszedł ją ciężki, wilgotny zapach pleśni, który utrzymywał się w powietrzu jeszcze długo po tym, jak ustały wszelkie dźwięki.

Perpetua zdjęła palce z miecza dopiero wtedy, gdy usłyszała pianie kura. Sięgnęła do sakwy przy pasie, skąd wydobyła krągłą butelkę, zębami wyrwała korek i wypiła kilka łyków mocnego armaniaku. Alkohol z miejsca odegnał zmęczenie, rozlał się falą ciepła po całym ciele, wywołując przyjemny dreszcz. Perpetua nawet spojrzeniem nie zaszczyciła leżących obok podpłomyków oraz znalezionych w sienniku zapasów. Napiła się z przyzwyczajenia, choć jeść już nie musiała od dawna, od kiedy po raz pierwszy wsunęła na głowę ukoronowany cierniem hełm.

Słysząc krzątaninę w obejściu, Perpetua zakorkowała flaszkę z armaniakiem, przypasała miecz i, trzymając hełm za podpinkę, opuściła komórkę. Kiedy weszła do izby z paleniskiem, zauważyła nieuprzątnięty szelbąg pod ścianą oraz Lodewyca, siedzącego przy stole. Przy ogniu krzątała się wysoka, ciemnowłosa kobieta, która dokładała szczap do pieca. Jeden rzut oka na zmiętoszoną sukmanę chłopki oraz niedokładnie dociągnięty pasek spodni sołtysa wystarczył, żeby wiedzieć, w jaki sposób mężczyzna umilał sobie poranek. Co bardziej zaintrygowało Perpetuę to kilka świeżych śladów na podłodze, jako żywo przypominających szramy po pazurach rysia lub żbika. Detal o tyle intrygujący co budzący niepokój, bo na tak malutkiej wyspie takiego drapieżnika nie sposób było spotkać.

— Dobrze się wam spało? — zapytał Lodewyc swobodnym, wesołym głosem. — Pani — dodał po krótkiej pauzie.

— Narzekać nie sposób. — Perpetua wzruszyła ramionami.

— Deszcz nadto nie przeszkadzał? Tuszę, iż strzecha nie ciekła.

— Nie. Padłam jako zabita — odparła kobieta z chłodnym uśmiechem, który nie sięgnął oczu. — Nawet nie miałam siły na wieczerzę.

— Głodny poranek, to wściekły wieczór, jak się tutaj mówi. Vista zaraz poda do stołu, tedy was do wspólnego posiłku zapraszam.

— Lodewyc klepnął ławę obok siebie.

— Deszcz ustał. Pierwej przejdę się po okolicy — odparła Perpetua, zdając sobie sprawę, iż w garncu, który podałaby jej apatyczna wieśniaczka, byłoby piwo zmieszane ze sporyszowym wyciągiem.

— A gdzież to chcesz się udać? Wyspa mikra, ot, ledwie piaszczysta łacha — zdumiał się naczelnik wioski. — Obaczyć, gdzie woda bardziej wzburzona, po lewej czy prawej stronie? Wszędzie tyle samo błota, szamba i porwanych chat płynie, słowem za to ręczę.

— Nawyk klasztorny.

— Z całym szacunkiem, ale na zakonnicę mi nie wyglądasz. — Sołtys spojrzał na pochyloną nad garnkiem Vistę, która mieszała w kotle łyżką z dziwnie obojętnym wyrazem twarzy. Każdy jej ruch był taki sam jak poprzedni.

— Czemuż to, jeżeli można wiedzieć?

— Zakonnica z mieczem u takiego kształtnego biodra? Z pancerzem na sercu, w miejsce habitu?

— Kręcisz, panie sołtys. Mówisz o pancerzu, a tylko patrzysz na to, co jest pod nim — stwierdziła Perpetua z irytacją dźwięczącą między słowami. — Nie o serce wam idzie, tylko o to, co przed nim leży.

— Mądra i ładna. Takiej zakonnicy w życiu żem nie zoczył — odrzekł Lodewyc z bezczelnym uśmiechem, bez skrępowania błądząc wzrokiem po sylwetce rozmówczyni.

— Darujcie sobie umizgi albo wepchnę je wam tak głęboko w rzyć, że skończą za oczami. — Perpetua miała ochotę w tej chwili sięgnąć po miecz, rozpłatać gardło Lodewyca i patrzeć, jak mężczyzna rozpaczliwie próbuje zatamować buchającą z szyi krew. Musiała mieć jednak pewność.

— Och. Teraz ciężko będzie mi o czym innym myśleć.

— Nie wątpię — rzuciła Perpetua, zanim wyszła z domu wprost w mglisty chłód poranka. Tutaj nie musiała trzymać emocji na wodzy. Na twarz wstąpił jej wyraz wściekłości, lodowatej i nieustępliwej niczym zimowy mróz. Z błotem mlaszczącym pod butami, ruszyła przez podwórze. — To będzie ostatnia rzecz, jaką w życiu zobaczysz — mruknęła jeszcze pod nosem.

W jednym Lodewyc miał rację. Wyspa Rien do dużych z pewnością nie należała. Był to niewielki spłachetek ziemi, wbity niby grot w rozszalały nurt rzeki. Przejście z jednego końca na drugi zajmowało mniej czasu niż kazanie o czystości kobiet w zamtuzie, a w najszerszym miejscu wysepka nie przekraczała stu kroków z okładem. Sama wioska składała się z kilku gospodarstw, położonych tak blisko siebie, iż z czasem zrosły się ono w jedną budowlę, pośrodku której znajdowała się jedyna kamienna budowla na wyspie, krągły spichlerz o spiczastym dachu. Pośród mgieł to skupisko strzech przywodziło na myśl okryty pasożytniczymi naroślami pień drzewa. Brzegi wyspy porośnięte były tatarakiem i oczeretem, pomiędzy którymi spoczywały wyrzucone przez rzekę kawałki drewna. Maszerując wzdłuż brzegu, Perpetua naliczyła w szuwarach dobry tuzin krokwi, belek, jętek i płatwi oraz dość garnców, skrzyń, kół od wozów, aby wypełnić nimi niemały zaprzęg. Obok zanurzonego w wodzie głazu sterczał blat stołu, ozdobiony wizerunkami tancerek, których jedynym odzieniem były łodygi winorośli, pnące się po łydkach, biodrach i piersiach.

Perpetua przez chwilę patrzyła na malowidło.

— Oczywiście — mruknęła, nim ruszyła ku porastającemu południowy kraj wyspy wierzbowemu zagajnikowi. — Nie macie upraw, ale musicie gdzieś hodować tę zarazę.

Mgła sunęła pomiędzy poskręcanymi konarami, które nie zdążyły jeszcze oblec się wiosenną zielenią. Wilgotne gałęzie wisiały w powietrzu niczym trupie palce, wyciągnięte w kierunku idącej pomiędzy pniami kobiety. Nieustannie padające deszcze wymyły ziemię pomiędzy wierzbami, tworząc głębokie, błotniste wądoły, z których sterczała splątana masa korzeni oraz ludzkich kości. Perpetua zsunęła się po skarpie i zapadła się niemal po kolana w grząskiej ziemi. W zboczu, na wysokości jej głowy, tkwiła ludzka czaszka. Sądząc po zębach, należała ona do młodej osoby i nie mogła leżeć w ziemi dłużej, niż kilka tygodni, mimo tego była krucha, naznaczona dziurami ubytków, jak u trędowatego. W pierwszej chwili Perpetua uznałaby pochówek za miejsce spoczynku chorych. Wszak nie byłoby to dziwne, gdyby, w obawie przed epidemią, wywożono zwłoki chorych na odosobnioną wyspę, jednakże w pobliżu brakowało kamiennej latarni umarłych czy najprostszego chociaż krzyża. Perpetua zanurzyła ręce w błocie, a gdy brudna woda przeciekła jej przez palce, w garści pozostały jej kości, grudki błota oraz długie, czarne skorupy sporyszowych sklerot, rozmiarami dalece przewyższające te, które można było znaleźć na zbożowych kłosach. Grzyb wrośnięty był w szczątki tak głęboko, iż nie istniał sposób, aby oddzielić pasożyta od nosiciela. Czarne nitki oplatały kości, wciskały się w każdą szczelinę, torując sobie drogę aż do pożywnego szpiku.

— Tak go hodujecie — wycedziła Perpetua przez zaciśnięte zęby. — W ludziach.

Słysząc kroki, kobieta w dwóch susach wydostała się z jaru. Z dłonią na rękojeści miecza stanęła na krawędzi skarpy, wpatrując się bacznie pomiędzy drzewa. Po chwili zza kurtyny mgły wyłoniła się Rohez. W ręku niosła wiklinowy kosz, do którego zbierała wyrzucone na brzeg kawałki glinianych skorup.

— Witajcie, pani — powiedziała wieśniaczka, kłaniając się sztywno. Dopiero teraz Perpetua mogła zauważyć wyjątkowo bladą karnację sołtysowej żony.

— Witaj. Dobrze się czujesz?

— Bardzo dobrze, pani. Nic mnie nie boli.

Na dźwięk tych słów Perpetua zacisnęła usta i mocniej ściągnęła brwi.

— Podejdź do mnie — powiedziała, pod płaszczem wydobywając nóż z pochwy. — Bliżej. Podaj mi ramię. — Kiedy Rohez bez cienia protestu podeszła bliżej, Perpetua przyłożyła beselard do nadgarstka wieśniaczki. — Czujesz cokolwiek?

— Nie, proszę pani. — Żona sołtysa pokręciła głową, nawet nie spoglądając na ostrze powoli zanurzające się w jej ciele. Z pustych żył oraz tętnic nie popłynęła nawet kropla krwi.

— Dlaczego?

— Nie rozumiem, pani. Ja tylko wykonuję polecenia — odpowiedziała Rohez, patrząc w błękitne, lodowate oczy.

— Wiesz, co w sobie nosisz? — Perpetua położyła dłoń na piersi kobiety. Nie wyczuła uderzeń serca. Przesunęła palce niżej, na brzuch. Pod skórą znajdowało się coś twardego, pulsującego powoli w nieludzkim rytmie.

— Nie rozumiem, pani — powtórzyła Rohez dokładnie takim samym głosem jak poprzednio.

— Nie ma już w tobie nic z człowieka, oprócz tej skóry. Jesteś tylko marionetką. Nosicielem. Przykro mi, ale muszę wiedzieć. — Jednym ruchem Perpetua wbiła baselard w brzuch Rohezy. — Requiem æternam dona ei.

Wieśniaczka wypuściła koszyk z dłoni i osunęła się na kolana z obojętnym wyrazem twarzy. Nawet nie zamknęła powiek. Perpetua wyrwała nóż z rany, dostrzegając, że pokrywa go lepka, cuchnąca pleśnią ciecz. Z kamiennym wyrazem twarzy rozcięła ubranie Rohezy, a następnie bladą skórę, od mostka, aż po biodra. Całą jamę brzucha oplatała czarna pajęczyna plechy, przerastając skarlałe i pomarszczone resztki wnętrzności. Pod przeponą tkwił skórzasty wór, najeżony purpurowymi owocnikami, ociekający śmierdzącą wydzieliną, pulsujący spazmatycznie w przedśmiertnych drgawkach. Grzyb był wszędzie, pomiędzy mięśniami, oplatał kości i ścięgna, piął się po kręgosłupie, tworząc grube narośle, wypełnione ziarnami zarodników. Perpetua odwróciła wzrok, czując pod powiekami łzy wściekłości.

— Wrócę i pochowam cię. Obiecuję — powiedziała cicho. — Ale najpierw muszę skończyć to, po co tutaj przybyłam.

Była na skraju wierzbowego zagajnika, kiedy zobaczyła idącego od strony wioski Jehana. W kilku długich krokach znalazła się obok młynarza i brutalnie chwyciła go za gardło. Ten nawet się nie bronił.

— Po co za mną przyszedłeś? — warknęła kobieta. — Mów, tylko żywo.

— Wiesz już? — bąknął słabo Jehan. — Wiesz już wszystko, prawda?

— Wiem dosyć, żeby wepchnąć ci rosochę w bebechy i kręcić tak długo, aż Szatanowi w piekle żal się zrobi.

— Chcę ci coś pokazać. To ważne. Naprawdę ważne.

— Zastanów się dwa razy, co chcesz powiedzieć. — Perpetua rozluźniła nieco chwyt dłoni. Na tyle, aby Jehan za moment nie stracił przytomności.

— Leży w szuwarach, przywiązana sznurem — powiedział szybko młynarz, łapiąc głębszy oddech.

— Kto?

— Łódź. Jest solidna, sam klepki zbijałem i nawet w roztopy zaniesie cię z dala od tego przeklętego miejsca. — Jehan spuścił wzrok. — W nocy ukryłem w łodzi nieco spyży. Bądź spokojna. Bezpieczne jadło, wolne od tej czarnej zarazy, co we mnie siedzi.

— Nie gap się w ziemię, kiedy ze mną rozmawiasz. — Perpetua przycisnęła młynarza do drzewa, z bliska patrząc wprost w jego oczy. — Myślisz, że w ten sposób wykręcisz się od sądu?

— Nie, pani. Chcę tylko tego, żebyś stąd uciekła, zanim cię zamienią w bezwolną kukłę. — Wargi młynarza zadrżały, oczy zeszkliły się od łez. — Tak jak to zrobili z moją Rapiną i ze mną.

— Skąd ta nagła zmiana serca? — syknęła Perpetua, opierając ostrze sztyletu o gardło Jehana. — Rozumiesz chyba, że trudno mi zaufać komukolwiek w tym miejscu. Nie zamkniesz drzwi na noc, to obudzisz się z jakimś cuchnącym knurem między nogami. Przyjmiesz napitek, a skończysz przywiązana do stołu jako zabawka dla twojego sołtysa.

— Ja... Ja nawet nie wiem, co na to odpowiedzieć. Naprawdę. Gdybym mógł, kajałbym się u stóp twych i czynił, cokolwiek byś rozkazała. — Młynarz skrzywił się nagle, gorzko, jakby posmakował żółci. — Służyć, jeno to robić umiem. Rozkazy wykonywać, co jeden to gorszy, ale dlatego właśnie musisz mnie wysłuchać. Błagam.

— Słucham. Słucham uważnie.

— Kiedyś wczoraj hełm z głowy zsunęła, to poczuł żem się tak, jakby kto mnie wybudził ze snu głębokiego. Chyba dlatego, że moją lubą tak przypominasz, boś do niej jak siostra rodzona podobna. Rok temu wspólnie na wyspę przybyliśmy, coby mielić zboże, które rzeką płynie, ale potem... potem... potem coś się zaczęło ze mną dziać. Nie wszystko pamiętam, ale zapadłem na jakowąś chorobę. Kiedy mi zmysły wróciły, Lodewyc rzekł, iż Rapina na suchoty zmarła. Teraz wiem, że kłamał. Pierw ją zgwałcili, a potem rzucili na pożarcie temu, co mieszka w tym przeklętym domu. — W głosie Jehana słychać było gorycz przemieszaną ze szczerością, jak u kłamcy, który po raz pierwszy opowiada całą prawdę i nie spodziewa się nawet, że ktokolwiek mu uwierzy. — Czuję się tak, jak gdybym przez rok ostatni w malignie leżał, opętany przez potworne majaki i zwidy. Ostatniej nocy snu nie zaznałem. Kiedy wspomnienia do mnie wracać zaczęły, to wyć chciałem z rozpaczy, bom do takich rzeczy dłoń przyłożył, iż dla mnie w piekle kocioł rychtują. Temu chcę, abyś stąd uciekła. Opowiedziała o tym miejscu, wróciła ze zbrojnym hufcem, wszystko do ziemi spaliła i solą posypała.

— Wykluczone. — Perpetua pokręciła głową. Gniew w jej oczach przygasł delikatnie, bo zrozumiała, że patrzy na kolejną ofiarę wyspy Rien. Odjęła baselard od grdyki Jehana. — Nie mogę dać im choćby cienia szansy na ucieczkę.

— Ich jest czterech i to rosłych. Henryn to podkowy umie złamać w dłoniach — ostrzegł młynarz. — On tu rzeźnictwem się para. Woły i owce pięścią zabija, bo mu dłuta i młotka szkoda.

— Oprócz nich jest kto jeszcze? — spytała rzeczowo Perpetua, jakby perspektywa starcia z kmieciami nie zrobiła na niej większego wrażenia.

— Zeszłej nocy Lodewyc rzucił własną matkę na pożarcie. — Jehan zacisnął pięści w bezsilnym gniewie. — Nikt z żywych się nie ostał. Wszystkie niewiasty tutaj dawno rozum postradały. Puste mają oczy, robią, co im nakażą. Gotują, sprzątają, drwa noszą, nogi rozkładają...

— Przykładne żony — skwitowała Perpetua. — W nocy słyszałam coś jeszcze.

— Wiem o czym mówicie, atoli co to za straszydło, tego rzec nie umiem. Mara przeklęta czy inny wąpierz może, ale pełza to po ścianach i suficie, a głos ma straszny. Ni męski, ni żeński... obcy. Cały czas strzeże wejścia do spichlerza. — Strach błysnął w oczach młynarza. — Nigdy żem tego w świetle nie widział, ale groza bije od tego straszydła. Każe się karmić, a potem wymiotuje zarodniami, co je potem sołtys kazał mi w żarnach mielić. Bestia zwykle siedzi przy wejściu do starego spichlerza, jakby go pilnowała... albo nie pozwalała czemuś stamtąd wyjść.

— Stary spichlerz? Ten kamienny, obrośnięty innymi chatami? — Widząc, iż Jehan potwierdził skinieniem głowy, Perpetua zapytała ponownie: — Czego się tam mogę spodziewać?

— Nie wiem. Nie byłem tam nigdy. — Głos młynarza zadrżał. Mężczyzna bliski był szlochu. — Zabrali mi wszystko. W trutnia zamienili. W niewolnika.

— Pomogłeś mi.

— Niewielka z tego pociecha, ale kiedy przyjdzie do sądzenia mojej duszy, to może kto na nią łaskawiej spojrzy? Wiele czasu mi nie zostało. Czuję... czuję, że to nie jest moje ciało. — Jehan przesunął dłońmi po swoich ramionach. — Ja wiem, co we mnie rośnie. Śmierć. Skończę w paszczy tego czegoś, tak samo jak inni, tak jak moja Rapina. — Mężczyzna otarł łzy rękawem koszuli. — Boże, chciałbym tylko, żeby się już ten koszmar skończył.

— Po to tu przybyłam. Żeby położyć temu kres — powiedziała Perpetua, zaglądając do sakwy, upewniając się, że leżące na dnie zawiniątko wciąż tkwi na swoim miejscu.

— Prawda to? Najprawdziwsza?

— A znasz fałszywą prawdę? — Kobieta związała jasne włosy rzemieniem, nasunęła na głowę pikowany kaptur, po czym włożyła ukoronowany cierniem hełm.

— Kim jesteś?

— Siostrą zakonną — odparła Perpetua, chowając baselard do pochwy.

— Z jakiegoż klasztoru? — zdumiał się Jehan.

— Tego od spraw beznadziejnych — padła odpowiedź, podszyta echem ponurego śmiechu.

— Co ja mam czynić? Bo... bo ja, skoro mam mówić szczerze, to was o śmierć prosić chciałem... za grzechy moje. I dalej gotów jestem gardło pod miecz dać, jeśli tak zdecydujecie.

— Czekaj przy łodzi do zmierzchu. Jeżeli nie wrócę do tego czasu, uciekaj. Znajdź hrabiego Wadarda FitzDiavle. Jemu opowiesz, co tutaj zaszło. Co zrobisz dalej, twoja sprawa. Potraktuj to jako drugą szansę. — Perpetua rozpięła żelazną klamrę płaszcza, zsunęła okrycie z ramion i podała je młynarzowi. — Popilnuj tego.

— Nie lękasz się, że zarazę rozniosę po chatach?

— Na to jest już za późno. — Kobieta wzruszyła ramionami, chrzęszcząc przy tym kolczugą. — Zresztą, skorośmy obydwoje w taki szczery nastrój wpadli, to ludzi toczą o wiele potworniejsze choroby, niż to, co w sobie nosisz. Wierz mi. Nic nowego im nie przyniesiesz.

— Będę czekać — zapewnił Jehan, ściskając ubłocony płaszcz tak mocno, aż mu pobielały kłykcie.

— Wiem.

Kiedy Perpetua wróciła do wioski, już na nią czekali. Stali na mokrym od deszczu podwórzu, otoczonym przez zaklęsłe strzechy oraz krzywe parkany. Lodewyc opierał się nonszalancko o włócznię do polowania na dziki. Goris trzymał na ramieniu tasak o szerokim ostrzu. Dwóch pozostałych mężczyzn Perpetua wcześniej nie widziała, ale mogła domyślać się, że muskularny gigant zwał się Henryn. Patrząc na pięści wielkości bochnów chleba oraz nasiekaniec, wykonany z pnia kilkuletniej brzozy, trudno było oprzeć się wrażeniu, iż człowiek ten w istocie potrafił rozrywać podkowy gołymi rękoma. Obok olbrzyma stał jeszcze lekko zgarbiony, ospowaty człowiek, który aparycją przypominał przerośniętego gryzonia. Głowę miał nieforemnie dużą, podobnie korpus, kończyny natomiast nader krótkie, co tworzyłoby komiczny wygląd, gdyby nie długi, zrudziały od krwi nóż w dłoni mężczyzny.

— To jak będzie? — zawołał Lodewyc wesołym głosem. — Bo mam propozycję.

— Tedy najpierw ją przedstaw, a potem pytaj o odpowiedź — odparła Perpetua lodowatym tonem.

— Cóż za złość! Jakie to wściekłe, jak maciora w chlewie — zagdakał ospowaty.

— Gębę zawrzyj. — Sołtys zdzielił go drzewcem włóczni w goleń. — To ci proponuję, droga pani. Dołącz do nas po dobroci, a włos z twej pięknej główki nie spadnie. Jak siostrę cię traktować będziemy i żadnych nieprzyjemności ci czynić nie będziemy.

— Cóż za szczodra propozycja — odparła Perpetua szyderczo. — Zmuszona jestem odmówić.

— Goris? — Lodewyc spojrzał na kowala. — Chyba musisz ją nauczyć posłuszeństwa.

— Każda piszczy tak samo, kiedy jej się nogi rozchyli. — Goris ruszył ciężkim krokiem, rozchlapując błoto ciżmami. — Ja ci nie dam stracić rozumu, co to, to nie. Złamię cię, ty wyszczekana dziwko, rozumiesz?! Lepiej będzie, jak już teraz zaczniesz zrzucać z siebie to giezło, bo jak do ciebie dojdę, to skończy się to udawanie hardej!

Czarne oczodoły hełmu wpatrywały się w Gorisa.

— W takim razie chodź. Tak blisko, jak chcesz — odpowiedziała Perpetua.

Z dzikim rykiem kowal rzucił się naprzód. Chciał uderzyć tępą stroną tasaka w cierniowy hełm, ale jego cios trafił w próżnię. Tasak z furkotem przeciął powietrze. Impet ciosu wytrącił Gorisa z równowagi, pociągnął go naprzód, zmusił do stanięcia w długim wykroku, z którego nie sposób było szybko wyprowadzić kolejnego ataku.

Uchyliwszy się przed ciosem, Perpetua chwyciła kowala za nadgarstek i brutalnie wykręciła jego ramię do tyłu.

— Aaaa! — zawył kowal, ale natychmiast umilkł, gdy uderzenie pięści zmiażdżyło mu krtań. Mężczyzna upadł w błoto, rzężąc i tocząc dokoła przerażonym spojrzeniem. Strzaskana grdyka poruszała się pod skórą, ale z ust Gorisa wydobywało się tylko nieludzkie zawodzenie.

Perpetua chwyciła za rękojeść miecza. Klinga zaczęła powoli wysuwać się z pochwy, a wraz z nią, jedna po drugiej, wytrawione na ostrzu litery. Paenitentia. Pokuta.

— Kupą ją! Gnaty połamać! — ryknął Lodewyc. — Zatłuc sukę!

Perpetua czekała cierpliwie na zbliżających się mężczyzn. Obserwowała ich ruchy, patrzyła, jak trzymają oręż i z miejsca znała wynik tej walki. Takich jak oni widywała już na niejednym polu bitwy, chłopów z zaciągu, odważnych tylko do dobijania rannych, gwałcenia i rabowania, w polu zaś pierwszych tylko do jednej rzeczy. Ucieczki. Nawet teraz, choć była ich tylko trójka, nie umieli utrzymać prostej linii.

Ruszyła na spotkanie kmieci, obchodząc ich po okręgu, nieustannie skracając dystans do idącego po lewej stronie Henryna. Kiedy sylwetka olbrzyma na mgnienie oka przesłoniła Lodewyca i Szczurowatego, Perpetua zaatakowała, bo mgnienie oka było wszystkim, czego potrzebowała. Henryn wziął zamach nasiekańcem, ale nim opuścił maczugę, Perpetua przemknęła pod jego ramieniem, zadając jedno, szybkie cięcie. Nieważne, jak wielka siła drzemała w ciele olbrzyma, ile wołów zabił uderzeniem pięści, wszystko to nie czyniło jego skóry odporną na stal. Zamiast walczyć, Henryn runął na kolana, próbując powstrzymać dłońmi wylewające się w błoto jelita.

— Pomocy — wybełkotał, patrząc na ubrudzone czerwienią dłonie. — Pomocy! Niech ktoś mi pomoże! Mamo... proszę... pomocy...

Szczurowaty mężczyzna chciał wbić nóż w bok zakonnicy, ale ta obróciła się błyskawicznie i wyprowadziła szerokie cięcie, prowadząc klingę ukośnie od dołu. Ostrze miecza wgryzło się głęboko w ciało, aż sztych zachrobotał o kręgosłup. Drąc się cienkim głosem, ospowaty runął na klepisko, wijąc się jak wyciągnięta na brzeg ryba.

Szybko znieruchomiał z wytrzeszczonymi oczyma.

Perpetua obróciła się ku ostatniemu przeciwnikowi.

— Bądźmy rozsądni — powiedział szybko Lodewyc, tyłem cofając się poprzez klepisko.

— Na rozsądek jest już za późno.

— Nie zabijesz bezbronnego, prawda? Jesteś zakonnicą. — Sołtys cisnął sulicę na bok i upadł na kolana, składając dłonie jak do modlitwy. — Okażesz miłosierdzie. Musisz.

Stalowe oblicze zawisło ponad twarzą Lodewyca. Zakrwawione ostrze miecza uniosło się w powietrze. Litery na klindze rozbłysnęły czerwienią.

— Bóg jest miłosierny. Nie ja.

Perpetua przez chwilę patrzyła, jak Lodewyc leży na plecach z rozrąbaną na połowy twarzą, po czym obróciła wzrok w stronę spichlerza, porosłego ze wszystkich stron krzywymi strzechami chat, odryn, brogów oraz stodół. Sięgnęła do sakwy i wydobyła z niej owiniętą w jedwab ludzką czaszkę, która natychmiast rozbłysnęła zimnym płomieniem. Dzierżąc w jednej dłoni gorejącą Czaszkę Pielgrzyma, a w drugiej miecz, wkroczyła do najbliższej chaty.

Wnętrze było ciemne. Pachniało tu gnijącą słomą i brudem. Meble porastał tłusty kurz. Pociemniałe od sadzy belki uginały się nad wydeptaną gliną, a spomiędzy białych od pleśni desek stropu wystawały warkocze wilgotnego siana. Pod ścianami rosły kępki niewielkich, brązowych grzybków, pomiędzy którymi leżały skorupki od jajek. Niewyraźne cienie zatańczyły po ścianach, gdy Perpetua przeszła obok zawalonej kopuły pieca i weszła do cuchnącego pleśnią korytarza. Okrywająca ściany glina odpadała tutaj płatami od wiklinowej konstrukcji, odsłaniając rzędy ludzkich ciał, utrzymywanych w pionie przez zaostrzone pale oraz gwoździe. Pod dotykiem światła umarli zdawali się poruszać, jakby próbowali zrzucić z nadgarstków przerdzewiałe łańcuchy oraz pęta z drutu. Korytarz zamykała kamienna ściana, ułożona z ogromnych, wapiennych bloków. Jedyną drogą do wnętrza starego spichlerza był niski, sklepiony w łuk portal.

Zanim Perpetua zdążyła obejrzeć przejście, usłyszała za plecami chrobot pazurów. Obróciła się błyskawicznie, wyżej unosząc miecz. Na krawędzi światła przycupnął ciemny kształt.

Zdeformowana czaszka kiwała się na boki, spoglądając w sufit pustymi jamami oczodołów. Barki oraz tors zdawałyby się ludzkie, gdyby nie ciemna tkanka grzyba, która do reszty zastąpiła mięśnie, ścięgna oraz skórę. Zakończone pazurami ramiona darły podłogę korytarza. Od pasa w dół kreatura traciła wszelkie podobieństwo z człowiekiem, gdyż nogi zastępował jej długi, żmijowaty ogon.

Sluagh wydał z siebie wysoki pisk, po czym skoczył naprzód. Perpetua zdążyła wypuścić gorejącą kość z dłoni i oburącz chwycić miecz, ale siła uderzenia cisnęła nią na kamienny mur. Monstrum wpadło na kobietę całym swoim cielskiem, przygważdżając ją do ściany, nawet nie zważając na tkwiący między żebrami miecz. Perpetua poczuła dławiący smród, gdy sluagh otworzył usta, a spomiędzy jego warg wyłonił się długi, porośnięty zarodnikami język. Lepki od śliny ozór zaczął szukać na obliczu hełmu jakiejkolwiek szczeliny, w którą mógłby wepchnąć sporyszowe nasienie. Tocząca się po podłodze Czaszka Pielgrzyma ciskała we wszystkie strony snopami światła.

Perpetua puściła rękojeść miecza i chwyciła za język stworzenia. Szarpnęła nim mocno, wkładając w ruch całą swoją wściekłość. Bestia cofnęła się nagle, potrząsając łbem i uderzając na oślep łapami. Perpueta zasłoniła się ramieniem, w duchu mając nadzieję, iż kolczuga wytrzyma spotkanie ze szponami potwora. Wytrzymała. Sluagh skoczył raz jeszcze, tym razem wyżej niż poprzednio, ocierając się grzbietem o strop. Perpetua ugięła kolana i zanurkowała pod wężowatym cielskiem, jednocześnie chwytając za tkwiący w piersi stwora miecz. Błyskawicznym ruchem przeszła do kontry, tnąc od dołu, lekko z ukosa, w bark sluagha. Brzeszczot na mgnienie oka rozbłysnął światłem, gdy stal napotkała ciało. Ogłuszający wrzask wstrząsnął korytarzem, gdy pazurzaste ramię opadło na klepisko. Skamląc z bólu, potwór rzucił się w kierunku kamiennego portalu, Perpetua jednak nie dała mu uciec. Okuty czubek buta połamał zżółkłe żebra bestii, która zdążyła zwinąć się w kłębek, nim klinga opadła na jej kark.

Zostawiwszy za sobą wciąż drgające cielsko sluagha, Perpetua podniosła Czaszkę Pielgrzyma i przeszła pod kamiennym łukiem portalu. Niespodziewanie stanęła na krawędzi otchłani, otoczonej ze wszystkich stron studnią wapiennych murów. Dopiero po chwili zrozumiała, że spichlerz był w istocie kamienną wieżą, która zatonęła w grząskim gruncie tak głęboko, iż jedyne co zostało ponad powierzchnią ziemi, to spiczasty dach oraz najwyższa kondygnacja, gdzie chłopi zaczęli składować ziarno. Przynajmniej do momentu, aż piętro przegniło i runęło w dół.

Perpetua ruszyła ostrożnie po biegnących wzdłuż muru stopniach, zstępując coraz niżej w czeluść. Ku jej zaskoczeniu, im bliżej było dna, tym zapach pleśni był coraz słabszy, powietrze stawało się rześkie i przyjemne, natomiast ściany wieży przesłaniała zasłona bluszczu. U podnóża schodów rosło samotne drzewo o pięknym, prostym pniu i srebrzystej korze, choć na jego gałęziach próżno było szukać wielu liści. Wszystkie opadły pomiędzy korzenie, tworząc szeleszczący, złocisty dywan. Pod drzewem stała samotna kobieta, choć im dłużej Perpetua przyglądała się postaci, tym zauważała więcej nieludzkich cech. Przy dłoni, zamiast pięciu, niewiasta miała tylko cztery palce, na ramionach zaś oraz szyi pobłyskiwały obręcze, które w istocie były żywymi wężami o złocistej łusce. Rozpuszczone włosy w kolorze jesiennych liści spadały na obnażone ramiona oraz piersi, sięgając miejsca, gdzie u ludzi znajduje się pępek. Złote, pozbawione białek oczy zapłonęły jaśniej na widok nadchodzącej osoby.

— Nie lękaj się — powiedziała leśna dama przyjemnym, melodyjnym głosem, w których pobrzmiewały nuty rozbawienia. — Możesz odłożyć miecz.

— Często już słyszałam to zapewnienie — odpowiedziała Perpetua. — Zwykle oznacza coś zgoła przeciwnego.

— A jednak to ty wchodzisz do mej siedziby z ostrzem w dłoni — zauważyła czerwonowłosa, podchodząc bliżej, szeleszcząc suknią z zielonych liści. — Po tym, jak zamknęliście mnie w tej klatce, winnam dodać.

— I zamierzam go użyć. — Perpetua skierowała sztych na gardło niewiasty. — Na twoim gardle.

— Czemuż to? — zdumiała się czerwonowłosa z tajemniczym uśmiechem, błąkającym się w kąciku ust. — Czyżby moje błogosławieństwa nie przyniosły ukojenia tym, którzy szukają odrobiny wytchnienia w waszym świecie? Odpowiedz, czcicielko Ukrzyżowanego oraz jego zrozpaczonej Matki, jak spożytkowaliście mój dar?

— Błogosławieństwa? Tak chcesz to nazwać? — syknęła wściekle Perpetua. — Opętałaś mieszkańców tej wyspy, zmusiłaś ich do niewyobrażalnych okrucieństw. Zamienili kobiety w bezwolne kukły, które gwałcili, kiedy naszła ich ochota. Mężczyznom odbierali zmysły, podróżnych potajemnie truli i ukrywali ich ciała w ścianach domów. Splugawili plony, żeby rozprzestrzenić twoje szaleństwo do każdej kolejnej wioski, ukrywając zarazę w mące i zbożu. Tysiące martwych, których nie ma kto grzebać. Tysiące straconych żyć. To nazywasz błogosławieństwem?

— W istocie? — Brwi złotookiej drgnęły wyraźnie. Uśmiech przerodził się w grymas zniesmaczenia. Głos stwardniał w jednej chwili. — Ludzie — wycedziła z niekłamaną odrazą. — Otrzymaliście prezent i to nader hojny, a pierwsze, co zrobiliście, to znaleźliście sposób, aby użyć go do zniewolenia innych. W tym jesteście nader wprawni, to wam, śmiertelnym, trzeba oddać. Wszystko, co dostaniecie, zamienicie w oręż, każdą, nawet najdelikatniejszą rzecz. Czy naprawdę sądzisz, iż tkwiłabym tutaj, w tej mokrej, pustej wieży dla własnej przyjemności? Po co? Aby zwodzić na manowce ludzi, którzy przekleństwem nazywają wszystko to, czego nie znają? Och, jakże byście tego chcieli. Wymówki, zdejmującej z was całą odpowiedzialność. Nie. To wyście mnie tu zamknęli i postawili tego ohydnego stwora na straży, abym nie uciekła. Ale spokojnie, śmiertelnicy, dla mnie czas płynie inaczej niż dla was. Ja mogę czekać — prychnęła złotooka. — Nie. Wyście sami to uczynili, każdą jedną z tych rzeczy, bo taka jest wasza podła natura. Władać nad innymi. Znęcać się nad słabszym, wykorzystywać go, zabierać mu, co sam osiągnie. Cokolwiek widziałaś, widziałaś tylko odbicie własnego człowieczego rodu. Twoja stalowa maska nawet nie drgnie, ale ja widzę twoją twarz, czcicielko Ukrzyżowanego. Tak, krzywisz się gniewnie, zaciskasz usta, bo chcesz mi zarzucić kłamstwo, ale ja nie muszę uciekać się do tak nędznych sztuczek. Czyż sama nie widziałaś już dosyć gwałtów, rzezi, zbrodni oraz szaleństwa, aby wiedzieć, iż wy nie potrzebujecie żadnej zachęty do takich czynów? Czyż nie z tegoż powodu sama wstąpiłaś do zakonu, aby czcić Matkę waszego Boga? — Płonące wściekłością oczy wpatrywały się w czarne oczodoły hełmu. — Nie musisz nawet odpowiadać.

Perpetua opuściła miecz.

— Co im dałaś? — zapytała po chwili milczenia. — Czym było twoje błogosławieństwo?

— Popatrz na świat, z którego przychodzisz. Ileż w nim rozpaczy, gniewu i smutku! Żyjecie krótko, cierpiąc od pierwszego oddechu po ostatnie uderzenia serca. Stawiacie fundamenty katedr, które nie powstaną przez najbliższe setki lat. Spisujecie księgi, podczas gdy nieliczni z was umieją odczytać stawiane przez was litery. Dziesiątkują was plagi, wojny, ogień oraz stal i jedyne, co możecie zrobić, to zaciskać zęby. Popatrz na siebie, czcicielko Ukrzyżowanego, bo jesteś owocem tego świata. Na mieczu wyryte nosisz słowo w języku, należącym do ludu, który rozpłynął się w nicość przed stuleciami. Zostały po nim tylko puste ruiny. — Złotooka spojrzała w oczodoły hełmu. — Widzę w twoich oczach lata wyrzeczeń i żal o wszystkie chwile, które mogłaś spędzić w radości oraz spokoju. Został ci tylko gniew i złość. Co wam dałam? Ziarna, dzięki którymi mogliście zasnąć i spędzić noc w miejscu, gdzie cnota zawsze wygrywa, gdzie wasze legendy przyoblekają się w ciało, a każdy, najmniejszy nawet człowiek, mógł posmakować miłości, uwielbienia i szacunku. Skoro nie mogłam stąpać pod waszym słońcem, zapragnęłam, abyście ujrzeli w sennych marzeniach to, czym moglibyście się stać. Dałam wam piękny sen, a wy zamieniliście go w koszmar. W pełzającą po zbożach zarazę. — Czerwonowłosa potrząsnęła głową. — Ludzie. Żyjecie krócej niźli iskra, ale wasza złośliwość nigdy nie umiera. Pod tym względem nawet sídhe nie mogą się z wami równać.

— To tylko ułuda — powiedziała Perpetua. — Twój podarunek, czy jak chcesz to zwać.

— Ułuda? Tak, lecz powiedz mi, czcicielko Ukrzyżowanego, jaką prawdę oferujesz w zamian? Zimną i twardą, jak wnętrza waszych świątyń? — odpowiedziała pytaniem złotooka. — Zanim odejdę z tego miejsca, powiedz mi jeszcze, tylko szczerze, czy nie chciałabyś wrócić do chwili, gdy byłaś prawdziwie szczęśliwa? Pragniesz raz jeszcze poczuć żar pocałunków oraz namiętność zgodnie bijących serc?

Perpetua mocniej zacisnęła dłoń na rękojeści miecza.

— Zbyt dumna, żeby się zgodzić. — Uśmiech raz jeszcze zagościł na ustach złotookiej. — Weź to — dodała, wysuwając na dłoni garść połyskujących niczym agat kłosów zboża. — Wiem, że ty nie wykorzystasz ich w złej wierze.

— Co to jest? — zapytała Perpetua, wsuwając miecz do pochwy. Chociaż rozsądek nakazywał jej co innego, wyciągnęła rękę po kłosy.

— Błogosławieństwo Áine, mój dar.

Nagle postać złotookiej niewiasty zapłonęła żywym ogniem i rozmyła się w chmurę pomarańczowych iskier, które natychmiast zgasły. Ze srebrzystego drzewa opadł ostatni liść.

***

Przemoczony do suchej nitki Jehan czekał przy łodzi, rezygnując z wszelkich prób osłonięcia się przed ulewą. Słysząc zbliżające się kroki, młynarz skrył się za wierzbą, ale rychło odetchnął z ulgą, gdy zobaczył ubrudzoną krwią, popiołem oraz błotem postać w hełmie otoczonym cierniową koroną.

— Pani, wróciłaś — powiedział, wychodząc zza pnia.

— Wróciłam — przytaknęła Perpetua.

— Wioska? Nawet stąd słychać, jak huczy pożoga.

— Zniszczona. Ogień pożre wszystko... i wszystkich.

— W takim razie... — bąknął Jehan. — Może winniśmy niepogodę przeczekać i ruszyć, dopiero gdy woda w rzece złagodnieje nieco?

— Nie. — Perpetua odwiązała powróz trzymający łódź przy brzegu. Na piersi czuła sakiewkę, w której spoczywał podarunek od złotookiej niewiasty. — Muszę się z kimś zobaczyć.

— Z hrabią, prawda? Wadardem FitzDiavle? Zapamiętałem jego imię, pani, tak, jak mi przykazałaś. — Jehan oparł ramiona o burty korabia. Młynarz wszedł po kolana w wodę, wyciągając łupinę z płycizny. Po chwili siedział już na drewnianej ławeczce z rudlem w dłoni. — Płyniemy ku niemu?

— Nie. Wcześniej muszę zobaczyć się z kimś... Odwiedzić grób kogoś, kto był mi bliski. — Kobieta wskoczyła do łodzi, chwyciła za wiosło i wbiła je w dno, wypychając łódź spomiędzy oczeretowych kęp. Kiedy przemówiła ponownie, zdawało się, że mówi do siebie. — Zabrała cię zaraza, tak podobna do tej. Zgasłaś w moich ramionach, a ja mogłam tylko tulić stygnące ciało i żałować, że nie powiedziałam tego, co powinnam ci wyznać znacznie wcześniej. W czasie naszej pierwszej nocy.

— Chcecie, pani, zmarłego ze snu wywołać? — Na poszarzałej od grozy i wysiłku twarzy Jehana pojawił się zacięty wyraz. — Ostatnim jestem, coby was oskarżać, ale przecie to nekromancja. Czarna sztuka, za którą na stos mogą was zaprowadzić!

Perpetua z początku nie odpowiadała. Raz po raz tylko uderzała wiosłem o brudne grzbiety fal, pewnymi ruchami prowadząc łódź pomiędzy niesionymi z prądem resztkami chat. Po obliczu jej hełmu ściekały krople wody, żłobiąc długie bruzdy na oblepionych popiołem stalowych policzkach. Za rufą malały zarysy wyspy Rien. — Nawet jeżeli to będzie ułuda, nawet jeżeli to będzie tylko sen — wyrzekła w końcu Perpetua, kładąc dłoń na ukrytej pod kolczugą sakiewce — to będzie piękny sen.

Ludomir z

Bielczy

PROZA

Aleksander Zbrożek

Autor o sobie: Lubię limonki, spacery, spanie i czytanie. Nie lubię ciszy.

I

Każdy błędny rycerz, dojechawszy na rozstaje, odwiecznym zwyczajem puszcza cugle i zdaje się na wolę wierzchowca. Nie inaczej uczynił i nasz bohater, zwany Ludomirem z Bielczy. Wyjechał był on właśnie na szlak po miesięcznych kanikułach, a trafiwszy na rozdroża, złapał się za boki i czekał.

— Szczecin. Gryfino. Słodów — odczytał Renat napisy na kierunkowskazach. — To ostatnie pachnie mi dobrym piwem, tedy nie mitrężmy. W drogę!

Rycerz nie zdążył zaoponować, ścisnął tylko mocniej łęk siodła i zdał się na nos kasztana.

II

W gródku stanęli rankiem na świętego Emila. Po mszy w kaplicy Matki Boskiej Słodowskiej — zwanej też Piwną — i przyjęciu eucharystii udali się na poszukiwanie karczmy. Tę znaleźli w sąsiedztwie świątyni. Koślawa deska służąca za szyld głosiła: „Pod Ospałą Owieczką”.

Wszystko szło po myśli towarzyszy, dopóki nie wjechali na placyk przed oberżą. Wówczas najbliższe plany szlag trafił.

Ledwo zsiadł rycerz z konia, kiedy niby grom z jasnego nieba, do nóg rzuciła mu się pulchna baba.

— Piwnej niech będą dzięki! — jak nie krzyknie na całe gardło. — O matulu przenajświętsza, wysłuchałaś mych modlitw! Co za radość! Co za szczęście! Jestem ocalona!

Ludomir w pierwszej chwili zbaraniał. Nie bardzo wiedział, co powiedzieć, bo i pojęcia nie miał, w czym rzecz. Usiłował podnieść kobietę, lecz ta jakby przyrosła mu do nóg i za nic w świecie nie szło jej oderwać.

— Spokojnie, dobrodziejko — próbował poratować przyjaciela wierzchowiec. — Przejdziemy na ustronie i tam nam o wszystkich waszych smutkach opowiecie.

— Nie puszczę! — zaparła się kobieta, podejrzliwie zerkając na ogiera. — Nie puszczę, póki on mi nie obieca, że na krzywdę ludzką nie pozwoli i że pomoże słabej białogłowie.

— Przysięgam — wypalił Ludko, który, gdy tylko słowo „krzywda” usłyszał, język odzyskał. — Na żadną przemoc w mojej obecności nie pozwolę. Na to wam parol rycerski daję. Co do reszty, nic obiecać nie mogę, jeśli nie dowiem się, co i jak.

— Nie sposób także składać obietnice — zauważył koń — kiedy suchość w gardle doskwiera, jako żeśmy całą mszę najgłośniej śpiewali.

Zapewnienia rycerza oraz wzbierający gapie, co do których istniała obawa, że sprzątną zuchów sprzed nosa, zmusiły kobietę do wstania z klęczek. Spojrzała przelotnie kasztanowi w oczy i choć niezmiernie dziwił ją mówiący koń, nieobce jej były zjawiska nadprzyrodzone.

— Wybaczcie to najście — powiedziała, poprawiając okurzoną spódnicę. — W ostatnim czasie tyle smutków mi się namnożyło, iż rozum powoli tracę. A gdy ujrzałam was, jak z kaplicy wychodzicie, zdawało mi się, że sama Panienka wam towarzyszy z zastępem aniołów i prowadzi ku mnie.

— Ano — mruknął Ludko. — Coś w tym może być. Wiele razy słyszałem takie opowieści, lubo ja nikogo nie widziałem.

— Ja oglądałem się za karczmą — wyznał Renat. — Może dlatego przeoczyłem?

— Możliwe, możliwe — przytaknęła kobiecina. — A może i mnie od tej zgryzoty się przywidziało? Powiedzcie, jak wam na imię, żebym wiedziała, kogo mam powierzać opiece Panienki Słodowskiej?

— Mój przyjaciel a druh dzielny to Ludomir z Bielczy — odrzekł kasztan. — Ja zaś jestem Renat, pani.

— Jaka tam pani. — Kobieta machnęła niedbale ręką. — Dorota jestem, właścicielka „Ospałej Owieczki”. Daleko ta Bielcza leży?

— W samym centrum Polski — odpowiedział Ludko.

— To wyście nietutejsi? Nie poznałam, tak dobrze po naszemu mówicie.

Zatrzymali się przed drzwiami przybudówki do karczmy. Dorota spojrzała niepewnie na konia, lecz ten zaraz wybawił ją z kłopotu:

— Tu zaczekam. Przez okno wszystko usłyszę.

Przystała na to gospodyni, gestem zaprosiła Ludka do środka, a sama poszła po piwo.

Wszedł więc rycerz do izdebki, usiadł na zydelku i czekał. Wzrokiem kolejno zbadał stół, zioła zawieszone u powały i siennik, na którym — o zgrozo! — monstrum jakoweś leżało, przyczajone pod kocem i gadzim wzrokiem bodące pierś junaka.

Zarżał Renat ostrzegawczo, również potwora wypatrzywszy. Pan z Bielczy natomiast zerwał się na równe nogi, zydel odtrącił, już ostrze dobył i byłby skoczył do walki, gdyby gospodyni krzykiem nie ostudziła krwi gorącej.

— Co wy? Panie! — zapiszczała, wypuszczając z przestrachu tacę z piwem. — Na babkę mi się z mieczem rzucacie? O ja nieszczęsna! To ja was za bohatera miałam. Ja w was wysłańca bożego widziałam, a wy...

Poczerwieniał rycerz od stóp do głów, miecz schował i jął przepraszać, i tłumaczyć — nieudolnie, bo łgarz był z niego lichy — że widmo jakieś w kącie zobaczył i chciał ratować przed złym starowinkę. Babka prychnęła zagadkowo, podniosła się z trudem, uśmiechnęła od ucha do ucha jak żaba i różaniec dobyła zza pazuchy, czym ostatecznie upewniła przybyłych, że potworem nie jest.

— Dajmy temu pokój — powiedziała, siadając przy stole. — Mów, Dorotko, co to za wysłaniec boży i czemu koń jego taki wścibski?

— Nazywa się Ludomir z Bielczy. To rodak naszej możnowładczyni. — Nasz bohater, przedstawiony przez karczmarkę, skłonił się dwornie. — Druh zaś jego ma na imię Renat, dzielny on i nawet mówić potrafi.

— Mówić — powtórzyła babka.

— A jakże! — prychnął kasztan, wsadzając łeb przez okno. — Potrafię też wyfilozofować jajo z kury — bez koguta — i na odwrót. — O! I jeszcze trefniś — śmiała się starowinka. — Bóg z wami, mości panowie. Jestem Sydonia. Dorotko, sprzątnij to piwsko, śmierdzieć zaczyna. Ty siadaj, cny rycerzu.

Usiadł Ludko, głowę podparłszy, wodził tęsknie oczyma za złotą pianą. Po chwili dosłyszał i westchnienie Renata, jednak po tym, co zaszło, głupio mu było prosić o nowe. Dorota też chyba o tym nie pomyślała, bo sprzątnąwszy rozlaną ciecz, usiadła obok babki.

— Mówcie tedy, o co chodzi? — zagaił pan z Bielczy. — W czym pomocy ode mnie żądacie?

— Córkę mi porwano — odparła bez ceregieli gospodyni.

— Kto się poważył?

— Tak po prawdzie, pewności nie mam. Tylko... ja może od początku zacznę, żebyście dobrze wszystko wyrozumieli.

Rozsiadł się więc rycerz wygodniej, ucha nadstawił i głowę oczyścił ze zbędnych myśli.

— Halszka jej na imię — zaczęła opowieść gospodyni. — W tym roku siedemnaście wiosen skończyła. Ja w jej wieku już dawno dzieci rodziłam i domem się zajmowałam, ale ona wszystkich odtrącała. A piękna z niej dziewucha i nawet sam wójt się za nią uganiał. Tyle że przekonać ją, czy też zmusić do niczego nie szło. O! Gdyby mój mąż żył jeszcze, nauczyłby pannę posłuszeństwa i nic złego by się nie wydarzyło, bo ja i babka za bardzo ją rozpieściłyśmy.

Łzy spłynęły Dorocie po pulchnych, rumianych policzkach.

— Długo rozmyślałyśmy, co z nią zrobić. Wójt chciał siłą brać. Ja to bym nawet oddała. Wiadomym, że młode, to głupie jeszcze i potem, jak zmądrzeje, będzie płakać. A tak popłakałaby teraz i miała z głowy, tylko babka surowo zabroniła. — Ludomir spojrzał na Sydonię, która oczy zmrużywszy, odmawiała pacierz. — Uradziłyśmy wtedy, żeby posłać ją do klasztoru do Szczecina, żeby chociaż wstydu nie było i jeśli nie mężczyźnie, to Bogu się przysłużyła.

— Zgodziła się? — spytał zaciekawiony Renat.

— Gdzieżby! Uciekła do lasu i nikt jej nie mógł znaleźć. Nawet synowie moi nic nie wskórali. Już myślałam, iż ją jaki zwierz dziki rozszarpał, kiedy wróciła. Nie wiem, co jej się tam przydarzyło, ale przeprosiła i jeżeli taka moja wola, powiedziała, do klasztoru pójdzie. Zmądrzało dziecko. Niestety za późno, gdyż Bóg już umyślił sobie je pokarać.

— W drogę — kontynuowała Dorota — wyruszyła w grudniu, przed świętym Mikołajem. Jechała z posagiem i w towarzystwie braci. Wrócili oni pobici dnia następnego. Napadli ich, mówią, a tak szybko bili, że to nie kto inny musiał być, jak banda żmijowa. Dziewięciu chłopa.

— Ośmiu — poprawiła babka, przerywając klepanie zdrowasiek.

— Może i ośmiu. Jeśli jednak Żmij był pośród nich, to on za dwóch się liczy.

— Ten Żmij musi być potężnym zbójem — zauważył Renat.

— Ano — przytaknęła Sydonia. — W sam raz dla błędnego rycerza chcącego okryć chlubą imię Boga. Bo zbój ten podwójnie niebezpieczny. Nie dość, że silny i nieuchwytny, to i podług pogłosek pod protekcją księcia. Lecz i tu wam niebiosa sprzyjają. Naszego Bogusława nie ma na zamku. Wyruszył na pielgrzymkę do Ziemi Świętej, tak tedy o głowę Żmija nikt się nie upomni. Przynajmniej przez czas jakiś.

— I mówicie, że ten Żmij waszą Halszkę uprowadził?

— Pewności nie mamy — powtórzyła Dorota. — Jedynie słowa synów, co skatowani wrócili. Rzecz w tym, że ich po ciemku napadnięto. Nie widzieli, kto bił, tylko że mnogo było napastników, przez co szans najmniejszych nie mieli.

— Wiecie, gdzie owego zbója mamy szukać?

Babka odłożyła na stół różaniec. Wykonano go z czarnych paciorków i jak na przedmiot święty budził dziwny niepokój.

— Tego, cny rycerzu — rzekła — nie wie nikt. Może z wyjątkiem jaśnie księcia i samego Stwórcy oraz Wyroczni, do której musicie się udać, jeżeli chcecie odnaleźć naszą pociechę.

— Kto to taki ta Wyrocznia? — zapytał niezadowolony Ludko.

— Czyżby jaki duch pogański?

— Dla ratowania czci i życia niewieściego z każdej pomocy trzeba skorzystać. Stwórca wejrzy na to przy osądzie — zapewniła babka.

Zgodził się z argumentami Sydonii Ludomir, choć nie w smak mu było zawierać pakty z diabłami.

— A wy nie próbowaliście poradzić się owej Wyroczni przez tyle czasu?

— Próbowaliśmy, owszem — odrzekła staruszka. — Jeno wyrocznie to niełatwa sprawa. Upierdliwe są i swe tajemnice zdradzają tylko wybranym.

— Rozumiem, że pomimo tego szukaliście dziewczyny.

— Dwa miesiące wójt na czele z moimi synami tropił grasantów — wyjaśniła młodsza białogłowa. — Nic z tego dobrego nie wyszło. Pokłócili się, pobili, nie odnaleźli ani Halszki, ani Żmija. Jeno od tego wszystkiego babka mi się rozchorowała. Jużem myślała: „Zabierze mi ją Bóg”. Jednak jak nagle zachorzała, tak i zdrowieć poczęła.

Wstał Ludomir z zydla, bo mu nogi ścierpły i śpieszno było opuścić towarzystwo Sydonii, której wzrok sprawiał, iż czuł się jak dzieciuch.

— Cóż nam zatem pozostaje, Renacie? Trzeba ruszać w drogę, póki widno. Sprawa za długo czeka.

— Powoli — odparł mniej narwany przyjaciel. — Ja mam jeszcze dwa pytania.

— Słuchamy uważnie.

— Skąd macie pewność, że Halszka jeszcze żyje, skoro, o ile dobrze wyrozumiałem i dobrze liczę, będzie już dziesięć miesięcy od porwania.

Pobladła na te słowa gospodyni i łzy jej w oczach stanęły, ale Renat milczał nieustępliwie, dopóki odpowiedzi nie otrzymał.

— W Bogu jedynie pokładam nadzieję — przyznała białogłowa. — I serca słucham.

Skinął głową rumak.

— Tak więc jeszcze jeden problem napotykam. Jakby bandy zbójów nie liczyć, nas jest jeno dwóch. Tyle że i oni konie pewno mają. Jeżeli są to zwykłe niemowy, to po odjęciu i tak zostaje dwóch na ośmiu. A z waszą arytmetyką, to i na dziewięciu.

— Dwóch! — krzyknęła babka, będąc pod wrażeniem zdolności umysłowych kasztana. — A o Stwórcy i Pani Słodowskiej nie zapominacie, panie uczony?

Wstyd się zrobiło koniowi, a i Ludkowi rykoszetem rumieńce wyskoczyły, choć nie jego gromiono spojrzeniem.

— To i tak czterech daje przeciw ośmiu. Niedobrze zatem. Niedobrze... Pomysł mam więc taki, aby rzucić rękawicę Żmijowi.

Wówczas, ujmując jego konia, liczba się zrówna.

— Rękawicę? — oburzył się Ludomir. — Przecież to rozbójnik, grasant, łotr pospolity. Nie rycerz. Takiego nie godzi się wyzywać na pojedynek, tylko zabić jak psa.

— Gwoli ratowania panny wyjątek uczynić możecie.

Ludko nie odpowiedział, palce w pięść zacisnął, głowę zwiesił; coraz mniej mu się ta wyprawa podobała, stanowczo za dużo w niej wyjątków widział.

— A co gdyby Żmij nie zechciał się pojedynkować? — zauważył Renat.

— Takie rozmyślania już nie głową, a mieczem należy prowadzić — odparła całkiem poważnie babka i mocniej ścisnęła różaniec.

III

Sowicie zaopatrzeni na drogę wyruszyli natychmiast, żegnając Słodów w kurzu i pyle. Dorota przed wyjazdem mocno uścisnęła obu druhów, płacząc i dziękując Bogu za łaskę, jaką otrzymała. Babka uścisków odmówiła, pobłogosławiła natomiast junaków i podarowała Ludomirowi różaniec z czarnych paciorków, aby Piwna wzięła go pod swą obronę.

Późnym popołudniem zapuścili się w puszczę bukową i tam spędzili noc. Rankiem zaś zaczęli poszukiwania Wyroczni. Pomimo wskazówek Sydonii, błądzili między drzewami przeszło pół dnia. Ludko klął jak nigdy dotąd, a po każdym brzydkim słowie odmawiał „Ojcze Nasz”.

Ściemniło się już, kiedy wreszcie trafili na miejsce i nie dowiedzieliby się o tym, gdyby dalszej drogi nie zagrodził im karzeł w śmiesznej, spiczastej czapce.

— Czego tu chcecie? — odezwał się po chamsku, nic sobie nie robiąc z powagi i wyglądu rycerza. — Ozór żeście w chacie ostawili, panie, czy jak? Mówcie, bo mi śpieszno do gorzałki.

— Szukamy Wyroczni — oznajmił koń.

— Ooo... — rozdziawił gębę karzeł. — To jestem zaskoczony, nawiasem mówiąc, nie celem waszych poszukiwań. Nieczęsto widzi się gadające zwierzęta. Kiedyś, co prawda, były powszechne jak chleb. Niestety świat schodzi na psy. Dziś najwięcej ludzie mówią, lecz tak okropnie, że lepiej, aby sobie gęby zacerowali, tak jak ten, którego na grzbiecie wozicie. Niemowa on, czy co?

— Mówię — odrzekł Ludko. — Ale tylko tyle i wtedy kiedy trzeba.

— I to się szanuje — zaśmiał się człowieczek. — Jakie wasze miana?

— Mój druh ma na imię Renat, ja zaś jestem Ludomir z Bielczy, krasnoludzie.

— Do usług, szanowni panowie, jestem Kapral, strażnik Wyroczni, i żaden ze mnie krasnolud. Kobold jestem najzwyklejszy i bardziej tradycyjny niż przyśpiewki o Marysieńkach, Kasieńkach i Jankach — zaśmiał się i podrapał po głowie. — Do Wyroczni prosto i w lewo. Tu, za tym strumyczkiem. Jeno przed wejściem broń odłóżcie i buty zzujcie. Nie godzi się przecież wchodzić na Świętą Polanę po chamsku. Widzicie sami. Ja na boso chodzę. O dobytek nie ma się co martwić. O ile gorzałki nie ukrywacie, to nikt nic nie ukradnie. Che! che! che!

Odszedł rozweselony i wkrótce znikł pomiędzy drzewami. Naburmuszony Ludko rozjuczył wierzchowca, niechętnie odłożył miecz i ściągnął buty. Z pewnością, gdyby nie Renat, nie uczyniłby tego, ba, może w ogóle by się tu nie zjawił i na własną rękę szukał Żmija, ale przyjaciel przekonał go, iż tak będzie najszybciej i najsprawniej.

Chwilę potem przekroczyli strumyczek i wyszli na kolistą polankę.

Wyrocznia stała samotna wśród dzikich traw i pokrzyw. Wysoka i opasła budziła szacunek, pomimo śladów ognia oraz szczeliny dzielącej pień na dwie części.

— To ona? — wyszeptał Ludko.

— Ona — odparł Renat z pewnością niespotykaną u sceptyka. — Wydaje mi się, że powinniśmy uklęknąć.

— Chrześcijanie nie klękają przed drzewami. Renacie, cóż ty wyprawiasz?

Kasztan położył się i pokornie zwiesił łeb. Ludomir stał uparcie, prawą ręką obmacał miejsce, gdzie zazwyczaj wisiał miecz. Cisza, jaka tu panowała, przyprawiała go o dreszcze. Bosy i bezbronny wpatrywał się w pomarszczoną korę, kątem oka obserwując pozostałe drzewa. Gęstniejąca ciemność, jak gdyby osiadła mu na barkach, przyciskając nieugięte kolana do ziemi.

— Chodźmy stąd — syknął Ludko. — To pogańskie miejsce i pogański duch. Czego my, wyznawcy Chrystusa, możemy tutaj szukać? Chyba tylko ściągnąć na się pomstę za złamanie pierwszego przykazania.

— Jesteśmy tu w dobrej wierze — odparł wierzchowiec, choć powoli zaczynał tracić pewność. — I tak jak babka mówiła, Bóg wejrzy na to, oceniając nasz występek. Niczym...

Nie dokończył zdania. Przerwał mu Ludomir, który krzyknął i zwalił się prosto na twarz, cudem ratując nos przed złamaniem. Nim Renat zdążył zareagować, twarde korzenie oplotły mu kopyta i przywiązały do ziemi.

Kora na pniu pojaśniała, zafalowała i po chwili spojrzały na nich duże, mądre, drewniane oczy.

— Coście za jedni? — rzekły drewniane usta.

— Puść moje nogi — jęknął Ludko, wypluwając ziemię oraz trawę.

— Renat i Ludomir — odpowiedział kasztan. — Przybywamy...

— Czy nie powiedziano wam — przerwała mu Wyrocznia tonem nieznoszącym sprzeciwu — że nie wolno tu wnosić żadnej broni?

— Nic przy sobie nie mamy — zapewnił Renat, na co jeden z korzeni zajrzał Ludkowi pod pazuchę, obmacał kieszenie i wydobył zeń różaniec.

— Rzeczywiście. — Drzewo przymrużyło oczy. — Jednak i to nie jest tu na miejscu.

Korzonek wywinął kilka kółek różańcem i posłał go do strumyka. Gdy czarne paciorki znikły pod wodą, on, jak i jego bracia, schowali się pod ziemię. Ludomir zagryzł usta, krew się w nim gotowała, już chciał wzywać Stwórcę na pomoc, lecz wnet przypomniał sobie obietnicę złożoną Dorocie i się opamiętał.

— Teraz możemy pomówić. Pytajcie! Dam na wszystko odpowiedź, jeśli tylko złożycie stosowne dary.

— Wybacz, pani Wyrocznio — odparł poddenerwowany Renat — nie chcę być niegrzeczny, acz zapomnieliśmy dodać, że przybywamy z polecenia Sydonii, której ponoć jesteś dłużna przysługę.

— Dłużna! — wrzasnęły drewniane usta tak głośno, że z pobliskich drzew zerwały się śpiące szpaki. — Ja nie mogę być niczego dłużna! A już na pewno nie jej! Jak śmiecie mnie obrażać!

Wy chyba nie wiecie, co mogę wam zrobić!

Drewniane oczy miotały błyskawice, Ludko przysunął się do przyjaciela i palce zacisnął w pięści, gotów bronić siebie i wierzchowca przed wszelkimi niebezpieczeństwami. Z nagła jednak, jak gdyby nigdy nic, Wyrocznia złagodniała i rzekła:

— Niech i tak będzie. Udzielę wam odpowiedzi na trzy pytania i pozwolę odejść z życiem.

Blady Renat spojrzał na jeszcze bledszego Ludomira. Skinął łbem i rycerz zadał już wcześniej ustalone pytanie:

— Powiedz nam, czy Helena, córka Doroty żyje jeszcze? Czy nie na ratunek idziemy, a na pomstę?

Na moment drzewo opuściło drewniane powieki.

— Odpowiedzieć słowami wam nie potrafię. Mogę natomiast pokazać tę, co jej poszukujecie.

Wnet u stóp junaków pojawiło się zagłębienie. Czysta jak łza woda wypełniła je po brzegi, po czym zastygła. Ludko uklęknął.

Początkowo widzieli tylko własne niewyraźne oblicza, po chwili woda zajaśniała, a na jej powierzchni ukazała się kibić dziewczęca. Gładyszka o modrych oczętach, ciemnych, zaplecionych w warkocz włosach i kształtnych piersiach zarysowanych pod cieniutkim giezłem leżała na wiechciach słomy, za poduszkę mając tobołek lub głaz. Ciemność otaczała ją z trzech stron, z czwartej zaś sączyło się światło księżycowe, pozwalając dostrzec tę piękność nadprzyrodzoną i sprzęty wokół niej rozrzucone. A oprócz miski z jedzeniem były tam igły, nitki i skrawki lnu czy innego materiału.

— W lochu jest! — krzyknął Ludko dziwnie pobudzony i przejęty. — Zamknął w lochu niebogę i do pracy zmusił. A to Żmij! Łotr przeklęty! Pewnie odmówiła jego zakusom i zmiękczyć ją chce.

Głodem zamorzyć! Widzisz, że w misce jeno jabłka ma.

— Wątpliwe — odparł trzeźwo myślący Renat. — To Żmij, rozbójnik, on raczej bierze siłą, nie sposobem.

Przyznać mu musiał Ludomir rację.

— Tedy czemu ona w zamknięciu?

— Snadź dość jej miał, a żal mu było ubić lub porzucić. Tak czy owak, dziewczyna żyje, lubo blada taka jakaś.

— Zupełnie jakby rzygać miała.

Obraz znikł tak nieoczekiwanie, jak się pojawił. Znów widzieli tylko siebie.

— Kolejne pytanie — powiedziała zniecierpliwiona Wyrocznia.

— Wskaż nam, pani, drogę do miejsca, gdzie przebywa Halszka — tym razem rzekł kasztan.

— Trudne pytanie. Nadstawcie więc ucha i dobrze się wsłuchajcie, a zapamiętajcie wszystko, bo powtarzała nie będę:

Senna jestem, zasnę nawet na wodzie

Kołysana z lekka orlim śpiewem;

Zmęczona jestem wojaczką z bratem,

Lecz dziś wypocznę, dziś myśmy w zgodzie.

— To zagadka, nie odpowiedź na pytanie — krzyknął rozzłoszczony Ludko, zbliżając się do drzewa. — Jak mamy uratować dziewczynę, kiedy odmawiasz pomocy?

— Nic nie zobowiązuje mnie, panie rycerzyku — powiedziała Wyrocznia, patrząc mu prosto w oczy — aby wam pomóc. Zostało ostatnie pytanie. Dobrze się zastanówcie.

Wrócił Ludomir do Renata i jęli myśleć, co zrobić. O rozwiązaniu zagadki z marszu nie było mowy. Zresztą rycerz przypuszczał, że ten upierdliwy duch, jak to słusznie powiedziała Sydonia, próbuje ich zwyczajnie zmylić. Kierować się więc musieli wyłącznie słowami Doroty i wizją, potwierdzającą te słowa. Musieli odnaleźć kryjówkę Żmija. Postanowili więc o drogę zapytać.

— Kapral was tam zaprowadzi — odparła Wyrocznia. — Nudzi mu się tu samemu, z chęcią wam potowarzyszy, jeśli tylko się z nim napijecie.

— Nie mamy czasu na picie — uniósł się Ludko, przed oczami wciąż mając bladą Halszkę. — Czy nie możesz nam wskazać drogi w prostszy sposób?

— Sami możemy mieć trudności z trafieniem na miejsce — zaoponował koń, któremu pomysł picia bardzo przypadł do gustu, w szczególności, iż w Słodowie stracili okazję. — Tu ledwo trafiliśmy, a ile czasu nam przy tym zeszło?

— To miejsce jest z pewnością lepiej ukryte niż siedziba jakiegoś zbója.

— Może i tak, ale nocą nie wyruszymy. Musimy odpocząć. Cóż więc tracimy?

— Nie pije się w czasie, gdy inni potrzebują pomocy. Takie rzeczy niegodne są rycerza!

— Jestem koniem. Nie rycerzem. Ty możesz się przyglądać.

— Ona jest w lochu! Grozi jej niebezpieczeństwo...

— No to se jeszcze poczeka — przerwał mu koń. — Dziesięć miesięcy tam siedzi i wciąż żyje.

Wyrocznia ziewnęła.

— Podjęliście decyzję? — powiedziała, krzywiąc brzydko usta.

— Zgadzamy się — odparł Renat, bo Ludko milczał.

— I słusznie. Kapral się ucieszy z kompanii do wódki. Wyruszycie skoro świt, o ile dotrzymacie słowa. Teraz dajcie mi święty spokój.

Ziewnęła raz jeszcze i zamknęła powieki. Po chwili znów była zwykłym rażonym przez piorun drzewem. Bohaterowie spojrzeli po sobie w milczeniu i udali się na poszukiwanie kobolda.

Pierwszy znalazł ich Kapral.

— No, zuchy! Trzeba było od razu gadać, że i wy wódeczkę lubicie. Przeczyścilibyśmy gardełka i jeszcze dziś zaprowadziłbym was nawet na księżyc. Chodźcie, tam mam chatkę. A, jeszcze jedno. Nie macie czasem jakiej zakąski? Ja tam i bez lubię, tylko dawno już nie jadłem żadnej kapustki, czy wiecie sami.

— Mamy ogórki kiszone — odparł Renat, ciesząc się, że wreszcie będzie miał okazję porozmawiać z kimś, kto, tak jak i on, nie jest człowiekiem.

— Ogóry! — ucieszył się kobold. — Wybornie! Wybornie. Wprost wyśmienicie.

IV

Nie ulegało wątpliwości, że Ludomir wstał lewą nogą i od samiuteńkiego ranka wściekał się o nic i po nic. Renat, jako że we łbie mu jeszcze dzwoniło od wczorajszej siwuchy, wysunął się na przód, mając po dziurki w chrapach nieustannych dąsów.

W południe zaczęło padać, co dało rycerzowi kolejny powód do narzekań i nawet wesołe pogwizdywanie Kaprala nie zagłuszyło złowieszczych pomrukiwań.

— Wolałem, kiedyś siedział cicho — wyznał kobold, wyżymając czapeczkę. — Sprawiałeś wrażenie mądrzejszego i bohaterskiego. Teraz zaś zachowujesz się jak jaka jałówka, co ją giez w tyłek ugryzł. Żmij rozdepcze cię na papkę, nim zdążysz powiedzieć: „Żółte żmije żują żonkile”.

Parsknął Renat z oddali, a Ludko poczerwieniał i zamilkł. I szli tak czas jakiś, licząc krople deszczu osiadłe na czubkach butów, dopóki junak nie zagaił:

— Mały chyba ten żmijowy zamek być musi, skoro nikt nie potrafi go odnaleźć.

— A nie mówiłem — prychnął Kapral — żeś mądrzejszy był, jakeś się nie odzywał? To zaczarowana forteca, rzecz jasna. Żmij dostał ją od Bogusława niedługo po tym, jak się tu zadomowił. — To on nietutejszy?

— Gdzie tam! Ponoć z jakiś wschodnich krain przybył. Ale ja tam nie wiem. Nigdy go nie widziałem i widzieć nie chcę, co przypomina mi, że tutaj należy się rozstać. — Stanął w miejscu. — Tam oto, za tym kamieniem, leży już jego królestwo i czary tam nie działają. Zamek znajdziecie kawałek dalej, łatwo traficie, idąc tym parowem. Może gdybym Kapralem był nie tylko z nazwy, poszedłbym z wami, ale tak musicie mi wybaczyć. Powodzenia wam życzę, panowie. Roznieście Żmija na kawałki i oswobodźcie tę tam waszą niebogę. Do zobaczenia!

Uścisnął prawicę Ludkowi, dał pyska Renatowi i znikł w zaroślach.

Szli towarzysze czas jakiś w milczeniu. Rycerz wstydził się pytać, czy może wejść na siodło, a Renat nie miał nastroju, aby się odzywać. I pewnie tak byłoby do jutra, gdyby nie szmery i przekleństwa, jakie doleciały ich z gęstwiny. Wówczas Ludko natychmiast dosiadł rumaka. Zdążył w sam raz, bo drogę zagrodziło im dwóch obdartusów z pikami w dłoni.

— Ani kroku dalej! — zakrzyknął brodacz w rysim kołpaku. — Coście za jedni?

— Nie twoja w tym rzecz, zbóju! — zagrzmiał Ludko. — Prowadź do herszta.

Brodacz nie protestował, posłał kamrata przodem, sam zaś zajął się eskortą przybysza. Niedługo po tym stanęli przed osławionym zamkiem.

Z lotu ptaka budowla przypominała jajo, lecz mury jej wcale nie delikatne jak skorupka były, a twarde jak orzech i niejeden wojak ząb by sobie na nich złamał, nimby dostał się do środka.

U wrót czekał już nań Żmij wraz z bandą. Szybko go rycerz rozpoznał, wyróżniał się bowiem spośród opryszków niedźwiedzią posturą i — ku niezmiernemu zaskoczeniu — szlachetną postawą. Pod niechlujnie przyciętą, czarną jak smoła brodą, kryła się przystojna, zawadiacka twarz zdolna jednym oka mrugnięciem, jednym ust grymasem wprawić w zakłopotanie niejedną przeoryszę.

Stanęli naprzeciw siebie i czas jakiś mierzyli spojrzeniami.

— Kim jesteś? I czego tu szukasz? — pierwszy przerwał ciszę Żmij.

— Rycerzem polskim.

Herszt skrzywił usta, jak gdyby jakieś wspomnienie przyszło mu na myśl. Zmrużył oczy, próbując dostrzec twarz rozmówcy.

— Nieskorym dziś do żartów. Nie chcesz mówić, to nie mów. I tak zaraz zawiśniesz na gałęzi, bo musisz wiedzieć, synku, że w tenże właśnie sposób witam pyskatych smarkaczy.

— Jestem Ludomir z Bielczy — uległ nasz bohater, aczkolwiek nie ze strachu. — A wy?

— Jędrzej — odparł. — I o ileś nie zabłądził, nazwisko moje musiałeś słyszeć: Żmijewski!

Przyjrzał się rycerz raz jeszcze hersztowi i nagle coś sobie przypomniał, ażeby się upewnić w przekonaniu, rzekł po polsku:

— Dobrze się składa. Ciebie tedy szukam.

— Z jakiej racji? — odrzekł Żmij również po polsku, choć wiedział już, na co się zanosi.

— Stanuuu! — ryknął Ludko i nim kto zdążył mu pomysł wybić z głowy, pognał Renata.

Koń posłusznie zaszarżował, bo ufał przyjacielowi ponad zdrowy rozsądek i lubo czasem się swarzyli, to wszelkie niezgody ustępowały, gdy przychodziło do wojaczki.

Jędrzej zręcznie uniknął szarży i potężnego cięcia mieczem. Zaśmiał się, chwycił swój oręż we dwie łapy i wywinął młyńca, rozgrzewając mięśnie do walki. Reszta oprychów rechotała i krzykami domagała się śmierci napastnika.

W tym czasie Ludomir nawrócił i ruszył ponownie na Żmija.

Strach pomyśleć, co by było, gdyby do owej szarży doszło. Na szczęście Opatrzność Boża nad rycerzem czuwała. Skacowany koń zmylił kroki i poślizgnął się na rozmokłym gruncie, wyrzucając z siodła junaka, który, nadal mocno otumaniony wczorajszą gorzałką, poleciał na ziemię jak worek pyrów.

Upadek jednak nie pozbawił Ludomira przytomności. Wśród gwizdów i śmiechów, zerwał się na równe nogi i zażarcie rzucił na Jędrzeja. Po krótkiej wymianie ciosów zdołał go ranić, po czym padł zemdlony. Z rozbitej głowy strużką spływała krew i mieszała się z lepkim błotem.

V

Zbudził się obolały i zesztywniały; rąk i nóg nie czuł wcale, za to głowę aż zanadto. Łupało go w potylicy tak, jakby kto taranem próbował dostać się do rozumu. Obmacał czaszkę, krzywiąc się, gdy natrafił na miniaturowy pagórek i w tym samym momencie przypomniał sobie, jak do tego doszło. Oblał się rumieńcem i spłonąłby niechybnie, gdyby nie ziąb w celi.

Jęknął rozpaczliwie na myśl o Renacie, który zawsze taki ufny wykonywał bezmyślne polecenia, za co z pewnością został surowo ukarany. Czy druh żył jeszcze? I dlaczego on sam pozostał przy życiu? Dlaczego Żmij go nie zabił? Czyżby i nim zamierzał się ten infamis bezbożny bawić tak jak i Halszką?

Jęknął raz jeszcze, przypomniawszy sobie o dziewczynie, bo jeśli on uwięziony, to znaczy, że wszystko na nic, że nikt już niebodze wolności nie przywróci.

Wściekłość weń zawrzała, sięgnął po miecz, a trafiwszy na pustkę, legł na klepisku jak nieżywy.

Zmówił „Ojcze Nasz” i dziesięć zdrowasiek za Renata i kolejne dziesięć za Halszkę, a że cięty był na Żmija okropnie, to i dziesiątek odmówił na rychłą i bolesną śmierć jego. Ale że Ludko był przede wszystkim dobrym chłopcem, odmówił jeszcze jeden dziesiątek, przepraszając Boga, iż życzy śmierci jednemu z jego stworzeń, nawet jeżeli ono najgorszą z najgorszych szumowin.

Wkrótce po tym zasnął.

Śniła mu się panna Halszka, taka sama jak w zwierciadle, a może jeszcze gładsza. Zdawało się rycerzowi, że patrzy mu prosto w oczy, a głowę nieco przechyliwszy, zastanawia się: kto on taki? Po czym uśmiecha się, wstaje i wyciąga zgrabne rączęta, jakby pierś jego chciała objąć. Już nasz bohater czuje jej ciepło, już zapach jej kwiatowy wdziera mu się w nozdrza, już policzki mu czerwienieją jak maki, kiedy...

Obudził się. W celi czekała miska z jedzeniem, której, potrąciwszy nogą, o mało nie wywrócił.

Jeszcze tego samego dnia wpadł na pewien pomysł. Podszedł do drzwi celi i krzyknął:

— Hej! Jest tu kto?

Nikt mu nie odpowiedział. Po jakimś czasie zawołał Halszkę po imieniu. I tu się zawiódł, ponieważ jedynie echo zdawało się chętne do rozmowy.

Cztery dni tak przecierpiał Ludomir, a gdy inni powariowaliby w tej ciemnicy, on, jeśli nie mądrości nabył, to przynajmniej na duszy nie ucierpiał. Dnie i noce spędzał na ćwiczeniach, modlitwie i medytacji, której nauczyli go braciszkowie z Bielczy. Czasami tylko klął i wzdychał, kiedy spokój lub sen burzyły mu troski o przyjaciela lub widok panny, co utkwił rycerzowi w głowie jak gwóźdź, czemu sam się dziwił, dotąd bowiem żadna białogłowa go nie oczarowała, chociaż niejedną księżniczkę widział na dworze króla Jana.

Nastał właśnie wieczór wtorkowy, a zbóje, jak to zbóje, spili się do niepamięci. Wtedy to drzwi lochu otwarły się po raz pierwszy na jego oczach, w nich zaś stanął Żmij i przemówił po polsku:

— Wstawaj i chodź, o ileś nie zapomniał słowa danego pewnej matce. Nie rób takiej miny i bądź spokojny. Jeżeli masz się dziwować, rób to skrycie i po cichu. Na odpowiedzi przyjdzie czas potem. A! I nie próbuj niczego głupiego, raz już dostałeś nauczkę, nie popełniaj więc drugi raz tego samego błędu.

— Co z moim koniem? — spytał Ludko spokojnie, lubo policzki go szczypały, a kułaki swędziały.

— Dobrze, że pytasz. — Jędrzej uśmiechnął się. — Renat przesyła pozdrowienia. Wierzę, żeś teraz bardziej spokojny i ufny. Zanim jednak wyjdziemy, jedno mi musisz obiecać: braci moich nie tkniesz, jakby ci się bezbronni nie wydawali. Przystajesz na tę kondycję?

Nic innego nie pozostało rycerzowi, jak wstać i ruszyć za Żmijewskim. Szedł pierwszy, cicho i potulnie, nie wiedząc, co właściwie się dzieje.

Wspinali się po schodach, schodzili ze schodów, skręcali to w lewo, to w prawo, tak, iż Ludko był prawie pewny, że to wszystko jest jedynie jasełkami i że Żmij podśmiewa się zeń i tylko czeka, aby wrazić mu sztylet między żebra. Jednak po jakimś czasie wyszli na dziedziniec zameczku. Tutaj Jędrzej zgasił pochodnię i rzekł:

— Twój przyjaciel czeka w stajni. To ten budynek na lewo. Nikim nie musisz się martwić, wszyscy śpią.

— A ty? Co z tobą?

— Renat wszystko ci wyjaśni — powiedział i znikł za drzwiami.

Zdawać by się mogło, że nie cztery, a czterdzieści dni trwała rozłąka, bo na widok przyjaciela w zdrowiu i gotowości rzucił mu się rycerz na szyję.

Pociągnąwszy skrycie nosem i chrapami, przybrali na powrót wojownicze miny. Wypytywał Ludko, o cóż w tym wszystkim chodzi, lecz, tak jak i Żmij, zbył go Renat.

Gniewać się jął rycerz i dąsać niby panna, szybko mu jednak humory minęły, kiedy na dziedzińcu dało się słyszeć wesołe pogwizdywanie. Wyjrzał ostrożnie na zewnątrz i tu niespodzianka go czekała, dziedzińcem bowiem kroczył mężczyzna w rozpiętej koszuli. Uszedłszy gdzieś na środek majdanu, spojrzał w gwiazdy, gmerając w okolicach pasa, po czym stało się to, co zazwyczaj następuje po takim ciągu zdarzeń.

— Obyczaj wśród łotrów — mruknął pan z Bielczy.

Tymczasem rozbójnik dokończył czynność i już zawrócił, gdy jakiś hałas przyciągnął jego uwagę.

— Kto tam? — zawołał.

Odgłos dochodził z pobliża stajni. Ludko spojrzał na Renata, a ten, gdyby miał ramiona, pewno by nimi wzruszył.

— Jest tu kto? — zawołał powtórnie żmijowy kompanion, wchodząc do stajni.

Wyrychtowany Renat, jak gdyby nigdy nic jadł paszę ze żłobu.

— Co u licha? — zapytał sam siebie zbój, wytrzeszczając gały na kasztana. — Co to ma znaczyć?

Koń spojrzał na łotra.

— Jak to co, mości zbóju, uciekamy stąd.

Zbój, aż zachłysnął się ze zdumienia.

— Pijanym, jak nic pijanym.

— Wierzaj mi, to najprawdziwsza prawda, co mówicie. Ja na alkoholu znam się, jak mało kto. I lubo moje podniebienie kosztowało i burgunda, i porto, i chateau, to, jak i wy, najbardziej rozmiłowany jestem w prostej żytniej. Bo jak mawiał pewien mędrzec: najlepsze to właśnie, co najprostsze.

Zbójowi gały wyszły z orbit. Najwyraźniej nie radził sobie z nowym porządkiem rzeczy, postanowił więc ów porządek przywrócić do stanu poprzedniego, to znaczy normalnego. Porwał widły i zamierzał zdzielić nimi kasztana przez łeb.

— Ja na twoim miejscu odłożyłbym to tam, gdzie stało. Ziaziu jeszcze sobie zrobisz.

— Zawrzyj w końcu gębę! — wrzasnął i zamachnął się. Wtem widły, jak i zbój, upadły. Za zbójem natomiast stał Ludko i rozmasowywał kułaki.

— W drogę! — zakomenderował.

VI

Noc była pogodna i jasna, dzięki czemu Renat pozwolił sobie na szybszą jazdę. Zameczek Żmija znikł im prędko z oczu i Ludomir żywił szczerą nadzieję, że już nigdy więcej tam nie zawitają.

— Ile dni spędziłem w lochu? — przerwał ciszę.

— Cztery.

— Wyjaśnisz mi teraz, dokąd jedziemy?

— Niedaleko.

Rycerz westchnął.

— Renacie, gniewasz się na mnie?

— Nie.

— Powiedz mi więc, proszę, cóż to wszystko ma znaczyć?

— Pan Żmijewski nie jest tym, na kogo wygląda — odrzekł Renat po dłuższej przerwie.

— Wiesz, że spiskował z Moskalami, że króla planował obalić?

— Powiedział mi o tym.

— Musi być więc tym, na kogo wygląda. Mów dalej.

— Kiedy ty... omdlałeś, zdradziłem się mową i w ostatniej chwili wstrzymałem śmiertelny cios Żmija.

— Dlaczego nie uciekłeś? On mógł cię usiec. — Ludko zorientowawszy się, co właśnie powiedział, natychmiast jął przepraszać. — Wybacz, mój drogi, chciałem rzec: dziękuję, że nie uciekłeś i przeprosić za tę głupią potyczkę.

— I ja powinienem cię przeprosić, Ludomirze. Gdyby nie wódka, gdybym się nie poślizgnął, co i na kacu mi się rzadko zdarza, to...

— Zginęlibyśmy obaj — dokończył rycerz. — Mów, co było dalej.

— Szczęściem, pan Żmijewski zainteresował się „gadającym koniem”. Po przybyciu na zamek, opowiedziałem mu o wszystkim, co nas spotkało, odkąd wyruszyliśmy ze Słodowa. Zamknął mnie następnie w stajni na dwa dni i zabronił odzywać przed resztą łotrów. Wrócił potem, zabrał na rozmowę i złożył propozycję. Zgodziłem się, nie widząc innego ratunku dla ciebie i dla naszej misji.

— Rozumiem. Co to za propozycja?

— Żmijewski sam ci wszystko wyjaśni. Zaraz go spotkamy.

Chwilę później dojechali w umówione miejsce. Ludomir zeskoczył z konia i zajął się szukaniem chrustu. Wracał właśnie z wiązką pod pachą, kiedy ujrzał, jak Żmij podjeżdża na rączym siwku. Skinął im głową na powitanie. Ludko mimowolnie chwycił za miecz, nie podzielał bowiem ufności przyjaciela.

— Przyjeżdżam w pokoju — zapewnił Żmijewski, zeskoczył z siwka i uwiązał u drzewa. — Rozpalmy ognisko.

Tak też uczynili. Jędrzej przysiadł na spałku i długo patrzył w płomień. Renat położył się na brzuchu i tylko Ludomir zdawał się zdenerwowany. Miał wrażenie, że coś tu nie pasuje, że jest sam, że jego wierny towarzysz nie przybył tu z nim, a ze Żmijem.

— Znamy się już — podjął Jędrzej. — Znamy się lepiej, niż obaj przypuszczaliśmy. Rozumiem twoją niechęć. Wierzę natomiast, mości rycerzu, iż będziemy w stanie wznieść się ponad polityczne podziały i chwilowo zjednać we wspólnym celu.

— A jaki to wspólny cel nas łączy?

— Dziewczyna — odparł Żmij. — Halszka. Po nią to przecież przyjechałeś. To za jej krzywdy chciałeś mnie, między innymi, usiec. Muszę więc wyjaśnić ci dwie rzeczy: nie ma jej u mnie na zamku, a kiedy była, to z własnej, nieprzymuszonej woli.

Rycerz ściągnął brwi, spojrzał na Renata, jakby od niego domagał się wyjaśnień, lecz koń zmrużył oczy i zdawał się drzemać.

— Co to ma znaczyć? Czyś jej nie porwał? Czyś nie pokaleczył jej braci? Czyś nie doprawił jej matce zgryzot, a babki nie przyprawił o chorobę?

Żmij zwiesił głowę jak grzesznik.

— Wszystko prawda — przyznał. — Pozwól jednak, że przedstawię tę prawdę z mojej strony, a potem raczysz mnie osądzić.

Płomienie tańcowały. Ludomir patrzył w dzikie, nieokrzesane oczy Żmija i zastanawiał się, czemu nadal nie chwycił za miecz.

— Zdarzyło się to ubiegłego lata w puszczach niedaleko Słodowa. Przejeżdżałem właśnie koło pewnego jeziorka, kiedy usłyszałem, jak ktoś śpiewa. Zeskoczyłem z wierzchowca i zakradłem się. To była ona. Siedziała naga w wodzie i śpiewała przy tym tak cudnie, że i mnie coś w sercu ścisnęło. Pomimo tego, wyszedłem z zarośli, licząc, że strach ją zmrozi na tyle... — Żmij spuścił głowę, a Ludko zacisnął pięści. — Zawsze tak postępowałem i nigdy się nie zawiodłem, dopóki nie spotkałem Halszki.

— Zauważyła mnie — kontynuował. — Zamilkła. Żaden rumieniec nie oblał jej policzków. Za to ja stałem jak głupi i czułem, jakby mi sam diabeł gołą rzycią usiadł na gębie. Nigdy nie zapomnę tej chwili, bo to, mości rycerzu, był mój pierwszy rumieniec, odkąd matula po raz ostatni mnie skrzyczała. W tym czasie Halszka ubrała się i odeszła bez słowa. Gdy to dziwne zawstydzenie, a może inne jakoweś uczucie odeszło mnie, odszedłem i ja. Wielokrotnie potem wracałem nad jeziorko, wierząc, że znów ją spotkam i zachowam się jak mężczyzna. Szczęście mi jednak nie dopisywało, aż do jesieni, kiedy zawitałem do Słodowa na piwo. Siadłem w jakieś karczmie, rozglądam się, a tam ona z tacą przemyka między stolikami. Poznałem twarz jej cudną natychmiast i ona mnie poznała, i choć mogła przypuszczać, że zły ze mnie człowiek, nie wezwała pomocy. Wyczekałem odpowiedniej chwili, a kiedy wyszła gdzieś na dwór, podążyłem za nią. Przydybałem ją w piwniczce, lecz znów mnie sparaliżowało. Halszka mogła mnie tam zamknąć, następnie wydać w ręce wójta, który zaraz by się na mnie poznał. Jak możesz przypuszczać, nie zrobiła tego, sama natomiast zaczęła mnie wypytywać, a chociaż nikt mnie nie przypiekał i nie rozciągał, szczerze wyspowiadałem się ze wszystkiego, w tym i z afektu, jakim ją darzę. Puściła mnie wolno. W tydzień później znów gościłem w Słodowie. Już mi wtedy nawet przez myśl nie chciało przejść, aby ją siłą brać. Halszka i tym razem nie zawiadomiła nikogo. Mało tego, to ona zaprowadziła mnie do owej piwniczki i zaczęła mi się żalić, że jej za starego dziada — wójta — każą wyjść, a jeśli nie, to w klasztorze zamkną. Po czym rozpłakała się i prosiła o ratunek, za co obiecała zostać moją żoną oraz być mi panią na zamku.

Ogień trzaskał. Żmij przerwał opowieść. Poruszył kijem polana. Gdzieś w oddali pohukiwała sowa. Ludomir grzał ręce i patrzył w płomienie. Nie chciał wierzyć Jędrzejowi. Nie chciał wierzyć, że taki szubrawiec jak on mógł zdobyć serce takiej piękności bez żadnego wysiłku.

— Mów pan dalej — ponaglił rycerz Żmija, chcąc mieć za sobą tę całą okropną historię.

— Porwałem Halszkę, kiedy jechała do klasztoru, a trzy dni później byliśmy po ślubie. Dobrze nam było razem i wszystko układało się pomyślnie do czasu, gdy nadeszła zima. Musisz wiedzieć, panie Ludomirze, że oprócz mnie w zamku jest sześciu chłopa. Zdarzyło się nam już nie raz, że porwaliśmy jakąś Kaśkę ze wsi i puszczaliśmy dopiero na wiosnę, ale Halszka nie była Kaśką. Nie była do podziału. Kiedy kamraci jęli się o nią dopominać, spakowaliśmy tobołki i uciekliśmy.

Zdawać by się mogło, że pan Jędrzej się rozpłacze, z nagła jednak zacisnął zęby i tylko nosem pociągnął.

— Jeszcze tej samej nocy moi druhowie pogonili za nami. Jako że zamieć wówczas szalała, wezwali na pomoc wiedźmę, co im ponoć jest matką. Z jej pomocą szybko nas wytropili i pojmali. Halszkę oddali czarownicy na służbę. Mnie zaś od tamtej pory więżą we własnym zamku.

Jędrzej skończył opowieść. Ludko bał się nań spojrzeć, lękał się, że nie wytrzymałby i rzucił z kułakami, i zbił na kwaśne jabłko szubrawca.

— Wiem, że zawiniłem, panie Ludomirze — wyznał Żmij. — Powinienem był jej bronić do śmierci i dawno bym już naprawił swój błąd, lecz choć ja łotr jestem, to nie w smak mi podnieść rękę na braci, z którymi niejedną przygodę przeżyłem. A że o Halszce wcale nie zapomniałem i wiem, że ona cierpieć teraz musi, tedy chcę do was dołączyć i pomóc odbić dziewczynę.

— Tylko niby gdzie jej mamy szukać? — krzyknął Ludko, wstając ze spałka.

Żmij aż otworzył usta ze zdumienia.

— I ja nie wiedziałem — wytłumaczył. — Dopóki mi szlachetny Renat nie opowiedział o Wyroczni.

— To kłamstwa. Zwierciadło pokazywało loch. A jeśli nie kłamiesz, to tam jej nie ma.

— Nie ma, prawda. Jest jeszcze natomiast zagadka.

Ludko machnął niedbale ręką.

— To brednie — rzekł i skrył twarz w dłoniach.

— Ja wiem, o jakim miejscu mowa — odparł Żmij. — Odkryłem to wraz z mości Renatem.

Ludko spojrzał na kasztana, a ten wyrecytował zagadkę, po czym dodał:

— Druga część mówi o zrównaniu nocy z dniem. A to będzie miało miejsce za dwa dni.

— Reszta zaś prowadzi na wyspę sąsiadującą z inną, dobrze mi znaną. Wprawdzie byłem już tam nie raz i nic nie widziałem, ale nigdy w równonoc. Zaprowadzę was tam, jeśli...

— Na Boga! — oburzył się Ludko. — Chyba pan nie myślisz, że...

— Wierzę, że zmienisz zdanie — przerwał mu Żmij — przecież nie o moje dobro tu chodzi, a o Halszki. Ze mną rozliczysz się pan po wszystkim. Poddam się twej woli. Pewny tylko być muszę co do przyszłości dziewczyny.

Ludko burknął coś od niechcenia, Żmij jednak nie dawał mu tak długo spokoju, dopóty ten uroczyście nie przysiągł, że zaniecha sporu do czasu odnalezienia Halszki.

Ogień zaczął już dogasać. Zdawać by się mogło, że wszystko już zostało wyjaśnione, że wszystko jest wiadome i przejrzyste, ale Renat miał pewne wątpliwości.

— Drugi raz słyszę tę opowieść — rzekł, patrząc na Żmija. — I drugi raz coś nie daje mi spokoju. Mianowicie, dlaczego zbóje tak łatwo odpuścili. Czemu nie dokonali zemsty na panience?

Herszt rozbójników nie odwzajemnił spojrzenia.

— I ja tego nie wiem — powiedział. — Wierzę natomiast, iż to dlatego, że serca ich nie są całkowicie z lodu.

VII

Za plecami zostawili bukowiny i sośniny. Wyjechawszy wreszcie na otwartą przestrzeń, ucieszył się rycerz z Bielczy. Tu dopiero, patrząc na teren równy i niczym nieograniczony, poczuł na nowo smak wolności.

— Dokąd teraz? — zapytał.

Pan Jędrzej pogładził podbródek, dłoń do czoła przyłożył, zbadał teren, a ujrzawszy tylko sobie znany punkt orientacyjny, tak zawołał:

— Za słońcem! W stronę tamtej kępy drzew. — Wskazał właściwy kierunek. — Jak mi się zdaje, jesteśmy już na miejscu. A te drzewa muszą wyrastać z Ostrowa. Widzisz je, panie Ludomirze?

Rycerz podążył spojrzeniem za palcem banity, drzewa dostrzegł, odpowiedzieć jednak nie zdołał. Padł bowiem cień ogromny na kompanię, a chwilę potem coś zaskwierczało: niby po orlemu, ale jakby z lwią siłą.

— To gryf — pierwszy rozpoznał stworzenie Renat.

— To znak — dopowiedział Ludko.

— To szaleństwo — poprawił Jędrzej. — Sześć lat tu żyję i pierwszy raz coś takiego na oczy widzę.

— Zaraz nigdy więcej nie ujrzysz. W nogi! — wrzasnął pan z Bielczy chwilę przed tym, nim ptaszysko złożyło skrzydła i spikowało.

Renat znacznie wyprzedził siwka Żmijowego, bo był zwierzęciem rozumnym, dzięki czemu doskonale zdawał sobie sprawę z tego, co będzie, jeśli przeciwnik złapie go w szpony. Raz za razem malowały się w końskiej łepetynie wizje męczeńskiej śmierci, a lubo od maleńkości powtarzano mu, żeby ufał Bożej Opatrzności, to w takich chwilach przede wszystkim polegał na własnych kopytach i Ludkowych umiejętnościach. Nie wyszło to na dobre. Gryf głupi również nie był i nie najsłabszego zaatakował, a najmocniejszego, w nim zapewne upatrując największe zagrożenie i wyzwanie.

Zgasło z nagła słońce, wiatr się zerwał, jakby godzina sądu ostatecznego wybiła. Skwir okropny wypełnił im uszy i strach sięgnął głęboko do trzewi. Renat zarżał i galopował dalej. Mężnie wiózł na grzbiecie przyjaciela, wciąż mając w pamięci ich ostatni wypadek.

— Precz! — wrzasnął Ludko i przeciął powietrze nad końską grzywą zawczasu dobytym ostrzem.

Gryf zniżył lot, jakby tego nie spostrzegł. Rycerz powtórzył manewr i tym razem miecz uderzył w szpony i odbił się od nich jak od żelaza. Jednak siła ciosu wytrąciła stwora z równowagi tak, iż musiał wzlecieć w górę, by po chwili ponowić zakusy.

Spróbował pan z Bielczy po raz wtóry się obronić. Nie wyszło. Chybił, równowagę stracił i z siodła prawie wypadł. Stwór nie czekał lepszej okazji i natychmiast ucapił rycerza za ramiona.

Szybował przez chwilę junak, jak sokół czy jastrząb, po czym upadł równie szybko, jak się wzbił. Zaryła i bestia dziobem w ziemi. Nie wiedział Ludomir, za jaką przyczyną, i nie interesowało go to zbytnio. Nagle wściekłość nim taka owładnęła na siebie za to, że splamił honor w pojedynku. Za to, że układ zawarł ze zbójem wbrew prawom i kodeksom. I przede wszystkim za to, że nieustannie pannę Halszkę przed oczami miał jak żywą. Odszukał miecz, znak krzyża uczynił i skoczył do walki.

Tymczasem pan Jędrzej doskonale widział, co doprowadziło gryfa do upadku. Widział strzałę wypuszczoną przez jakiegoś karzełka. I widział, jak ta strzała wbija się prosto w orle ślepie. Powinszował łucznikowi celności, następnie pognał siwka.

Przybył w momencie, kiedy bestia, równie wściekła co przeciwnik, zebrała się do śmiercionośnej szarży. Błędny rycerz wyczekał i ciął ptaszysko przez pierś. Nie docenił napastnika, ten, choć ranny, błyskawicznie wstrzymał bieg, zawrócił w miejscu i rozpędzony siłą obrotu powalił junaka na ziemię.

Nic nie mógł zrobić Renat, ażeby osłonić przyjaciela przed zgubą i zginąłby rycerz, gdyby nie pan Jędrzej, który jeszcze w biegu zeskoczył z konia i ranił w pysk potwora.

Hałas rozległ się okropny. Spłoszony siwek żmijowy pognał w siną dal.

Gryf zaatakował nowego wroga. Jędrzej, inaczej niż Ludko, uniknął pierwszego natarcia, bo wyciągnął był lekcję z tego, co zobaczył i wiedział, jaka niespodzianka go czeka. Odwrócił się momentalnie i wbił sztych prosto w pierzastą pierś, nim doszło do zdradzieckiego manewru. Trzymał rękojeść tak długo, aż się bestii oczy zamknęły, po czym puścił.

Omylił się. Gryf w przedśmiertnej męczarni dziób rozwarł, zew bojowy wydał i odwdzięczył się Jędrzejowi cięciem pazurem przez pachwinę.

Żmij nawet nie wrzasnął, złapał się oburącz za nogę i padł półprzytomny, czekając końca. Ten jednak powstrzymała druga celna strzała Kaprala. Koniec zaś spotkał stwora za przyczyną Renata, który przygalopował i z rozpędu przydzwonił w orli łeb kopytami.

Wówczas mgła wystrzeliła z ohydnego gardła. Brudna i śmierdząca jęła pełznąć po lwiej sierści. Pan Jędrzej spojrzał w szkliste, martwe oczy; nie wiadomo, co tam ujrzał, ale twarz wykrzywił w przeogromnej boleści i padł zemdlony. Mgła niby obłok spowiła stwora i wkrótce znikła wraz z nim.

VIII

Ludomir szybko doszedł do siebie. Wprawdzie czuł w ciele każdą kosteczkę, ale obawa, że o ubitego gryfa upomni się wiedźma, co to musiała na nich bestię nasłać, dodała mu sił.

Wstał, a widząc Kaprala pochylającego się nad Żmijem, przetarł oczy ze zdumienia.

— Co z nim?

— Źle — odparł kobold. — Znajdźmy lepiej jakieś schronienie.

Potrzebuję gorącej wody i ognia. Resztę pytań zostaw na później.

Na kryjówkę obrali sobie skraj puszczy dotykający brzegów zalewu, skąd mieli dobry widok na drzewa z Ostrowa.

Minęło właśnie południe. Nad nimi krążyły dwa bieliki, przekrzykując się nawzajem; obok rechotała żaba. Kapral skończył zaszywać ranę Żmija i otarł spocone czoło.

— To na nic — stwierdził. — Lekarz ze mnie mizerny. Jeśli wyżyje do jutra, to tylko dzięki temu, że krzepki on jak tur.

— Więc po nim — podsumował Ludko i jakoś dziwnie żal mu się zrobiło zbója, który bądź co bądź raz darował mu życie, a drugi raz ocalił.

— Nie ma żadnej nadziei? — zapytał kasztan. — Mógłbym pobiec do Szczecina po medyka. Po zioła. Po cokolwiek. Nie możemy mu pozwolić tak po prostu umrzeć.

— On nie miał skrupułów mordować kupców po lasach, dobierać się do dam w powozach, do cna ogołacać i tak już biednych chłopów, że nie wspomnę o spisku z Moskalami.

Renat spuścił łeb.

— Masz rację, Ludomirze — rzekł. — Tylko nie mogę spokojnie patrzeć, jak umiera. Pokonać go w walce? Pewnie. Ale widzieć, jak ginie od zdradzieckiej rany...

— Wielce głupio — dopowiedział rycerz.

— A do tego Halszka. Widać, że ją prawdziwie kochał, choć ja na miłości tyle się znam, co z ksiąg wyczytałem. No i kto teraz nas do niej zaprowadzi?

Rycerz nic nie powiedział, milczał chwilę, po czym zwrócił się do Kaprala:

— Winienem ci podziękowania. Gdyby nie twój strzał, leżałbym już w kawałeczkach i pozszywać by mnie nie szło. Jak Boga kocham! Sprawny z ciebie łucznik. A także dobry przyjaciel.

Kobold pożywiał się właśnie po skończonej pracy; szczęściem w ustach miał zupę, a nie mięso, inaczej stanęłoby mu w gardle.

— Dobry — mruknął. — Nie jestem dobry. Ty zaś, Ludomirze, nie obraź się, jesteś jak dziecko. To samo tyczy się ciebie, Renacie, coś jest równie oczytany i inteligentny jak naiwny.

Srogie to były słowa i w zagniewanie wprawiły rycerza, który czym prędzej domagał się ich wyjaśnienia.

— Przepraszam was serdecznie za tę prawdę, ale tylko dzięki tym przymiotom zjednaliście mnie ku sobie i mimo że dano mi za cel was zgładzić, ja was uratowałem, kiedy śmierć prawie was dosięgła i to wcale nie za moją przyczyną.

— Co to wszystko ma znaczyć? — Ludomir wstał, a dłoń trzymał na rękojeści miecza. — Powtarzam raz jeszcze, wytłumacz się, inaczej nie ręczę za siebie.

— On chce powiedzieć — wyjaśnił Renat — że pił z nami nie z przyjemności, a z obowiązku.

Trafił w sedno kasztan. Kapral zwiesił głowę ze smutku.

— Tak właśnie było. A raczej być miało. Bo nieźli z was kompani do wódki i uczyniliście przyjemnością ten podły obowiązek.

— Po co to wszystko? — dopytywał Ludko, ni w ząb nic z tego nie rozumiejąc. — I kto mógłby chcieć naszej śmierci?

— Wiedźma, co porwała Halszkę. Matka towarzyszy Żmijowych — zgadł wierzchowiec.

— Wybacz, drogi Renacie — uśmiechnął się kobold. — Nie wiem, o kim teraz mówisz. Pani moja nie para się czarną magią, niesłusznie więc byłoby nazywać ją wiedźmą. Matką zaś nie jest na pewno. Na imię ma Gryzelda i włada Wyspą Jabłoni.

Spojrzeli po sobie, chcąc jeden drugiego umysłem przeniknąć i wydobyć myśli na wierzch. Wreszcie ciszę przerwał Jędrzej. Zbój, wróciwszy do przytomności już jakiś czas temu, słuchał, a czując na ramieniu coraz mocniej zaciskającą się dłoń kostuchy, pękł i wyznał:

— Pan karzeł ma rację — Na dźwięk jego głosu cała trójka drgnęła zaskoczona. — Oszukałem was. Halszki nie uprowadziła wiedźma, a matka chrzestna przez nią samą wezwana, gdy wydałem niebogę na pastwę mych braci. Zmyśliłem tę ucieczkę. Inaczej nigdy byście mnie nie zabrali ze sobą i nigdy bym jej nie odnalazł. A ja ją muszę odnaleźć. Muszę błagać ją o wybaczenie. Tylko teraz już wszystko na nic... po nic...

Żmij otarł łzy brudnym rękawem i padł na wznak ze zmęczenia i gorączki. Zamyślony Renat patrzył w dal. Ludomir zaś wpierw zmierzył gniewnymi oczyma załamanego łotra, następnie złapał się oburącz za głowę.

— Nic a nic z tego nie rozumiem — lamentował. — Wyrusza biedny rycerz wyrwać pannę z łap zbója. A tu masz: zbój darowuje życie i dołącza się do wycieczki, a ten, co ci był kompanem do wódki, wyznaje, że śmierć twą planował. I wreszcie, kiedy wiesz już, biedny rycerzu, gdzie jechać i na kogo uderzyć, okazuje się, że nie ma dokąd jechać i kogo bić, bo potrzebująca u swej opiekunki się kryje. Głowa mi zaraz pęknie!

— Sam bym tego lepiej nie ujął — przytaknął kobold. — I ja zaczynam się w tym plątać. Tak jak i ty, myślałem, że służę dobrej pani i złych mi każe bić. Alem kiedy was poznał, coś zaczęło mi śmierdzieć, dlatego, zamiast wydać was na pastwę miecza żmijowego, sprawiłem, że Renat się poślizgnął, czym skórę ocalił tobie i sobie. Potem chciałem was w zamku zatrzymać i łotra na was nasłałem, kiedyście go jednak nie zabili, a ogłuszyli jeno, zrozumiałem, że źli wy nie możecie być i Gryzelda musiała się pomylić.

— Czy i Wyrocznia służy twej Pani? — zapytał Renat lepiej rozeznający się w tym wszystkim niż Ludko.

— Wyrocznia jest nieokiełznanym duchem i sam dziwię się, że tak łatwo nakłoniliście ją do wyjawienia tajemnic. Moja Pani, choć jest potężną czarodziejką, musiała nieźle się natrudzić, aby wydobyć z niej przepowiednie o rycerzu ze znakiem diabelskim, który sprowadzi śmierć do jej krainy.

Rycerz zadrżał na myśl, że mógł być on w jakiś sposób napieczętowany znakiem diabła.

— Znalazłeś przy nas taki znak?

— Znalazłem.

Ludomir otworzył usta ze zdumienia.

— Oto i on. — Kapral pogrzebał za pazuchą i wyjął różaniec, co go Wyrocznia cisnęła do strumyka.

— Dostaliśmy go od babki Halszki. Nie może być to żaden znak piekielny.

Żmij spojrzał na różaniec.

— Piekielny on czy nie, ja ten znak poznaję. To różaniec wiedźmy zwanej Czarnowłosą. — Umilkł na moment, łapiąc powietrze jak ryba. — Kiedy Halszka odeszła, zrozumiałem, że popełniłem błąd. Chciałem to jakoś naprawić. Szukałem jej wszędzie... Kiedy straciłem nadzieję, zwróciłem się do wiedźmy. Poznałem ją przed laty, gdy potrzebowałem ludzi do bandy. Czarownica nakazała mi cierpliwość... Obiecała, że przyśle kogoś z takim właśnie znakiem, a on zaprowadzi mnie wprost do lubej. Nie miałeś, Ludomirze, różańca przy sobie, kiedyśmy się spotkali. Myślałem, że polujesz na moją głowę... Gdyby nie Renat, nie dowiedziałbym się o tym nigdy.

— Wynika więc z tego — podsumował wierzchowiec — że Czarnowłosa i Sydonia to jedna i ta sama osoba. Nie wiem tylko, dlaczego babka miałaby obiecać wnuczkę zbójowi.

Zapadło chwilowe milczenie, po czym Kapral rzekł:

— Nie znam ja wprawdzie żadnej Czarnowłosej osobiście, jednak imię to przywodzi mi na myśl pewną historię, co to może nam pomóc wyjść z matni. Pozwólcie, że opowiem.

Jako że i tak nie mieli pojęcia, co robić, wszyscy chętnie przystali, nawet i pan Jędrzej, choć umierający zagryzał wargi z bólu.

— Dawno temu, na tych ziemiach żyły sobie dwie siostry. Jedna miała włosy ciemne jak bez, druga jasne jak słoma. Nie wiadomo, kim byli ich rodzice, czy w ogóle miały rodziców, czy może, jak to czasem bywa, wykiełkowały z ziarna, wykluły się z jaja, czy wyłoniły z piany morskiej. Siostry żyły w zgodzie ze sobą dopóki, dopóty nie pokłóciły się o mężczyznę — minstrela. Imienia jego nie pomnę, zresztą wcale ono nie ważne, bo kiedy chłop zrozumiał, z kim ma do czynienia, zwiał i więcej już się nie pokazał. Siostry przysięgły sobie wówczas nigdy więcej nie zadawać się z mężczyznami. Tak też właśnie było dobrych kilka lat, a być przestało, kiedy Czarnowłosa spotkała innego chłopa. Szybko się w nim zakochała i rok później powiła mu dziecko, córkę. Drwal, ów mężczyzna, nie był zadowolony z tego powodu. Spodziewał się chłopca, wygnał przeto kochankę wraz z oseskiem. Czarnowłosa przyszła z płaczem błagać siostrę o pomoc, utraciła była całą moc w wyniku złamania przysięgi i nie miała ani jak żyć, ani jak dokonać palącej zemsty. Jasnowłosa odmówiła i odeszła, tak ją żegnając: „Skoro ty nie potrafisz dochować słowa, nie dziw się, że i tobie go nie dochowano”. Wściekła Czarnowłosa poprzysięgła zemścić się na siostrze. Następnie przepełniona furią wróciła do drwala i zabiła go gołymi rękami. Nie znam się na wielkiej magii, ale w ten oto sposób moc do niej powróciła lub też, jak powiadają inni, zyskała nową.

— A cóż to ma wspólnego z Halszką? — wybuchnął sfrustrowany Ludomir.

— Otóż ma, bo moja pani ma włosy jasne jak pszenica.

— A jeśli w legendzie jest choć ziarnko prawdy — dopowiedział Renat — znaczy to, że czy tego chcemy, czy nie, wszyscy możemy być narzędziem zemsty.

Po tych słowach zamilkli, próbując w głowach wszystko sobie na spokojnie poukładać. Z otępienia wyrwał ich dopiero Żmij, który zdążył zasnąć i obudzić się. Spojrzał na nich obcym, nieobecnym wzrokiem. Zamrugał kilkukrotnie.

— Wody — wychrypiał, a gdy mu podano, pił tak łapczywie, że aż się zakrztusił.

Oddychał głęboko. Na nogę nie patrzył, ale i bez tego musiał zdawać sobie sprawę, że z raną nie jest dobrze, bo śmierdziała potwornie. Spojrzał na zalew. Słońce jeszcze widoczne zza czubków drzew malowało fale na pomarańczowo. Nagle wykrzywił pan Jędrzej twarz ze zdumienia i po dwakroć przetarł oczy, żeby pewność mieć, że go nie zwodzą.

— Znalazłem ją! — krzyknął.

— Kogo? Co?

— Wyspę. Jest tam. Na wyciągnięcie ręki. Nie widzicie jej. To mniej niż pół mili stąd. Nie potrzebujemy łódki. Możemy przepłynąć wpław. Pomóżcie mi wstać. — Nie czekając, sam spróbował, lecz bezwładna noga skutecznie mu to uniemożliwiała. — Renacie, pomóżże mi się dźwignąć. Ludomirze, tam jest wyspa i ta, której szukamy. Przysięgam, że jeśli mi ją tylko raz pozwolisz ujrzeć, nie zatrzymam cię przed tym, abyś ją matce oddał. Cholera by was!

Jako że żaden z towarzyszy nie podjął się działania, Jędrzej jął się czołgać, klnąc przy tym na czym świat stoi.

— Zwariował — stwierdził Ludko. — Myślałem, że umrze w spokoju, a tu masz.

— Nie, on ma rację. Przypomnij sobie zagadkę. — I tu Renat wyrecytował ją powtórnie.

— I co to znaczy?

— Znaczy to, że trzeba być sennym i zmęczonym.

— Śmiertelnie sennym i śmiertelnie zmęczonym — poprawił kobold.

— Tak właśnie. Mowa jest o wyspie i o orłach.

— Tu nie ma orłów.

— Ależ są — wychrypiał Żmij. — Na Ostrowie gnieżdżą się bieliki.

— No i dziś mamy równonoc — dodał Renat i poszedł pomóc Jędrzejowi wydobyć się z zarośli.

Ludomir spojrzał na Kaprala.

— Nie będziesz nas powstrzymywał? — zapytał. — Wszakże, o ile choć trochę pojąłem to, co żeś nam powiedział, tam znajduje się dom twej pani, a my idziemy nieproszeni.

Kobold uśmiechnął się.

— Idźcie z Bogiem — wyciągnął manierkę z wódką i wziął głęboki łyk. — Wierzę, że jeszcze kiedyś się spotkamy.

IX

Woda sięgała im do pasa. Półnagi Ludomir trząsł się z zimna i syczał przez zaciśnięte zęby, raz po raz spoglądając na Jędrzeja siedzącego na grzbiecie Renata.

Kasztan, początkowo tak pewny swego, pierwszy się złamał:

— Daleko jeszcze?

— Kawalątek — odparł podniecony Żmij.

Nie okłamał ich, zaraz po jego słowach, natrafił Ludomir na stały grunt. Strudzony rycerz legł na brzegu jak nieżywy i dyszał, dopóki skołatane serce nie weszło w naturalny, spokojny rytm.

Zapalili pochodnię i zanurzyli się w las gęsto porastający wyspę od południa. Wśród drzew zajaśniało mnóstwo szklistych białek i znikło, nim ktokolwiek zdążył się porządnie zdziwić.

— Nie jesteśmy tu sami — wypowiedział Ludko na głos to, o czym wszyscy pomyśleli. — Miejcie baczenie!

Wkrótce zobaczyli ścieżkę wydeptaną ludzką stopą. Utwierdzili się też w przekonaniu, że trafili we właściwe miejsce, oto bowiem ze wszystkich stron jak panny na wydaniu wdzięczyły się do nich jabłonie przyozdobione soczystymi owocami. Renat chciał nawet jeden zjeść, ale rycerz surowo mu tego zabronił.

Nie wiadomo, ile czasu minęło, kiedy las zrzedł, by po chwili całkowicie ustąpić miejsca wielkiej polanie, której centrum stanowił rozłożysty dąb.

Jako że żaden nie wiedział, gdzie szukać Halszki, ruszyli na środek, wierząc, iż jeśli coś mają znaleźć, to właśnie tam.

Nie byli nawet w połowie drogi, gdy owe połyskujące, wścibskie białka przemieniły się w ślicznotki w strojach adamowych. Ludomir położył dłoń na mieczu, widząc jednak, że kobiety trzymają się w pewnym oddaleniu i w milczeniu, z ciekawością przypatrują się kawalerom, rozluźnił się, lecz zachował czujność.

Wydawało się, że panny ich eskortują, podążając niby bachantki za Dionizosem. Ludomir odczuwał dziwny niepokój i zamiast spytać którąś z dam o drogę, patrzył na własne stopy. Renat też nie wykazał się inteligencją i rozmyślał, czy jakiej klaczy mówiącej tu nie znajdzie. Jędrzej tylko zachował rozum i on jeden wyglądał za Halszką i ją co rusz wzywał.

Po którymś zawołaniu jedna z pięknookich nimf podeszła bliżej.

— Szukacie ludzkiej kobiety? — zapytała.

— Halszki — powtórzył Jędrzej.

— To wymiarkowałam z waszego wołania — uśmiechnęła się przyjaźnie. — Mieszka o tam, w grocie. Widzicie te światła?

Nie doczekała się odpowiedzi. Jędrek natychmiast prośbą pogonił Renata, który — ku zaskoczeniu i zazdrości Ludka — ruszył bez słowa sprzeciwu. Błędny rycerz został sam. Otoczony tłumem nimf zastanawiał się, jak głupio będzie wyglądał, jeśli pobiegnie za towarzyszami. Piękności, widząc jego zakłopotanie, zaczęły chichotać i szczerzyć doń ząbki białe jak śnieg.

— Nie lękaj się — mówiły — wszak to Wyspa Błogosławionych. Wyspa Jabłoni. Jeśliś się tu zjawił, to znaczy, żeś prawy i wszelkie jej owoce są dla ciebie.

Junak otarł pot z czoła i zaczął się modlić półgłosem. Nimfy wrzasnęły przestraszone i pozatykały uszy palcami. Rycerz nie czekał i nie zastanawiał się więcej. Pobiegł, gdzie, jak mu się zdawało, widział blask pochodni.

Kiedy przybył na miejsce, Żmij leżał na ziemi i usiłował się podnieść. Spojrzał błagalnie na Ludka. Rycerz zganił się za swą dobroć, ale pomógł łotrowi wejść do groty.

Obaj panowie wstrzymali powietrze, widząc pannę i obaj oniemiali z zaskoczenia. Dziewczyna leżała na swym ubogim posłaniu w zwiewnej szacie. W momencie, gdy wtargnęli kompani, rozwarła z nagła powieki i byłaby skoczyła na równe nogi, gdyby nie pewien balast: brzuszek, okrągły jak dynia.

Wymknął się pan Jędrzej z ramion rycerza i upadł, zagryzając wargi z bólu. Spojrzał na kochankę blady i zrozpaczony. Ludomir przeciwnie: poczerwieniał i ogień w nim zapłonął dziki, i ból przeogromny zaczął serce męczyć, aż łzy pod powiekami jęły palić. Próbował to sobie tłumaczyć utarczką z gryfem i trudami przeprawy na Wyspę, lecz nijak się to miało do prawdy.

Pierwszy otrzeźwiał Żmij, zbliżył się do dziewczyny wcale nie jak zbój porywający Kaśki ze wsi i wieszający kupców na drzewach, tylko jak pies zbity kijami: wylękniony i umęczony. Nic nie powiedział, próbował, jednak za nic nie potrafił.

— Kiedy? — wychrypiał. — Kiedy się dowiedziałaś?

Halszka oddychała głęboko, wzrok miała zimny, usta blade i zaciśnięte.

— Tydzień przed tym, nim... mnie zostawiłeś.

— Dlaczego mi nie powiedziałaś?

Halszka wstała z trudem.

— Nic by to nie zmieniło. Lubisz udawać groźnego zbója, ale jesteś chłopczyk jeżdżący na patyku i wymachujący wykałaczką. Twoi ludzie o tym wiedzą, dlatego tak łatwo tobą rządzą.

Zatrząsł się pan Jędrzej na te słowa, krew mu wróciła na twarz i ręka zaswędziała. Zdarzyło się mu już nie raz postąpić niegodziwie z kobietą, nigdy jednak z Halszką. Ludko położył dłoń na rękojeści miecza.

— Pomyliłam się co do ciebie — wyznała dziewczyna. — Myślałam, że tak jak mi obiecałeś, zmienisz się. Głupstwem to było. Mogłam być wójtową lub służyć Bogu i żyć w zgodzie z matką.

A zostałam żoną łotra.

Złapała się nagle za głowę i upadłaby, gdyby jej Ludko nie przytrzymał. Dziewczyna dopiero teraz go zauważyła.

— Dziękuję, rycerzu — powiedziała, to czerwieniejąc, to blednąc na przemian. — Dziwna rzecz się stała. Na tę wyspę żaden łotr nie ma wstępu. Jak więc ty się tu znalazłeś?

Żmij nie odpowiedział, bo i sam nie wiedział, a i czasu nie było, aby się zastanowić, bo dalszą rozmowę zakłócił im krzyk Renata:

— Do broni! Do broni!

Wybiegł Ludomir z groty i ujrzał zbójów żmijowych: jeden po drugim wyłaniali się z lasu. Spłoszone nimfy rozbiegły się na cztery strony świata. Niektóre z nich łotry dopadli i te poprzemieniały się w łanie, ptaki, wodę i drzewa wszelkiego rodzaju. Żywej żadnej nie złapali i dobrze, strach pomyśleć, do czego by wówczas doszło.

Wrócił junak wściekły do środka i palcem wymierzył w Jędrzeja.

— Przybyli twoi rycerze.

Żmij zbladł. Pokręcił głową.

— Przysięgam — wyjąkał. — Nic o tym nie wiem.

Nie chciał mu Ludko wierzyć, ale taka szczerość biła od Jędrzeja, iż wyjścia nie miał.

— Nie dasz im rady sam — zauważył Żmij.

Na te słowa Halszka dopiero teraz zauważyła opatrunek na nodze Jędrzeja, który wcześniej za część ubioru brała, a jego niemoc — za skutki spotkania.

— Na Piwną! — wykrzyknęła. — Twoja noga! Co z nią? Jak do tego doszło?

— Nie czas na to — odparł, choć miło mu się zrobiło z tego powodu. — Pomóż mi wstać, rycerzu. Porozmawiam z nimi.

X

— Drugi raz! — zakrzyknął idący na czele zbój z toporkiem w garści. — Drugi raz nas zdradziłeś, panie Jędrzeju. Drugi raz swych kompanów wiernych jak psy opuściłeś dla tej dziewki nieszczęsnej. Raz ci wybaczyliśmy. Mówiliśmy, przeboleje, przyjdzie wiosna, znów zaczną się harce. A tu zima tuż-tuż, a nasz dowódca kochany zwiał, i to z więźniem.

— Raz przebaczyliśmy — rzekł drugi z rohatyną. — Miłość nasza jednak ma granice. Kiedyś to pan nas przyjął pod skrzydła i nauczył, czym jest życie. Dziś pora spłacić dług. Dziś my panu kochanemu pomożemy i raz na zawsze rozwiążemy problem.

— Nie przeszkadzajcie nam tedy!

Wystąpił Jędrzej do przodu oparty na ramieniu Ludka.

— Nie ma mowy! Nie pozwolę tknąć dziewczyny.

— Nie bądźcie głupi — błagali zbóje. — Bo wonczas nic innego nam nie pozostanie, jak ukarać was za zdradę.

Żmij spuścił głowę, przed oczami mu się ćmiło.

— Odejdźcie! — uniósł głos, zebrawszy siły. — Proszę was jako herszt. Dość mam takiego życia. Odejdźcie, choćby przez wzgląd na to cośmy razem przeszli.

Ludomir, widząc, że nic łotrów nie przekona, puścił Żmija i wskoczył na koń. Nie było mu jednak dane poszatkować zbójów, bo oto z groty dziewka nieszczęsna wyszła, dźwigając pod pachą jakoweś pakuły.

— Mówiła matka chrzestna: „Szyj, drogie dziecko”, tedy szyłam. Mówiła: „Nie pytaj o nic i tak nie zrozumiesz”, tedy nie pytałam, myśląc, że dla synka będzie. Lecz i mówiła: „Zrozumiesz, kiedy zobaczysz” i tu się nie pomyliła kochana matula. Zrozumiałam, choć sama nie wiem co. — I wpadła pomiędzy zwaśnione bieguny. Osłupieli wszyscy.

— To dla was — powiedziała, bez cienia lęku podchodząc i wręczając każdemu zbójowi pakunek. — Ja zapomniałam, lecz przecież Jędrek opowiadał, że wyście są przeklęci przez wiedźmę, że wyście nie ludzie...

— A łabędzie — dokończył Renat, widząc, jak pierwszy z łotrów koszulę nałożywszy, przemienia się w ślicznego, białego ptaka.

Nie minęło wiele czasu, a miast sześciu watażków sześć łabędzi wesoło popiskiwało, wyrażając wdzięczność pannie Halszce, że swą ciężką pracą zdjęła z nich klątwę.

XI

Nie był to koniec kłopotów i najgorsze dopiero nadchodziło. Ledwo łabędzie odfrunęły, gdy piorun uderzył o ziemię, wszystkich oślepiając i napędzając strachu co niemiara.

W miejscu, gdzie uderzył, stała niebywale piękna białogłowa. Płeć miała jasną, oczy zielone jak majowa trawa, włosy gęste i czarne jak bez. Wiedźma niedługo pozostała ładną, jeno spojrzała na Halszkę, a jej młodość i uroda zgasły jak świeca.

— Babcia! — krzyknęła Halszka.

— Ja jestem — odparła Sydonia skrzekliwym głosem. — Tyś to, niebogo, pomogła tym nieszczęśliwym ptaszkom? Chodź do mnie, niech no cię nagrodzę, drogie dziecko.

Halszka postąpiła krok naprzód. Wprawdzie coś mówiło jej: "Nie rób tego! Nie zbliżaj się! Nie podchodź, głupia!", jednak tak długo nie widziała żadnej znajomej i kochanej twarzy, że zatraciła rozsądek.

— Nie gniewasz się na mnie za to, że byłam nieposłuszna? Że was oszukałam i uciekłam?

— Nie, dziecko. Przynajmniej czegoś się nauczyłaś. Wiesz teraz, że nie należy ufać mężczyznom.

Na te słowa pan Jędrzej cudem wstał z ziemi i zagrodził dalszą drogę dziewczynie.

— Nie słuchaj jej! Ona kłamie. To wiedźma. To ona mnie raniła.

Ona nasłała stwora. Widziałem jej gębę w jego oczach.

— To nie może być prawdą! — wykrzyknęła Halszka.

— Nie? Przecież przed chwilą spadła z nieba.

— Pani Gryzelda też tak potrafi. A jest moją matką chrzestną.

Na te słowa niebo rozdarło się po raz wtóry i o ziemię rąbnęła druga błyskawica. Z dymu i kurzu wyłoniła się jasnowłosa kobieta o oczach niebieskich jak chabry.

— Tak oto jesteśmy w komplecie — powiedziała Gryzelda. — Najwyższy czas dokończyć sprawy między nami.

Sydonia skrzywiła usta.

— Witaj, siostro, dawno się nie widziałyśmy. Czas powitać cię, jak należy. — Wyciągnęła szponiaste dłonie i uderzyła siostrę podmuchem wiatru; ta z hukiem wyrżnęła o ziemię. — Myślałaś, że przybędę słaba i bezbronna. Myślałaś, że jakiś głupi dzieciak jest w stanie odebrać mi potęgę.

Uderzyła powtórnie. Uniosła siostrę wysoko nad ziemię i cisnęła nią o podłoże jak szmacianą lalką. Halszka wyrwała się Jędrzejowi.

— Przestań, babciu! — zawołała. — Pani Gryzelda jest dobra.

Ocaliła mi życie.

— Nie, wnusiu. Ona po prostu chciała odebrać mi moje!

Sydonia zacisnęła niewidzialną dłoń na gardle Gryzeldy i ścisnęła. Halszka krzyknęła i weszła pomiędzy walczące siostry. Matka chrzestna nie potrzebowała większej pomocy. Natychmiast wyswobodziła się z mocy Czarnowłosej i odwdzięczyła pięknym za nadobne. Dziewczyna wrzasnęła, widząc, jak babci wyłażą na wierzch oczy.

— Odsuń się, córko — rozkazała Jasnowłosa. — A ty, zbóju, przydaj się na coś i chwyć za żelazo. Spełnij mą wolę, a może wybaczę ci to, żeś zbezcześcił moją wyspę i pozwolę żyć.

Jędrzej aż się zatrząsł z bólu, kiedy dźwignął się powtórnie na nogi i ruszył w stronę Sydonii z połyskującym sztyletem.

Tymczasem Czarnowłosa przemogła czary siostry i przemówiła do Ludomira, który siedział na Renacie z obnażonym mieczem i gdyby tylko — na Boga! — mógł, to porąbałby wszystkich, a wpierw siebie.

— Rycerzu, uwolnij mnie! Spełnię wszystko, czego sobie zażyczysz. Dam ci wszystko, czego pragniesz! Bez wyjątków!

Pan z Bielczy był pewien, że wiedźma wie dokładnie, co chodzi mu po głowie. Spojrzał z utęsknieniem na Halszkę i jej pękaty brzuch. Spojrzał na wymęczoną panią Gryzeldę pogrążoną w niewidzialnej walce z siostrą i spojrzał na Jędrzeja, który zatrzymał się w przestrachu.

— Ludomirze — powiedział błagalnie. — Zawarliśmy układ.

Uczuł rycerz ból w sercu wielki, bo prosty był z niego człowiek, a niełatwe wybory musiał podejmować. W życiu jedną kierował się zasadą: nic dla siebie, wszystko na chwałę Boga. Dzięki temu zawsze wiedział, co należy uczynić, choć nie raz nie tylko jeden organ się przeciwko temu buntował. Ażeby uciec przed konsekwencjami powziętego postanowienia porzucił Ludko życie normalne i oddał się tułaczce.

Tak i teraz Ludko wiedział, co robić. Pognał Renata. Konik pewny decyzji junaka skierował się na wiedźmę, która nie spuszczając rycerza z oczu, uśmiechnęła się tryumfująco. A zaprawdę miała z czego, bo choć Renat gnał prosto na nią, to miecz Ludko tak trzymał, jakby głowę zamierzał ściąć Żmijowi.

Zbój również to zauważył i bezsilny, ledwo żywy spuścił łepetynę, czekając na śmiertelny, karzący cios. Z pewnością zasłużony.

Wszystko już zdawało się przesądzone, gdy Ludko zbliżywszy się na odległość miecza, nagle zmienił zamiar — a może wszystko to było tylko aby zmylić wiedźmę? — i zamiast Jędrkowi, jej wraził szpikulec między żebra.

Westchnął z ulgą Renat, który, lubo nic nie widział, czuł każdy ruch przyjaciela i zgadywał, co się w nim działo, i wiedział, że może tylko dzięki swemu zachowaniu ocalił rycerza od katastrofy.

Wiedźma krzyknęła zdumiona i w tymże samym momencie zakrzyczała Halszka.

XII

Świt zalał ich niespodziewanie.

Halszka i Sydonia leżały w bólach. Jasnowłosa krzyknęła coś w nieznanym języku i na polanie zaroiło się od nimf. Dwie z nich od razu pobiegły po gorącą wodę i pieluszki, reszta zajęła się rodzącą.

Gryzelda skierowała się ku siostrze.

Wiedźma zastygłym wzrokiem patrzyła w niebo, żyła jeszcze, choć narastające krzyki wnuczki świadczyły o nieuchronnie nadciągającym końcu.

— Nie tego chciałam — powiedziała pani wyspy, klęknąwszy przy siostrze. — Mogłyśmy żyć wiecznie i w szczęśliwości. Niczego nigdy by nam nie brakło. Nikt nie psułby nam krwi. Gdybyś tylko nie była taka nierozsądna. Gdybyś potrafiła bardziej nad sobą panować. Gdybyś...

Wiedźma zwróciła swe ongiś piękne oblicze na Gryzeldę, przyglądała jej się długo i badawczo, następnie wychrypiała przez ściśnięte gardło:

— Głupiutka siostrzyczka — po czym drżące powieki opadły jak wieka trumien.

W tym samym momencie rozległ się płacz dziecka. Jędrzej był przy Halszce i pierwszy przywitał córkę na świecie. Przycisnął niemowlę do serca i upadł na kolana obok żony; jego piersią wstrząsnął śmiech zmieszany z płaczem.

Ludomir odwrócił wzrok, miał zamiar odjechać niezauważony i tak by pewnie się stało, gdyby nie Żmij, który, oddawszy dziecię nimfom, podbiegł do rycerza i głowę pokornie zwiesił.

— Mam dług do spłacenia — rzekł.

— Daj pan spokój — odparł Ludomir — i wracaj do dziecka.

Jędrzej rzucił się do nóg rycerzowi i obiecał dozgonną wdzięczność. Potem podziękował Renatowi.

— Co z twoją nogą? — zapytał Ludko, przyglądając się zbójowi.

— A to rzecz dziwna. Po tym jakeście uczynili to, coście uczynili, ból i rana zniknęły, jak ręką odjął. — Pan Jędrzej stał przez chwilę, drobiąc w miejscu. — Gdzie się teraz wybieracie? Może zaprosiłbym was na zamek? Poznalibyście go nieco lepiej i od innej strony.

Nim Ludko zdążył odpowiedzieć, do rozmowy wtrąciła się Gryzelda:

— Obawiam się, że to nie będzie możliwe.

— Czemuż to? — jęknął Żmij.

— Od teraz należysz do Wyspy Jabłoni. Jeśli ją opuścisz, zginiesz ostatecznie.

— Czy i Halszka nie może odejść?

— Jak dobrze pamiętasz, zabrałam chrześnicę na jej własną prośbę. Od tamtej pory i ona należy do wyspy. Co się zaś tyczy dziecka — ubiegła następne pytanie Gryzelda. — Dziewczynka nie powinna tu zostać. Może się to źle dla niej skończyć.

Jędrzej posmutniał.

— Nie ma innego wyjścia?

— Nie ma.

— Co ja powiem żonie? — Złapał się za głowę. — Co teraz z dzieckiem?

— Zawiozę je do matki Halszki — zaproponował Ludko. — I tak muszę tam zawitać.

Zgodził się na to Jędrek i blady poszedł zanieść smutną nowinę lubej.

— Pani Gryzeldo — zwrócił Renat uwagę czarodziejki. — Jedna rzecz mi nie daje spokoju. Czy mógłbym prosić o odpowiedź?

— Proś. Ty jeden zasłużyłeś na uprzejmość.

Zarżał wierzchowiec i onieśmielony rzekł:

— Dlaczego twej siostrze tak zależało na Halszce?

— Chciała dostać dziecko — odparła powoli Gryzelda. — Prawa czarownic są stare jak ziemia. Jest starucha, jest matka i jest dziewica. Najprościej rzecz ujmując, kiedy dziewica zostaje matką, starucha staje się trupem. Sydonia nie chciała do tego dopuścić. Pozbyła się wszystkich wnuczek, oprócz tej, za którą się wstawiłam.

Renat skinął głową w podzięce, a pani Gryzelda odpowiedziała mu uśmiechem, po czym zwróciła się do obu:

— Jeśli przypadkiem spotkacie pewnego karzełka, przekażcie mu, aby nie pił tyle, bo mam z nim do pomówienia.

Dzień jeszcze spędzili na Wyspie Jabłoni, a potem opuścili ją na zawsze.

XIII

Dwudziestego piątego września, po dziesięciu dniach od wyjazdu, zajechali przed gospodę. Zdumieli się bardzo, widząc, że gospoda „Pod Ospałą Owieczką” świeci pustkami. Bezskutecznie pukał Ludko we drzwi i nawoływał karczmarki. Wreszcie udali się na tyły, do przybudówki. Tam też znaleźli Dorotę, samotnie pijącą piwo.

— Wróciliście — zerwała się z krzesła Dorota. — Gdzie moje dziecko? Gdzie Halszka? Znaleźliście ją? Żyje? Nie ma jej z wami. A więc umarła. Mówcie. Im szybciej, tym lepiej, bo nic już moich smutków nie pogłębi, odkąd jeszcze matkę straciłam. A wszystko wskazywało, że zdrowieje...

Ludko patrzył cały czas karczmarce prosto w oczy i nawet powieką nie mrugnął, kiedy padły okrutne słowa.

— Znaleźliśmy ją i mamy coś jeszcze. — Przekazał zawiniątko Dorocie. — To twoja wnuczka. Na imię jej Zelinda.

Na dźwięk swego imienia mała otwarła błękitne oczka i spojrzała z taką miłością na babcię, że tej łzy ciurkiem spłynęły po policzkach. Dorota od razu odebrała wnuczkę z rąk Ludomira, a gdy Zelinda prawie natychmiast usnęła jej w ramionach, kazała wszystko szczerze wyznać, jak księdzu na spowiedzi.

Ludko kłamać wciąż nie potrafił, nie chciał jednak oczerniać Sydonii w oczach córki. Gdy więc przyszło opowiedzieć najgorsze, wyręczył go Renat, zręcznie nie dopowiadając bolesnej prawdy. Po nim znów głos zabrał rycerz i zakończył opowieść tymi słowy:

— Wyspa Jabłoni to dziwne i niebezpieczne miejsce. Idąc tam, miałem wrażenie, że już nigdy nie ujrzę świata bożego, że to koniec tak jak i tamta kraina jest końcem. Mimo wszystko powróciłem. Tak tedy i wy nie traćcie nadziei, że jeszcze kiedyś spotkacie córkę.

W ten sposób zakończył Ludko relację z przygody, a że złe wspomnienia doń wracały, gdy patrzył na Zelindę, chciał jak najszybciej wyruszyć. Wprawdzie oferowano mu nocleg i wieczerzę, i wszystko, czego by nie zapragnął, lecz odmówił. Jedno tylko przyjął na drogę: antałek słodowskiego.

— Dokąd teraz ruszamy? — zapytał Ludko, częstując się piwem, choć jeszcze nie tak dawno obiecywał, że gorzałki więcej nie tknie. — Dokąd kopyta poniosą! — zarżał Renat i ruszył, zostawiając za sobą tumany kurzu.

Stusłówka

PROZA

Małgorzata Lewandowska

Autor o sobie: Zakochana w Słowiańszczyźnie od ponad piętnastu lat. Tworzy wiersze, krótkie formy literackie oraz grafiki. Ilustrowała między innymi „Idź i czekaj mrozów” M. Krajewskiej i „Drzewo wspomnień” M. Lewandowskiej. Nie straszne są jej jednak także astrofizyczne kolorowanki, koty Czarownicy czy łowcy w Zasnem.

Zapomniana wersja wydarzeń

Chochliki lubiły dobrze namieszać, ale nigdy, klęły się uderzając w małe piersi, nie planowały czegoś takiego! Wszystko wzięło się stąd, że Mieszko notorycznie zapominał dzielić się z nimi strawą. A przecież każdy wiedział, że głodny chochlik — to wredny chochlik. Oczywista oczywistość nie wymagała tłumaczenia — jeżeli rzeczywistość zaczynała cię przerastać złośliwością przedmiotów martwych, należało nakarmić duszki. Ale nie, chłopak wydawał się oporny na ten związek jedzeniowo–zdarzeniowy i niewinne, w swoim mniemaniu, istoty musiały mu ciągle w niewybredny sposób przypominać o powinnościach.W efekcie, nękany od lat przyszły władca Polan, po objęciu tronu postanowił na wieki ukrócić poczynania chochlików i... zmienił religię.

Małgorzata Lewandowska

Coś za coś

Najpierw ubrali ją odświętne. Potem, przeklinając jej imię, wbijali w nią szpilki oraz zaostrzone patyki. Później, śpiewając radośnie, polali ją czymś śmierdzącym i podpalili, by za chwilę wrzucić zajęte ogniem ciało do wzburzonej rzeki.

Porwana nurtem płynęła i płynęła. Lecz, mimo że nadpalone ubranie nasiąkało lodowatą wodą, jej brzuch oraz twarz nadal płonęły nie dając ukojenia. Obijała się o kamienie i gałęzie, które raniły ją boleśnie, rozrywały na kawałki...

Wykończona, nie miała już siły walczyć. Rozpadła się, słysząc weselących się ludzi. Tylko jedno dziecko uroniło nad nią łzę.

Tymczasem, wraz z ostatnim oddechem Marzanny, wyczekiwana Wiosna obudziła się ze snu.

Nagle dotąd rozedrgana maszyneria ucichła. Statek wydawał się przez długie sekundy zawieszony w próżni. Zniknęły z pola widzenia towarzyszące mu jednostki. Zapadła ciemność. Niebawem rozświetliły ją szybkie błyski sprawiające wrażenie przelatujących z ogromną prędkością klatek dziwnego filmu. Nagłe wstrząsy spowodowały gwałtowny bulgot idący spod podłogi. Płyn wypełniający wnętrze sterowni zdawał się rosnąć, zwiększać objętość.

Okrętem zarzuciło. Doznał nowych wstrząsów. Wtem wpadł w ostre, przenikające wodę promienie słońca.

– Cała wstecz – ryknął do maszynowni przerażony kapitan. – Biegi na luz. Włączyć łopatki prawej burty! Odciąż środek. Maszyny start. I znów cała wstecz. Powoli miarkuj! – ryczał do załogi oficer mostkowy. W ostatniej chwili odbili od wyostrzających się z przodu grzebieni skalnych idących w tysiące podwodnych szczytów. Zdawało się, że sprzyja im szczęście, bo powstrzymali opad na czas. O włos uniknęli następnego zderzenia.

– Uruchomić łopatki! Silnik wstecz! – dowodził kapitan. – Daj trochę sterem w lewo. Zawróć zgrabnie! Trzeba dać znak reszcie. Gdzie do cholery podziali się kapitanowie Renic i Masters na Xivio i Pantuarze?

Nikt nie odpowiedział. Los pozostałych był im w tym momencie obojętny.

Okręt ciężko zwrócił się przez rufę na wschód. Wypatrywali nerwowo nadchodzących pozostałych łodzi podwodnych, ale nic nie wskazywało, żeby którakolwiek miała się pojawić w polu optycznego celownika.

– Co jest? – z niepokojem pytał Von Settler.

Profesor Molier pogładził rozwianą w wodnych prądach brodę.

– Niechybnie zgubił pan swoich ludzi.

– Co ma pan na myśli? – Kapitan wciąż wypatrywał w wielkim oknie jakiegokolwiek śladu lamp pozycyjnych.

– Być może pańscy Akronidzi zainstalowali w przejściach jakieś liczniki ograniczenia masy. Przecież cokolwiek mogłoby tu wleźć, przejść lub nie i zaczopować otwór na dobry milion lat – wyjaśnił uczony. – Zapewne była im znana zasada aptekarskiej wagi?

– Jak to? Mieliby ograniczać przenoszone masy? Myśli pan, że odrzuciła pozostałe okręty jakaś niewidzialna bariera?

Widać było po profesorze, że odzyskuje humor. Tym bardziej że Godard i oficerowie wyglądali na coraz bardziej speszonych, a w nowej sytuacji wyraźnie zdezorientowanych.

– Raczej sądzę, że doskonale wyważony strumień Necrolotum poniósł je wszystkie do diabła – zaśmiał się w odpowiedzi Ocearus – bo nie przypuszcza pan chyba odnaleźć tutaj fantomowej wyspy Crockera Niech pan sobie wyobrazi, iż dryfują teraz pana łodzie w innych nieznanych światach, a kapitanowie są wściekli, że nie pamiętają drogi do domu. Z nienawiścią myślą o panu, który ich porzuciłeś na drodze bez wyjścia. Już widywałem takie chojrackie jednostki Obcych, którzy przybywszy w trujące wody, udusili się z braku tlenu.

– Kpi pan sobie?

– Nie, bynajmniej. Już widzę z daleka to ostre, błękitnawe światło pochodzące z obcego nieba. Czyżby to nie były ziemskie wody arktyczne? Czyżby słońce tego sytemu było niebieskim olbrzymem?

Kapitan przyglądał się przez chwilę widokowi za oknem, a że bardziej niż fakty dotknęła go profesorska mina, rąbnął z całej siły pięścią w stół.

Von Settler zarządził natychmiastowe wynurzenie, co zważając na okoliczności było decyzją szczególnie niebezpieczną. Pomimo oporów grona oficerskiego zwodowano niewielki ponton z wyposażeniem do analizy atmosferycznej. Nie czekano zbyt długo. Już zapanowała gorączka. Wciągnięto aparaturę w tempie ekspresowym. Wyniki wskazywały, iż w swej kompozycji powietrze atmosferyczne posiada sporę domieszkę tlenu. Natomiast pozostałe gazy sprawiały wrażenie neutralnych. Ale czy aby na pewno analizy potwierdzała rzeczywistość?

– Nie chce pan chyba ryzykować oddychania w tych okolicznościach? Atramentowe słońce może być trujące promieniotwórczo. Może wybijać elektrony z ich orbit. Czynić oddychanie piekielnym. A co jeśli planeta nie posiada ochrony płaszcza magnetosfery, który pozwoliłby na zneutralizowanie uderzeń wysokoenergetycznych korpuskuł? – ze śmiechem wyraził swe obawy profesor. – Owszem, jest w kompozycji powietrznej obecny tlen. To dobrze i źle zarazem. Bo po przybliżonej wielkości czterdziestu ośmiu procent mamy podstawy sądzić, iż powstał w procesie bujnych i dynamicznych reakcji wytrącania go z węgla lub wapnia. Utrzymanie balansu tak kruchego jest zadaniem nad wyraz nieprawdopodobnym. Tlen bowiem silnie wchodzi w reakcje i szybko łączy się na powrót ze środowiskiem, wyzwalając przy okazji potworne ciepło. Pożary muszą tu szaleć trudne do wyobrażenia. A oddychanie może okazać się wręcz bolesne. Wahania procentowe są jednak normą. Nawet w geologicznej historii Ziemi na przeciągu ostatnich pięciuset czterdziestu milionów lat procent ten nie był stały. Wzrastał i katastroficznie malał, a towarzyszyły mu kryzysy w życiu biologicznym lub ekstremalne zlodowacenia. Zbadano kiedyś wulkaniczne skały, które potrafiły na eony uwięzić maleńkie bąble powietrza kambryjskiego w stygnącej lawie. Odnotowano spore różnice i wartość ta wahała się pomiędzy dziesięcioma a trzydziestoma procentami.

– A pan, panie Godard, co pan może doradzić? – zwrócił się kapitan do drugiego naukowca.

– Z pewnością nie jesteśmy na Ziemi ani na żadnej planecie naszego układu planetarnego. Obserwowana gwiazda jest zbyt duża, nawet przyjmując, iż znajdujemy się na orbicie dalszej niż umowna jednostka astronomiczna. Zdaje się, że planeta krąży na miejscu naszego Urana i rok równy tu jest stu sześćdziesięciu latom ziemskim.

– Po czym pan to wynosi?

– Po ogromie średnicy tutejszej gwiazdy centralnej. Niebieski olbrzym[1] zdaje się przerastać nasze żółte Słońce jak dziesięć tysięcy do jednego.

– Nie możemy znajdować się po prostu bliżej powierzchni gwiazdy.

– Niech pan nie będzie śmieszny – skrzywił się Ocearus.

Tymczasem Godard perorował:

– Procesy, o których mówimy, i kolor gwiazdy sugeruje potężną masę, przewyższającą masę naszego Słońca być może o setki rzędów wielkości. Procentowa zawartość tlenowej atmosfery planetarnej być może jest zdolna przeciwdziałać szkodliwemu promieniowaniu, wytwarzając ozonową warstwę ochronną o niespotykanej wręcz na Ziemi grubości. Odczuwam też pewien opór podczas zwykłego ruchu pływającego.

– Cóż to może znaczyć?

– A nie domyśla się pan? Zaintrygowany zjawiskiem, zaraz po wynurzeniu w oceanie tego świata udałem się na personalną wagę w kajucie medycznej. I co odkryłem? Ciężar mojego ciała w nowym polu grawitacyjnym wzrósł o więcej niż trzydzieści procent.

– Czyżby miał pan na myśli pańską wagę ganimedową?

– Nie, ziemską. Mamy więc do czynienia z planetą o łącznej masie równej Ziemi i Marsowi, a to implikuje grubszą warstwę atmosferyczną, niesłychane, może wielowarstwowe skomplikowanie pogody i być może pewne problemy w formowaniu się właściwej perspiracji. Spodziewam się gwałtownych zmian synoptycznych w pasie nabrzeża i istnienia w głębi lądów potężnych obszarów pustynnych.

– I to wszystko wywiódł pan z tak minimalnej bazy danych?

Naukowiec potwierdził ruchem głowy i uśmiechnął się słabo do profesora.

– Zgadzam się z doktorem Godardem – wtrącił Ocearus Molier. – Trzeba z całą mocą podkreślić, iż te różnice nie pozwolą nam na szybką aklimatyzację. Na długie tysiąclecia pozostaniemy tu kalekami. Człowiek jest związkiem symbiontów, to jest organizmów, które stale przybywają z zewnątrz, aby wziąć udział w jego procesach życiowych. Co przyniesie obcoplanetarna mikroflora i fauna? Krótki wdech może kosztować nas tu życie. Śmiertelną infekcję może spowodować nawet łyk skażonej wody. Sugerowałbym raczej pozostawienie ganimedowego płaszcza wodnego wewnątrz pokładów i niedaleką eksplorację wizualną. Wkrótce możemy nie być w stanie odnaleźć punktu zwrotnego.

– Straszy nas pan? Przecież już udowodniono, iż wszystkie te oceany łączą się w wielką galaktyczną całość. Stąd nasze życie jest możliwe na księżycach Jowisza i nie różni się wielce w formie. Dowodzą tego europejskie prace z dziedziny symbiontologii mikrobiologicznej. Układ immunologiczny musi pozostać wydolnym na każdej planecie, czy znajdzie się ona w naszej Galaktyce, czy w innej.

Profesor, nie dowierzając jawnej ignorancji, tylko pokiwał głową.

– Ostrzegam pana. Punkt Necrolotum zdaje się nie być tu związany z żadną konkretną lokalizacją. Prąd po prostu wmieszał się tu, jakby biegł znikąd. Zostaliśmy wyrzuceni na mieliznę jakiegoś przypadkowego świata.

– Z tym akurat się zgadzam – rzucił Godard. – Znaleźliśmy się w sytuacji niebezpiecznej, mogącej zakończyć się permanentnym zbłądzeniem.

Kapitan zdawał się zastanawiać.

– Dobrze, wystarczy mi waszych rad. Proponuję tu wytrzymać dobę i w porze nocnej sporządzić mapy gwiezdne. Spróbujemy zlokalizować to miejsce, bo być może nigdy więcej stopa ludzka nie trafi do tej destynacji. Moja decyzja podyktowana jest również troską o trzy podążające za mną łodzie. Co będzie, gdy zbłądzone jednak tu przybędą?

– Najrozsądniejszym wyjściem dla ich kapitanów będzie udanie się prądem wstecznym. Co jak co, ale bardzo sprawnie przesyła on obiekt do punktu nadawczego – uznał profesor.

Należało podziwiać kapitana za takie postawienie sprawy. Mimo swych oczywistych wad miał silny charakter i solidne motywacje. Pan Molier żałował, że nigdy nie udało się go przekonać co do wizji odosobnionych prądów rozwoju ludzkości.

*****

Niemal całkowicie wynurzony statek kołysała lekka bryza. Od dziesięciu godzin nic nie zapowiadało tu nadejścia nocy. Horyzont mocno pociemniał, ale spokojnie można było obwinić za to zbierające się tam chmury.

– Echosonda zidentyfikowała zbliżające się rafy, kapitanie – oznajmił oficer pokładowy. – Najwyraźniej idziemy z silnym prądem oceanicznym w kierunku północnowschodnim.

– Błękitne słońce przesunęło się na niebie o zaledwie dziesięć stopni. Może w ogóle nie zajdzie? – zaniepokoił się Godard.

– Podejrzewa pan obrót synchroniczny?

– Jak najbardziej odpowiadałaby mi podobna konkluzja. Jednakże przeczy temu niewielka zmiana kątowa. Raczej podejrzewam leniwy obrót i gigantyczny obwód planetarny. Być może nasza mineralna dieta nie pozwala nam odczuć realnej wartości naszej masy. Pamięta pan naszą obojętność wobec wzrostu ciśnienia słupa oceanicznej wody? Winien był nas rozgnieść na miazgę. – Zaadresował ostatnią uwagę w kierunku Ocearusa. Ten uśmiechnął się enigmatycznie i potwierdził skinieniem głowy.

– Zawracamy – zadecydował kapitan.

– Ziemia! Ziemia! Wyłania się przed nami ląd na horyzoncie – zaanonsował rozentuzjazmowany oficer pokładowy

Trudno było wszystkim powstrzymać ciekawość. Oto przybyli do świata, którego najprawdopodobniej nikt nigdy nie będzie w stanie zlokalizować. Ten jedyny raz człowiek mógł postawić tu stopę. Ten raz odetchnąć powietrzem bogatym w rozliczne korzenne wonie i urzeczony urokiem roślinności, nie musiał zmuszać się do powrotu w podwodne światy.

– Zarządzam podjęcie radykalnych środków ostrożności, to jest zmianę warty co pół godziny i pełne uzbrojenie – zwrócił się kapitan do załogi. – Na pokładzie zewnętrznym pozostaną wszyscy ubrani we właściwe kombinezony z zaopatrzeniem tlenowym. Resztę poproszę do iluminatorów. Nie będziecie nam w chwili obecnej potrzebni. Zarządzam dla pozostałych czas wolny od zajęć. Jego słowa powitane zostały z radością i poklaskiem.

– Nie zamierza pan chyba zachęcić jakiejś garstki śmiałków do pozostania?

Kapitan spojrzał ostro na profesora. Powstrzymał jednak atak gniewu.

– Otrzymałem właśnie sugestię, iż niewielka grupa ochotników chciałaby podjąć się funkcji kolonizatorskiej. Przyznam, że pomysł to szalony, ale świat wygląda na piękny i w swej zbalansowanej postaci spokojny. Zainteresowani otrzymają beczki z nasionami, sprzęt rolniczy, broń i niewielkie maszyny, które zabrane z Ziemi przez pańskiego brata są nam całkowicie zbyteczne. Wszystko to, co nam w podwodnym świecie już się nie przyda, przejdzie na ich własność.

– Immanuel zebrał to wszystko?

– Wiesz pan, że mam tego pełną jedną ładownię? Poza tym zapanowało pośród części załogi zmęczenie. Dieta mineralna jest skrajnie uciążliwa. Przebywanie z rybami tylko niektórym sprawia przyjemność. Bierze górę instynkt, a ten ciągnie nas do życia lądowego, jakby działało kołowrotem. Niektórzy ludzie nie wytrzymują parcia cieczy. Wybiorą wszystko, byleby dalej już nie nurkować. – Zwrócił się do nadchodzących wybrańców w kombinezonach: – Kto składa oficjalną prośbę o zezwolenie kolonizacyjne?

Odezwało się kilka głosów, a że kompania spodobała się Molierowi, sam też podniósł rękę.

– Gdzie się pan pcha? – warknął w jego stronę kapitan.

– Po prostu się mnie pan w kulturalny sposób pozbędzie – zasugerował profesor.

– Nie ma takiej opcji. Popłynie pan z nami. Poda mi pan lokalizację wyspy fantomowej na Oceanie Południowym, a następnie dopomoże w zbudowaniu systemu kontrolującego ten chaos. Potem może pozwolę panu odejść.

– Widzi pan, ja nigdy się nie zgodzę, aby ktokolwiek z ziemskiej tłuszczy dołączył do kolonizatorów Ganimedesa lub Europy. Ta garstka obecnych w dalekim kosmosie wybrańców ma wreszcie szansę coś w naszej historii zmienić. Uzyskaliśmy od losu jedną szansę na milion, aby zbudować społeczeństwo w pełni zaaklimatyzowane, jednorodne i zjednoczone z otaczającym je środowiskiem. Wróciliśmy do korzeni, ale jakże bardziej ubogaceni złym, lądowym doświadczeniem. Nowe pokolenia już nigdy więcej nie pogardzą otoczeniem, nie staną się fałszywie wywyższone i niemal obce naturze. Ziemskie pomylone, obcojęzyczne towarzystwo ma to do siebie, że jest od kołyski zatrute i tą zarazą nas, i wszystkich innych obecnych w tych przeczystych oceanach zbruka i w końcu unicestwi w bratobójczych wojnach.

– A więc nie pomoże pan?

– Choćby miał mnie pan zabić, nie. I jeszcze coś… Zrobię wszystko, żeby za śmierć mych przyjaciół poniósł pan najwyższą karę.

Profesora Godarda z braku odpowiedniej kadry postawiono za sterami. Drugi oficer trzymał oko na Molierze, któremu poruczono sporządzenie szybkiej mapy z danych uzyskanych przez wypuszczoną sondę balonową. Kapitan Von Settler widać obawiał się, iż staruszkowi może przyjść do głowy najbardziej szalony pomysł. A nic gorszego nie mogło się przydarzyć niż kolonia pod obcą gwiazdą wiedziona jego ręką.

Przedstawione zamazane fotografie stanowiły wyzwanie nawet dla największego specjalisty. Znajdowały się w fatalnym stanie. Żeby cokolwiek odczytać, należało posłużyć się zestawem specjalnych lup micron 2000. Pan Ocearus z radością podjął się wyzwania. Tymczasem Godard rozpoczął skomplikowane lawirowanie pomiędzy rafami. Wkrótce dobił do nabrzeża i zarządził rzucenie kotwicy. Przy wyładunku ludzi i sprzętu na ląd nie pozwolono być obu panom obecnymi, więc robili wszystko, by obserwować całe wydarzenie przez peryskop.

Kolonizatorzy rozeszli się po wybrzeżu. Wyglądali na ludzi zadowolonych. Przez całą następną dobę ziemską trwały przygotowania do złożenia pierwszej stacji. Murarkę szybko zakończono. I gdy rozmieszczono składany dach na budynku, kilka innych drużyn rozłożyło rusztowania czterech powietrznych sterowców z zapasów Immanuela Moliera. Napełniono supermocne pokrowce wodorem otrzymanym bezpośrednio z wody morskiej i zmontowano kosze, a w nich wielokajutowe pokłady mieszczące po pięćdziesięciu załogantów z rodzinami. Sterowce zaopatrzono w niewielkie przenośne działka dziobowe i sporą ilość amunicji wystarczającej do obrony bieżącej, jakkolwiek śmiesznej w przypadku wojny na pełną skalę. Tym sposobem niewielka kolonia uzyskała swobodę ruchu i wolność w wyborze miejsca osiedlenia. Nie musiały to być przybrzeżne skały, lecz raczej tereny bardziej odległe, przyrzeczne lub przyjeziorne.

Wkrótce kolejna grupa, zachęcona tym widokiem, wyraziła chęć pozostania na stałym lądzie. Nie wszystkim uśmiechała się trwająca całe życie dieta mineralogiczna, zupełny brak używek i wstrętny podwodny seks.

Pozostało w nowym świecie dwa tysiące dwustu pięćdziesięciu sześciu ludzi, wliczając w to kobiety i nędzne, pokraczne od diety wodnej dzieci. Te wracały chętnie z powrotem pod powierzchnie wodne, zażerając się smakowitymi nadbrzeżnymi skorupiakami.

Zaraz na wstępie zdecydowano o nazwie planety, a grupa wolnych po pracy murarzy rzuciła się do wznoszenia monumentu upamiętniającego lądowanie, z tablicą szczerozłotą wybitą pośpiesznie na tę okazję przez kapitana Von Settlera. Postawiono też obok tymczasową konstrukcję hali ludowej, a w niej powszechnej sypialni, gdzie odbywać się miały posiedzenia i narady, a w porach odpowiadających wieczorowi ziemskiemu odpoczywano.

Po niecałym miesiącu czasu ganimedowego okręt od zagospodarowanych wybrzeży wreszcie odbił. Żegnały go zebrane tłumy. Cała kolonia wyległa na brzeg. Wkrótce gromadę pochłonęła mgła oddalenia, a podwodny mechanizm zaterkotał i pozwolił kolosowi zejść na głębię.

– Słusznie pan postąpił – odezwał się spoza sterów dotąd milczący profesor Molier do kapitana, gdy ten zajmował się składaniem fragmentów chemicznej mapy rozłożonej na rozległym stole oficerskiej messy. Adwersarz spojrzał na niego niemal ze wzburzeniem.

Obaj towarzyszący mu oficerowie również unieśli wzrok.

– Jak pan śmie odzywać się do mnie tym tonem?

– Nie nawykłem do karności, kapitanie Von Settler. Poza tym nie jestem zobowiązany do niczego innego. Po prostu nie pracuję pod pana komendą. Obowiązki przy sterach przejąłem ze zwykłej nudy i będę szczęśliwy, mogąc oddać je komukolwiek z panów oficerów w chwili do tego stosownej.

– Będzie pan tam tak długo, jak długo będę tego od pana wymagał. Nie mam zamiaru marnować talentów moich ludzi i zatrudniać ich do tak pospolitej funkcji. Tym bardziej nie pozwolę im biernie sterczeć przy kole, gdy w tym samym czasie mogę wykorzystać ich w innym dziale operacji taktycznej.

– O, to była nieprzyjemna uwaga – ironizował profesor Ocearus.

– Jesteś pan osobą nieprzyjemną z obycia, tak więc pana traktuję. Przy najbliższej okazji przeniosę pana na pokłady starowodne, gdzie w kajutach trzymam ryby denne polujące na ścierwo w komunikacji gnilnej.

– Czyżby to była groźba?

– Proszę już samemu odpowiedzieć sobie na to pytanie. Jeśli dalej będzie się pan upierał przy milczeniu, wykończę pana tak samo jak pańskiego brata, nie pozostawiając strzępka dla uroczystego pochówku.

W Moliera wstąpił szał. Szarpnął się, by zdzielić czymkolwiek kapitana, lecz nie potrafił ruszyć się z miejsca. Stopy pozostały uwięzione w zesznurowanych z podłogą butach sterowniczych. Stał tylko z wyciągniętymi rozpaczliwie rękoma, usiłując wcielić w życie pragnienie zemsty. Na nic zdały się wysiłki.

– Byłem pewny, że za śmierć Immanuela odpowiedzialny pan jesteś – wysyczał w myśli.

– Było nas w tamtej misji o jednego za dużo. Pomyślałby pan, że to ja byłem autorem pomysłu wulkanicznego wykorzystania? To ja zaprojektowałem astronautyczne wyrzutnie i z całym pakietem rysunków trafiłem do jego biura? Jeszcze na Cejlonie wpadaliśmy sobie w słowo. Po prostu wreszcie, gdy nadarzyła się okazja, zginął słabszy. I jak widzę, tak już jest w tej anemicznej rodzinie. Wkrótce podzieli pan jego los.

– Nigdy nie wskażę panu drogi na Ziemię! – uparł się profesor.

– Wiem, już to słyszałem. Znajdę jakiś inny sposób. Poddam szczegółowej eksploracji wielopoziomowe oceany Ganimedesa[2]. Zajmę się archeologicznymi odmulinami. Wiem, czego szukać. Odnalezienie łącza kosmicznego jest tylko kwestią czasu. A teraz proszę pana, żeby zajął się kołem sterowniczym na poważnie i więcej nie zawracał mi głowy. Mam tu szczególnie trudną łamigłówkę do poskładania.

Statek objęły gwałtowne wstrząsy. Molier wkrótce potrzebował pomocy. Okręt był za wielki i za sztywny, by swobodnie móc podróżować w mieszaninie tak skomplikowanych, często przeciwbieżnych wodnych prądów. Do profesorskich uszu co kilka minut dochodziły komunikaty o nowych analizach chemicznych wody i za każdym razem, widząc niezadowoloną minę kapitana, drażnił go sardonicznym grymasem.

Pod wpływem ostatnich wydarzeń zmienił się nie do poznania. W jego oczach na stałe płonął gniew. Ściągał brwi raz po raz. Gmatwał własne myśli. Myślał tylko o zemście. Zgarbił się bardzo i w ponurym nastroju obserwował krzątaninę wokół przyrządów nawigacyjnych.

Kapitan stał nieopodal i miał nań baczne oko. Kilku oficerów dokonywało niezależnych testów, w których wydatnie pomagał profesor Goddard. Wciąż nie natrafiono na nić łączącą z upragnionym Necrolotum.

– Jak tak dalej pójdzie, pozostaniemy tu na zawsze – zadrażnił atmosferę rechoczący Ocearus. – Nie widać nawet śladowych wartości chemii przejścia.

– Niech pan nie sieje zwątpienia, panie Molier. Z pewnością natrafimy na węzeł.

– Tyle że do tego czasu może wam zabraknąć ganimedowego planktonu i paliwa.

– Wysadzimy więcej ludzi na ląd.

– I pozostaną tam z pustymi rękami? Przecież podarował pan wszystko pierwszej kolonii.

– Niech pan więcej nie jazgocze. Proszę trzymać się kursu. W swej gadatliwości zszedł pan aż o całe pięć stopni na południowy zachód. Jeszcze trochę, a oddam pana dennym rybom. Bardzo szybko stanie się pan ich przysmakiem.

Profesor zamilkł.

Dopiero po tygodniu analiz udało się ustalić, skąd nadchodzi prąd wodny o nieznacznym podwyższeniu tak zwanych wymienników charakterystycznego białka. Natura, nie dość że stworzyła gigantyczny system galaktycznej panspermii wodnej, to jeszcze z całą mocą protekcjonalnych wskaźników dążyła do najefektywniejszego jego wsparcia. Wkrótce obecność czynników białkowych stała się znacząca a i mechanizm śluzy kontaktowej sam wciągnął statek.

Znaleźli się w lokalizacji przyjowiszowej dopiero po dobie. Zaświadczyły o tym obecne powszechnie drobnoustroje, a potem skorupiaki magnetyczne charakterystyczne dla oceanów Ganimedesa.

Byli z powrotem w domu.

Pozostałe trzy zagubione jednostki nigdy jednak nie wróciły.

[1] Błękitne olbrzymy osiągają temperaturę powierzchni rzędu 20000 stopni Celsjusza – w porównaniu powierzchnia Słońca wynosi ona zaledwie 6000 C – co powoduje, że znaczna część energii gwiazdy zostaje wypromieniowana w zakresie nadfioletu, niewidzialnego dla ludzkich oczu. Ponieważ są to gwiazdy dość masywne, ich czas życia jest stosunkowo krótki i trwa od kilkudziesięciu do kilkuset milionów lat. Obecne teorie przewidują, że większość z nich zakończy swe życie jako supernowe. Przykładem takich gwiazd jest Hadar i Bellatrix. Jako ciekawostkę podam, że nasze Słońce, wydając się takim niepozornym w porównaniu do nadolbrzymów, zalicza się do grupy pięciu procent największych gwiazd w Galaktyce i jako takie jest dostrzegalne z odległości 6500 lat świetlnych. Jakże potężne muszą być gwiazdy, których promieniowanie dociera do nas z dużo dalszej odległości? Warto wiedzieć, że 95 procent gwiazd w naszej Drodze Mlecznej jest mniejszych od Słońca. Gwiazdy te, ze względu na swoją niewielką masę i powolność spalania paliwa wodorowego przetrwać mogą do stu miliardów lat. Tyle że bardzo wątpliwą sprawą jest istnienie wokół takich słońc pierwiastków cięższych od wodoru i helu, bowiem te cięższe powstają we wnętrzu termonuklearnego pieca i ulegają dystrybucji w wyniku wybuchów właśnie supernowych. Tak więc o zdolności wygenerowania życia będzie decydowała tak zwana metaliczność systemu słonecznego. W widmie naszej gwiazdy wynosi ona 0.0122, co oznacza, że trzy czwarte zawartości obiektu stanowi wodór, resztę hel i tylko 1.69 procent odpowiada domieszce pierwiastków obcych typu: tlen, węgiel, neon i żelazo, niebędących jeszcze produktem spalania termonuklearnego naszego Słońca. Przypomnę, że obecnie zamienia ono wodór w hel. Stąd zaliczamy je do obiektów gwiezdnych populacji pierwszej, zawierających w sobie pewien spopielony dowód ewolucji gwiezdnej. Pierwsze powstałe gwiazdy posiadały prawdopodobnie metaliczność zerową i pozostały do dziś ciałami o niewielkiej masie, dlatego na próżno przyjdzie nam szukać wokół nich planet skalistych. Takim niezmiernie ciekawym przykładem będzie tutaj gwiazda HD140283, ze względu na swą długowieczność zwana Matuzalemem. Położona w gwiazdozbiorze Wagi, w odległości 190 lat świetlnych od Ziemi, składa się ona prawie wyłącznie z wodoru i helu. Jej metaliczność osiąga zaledwie jeden procent metaliczności Słońca. Należąc w klasyfikacji do podolbrzymów populacji drugiej porusza się ona z zawrotną prędkością 1.3 miliona kilometrów na godzinę.

[2] Jeśliby przyjąć ilość szacowanej wody na Ziemi za jeden objętości, to księżyce Jowisza, Europa posiada jej 2.4 razy więcej, Ganimedes 6.2 razy więcej, a księżyc Saturna Tytan aż 11.4 razy więcej wody niż zawiera nasza rodzinna planeta. Szacunki te biorą pod uwagę średnie głębokości oceanów: 4 km na Ziemi, 100 km na Europie i 200km na Tytanie. Inny szacunek podaje, że jeśliby natomiast wytoczyć całą wodę z ziemskiej skorupy, to uzyskana kropla miałaby średnicę 362 km, gdyby uczynić to samo z otaczającymi nas w systemie słonecznym księżycami planet, to: Enceladus uzyskałby kroplę o średnicy 107 km, Dione 230km, Europa 425 km, Pluton 487km, Tryton 564km, Kallisto 868km, Tytan 910km, Ganimedes aż 1131km.

I

Jednak zaczynało cuchnąć.

Zastępca burmistrza Baldar Ruben miał głupią nadzieję, że do tego nie dojdzie, ale teraz nie pozostało mu już nic innego, jak tylko przeklinać własne bezmyślność i ustępliwość oraz bezczelną stanowczość gości. Zerknął na leżącego na stole nieboszczyka i w bezsilnej złości zacisnął zęby. Trup był trupem i naprawdę nie potrzebowano wiele światła, by to stwierdzić. Przyczyny śmierci też raczej wyglądały na oczywiste. Sine ciało poznaczone ciemnymi liniami szarpanych ran mówiło samo za siebie. Lewa ręka ledwo trzymała się barku smętną resztką pozbawionych skóry mięśni i kości, brakowało też potężnego fragmentu lewego uda. Baldar Ruben pokręcił głową. To był naprawdę idiotyczny zwyczaj – trzymać zwłoki co najmniej trzy dni, niezależnie od pogody, zanim wreszcie będzie można je złożyć do grobu. Zwyczaj równie głupi co archaiczny, jednak ostatnio panował popyt na archaiczne tradycje.

Trup, szykownie ubrany, od rana oczekiwał w kaplicy na swą ostatnią drogę. I byłby w nią wyruszył, gdyby nie ci… goście. Zastępca burmistrza jeszcze raz niechętnie spojrzał na ciało – zastanowił się, czy nieboszczyk okazałby zadowolenie, czy wolałby, żeby jego zwłoki już spokojnie spoczywały w ziemi. Cóż, nie miał nic do gadania, leżał więc na stole, siny, gnijący, puchnący. I, kurwa, cuchnący. Ostatnio tradycje, nawet te zapomniane i od dawna ignorowane, okazywały się silniejsze niż rozsądek. Może i trudno było się temu dziwić.

Goście jednak postanowili się zdziwić. A gdy już wyrazili zdziwienie wystarczająco głośno i protekcjonalnie – uznali, że mimo wszystko cieszą się z ekscentrycznych zachowań tubylców. Teraz, dnia już czwartego, ciało czekało gotowe do oględzin, wystarczyło je wydobyć z mroków kaplicy i rozebrać. Niezbyt przyjemna praca, ale na pewno łatwiejsza niż wykopywanie trumny spod ziemi.

– Coś go mocno poszarpało. – Porucznik Kerk Tor, dotąd pochylony nad zwłokami i badający je z niezdrową – według Rubena – fascynacją, postanowił się wreszcie wyprostować. – To spowodowało śmierć.

Baldar Ruben nie zdołał powstrzymać pełnego irytacji prychnięcia.

– Naprawdę, poruczniku, czy dlatego musieliśmy przenosić go z kaplicy tutaj? Aby to stwierdzić, niepotrzebne były okna, światło i więcej miejsca. Mój salon śmierdzi, nie wywietrzę go do jutra, moja żona będzie zła. A zdaje się, że dokładnie taką przyczynę zgonu podałem panu dziś w południe.

– Mówił pan, że zabili go ludzie. Ludzie nie gryzą. Przynajmniej nie zagryzają na śmierć. Zazwyczaj.

Ruben skierował zniechęcone spojrzenie w stronę okna. W milczeniu, z wyrazem wyższości w przymrużonych oczach, otaksował sylwetkę stojącego tyłem mężczyzny.

– Mówiłem, kapitanie, co ludzie gadają. Nie ja. Mamy problemy z leśnymi bandytami, którzy rzeczywiście ostatnio stali się jeszcze bardziej niebezpieczni. Jakiś czas temu przeszedł tędy front, ale przeszedł, mamy nadzieję, że nie wróci. Ludzie chcą zacząć normalnie żyć, a leśni im na to nie pozwalają. Czy to – wskazał ręką sine ciało – wygląda na sprawkę ludzi? Mam poważne wątpliwości.

– Czyli co?

– Bo ja wiem? Zwierzęta, oczywiście. Wilki?

– Wilki nie mają w zwyczaju atakować ludzi, a już na pewno nie latem. – Porucznik Kerk Tor postąpił krok w stronę zastępcy burmistrza. Ruben wzdrygnął się bezwiednie. Ruda grzywka opadła na bladoniebieskie oczy oficera, odgarnął ją pokrytą tatuażami dłonią. Ciemne zapiski i delikatne rysunki pokrywały też zamyśloną twarz mężczyzny.

– Może wściekłe? – rozległo się spod okna, a stojący przy nim mężczyzna jeszcze bardziej wychylił się przez parapet. Do nosa Rubena dotarł dochodzący z ogrodu słodki aromat dzikich róż. Zderzył się z trupim smrodem, tworząc mieszankę niemal nie do wytrzymania.

Porucznik nie odpowiedział, ponownie schylając się nad ciałem. Z wyraźnym trudem próbował unieść denata, by zerknąć na jego plecy.

– Pomóż mi, Kalawa.

Ostatni z gości, Evar Kalawa, ogromny żołnierz z blizną biegnącą przez cały lewy policzek i opaską zasłaniającą lewy oczodół, pośpieszył z pomocą. Z ciekawością przyglądał się wysiłkom porucznika, jego chudym, szybkim, niecierpliwym dłoniom biegnącym wzdłuż brzegów poszarpanych ran. Oficer wreszcie na chwilę znieruchomiał, po czym wyciągnął palec i wskazał Kalawie kilka miejsc na bladej skórze trupa. Żołnierz patrzył na poranione ciało w milczeniu, z nieco bezmyślnym wyrazem twarzy, aż w końcu powieka jedynego oka otwarła się szerzej. Powoli, z przejęciem, pokiwał głową.

– Nie wściekłe. I nie wilki.

Spod okna dało się słyszeć głośne, pełne rezygnacji westchnienie, a potem nie do końca stłumione przekleństwo.

– Więc co, poruczniku?

Rudy oficer przekrzywił głowę i uśmiechnął się złośliwie.

– Może wreszcie podejdzie pan, kapitanie, i sam się przekona?

Stojący tyłem mężczyzna odwrócił się gwałtownie i Ruben poczuł, jak kurczy się w nim serce weterana, rozczarowane i pełne zniechęcenia. Ponownie musiał przyznać, że kapitan nie wygląda na wzbudzającego respekt dowódcę, z tą swoją młodą, nadąsaną, trochę zbyt ładną twarzą. Cholerny paniczyk, oficerek z łaski nazwiska i fortuny, innego wytłumaczenia być nie mogło. Baldar Ruben ledwo zauważalnie pokręcił głową. Sam rzadko przyznawał się do wojskowej przeszłości, bo po pierwsze – nie trwała ona imponująco długo, a po drugie – strona, po której służył, nie miała ostatnio przesadnie dobrej opinii. Widział jednak wyraźnie, że powstańcy powoli odchodzili od szlachetnych ideałów, za pomocą których udało im się postawić Sahinrę, jego kraj, kraj ich wszystkich, w ogniu. Równość możnych i maluczkich, śmiechu warte. Ten tutaj kapitan był tego najlepszym przykładem. Nadąsane paniątko z nazwiskiem, które znali wszyscy. Rebelia schodziła na psy.

Trzeba było kapitanowi przyznać przynajmniej to, że jasne włosy miał porządnie, krótko przycięte, a cienki, letni mundur w ascetycznej czerni doskonale dopasowany, mimo upału zapięty tuż pod szyją, czysty i niepomięty. Wręcz trudno było uwierzyć, że młody mężczyzna trafił tu prosto z drogi, po dwudniowej podróży. Oficerskie dystynkcje srebrzyły się na sztywnej stójce; trzy porucznikowskie pionowe belki nieco już zmatowiały, zwłaszcza w porównaniu z dość świeżą wciąż, wieńczącą je kapitańską falą. Awans musiał więc nastąpić stosunkowo niedawno, czyjeś zwinne palce dohaftowały nową ozdóbkę.

Ruben przeniósł ponury wzrok na rudego porucznika. Nie mógł się zdecydować, który z niedorzecznych oficerów wzbudza w nim większą niechęć. Porucznik na pewno nie był tak wymuskany jak dowódca, ale pokrywające jego skórę tatuaże wywoływały u zastępcy burmistrza skręt kiszek. W porządnym wojsku, jego wojsku, byłoby to nie do pomyślenia. Podobnie jak ironiczny uśmieszek, z którym porucznik patrzył teraz na własnego dowódcę. Kapitan spoglądał na zastępcę, krzesząc z oczu błyskawice, nie zrobiły one jednak na rudzielcu większego wrażenia. Zrezygnował więc i posłusznie zbliżył się do stołu z leżącym ciałem, zasłaniając przy okazji nos mankietem czarnej kurtki.

– Co? – spytał, a porucznik wskazał mu coś palcem, tak jak wcześniej olbrzymiemu żołnierzowi.

Kapitan pochylił się nieco, a gdy się prostował, ręka, którą zasłaniał sobie nos, bezwiednie opadła wzdłuż ciała. Jego twarz pobladła, w oczach zabłysły iskierki zrozumienia.

– O, kurwa – szepnął.

Najwyraźniej pojął, jednooki żołnierz postanowił jednak rozwiać wszelkie wątpliwości:

– Wilki nie używają noży.

Ruben drgnął zaintrygowany, mimo to do stołu podszedł z pełną godności powolnością. Zerknął na pojedyncze, krótkie rany o gładkich brzegach i wydął policzki. Milczał.

– Może ktoś poszczuł go psami, a potem jeszcze pastwił się nożem? – zaproponował Kalawa.

– Może – zgodził się porucznik, chociaż nie bez wahania. – Ale to nie zmienia faktu, że był tam i człowiek.

***

Sola była niewielkim miastem, zaniedbanym tak, jak małe miasta zaniedbanymi bywają, pozbawiona jednak charakterystycznego dla wielu z nich uroku. Trzech wojskowych przejeżdżało nierówną, brukowaną drogą przecinającą rynek. Musiał trwać dzień targowy, bo kilka chybotliwych kramów stało w cieniu niskich, pokrytych liszajami wilgoci kamienic. Większość kupców rozłożyła jednak swój lichy towar wprost na ziemi, a teraz znudzonym, apatycznym wzrokiem odprowadzała konnych.

Kapitan Asger Sidort zacisnął wargi. Wielu mieszkańców patrzyło na nich z obojętnością, najwyżej niechęcią, ale wychwycił również kilka jawnie wrogich spojrzeń. Nie dziwił się temu. Wszyscy normalni ludzie mieli wojny dość, pragnąc wreszcie wrócić do spokojnego, nawet nudnego życia. A tu, przed chwilą, przez sam środek ich rozpadającego się miasteczka przejechała sześćdziesięcioosobowa kompania wojska; teraz podążała za nią jeszcze trójka maruderów.

W cieniu jednego z rosnących przy drodze rachitycznych drzewek stała para brzdąców, może pięcioletnich. Chłopiec podniósł patyk, fachowo przymknął oko i wycelował w Asgera, wydając z siebie piskliwy dźwięk, który zapewne miał imitować wystrzał. Kapitan zerknął na dzieciaka obojętnie, z ukosa i przewrócił oczami. Dziewczynka gapowato otworzyła usta, nerwowo przenosząc spojrzenie z porucznika na jednookiego żołnierza i z powrotem. Asger podążył za jej wzrokiem i westchnął. Porucznik jechał pogrążony we własnych myślach. W takim stanie był niemal zupełnie niegroźny, kapitan wiedział o tym doskonale; na szczęście pokryta tatuażami twarz rudego oficera sprawiała wystarczająco odstraszające wrażenie. Drugi z żołnierzy tkwił w siodle wyprostowany, strzelając ocalałym okiem na prawo i lewo, w poszukiwaniu podejrzanych cieni, nieprzyjaznych spojrzeń, morderczych ostrzy, zabłąkanych kul. Asger musiał przyznać, że w tym towarzystwie dowódca wygląda najmniej imponująco, nic więc dziwnego, że dziewczynka nie poświęciła mu nawet pół spojrzenia.

Droga poprowadziła ich z rynku w wąską uliczkę. Domy stały się jeszcze niższe, częściej drewniane niż murowane, jeszcze bardziej pochylone ku chodnikom. Fetor dobywający się z biegnącego środkiem drogi rynsztoka tkwił w gorącym powietrzu lepki, niemal namacalny. Asger schylił się w siodle, próbując powstrzymać nagły zawrót głowy, zasłonił nos i usta dłonią, opanowując mdłości. Nawet porucznik wyrwał się z zamyślenia i niespokojnie, marszcząc nos, rozejrzał wokół.

– Szybciej – syknął dowódca przez zaciśnięte zęby i podwładni z wdzięcznością, posłusznie spięli konie.

Ludzie na widok jadących kłusem żołnierzy przystawali pod ścianami budynków, pośpiesznie robiąc miejsce. Asger stłumił w sobie poczucie winy; chciał wydostać się stąd jak najszybciej, wykonując jak najmniejszą liczbę oddechów. Uliczka zdawała się nie mieć końca, gdy więc wypadli wreszcie na prawie pustą przestrzeń, byli niemal zdziwieni.

Koszary stały w odległości nie większej niż pięćdziesiąt prętów i były jednym z najbrzydszych budynków, jakie kapitan Asger Sidort miał okazję dotąd oglądać.

***

– Skąd na tym zadupiu tak ogromne koszary? – Asger zręcznie zsunął się z konia, krytycznym wzrokiem otaksował rozległy gmach. Zwieńczony dwuspadowym dachem, niechlujnie oblepiony brudnym już tynkiem, z dziurami świecącymi w wielu maleńkich oknach – bardziej przypominał stodołę niż budynek przeznaczony dla ludzi.

– Więzienie. Do niedawna było tu więzienie, do tego nie potrzeba metropolii.

Asger ze zdziwieniem spojrzał na mówiącego te słowa Evara Kalawę, ale zanim zdołał zapytać, skąd żołnierz ma takie wiadomości, z budynku koszar wyszło kilka osób. Prowadził mężczyzna w średnim wieku, wyraźnie utykający na lewą nogę. Musiał ubierać się w pośpiechu, bo teraz nerwowo zapinał guziki żołnierskiej kurtki. Asger zmrużył oczy, próbując dostrzec wyszyte na niej dystynkcje.

Mężczyźni podeszli na odległość kilku kroków, zasalutowali, spoglądając na przybyłych wojskowych z kiepsko maskowaną ciekawością.

– Kapitanie – odezwał się kulawy. – To zaszczyt przyjmować gościa o tym nazwisku. Pana ojciec był…

– Wiem, kim był mój ojciec, poruczniku, jestem chyba ostatnią osobą, którą należałoby o tym informować. Jak przebiega zakwaterowanie?

Mężczyzna milczał chwilę zaskoczony, ale potem na usta wypłynął mu pogardliwy uśmieszek. Wykrzywił jego twarz jeszcze bardziej, mimo że nie było to łatwe, bo od nasady nosa przez cały policzek biegła poszarpana blizna. Jak u Kalawy, chociaż porucznik miał więcej szczęścia – nie stracił oka. Asger poczuł znużenie. Wiedział, co tamten myśli – gówniarz, awansowany na oficerski stopień ze względu na pozycję i osiągnięcia ojca.

– Kapitanie, niestety mamy kłopot. Nie przypuszczałem, że w pana oddziale będą również kobiety. Obejrzały koszary i uznały, że jest w nich wystarczająco dużo miejsca, by przydzielić im osobną kwaterę. Rzecz w tym, że budynek to ruina. Szkoda, że nie zostałem ostrzeżony, spróbowałbym…

– Ja sobie z nimi radzę od dwóch lat, pan musi wytrzymać tylko kilka dni. Chodźmy.

– Nie przedstawiłem się jeszcze. Jestem…

– Wiem, kim pan jest, poruczniku Holtan. Chodźmy.

Wnętrze koszar okazało się jeszcze bardziej obskurne od elewacji. Na szerokim korytarzu walał się gruz, pył fruwał w powietrzu, utrudniając oddychanie. Kilkanaście osób toczyło nierówną walkę z bałaganem. Na widok Holtana i przybyłych oficerów prostowali się i salutowali. Asger odpowiadał na pozdrowienia, z ciekawością patrząc na ich szczere, zaaferowane twarze i silne, duże dłonie. Niewątpliwie byli ludźmi, którzy znali trudy życia, żaden z nich jednak nie wyglądał na doświadczonego żołnierza.

Schodami w dół zbiegła młoda dziewczyna, niska, szczupła, w nieco za dużej kurtce. Stanęła przed Asgerem, zasalutowała, uderzając drobną pięścią w pierś. Niebieskie oczy patrzyły gniewnie spod zmarszczonych brwi.

– Kapitanie! – powiedziała nieco zbyt głośno. – Chcą nas zamknąć w jednej kwaterze z mężczyznami.

– I?

– Ale tu jest mnóstwo miejsca! Znalazłyśmy pokój, idealny…

– Z wybitymi szybami – mruknął porucznik Holtan.

– Zasłonimy czymś okno, i tak jest gorąco. Lepsze to, niż słucha-nie chrapania Hadara czy Kalawy.

Jednooki żołnierz odchrząknął zawstydzony, a kapitan wzruszył ramionami.

– Jak wam się tam podoba, to się wprowadzajcie.

– Dziękuję, kapitanie!

Dziewczyna pokraśniała, zasalutowała ponownie i pędem ruszyła w powrotną drogę. Porucznik Holtan odprowadził ją ponurym spojrzeniem.

– Poruczniku, jeszcze nasze kwatery. Moja i porucznika Tora.

Holtan raptownie odwrócił głowę w stronę młodego oficera.

– Ach, tak, oczywiście. Widzi pan, kapitanie, jakie tu mamy warunki. Wygospodarowaliśmy wam wygodny pokój, na parterze. Niestety, jeden, ale spory…

Zamilkł, bo przez twarz Asgera przemknął grymas niezadowolenia. Kapitan ze zniecierpliwieniem machnął ręką, nie czekając na dalsze wyjaśnienia.

– To duży budynek. Na pewno znajdą się dwie kwatery. – Chciał odejść, jednak nagle jakby poczuł potrzebę wytłumaczenia się: – Porucznik Tor jest lekarzem, potrzebuje miejsca. A ja… Ja po prostu… Dwie kwatery, poruczniku. Jeśli to możliwe. A tu jest możliwe.

Odwrócił się na pięcie i ruszył w stronę wyjścia. Rudy zastępca podążył za nim, a Holtan został z niedomkniętymi ustami. Patrzył na oddalające się sylwetki, jedną szczupłą, idącą energicznym, lekkim krokiem, drugą nieco przygarbioną, chorobliwie niemal chudą. Przygryzł wargę. Nie takich posiłków się spodziewał.

II

Poranne powietrze wciąż było rześkie, chociaż bezchmurne niebo zapowiadało już kolejny upalny dzień. Kapitan Asger Sidort zeskoczył z konia, podał wodze jednemu z towarzyszących mu żołnierzy, przekroczył uchyloną furtkę i z delikatnym uśmiechem rozejrzał wokół. Dom zastępcy burmistrza stanowił zaprzeczenie koszar, w których oficer spędził ostatnią noc. Niewielki, jednopiętrowy, drewniany. Niebieskie okiennice szeroko otwarto, na ganku w misach leżały jabłka, a z podwieszonych donic zwisały żółte kwiaty. Zresztą, kwiaty wypełniały cały niewielki ogród. Róże pięły się po ścianach ganku, ogromny krzak jaśminu witał słodkim zapachem tuż za furtką, wielobarwne malwy wyglądały za opleciony żółtymi liśćmi bursztynnika płot. Kolorowe punkciki maciejek, bożyczek, przemiłków, nachyłków, fiołków i niecierpków migotały w poustawianych na parapecie skrzyniach. Kawalątek zadbanej wsi w obskurnym mieście, najładniejsza rzecz, jaką Asger miał okazję ostatnio oglądać. Nie mógł uwierzyć, że wczoraj tego nie zauważył, zmęczony podróżą, zirytowany nie wiadomo czym.

– Podoba się panu, kapitanie? – W drzwiach, u szczytu schodów, stanęła kobieta. W średnim wieku, lecz ciepły uśmiech i zaróżowione policzki odejmowały jej lat. – Chociaż, zapewne, co to w porównaniu z pana włościami.

– Nie byłem w rodzinnych stronach od wielu lat. A majątek mojej rodziny został dawno skonfiskowany.

– Chwilowo, kapitanie. Jestem pewna, że wkrótce go odzyskacie.

– Być może. Ale tu – Asger zakreślił ręką łuk – tutaj niemal można by sądzić, że świat jest normalny.

Kobieta pokiwała głową. Poprawiła wymykające się spod wielkiego, słomkowego kapelusza jasne kosmyki, podwinęła rękawy męskiej koszuli, wsuniętej w zieloną spódnicę.

– Właśnie. Może moje próby są trochę desperackie, mimo to lepsze takie niż żadne. Wszystko wyglądałoby jak reszta Soli, gdybyśmy po prostu czekali na kolejną katastrofę. Domyślam się jednak, kapitanie, że nie przyjechał pan porozmawiać o ogrodnictwie. Mąż jest w sadzie, za domem. Na pewno usłyszał, że przyjechaliście, teraz tylko udaje, że nie.

Asger ukłonił się lekko i ruszył za dom. Pani Ruben musiała mieć rację, bo jej mąż siedział przy zacienionym stole i patrzył w stronę nadchodzącego mężczyzny. Minę miał nachmurzoną i zirytowaną. Kapitan usiadł obok, wyciągnął nogi, machinalnie sięgnął po leżące w misie czereśnie. Podniósł jedną do ust, zawahał się. Spojrzał na gospodarza, ale ten wydął tylko wargi w grymasie, który Asger postanowił uznać za zachęcający. Owoc był miękki, soczysty i słodki. Oficer wyjął z ust pestkę, ścisnął ją między palcami i wystrzelił w głąb sadu. Ruben przymknął powieki w rozpaczliwej próbie powstrzymania irytacji.

– Poznał pan moją żonę, kapitanie.

– Tak. Sprawia wrażenie uroczej i mądrej kobiety. – Zamilkł odrobinę za późno, tuż po tym, jak zorientował się, że ton jego głosu wyraźnie sugeruje: „w przeciwieństwie do swojego męża”. Policzki Rubena nieco poczerwieniały, usta lekko się ściągnęły. Oprócz tego zniósł jednak słowa oficera dość dzielnie.

– Kto tu właściwie teraz rządzi? – spytał Asger szybko, chwytając kolejną czereśniową kulkę.

Baldar Ruben milczał chwilę, jakby chciał dać oficerowi do zrozumienia, że nie jest tutaj na każde zawołanie i od niego zależy, czy zechce współpracować.

– Rada miasta – odparł wreszcie i parsknął krótkim śmiechem, widząc minę oficera. – Tak, mamy tu coś takiego. I ja, zastępuję burmistrza. Jak pan widział, kapitanie, zginął tragicznie ledwie kilka dni temu. To on zdecydował się na wezwanie wojska. Rada powinna wybrać nowego, ale ma na głowie inne sprawy. Sola to niby miasto, jednak wielu jej mieszkańców ma własne poletka. Członkowie rady nie są wyjątkami. Teraz najbardziej interesują ich truskawki i kapusta. A na czele naszej dzielnej… armii stoi porucznik Gur Holtan. Chyba jako jedyny w tej zbieraninie miał w rękach szablę wcześniej niż dwa miesiące temu. Nasz lokalny bohater i chluba. Wrócił w rodzinne strony okaleczony, lecz sławny. W waszym wojsku dochrapał się stopnia porucznika. Za zasługi i rany dano mu to zaszczytne stanowisko. Dowódca bandy oderwanych od pługów wieśniaków.

Asger patrzył na grubo ciosaną, kwadratową twarz gospodarza, jego szerokie dłonie, krótkie, energiczne ruchy i zastanawiał się, czy porucznik Holtan na pewno jest jedyną osobą w okolicy, która miała wojskowe doświadczenie. Nic jednak na ten temat nie powiedział, pytając za to:

– Co tu się dzieje, panie Ruben?

Zastępca burmistrza skrzywił wargi.

– Nic niezwykłego, kapitanie. Banda partyzantów kryjąca się w lesie, która nie chce zauważyć, że może już czas z lasu wyjść. Siedzą tam od piętnastu lat, to może i nic dziwnego.

Asger uniósł brwi.

– Tak, kapitanie, od piętnastu lat. Od czasów sławetnego podnie-sienia podatków, jeszcze za czasów króla Odala. Być może pan pamięta… – Asger skinął głową. – Bunty wstrząsnęły całą Sahinrą, żywiołowe, jednak krótkotrwałe. Zareagowano gwałtownie, być może za bardzo. Tysiące ludzi zginęło, jeszcze więcej umknęło przed karą, między innymi w lasy. Odal poszedł po rozum do głowy, późno bo późno, ale zawsze. Sytuację załagodzono, ogłoszono amnestię, ludzie wrócili. Oprócz naszych. To znaczy, część próbowała, tylko coś ich ciągnęło z powrotem. Jakby w lesie znaleźli nowy dom. Lepszy. Przez kilka lat żyli w zawieszeniu, w pół drogi, ni tu, ni tam. A potem król umarł, zaczęły się rządy regenta i nowe bunty. Wasze bunty. Tamci jakby na to czekali. Wrócili do lasu już na stałe, mieli wreszcie powód. Ludzie regenta panoszyli się wszędzie, Solą też oczywiście rządzili ciężką ręką. Jestem jednak przekonany, że nie mielibyśmy tu z nimi nawet połowy kłopotów, połowy represji, gdyby nie nasi leśni. Uderzali podstępnie, napadali na traktach. Tak, też czasem tracili ludzi, oczywiście, zdarzały się obławy, ale zazwyczaj padało na bogom ducha winnych… Po jakimś czasie takich grup było więcej, rebelia ogarnęła cały kraj, więc trudno się siepaczom regenta dziwić, że przestali skupiać się tak bardzo na jednej bandzie. A cywile wciąż pozostawali łatwym celem. Tak – machnął ręką, widząc, że Asger chce mu przerwać – wiem, dlaczego wybuchło powstanie. Rozumiem wasze powody, nawet je popieram. Są jednak tacy, którzy wykorzystają każdą okazję do mordu. Nasi leśni zabijali ludzi regenta, więc wam to pasowało. A że czasem ofiarą padł jakiś gospodarz, który nie chciał podzielić się ostatnią krową… Albo dziewczyna, niewystarczająco zachwycona dzielnym partyzantem, więc trzeba jej było ten zachwyt gwałtem wbić do głowy. Te drobiazgi interesowały was jakby mniej. Rozrabiają dalej, tylko już nie tak, jak trzeba, prawda? Siedzą w lesie od piętnastu lat, coraz bardziej zdziczali, coraz bardziej zwierzęcy. Stąd wzięły się te plotki. Ale, kapitanie, to ludzie, nie zwierzęta.

Asger słuchał wywodu Rubena, błądząc wzrokiem po sadzie. Ruben zamilkł wreszcie, chyba sam zdumiony własnym gadulstwem, a teraz zacisnął pięści i szczęki, wbił wzrok w porysowany blat stołu. Kapitan odczekał chwilę, jakby sprawdzając, czy gospodarz na pewno skończył i dopiero po chwili zadał kolejne pytanie:

– A pana poprzednik? Burmistrz Wigla? Co mu się przytrafiło?

– Nie widział pan, kapitanie? – prychnął Ruben. – Miał pecha. Miał też na pieńku z leśnymi, nie da się ukryć, więc też trudno dziwić się plotkom. Nie byłby ich pierwszą ofiarą, na pewno nie. Ale przecież widział pan jego ciało, kapitanie.

– Porucznik Tor twierdzi, że jego ciało ma też rany, których nie mogły zadać zwierzęta. Nie tylko siniaki, również rany kłute. Nóż. Porucznik Tor jest lekarzem – dodał Asger, widząc, że gospodarz patrzy na niego spode łba – i ufam jego sądom.

– Być może, kapitanie, najpierw zajęli się Wiglą ludzie, potem zwierzęta. Nie będę się upierał, że nie. Tylko, na miłość bogów, nie opowiadajmy bajek! Ludzie bajdurzą, bo się boją. Nie gaśmy pożaru prochem.

– Porucznik Tor uważa, że to nie jest niemożliwe, ale niezwykle mało prawdopodobne. Tłumaczył mi, panie Ruben, lecz proszę wybaczyć, nie powtórzę wszystkiego. Chodziło o kolejność powstawania ran. Ich wygląd niemal uniemożliwiał sytuację, w której Wiglę najpierw zabili lub pobili ludzie, a potem ciało padło ofiarą zwierząt. Panie Ruben – Asger uniósł rękę, widząc, że gospodarz krzywi się i przewraca oczami – dla mnie to nie ma większej różnicy. Ludzie przemienieni w wilki? Legendy niech pozostaną legendami. A strach zawsze będzie zamieniał gałęzie w żmije.

– To co ma dla pana znacznie, kapitanie? Co zamierzacie?

– Mam jasne rozkazy. Moi zwierzchnicy doceniają to, co tutejsi leśni uczynili dla powstania. – Nagły, lekki rumieniec na policzkach zdradził, że zauważył ciężkie spojrzenie Rubena. – Zdają sobie również sprawę, że czasy są trudne, wojna zmienia ludzi, którzy robią to, co w innych warunkach nawet nie przyszłoby im do głów. Dlatego też jesteśmy skłonni zapomnieć o tych, jak pan to nazwał, drobiazgach, jeśli tylko wasi… partyzanci zgodzą się na dołączenie do regularnego wojska.

– A jeśli się nie zgodzą?

Asger wzruszył ramionami.

– No cóż, drobiazgi drobiazgami, ale ich nadmiar bez wątpienia może okazać się uciążliwy. Zależałoby nam, żeby na terenach, na których armia regenta traci władzę, panował względny spokój. Moim zadaniem jest zaprowadzenie go właśnie tutaj, w taki czy inny sposób.

Ruben patrzył na młodego oficera dłuższą chwilę, ze zmarszczonymi brwiami i posępnym błyskiem w oczach. Wreszcie pokiwał głową i wstał.

– Proszę poczekać, kapitanie, chciałbym coś panu pokazać.

Ruszył w stronę domu. Nie było go na tyle długo, że zamyślony Asger począł przechadzać się po sadzie. Podszedł do rosnących pod płotem krzewów malin, próbował zrywać owoce. Ale malin było niewiele, zirytowany oficer syknął, gdy kolce chwyciły mankiet jego kurtki, zadrapały dłoń. Wrócił do stołu, po drodze podnosząc z ziemi jabłko. Zagłębił w nim zęby, po czym wzdrygnął się i wykrzywił wargi.

– Nawet dojrzałe są kwaśne. – Usłyszał niechętny głos. – A te są jeszcze niedojrzałe, więc bardzo kwaśne.

Asger odrzucił nadgryzione jabłko, odwrócił się w stronę powracającego gospodarza. Ruben trzymał pod pachą pokaźnych rozmiarów książkę. Podał ją oficerowi.

– To zapiski mojego poprzednika, burmistrza Wigli. Prowadził rejestr tych… drobiazgów, których dopuszczali się leśni. Być może okaże się to dla pana pożyteczną lekturą, proszę sobie pożyczyć. A teraz, jeśli nie ma pan więcej spraw…

Asger skinął głową, wziął księgę i ruszył w drogę powrotną.

– Dziękuję – rzucił jeszcze przez ramię.

Pani Ruben obrywała przekwitnięte główki róż, odwróciła się, gdy usłyszała kroki na żwirowanej ścieżce. Uśmiechnęła się na widok nadchodzącego oficera. Asger przystanął, nagle pragnąc pozostać dłużej w tym upajającym kolorami i zapachami miejscu.

– Cudowny ogród, pani Ruben.

– Wiem, kapitanie. I proszę nie zrażać się zachowaniem mojego męża. Bywa szorstki, ale zapewniam pana, zyskuje przy bliższym poznaniu.

Asger odwzajemnił uśmiech.

– Nie on jeden.

Otworzył furtkę, odpoczywający w cieniu rozłożystego drzewa żołnierze zerwali się na jego widok. Jeden z nich, sporych rozmiarów brodacz, podał dowódcy wodze, zerkając przy tym na kobietę odprowadzającą oficera wzrokiem.

– Dzień na robienie dobrego wrażenia, kapitanie? – Wyszczerzył zęby.

Asger zgrabnie wskoczył na siodło.

– Niestety, sierżancie, nie wszyscy potrafią to docenić.

Za zgodą Wydawnictwa Alegoria.

Miasto zjada

własne dzieci

RECENZJA

BRACISZKOWIE

NIEBOŻĄTKA

Autor:

Tomasz Gnat

Wydawnictwo:

Wydawnictwo

Dolnośląskie

Data wydania:

27 listopada 2019

Liczba stron:

304

ISBN:

9788324584062

Gatunek:

urban fantasy, steampunk,

weird fiction

Anna Szumacher

„Braciszkowie niebożątka” Tomasza Gnata to debiut, który z pewnością nie jest taki jak inne debiuty. Mamy tu oryginalność starego literackiego wygi, przynajmniej jeśli chodzi o kreację świata przedstawionego. A że miasto gra tu główne skrzypce... to bardzo dobrze. Jednak nie wszystko jest idealne.

W mieście jest Katedra. Katedra jest miastem. Spadła pewnego dnia nie wiadomo skąd, zaburzyła całą okoliczną magię i nie da się z nią specjalnie dyskutować. Nie da się także do niej wejść, choć odpowiada za wszystkie nadnaturalne wypadki i koszmary, które zalęgły się w mieście. A może i wejść by się dało, tyle że wszyscy mieszkańcy wiedzą jedno: Katedry nie wolno otwierać. Nie i już. NIE! Więc, jak można się domyślić, różni ludzie bez przerwy i nie zważając na potencjalnie dramatyczne skutki próbują to zrobić. Tak w największym skrócie można powiedzieć na czym opiera się fabuła.

Warstwa świata przedstawionego prezentuje się bardzo porządnie. Z drugiej strony mamy jednak wielość bohaterów, których z powodu sporadycznego pojawiania się w wielu liniach fabularnych na początku trudno polubić lub chociaż obdarzyć jakimikolwiek emocjami. Oni też przez dłuższy okres są tłem dla miasta i dla fabuły, a to dosyć ryzykowne zagranie, jeśli czytelnik oczekuje, że to bohater poprowadzi go przez historię. Zresztą wraz z rozwojem fabuły wszystkie elementy tych wielowątkowych puzzli zaczynają wskakiwać na właściwie miejsce i zaczynamy dostrzegać większą wizję. Bo jest tu większa wizja, którą widać tym lepiej, im dalej w czasie jest człowiek po przeczytaniu książki. Dobre wrażenie po przeczytaniu przychodzi kiedy opowiedziana przez autora historia zalegnie już w mózgu czytelnika i trochę osiądzie. Z pewnością można więc powiedzieć, że to lektura, która zapadnie w pamięć.

Tylko trzeba dotrzeć do jej końca, ponieważ „Braciszkowie niebożątka” mają jeszcze jeden element, który powoduje, że czytelnik albo zostanie wciągnięty, albo wręcz odwrotnie, może zostać odstraszony przez autora na początku (a to jedna z tych pozycji, którym warto dać szansę i dotrzeć do ostatniej strony). Chodzi o język. Bardzo plastyczny i bogaty w rozbudowane i dziwaczne metafory. Do tego na początku książki dostajemy długie bloki tekstu, całe strony składające się z pojedynczych akapitów opisowych, za to bez ani jednej wstawki dialogowej. I to bloki — jak wspominałam — bardzo barokowe, jak choćby przy opisie pojawiającym się praktycznie na samym początku książki: „Z toni poddaszowego półmroku dobiegały obce niebu skrzeki i trele, jakby sam budynek był odrębnym ekosystemem, gdzie ewolucja bardziej niż zwykle błądziła po omacku. Papa smołowa pokrywająca dach dyszała smrodem, sączącym się w dół wraz z podmuchami przeciągu wlatującego przez niewidoczne szpary. Brudne szyby, przetrawiwszy blask z zewnątrz, wydzielały na posadzkę niemrawe światłocienie”. Jeśli więc ktoś już na początku spodziewa się wprowadzenia porywającego charakterem bohatera, akcji i szybkości, może się zniechęcić. Ale i akcja, i szybkość następują, tylko... później. „Braciszkowie niebożątka” to taka potężna lokomotywa, która długo się rozpędza, więc na śmierć, zgliszcza i pościgi trzeba trochę poczekać. Szczególnie że autorowi się nie śpieszy, bo wcale nie zamierzał zamknąć historii w jednym tomie, więc nie musi dawać wszystkiego od razu, teraz i już, bo się nie zmieści w wyznaczonej liczbie znaków. Sunie więc przez naszkicowany przez siebie świat powoli, jak ta lokomotywa, którą trudno wprawić w ruch, ale potem też trudno zatrzymać. Choć na stację końcową będziemy musieli trochę poczekać, bo Tomasz Gnat wspominał w wywiadzie coś o licznych tomach. No cóż, pożyjemy zobaczymy. I pamiętajcie, Katedry nie wolno otwierać!

Jak (szybko)

zostać admirałem

RECENZJA

STAR WARS: THRAWN

Autor:

Timothy Zahn

Tłumacz:

Anna Hikiert

Wydawnictwo:

Grupa Wydawnicza

Foksal

Data wydania:

2019, wydanie I

Liczba stron:

590

ISBN:

9788328068247

Gatunek:

space opera

Marianna Szygoń

Pod koniec 2019 roku w moje ręce trafiła książka ze świata Star Wars. To jedno z najbardziej fascynujących, rozpoznawalnych i jednocześnie ekspansywnych uniwersów w popkulturze, wspierane (i rozbudowywane) przez rzesze fanów. Lubię Gwiezdne Wojny, ale do zaprzysięgłych fanów się nie zaliczam i nie ukrywam, że nie śledzę wszystkich odsłon historii dziejącej się „dawno temu, w odległej galaktyce”. Zanim rozpoczęłam lekturę, ciekawiło mnie, czy taki wyimek z potężnego wszechświata nie zdezorientuje czytelnika, który — jak ja — nie do końca nadąża za wszystkim, co w starwarsowej trawie piszczy.

Historia zaczyna się interesująco. Żołnierze Imperium odnajdują na bezludnej planecie rozbitka, który stawia im zaciekły opór, zdradzając nieprzeciętną inteligencję i staranne przeszkolenie wojskowe. Pojmany rozbitek okazuje się Chissem, przedstawicielem niebieskoskórej, czerwonookiej rasy niezrównanych wojowników, uznawanej dotąd za legendarną. Thrawn słabo mówi w powszechnie używanym języku, posługując się rzadko wykorzystywanym narzeczem i zupełnie nie orientuje się w zwyczajach ludzi, dlatego imperialni przydzielają mu kadeta w charakterze tłumacza i opiekuna. Eli Vanto, prosty, sympatyczny chłopak z galaktycznej prowincji nie ma wielkich ambicji: po ukończeniu akademii chciałby zostać zwykłym oficerem zaopatrzeniowym na jednym z wielu okrętów floty. Znajomość z Thrawnem skieruje jego karierę na zupełnie inne tory, zwłaszcza, że Chissowi nie braknie determinacji, by sięgnąć po najwyższe stanowiska w imperialnej flocie.

Czasy, w których przyszło działać obu bohaterom, nie należą do najspokojniejszych. Można powiedzieć, że Imperium przeżywa rozkwit, lata wojen klonów powoli odchodzą w zapomnienie, ale poza względnie spokojnym centrum galaktyki wciąż grasują piraci, buntownicze planety pragną uniezależnić się od Coruscant, przemytnicy prowadzą szemrane interesy, a i samo Imperium ma sporo za uszami, dokonując na przykład przejęć prywatnych kopalni. Thrawn walczy z wrogami z właściwą sobie błyskotliwością, nie stroniąc od ryzyka i balansując na cienkiej granicy pomiędzy wykazywaniem własnej inicjatywy a samowolką. Zapamiętale ściga zarówno „Nocnego Łabędzia”, geniusza zła, jak i zwykłych ludzkich kombinatorów, usiłujących przejąć tereny należące do tubylczych ras.

Książka Timothy’ego Zahna nie jest oczywiście niekończącym się opisem kosmicznych bitew, potyczek z piratami i zasadzek na buntowników. Autor, wprowadzając na arenę opowieści Arihndę Pryce pozwala nam oglądać Coruscant jej oczami i doświadczyć bolączek wszystkich wielkich imperiów: korupcji, intryg, nepotyzmu. Urzędnicy Imperatora zaciekle rywalizują ze sobą o majątek i wpływy, nie cofając się przed szantażem, szpiegostwem i zdradą. Karierę Arihndy, dziewczyny z górniczej rodziny pozbawionej dziedzictwa przez zachłannego senatora, śledzimy od trudnych początków w coruscańskim pośredniaku aż po stanowisko gubernatora rodzinnej planety. Jej wątek stopniowo splata się z losami Thrawna i Vanto, przeplatając przygodowo-militarystyczny trzon opowieści meandrami polityki i zakulisowych gierek.

Powieść czyta się szybko i z rosnącym zaciekawieniem. Bohaterowie są intrygujący i wiarygodnie opisani. Początkowo miałam co prawda wątpliwości co do wątku Elego Vanto: Thrawn jest naprawdę bystrym gościem i tłumacz-doradca szybko przestaje być mu niezbędny do funkcjonowania w Imperium, choć, jak wielu geniuszy, Chiss kieruje się tylko logiką i ma problemy z wychwytywaniem niuansów ludzkich zachowań. Potem jednak uznałam, że postać takiego właśnie zimnego geniusza wymaga przeciwwagi, uzupełnienia w postaci drugiego, odmiennego charakteru, kogoś, kogo emocje będą równoważyły suchość logiki pierwszego, jak to już niejednokrotnie w literaturze bywało. Koniec końców przestało mi to przeszkadzać, zwłaszcza że obaj świetnie się ze sobą dogadują i chyba łączy ich nawet coś na kształt przyjaźni, a znajomość rynku, cen i przepływu towarów, którą cechuje się Eli Vanto, ma dla fabuły niebagatelne znaczenie.

Uniwersum też zostało wiarygodnie opisane: widać, że ten wszechświat żyje i ma wiele obliczy. Wiadomo, że przynajmniej częściowo jest to świat znajomy, bo trudno byłoby uciec przed wszechobecnością Gwiezdnych Wojen w popkulturze, ale po przemyśleniu dochodzę do wniosku, że „Star Wars: Thrawn” poradziłby sobie nawet jako zwykła space opera, oderwana od całego uniwersum. Mamy co prawda nawiązania do wydarzeń wcześniejszych (wojny klonów, Anakin Skywalker) oraz późniejszych (Gwiazda Śmierci), ale zasadniczo fabuła koncentruje się na losach Thrawna, Vanto i Pryce i nie wymaga bezwzględnej znajomości innych książek czy filmów.

Podsumowując: bardzo się cieszę, że książka trafiła w moje ręce i dzięki niej mam ochotę sięgnąć po inne powieści Timothy’ego Zahna.

Jak zbudować cywilizację

za pomocą drąga i

szmaty*

RECENZJA

JAK WYNALEŹĆ WSZYSTKO. CAŁA WIEDZA LUDZKOŚCI

W JEDNEJ KSIĄŻCE!

Tytuł oryginału: How To Invent Everything: A Survival Guide For The

Stranded Time Traveler

Autor:

Ryan North

Tłumacz:

Jarosław Skowroński

Wydawnictwo:

Prószyński i S-ka

Data wydania:

16 stycznia 2020

ISBN:

9788381691789

Liczba stron:

520

Gatunek:

popularnonaukowa,

podręcznik, science-fiction

Anna Szumacher

Gratulacje! Udało ci się dożyć do dnia, w którym ktoś sprytny wymyślił podróże w czasie i zrobił z tego intratny interes. Teraz każdy może wsiąść do statku byle jakiego i udać się w dowolny okres, stworzyć alternatywną linię czasową, przeżyć przygodę życia i bezpiecznie wrócić do domu na kolację... Co, guzik nie działa? Sorry, trzeba było czytać regulamin przed skorzystaniem z naszego serwisu. Nie, te urządzenia są nienaprawialne. Nie, nie bierzemy za to odpowiedzialności. Ale za to zostawiamy ci taki sprytny podręcznik, jak zbudować cywilizację od podstaw. Powodzenia!**

Teoretycznie, jak głosi napis na tylnej okładce, „Jak wynaleźć wszystko” to poradnik dla podróżujących w czasie, którzy bezpowrotnie utknęli w odległej przeszłości. A jeśli nie da się wrócić — a chce się przeżyć — trzeba jakoś wynaleźć wszystko od podstaw. Dzięki temu mocno humorystycznemu podręcznikowi można skrócić proces powstawania sensownej cywilizacji, w tym rozwój nauki, techniki, filozofii, sztuki, humanizmu i języka z kilkunastu tysięcy lat do... no, okresu o wiele krótszego. W sumie wiele zależy od tego, gdzie się utknie. No i kiedy się utknie. Dlatego na samym początku powinniście skorzystać ze sprytnego wykresu obserwacji otoczenia, sprawdzić, „kiedy” jesteście i dowiedzieć się, jak bardzo macie przejechane. A potem, korzystając ze wskazówek w kolejnych rozdziałach, możecie już zająć się ogarnianiem ludzkości i zostawaniem bogiem.

„[Kukurydza] została udomowiona tak bardzo, że nie przetrwa bez ludzkiej pomocy. Dziękujemy, kukurydzo, za zaufanie!”

Ryan North w „Jak wynaleźć wszystko. Cała wiedza ludzkości w jednej książce!” bardzo sprytnie podchodzi czytelników. Niby sięgacie po lekką i zabawną pozycję, a po pięciuset stronach nagle odkrywacie, że przerobiliście materiał szkolny z całego liceum i połowy jakichś bliżej nieokreślonych studiów ścisłych i humanistycznych zarazem. I to tych z praktycznymi wyjazdami terenowymi. Kolejne rozdziały da się stosować w rozwoju swojej cywilizacji niejako chronologicznie, dodatkowo wymyślając wcześniej język mówiony, matematykę i ogień. Co? No przecież macie wynaleźć wszystko!

„Niestety w wyniku czegoś, co można by nazwać ponurą komedią pomyłek, Europejczycy, którzy lubią uważać się za bystrzaków, zdołali zapomnieć o tym ***, a potem odkryć ów fakt ponownie, co najmniej siedmiokrotnie w ciągu następujących pięciu wieków”.

W „Jak wynaleźć wszystko” znajdą się konkretne dane i instrukcje dotyczące rozwoju rolnictwa, oswajania i hodowli zwierząt. Rozpoznawania trujących roślin. Robienia ubrań. Pozyskiwania zasobów naturalnych, takich jak sól czy węgiel drzewny. Górnictwa i hutnictwa. Budowy pieców. Tworzenia szkła. Pozyskiwania energii z wiatraków i kół wodnych. Podstaw medycyny. A jak już ogarniecie fundamenty cywilizacyjne, możecie przystąpić do wynajdywania bardziej skomplikowanych rzeczy.

„Ludzie spoglądali na inkubatory do wylęgu kurcząt i myśleli: no nie, coś takiego nie zadziała w przypadku dzieci”.

Jakich? Och, prościzna. Na przykład silnika parowego. Baterii, transformatorów, zegarów i mydła. A także tworzenia betonu i robienia papieru. Budowy rowerów, statków i samolotów. Ta książka pozwoli wam też wynaleźć radio. Oraz logikę i filozofię, bo czemu nie. Jest też rozdział poświęcony sztuce i muzyce. Na końcu znajdują się podręczne apendyksy z układem pierwiastków (który oczywiście możecie sami wynaleźć i nazwać od własnego nazwiska), wykazem użytecznych chemikaliów i instrukcją jak je zorganizować, tablicami trygonometrycznymi czy rozpiską działania narządów w ludzkim ciele.

„Komary. Udomowienie: Błagam, przestań pytać o udomowienie ludzkich pasożytów!”

Szczerze? Nie myślałam, że kiedykolwiek z przyjemnością wróciłabym do szkoły. Ale taka nauka na własnych warunkach i to rzeczy, które są ciekawe, praktyczne i użyteczne zarazem to sama przyjemność. I to okraszona licznymi wybuchami śmiechu. Tak, „Jak wynaleźć wszystko” Ryana Northa to taka mała podręczna encyklopedia. Ale z seksem i alkoholem, i innymi bardzo przydatnymi informacjami jak wynaleźć... wszystko.

* Najpierw musisz wynaleźć szmatę

** Przyda ci się

*** Sprawdźcie sobie sami o czym, strona 151 ☺

Ptaki nocy

PTAKI NOCY /BIRDS OF PREY:

THE EMANCIPATION OF HARLEY QUINN

Producent:

Margot Robbie, Bryan Unkeless, Sue Kroll

Scenariusz:

Christina Hodson, na podstawie komiksu „Birds of Prey”

Wytwórnia:

DC Films, LuckyChap Entertainment, Kroll & Co. Entertainment, Clubhouse Pictures

Główna rola:

Margot Robbie

Małgorzata Lewandowska

Co jakiś czas na konwencie fantastycznym pojawia się para: mała, zaledwie kilkuletnia Harley Quinn w stroju z „Legionu Samobójców” i jej tata lub brat w przebraniu Jokera. Przyznam, że za każdym razem, kiedy widzę tak ubranych członków rodziny, czy tylko kilkuletnie Harley Quinn, zastanawiam się, o czym myśleli rodzice? Być może „Ptaki nocy” coś zmienią.

Harley Quinn, a właściwie Harleen Frances Quinzel, to jedna z tragiczniejszych kobiecych postaci uniwersum DC. Pochodzi z dysfunkcyjnej rodziny, jednak, pomimo licznych przeciwności, udaje się jej skończyć szkołę medyczną i uzyskać tytuł doktora. Jako psychiatra pracuje w Arkham, gdzie jej pacjentem zostaje Joker. Z jego powodu doktor Quinzel pogrąża się w odmęty szaleństwa, z których powraca jako psychopatyczna, ślepo zakochana i uległa kochankowi Harley Quinn. Pokrótce: związek Jokera i Harley Quinn wydaje się być nową, bardziej brutalną odsłoną chorej, wyniszczającej miłości w uzależnionym od przemocy związku Bonnie i Clyde, których losami w XX wieku żyła cała Ameryka.

Na szczęście dla Harley Quinn, „Ptaki nocy” przynoszą nam mniej dramatyczne zakończenie związku niż w przypadku sławnej pary gangsterów-kochanków z lat trzydziestych poprzedniego stulecia. Główna bohaterka zostaje jednak sama i musi sobie poradzić bez Jokera.

„Birds of Prey” to przede wszystkim film o tym, że kobiety muszą być samodzielne oraz że powinny sobie pomagać. Trzymając się razem są w stanie pokonać przeciwności losu i ochronić to, co jest dla nich najważniejsze. To także film o niedocenianiu wkładu i roli kobiet, niezależnie od grupy zawodowej i społecznej.

Nie jest to kino wybitne, ale jest to kino dobre w obrębie swojego gatunku. W przeciwieństwie do „Legionu samobójców” troszkę mniej w nim gwiazd, za to dużo więcej sensownych dialogów, przemyślanej akcji i dobrej gry aktorskiej, szczególnie w wykonaniu pań. W mojej ocenie jest to po prostu lepszy film niż „Legion Samobójców”. Bez zbytniego zadęcia, za to z dobrym pomysłem i wykonaniem.

Wracając do cosplay Harley Quinn... Być może ze względu na małe dziewczynki paradujące w wyzywającym kostiumie Harley Quinn z „Legionu Samobójców”, w „Ptakach nocy” główna bohaterka często nosi długie spodnie, zaś w ostatniej scenie jej strój krojem przypomina galowe stroje Billie Eilish. Pozostałe bohaterki, wśród których jedna jest nastolatką, również wyglądają tak, jakby ktoś wreszcie zdał sobie sprawę, że to jest jednak dziwne, kiedy męscy superbohaterowie i złoczyńcy są najczęściej ubrani od stóp do głów, za to kobiety są wciśnięte w bardzo obcisłe i/lub ledwie zakrywające pośladki kostiumy. Chciałabym, by takie podejście się przyjęło.

Na początku filmu przedstawiono także życie Harleen Frances Quinzel i jej przemianę w partnerkę Jokera. Być może jakiś rodzic oglądający ten film pomyśli, że jednak to nie jest najlepszy pomysł, by córeczka przebierała się za Harley Quinn, podczas gdy on —tata — paraduje w stroju jej szalonego kochanka.

Yennefer

THE WITCHER /WIEDŹMIN

Scenariusz:

Lauren Schmidt Hissrich, na podstawie twórczości Andrzeja Sapkowskiego

Stacja telewizyjna:

Netflix

Główne role:

Henry Cavill, Anya Chalotra, Freya Allan

Data premiery:

20 grudnia 2019

Liczba odcinków:

8

Małgorzata Lewandowska

Od lat okres świąteczny kojarzy mi się z „Wiedźminem”. Wszystko za sprawą członków mojej rodziny, dzięki którym stałam się posiadaczką nowych wydań, komiksu, kilku medalionów i innych gadżetów. Tym razem na święta dostałam prezent od Netflixa. Czy okazał się trafiony? Czy jednak bardziej przypomina przysłowiowy świąteczny sweter od babci?

Serial Netflixa „Wiedźmin” bazuje na bestsellerowej serii Andrzeja Sapkowskiego, której głównym bohaterem jest zmutowany pogromca potworów, wiedźmin Geralt z Rivii.

Oglądałam serial w oryginalnej wersji językowej.

Pierwsze wrażenie, które nasunęło mi się w trakcie oglądania „The Witcher”, to fantastyczny Henry Cavill jako odtwórca tytułowej roli. Przyznam, że miałam spore obawy związane z wyborem aktora znanego szerszej widowni głównie z roli Supermana. Niepotrzebnie. Bardzo szybko Cavill stał się dla mnie Geraltem z Rivii. Aktor, który prywatnie jest fanem gry i serii „Wiedźmin”, po prostu wie, co robi i kogo odgrywa. Sceny walki z jego udziałem są świetne i przekonujące. Oszczędny sposób wypowiadania się, lekko zachrypnięty głos przypominający anglojęzyczny dubbing do gry „Wiedźmin”, interakcje z koniem Płotką a następnie bardem Jaskrem, „kupiły” mnie całkowicie. Według mnie, jest to drugie, po Geralcie z gry „Wiedźmin 3: Dziki Gon”, najlepsze przedstawienie stworzonej przez pana Sapkowskiego postaci Białego Wilka.

Kolejnym odczuciem związanym z oglądaniem serialu, było to, że bez znajomości książkowej serii o Wiedźminie można się na początku trochę pogubić w kolejności wydarzeń. Jego twórcy postanowili bowiem na raz wprowadzić kilka swobodnie wymieszanych ze sobą wątków, czasami kosztem logiki czy spójności historii. Nie pomyśleli jednak, by ułatwić widzowi odbiór chociażby poprzez podanie wyraźnych ram czasowych. W związku z tym przez pierwsze odcinki można uznać, że wielowątkowa akcja rozgrywa się równocześnie, a nie w odstępie kilku dekad. Wcześniejsza znajomość serii pozwala także uzupełnić dziury scenariuszowe najprawdopodobniej powstałe na skutek chęci ściśnięcia tak bogatego materiału w jedynie ośmiu epizodach. Są to minusy serialu, które mogą spowodować, że część odbiorców po prostu się do niego zrazi.

W najnowszej ekranizacji „Wiedźmina” dobrze został oddany konflikt pomiędzy ludźmi i innymi rasami. Zachowano także część skrzących się humorem konwersacji charakterystycznych dla tej serii.

Bardzo dobrze dobrano także aktora wcielającego się w postać barda Jaskra (Joey Batey). Jest to fantastyczna odmiana po obdarzonym wyjątkowo nienachalną urodą komiksowym Jaskrze spod ręki Bogusława Polcha czy panu Zamachowskim z polskiej ekranizacji z 2001 roku.

Serialowa Ciri także dość dobrze sobie radzi. Na szczęście grająca ją aktorka Freya Allan, poza błyszczeniem na promocyjnych galach, potrafi przekonująco sportretować nastoletnią dziewczynę zagubioną w wojennej zawierusze. Dobrze dobrani są również odtwórcy ról Pavetty, Duny’ego oraz Renfri. Grająca królową Calanthe Jodhi May ujęła mnie warsztatem aktorskim, szczególnie w późniejszych odcinkach, chociaż swoim wyglądem różni się od literackiego pierwowzoru. Nie jest to jednak jedyny taki przypadek wśród obsady. Twórcy adaptacji dość liberalnie podeszli bowiem do interpretacji wielu bohaterów serii, zaś poprawność polityczna jest w serialu daleko posunięta.

Wygląd ekranowych potworów jest także zadawalający. W niektórych ujęciach prezentują się dobrze, w innych trochę gorzej. Jednak po gumowych kreaturach z polskiej adaptacji filmowej z 2001 roku, moje wymagania w tej kwestii nie są wygórowane.

W „Wiedźminie” jedną z najważniejszych ról kobiecych odgrywa Yennefer. By opisać przedstawienie tej bohaterki w najnowszej ekranizacji muszę przywołać wydarzenia sprzed kilku miesięcy. Doszło wówczas do spotkania fanów „Wiedźmina” z Andrzejem Sapkowskim oraz częścią ekipy tworzącej serial.

Konfrontacja miała miejsce na konwencie fanów fantastyki w pewien deszczowy i chłodny dzień. Mimo wyjątkowo niesprzyjających warunków atmosferycznych, przed wejściem do budynku, w którym planowano spotkanie, już na kilka godzin przed wyznaczoną godziną jego rozpoczęcia, ustawiła się gigantyczna kolejka.

Byłam jej częścią.

Kiedy wreszcie zaczęto nas wpuszczać, przemoknięci i zmarznięci zaczęliśmy karnie zajmować miejsca, by następnie dość długo czekać na „gwiazdy”.

Z różnych kwestii, padających w trakcie tego wydarzenia, w pamięć szczególnie zapadło mi powtarzane przez serialową ekipę jak refren stwierdzenie o „tworzeniu postaci silnych (i skomplikowanych) kobiet” oraz szokujące dla mnie i innych fanów słowa Anyii Chalotry, mającej grać Yennefer. Aktorka przyznała, że nie wiedziała kompletnie nic o „Wiedźminie” nie wspominając o Yennefer. Dodatkowo bez zażenowania wyznała, że postanowiła przed castingiem nie sprawdzać choćby „co to jest Wiedźmin?”, czy „kim jest Yennefer?” w Internecie. Powodem takiego zachowania miało być to, iż Anya Chalotra postanowiła grać intuicyjnie. Po tych słowach na sali rozległ się głośny pomruk negatywnie zaskoczonych fanów. Niezarażona tym aktorka dodała (w wolnym tłumaczeniu), że „widać strategia była dobra, bo po kilku przesłuchaniach i wielu związanych z nimi zawirowaniach, to ona, a nie inne aktorki, dostała rolę Yennefer”. Więc „widocznie musiała zrobić coś dobrze”.

Po pierwsze przyznam, że określenie „silne postaci kobiece” zaczyna od jakiegoś czasu budzić we mnie nieufność. Coraz częściej oznacza bowiem, że twórcy starają się zakląć rzeczywistość. Silne bohaterki kobiece powinny być / są po prostu silne same z siebie. Nie trzeba informować o tym odbiorcy, który, jeśli scenariusz i gra aktorska są odpowiednie, sam dojdzie do tego wniosku. Czy jest to Allen Ripley grana przez Sigourney Weaver z „Obcego – ósmego pasażera Nostromo”, Laurie Strode, w której rolę wcieliła się Jamie Lee Curtis w „Halloween” z 1978 oraz 2018, czy Cara Dune grana przez Ginę Carano w „The Mandalorian”, silne kobiety po prostu są silne. Nie potrzebują sztabu PR, który przed premierą próbuje „zaprogramować” przyszłego odbiorcę, bo ten inaczej się po prostu nie domyśli, że ma do czynienia z twardzielką.

Po drugie, przeważnie, kiedy mówi się dużo o „silnych postaciach kobiecych” produkcja prawie zawsze poświęcona jest żeńskim bohaterom. Zaczęłam się więc zastanawiać, kto tak naprawdę zostanie najważniejszą postacią ekranizacji.

W trakcie oglądania serialu odniosłam wrażenie, że nie powinien się on nazywać „The Witcher” — „Wiedźmin” — ale „Yennefer”. Po piątym odcinku, gdybym nie czytała książek, wiedziałabym o Geralcie tylko tyle, że jest mutantem, zabija potwory, sypia z kobietami, jest z nim związane jakieś dziecko-niespodzianka i należy do bliżej nieokreślonej gildii wiedźminów. Poznałam za to całą przeszłość Yennefer obejmującą także historię jej rodziny, poznałam jej kochanków oraz szkolenie jednego z nich, Aretuzę — akademię czarodziejek, rektorkę akademii, Kapitułę i Najwyższą radę czarodziejów, losy Yennefer i innych uczennic w akademii, problemy Yennefer, jej kompleksy, pragnienia, gust odnośnie sukienek i tak dalej... łącznie z innowacjami wprowadzonymi przez scenarzystów, a nie występującymi w pierwowzorze książkowym, jak między innymi krwawe rytuały. Tych innowacji jest tyle, że scenarzyści sami się trochę w nich gubią i w związku z tym, w zależności od epizodu, zmienia się ilość płynącej w czarodziejce elfiej krwi.

Chciałabym zaznaczyć, że z przyjemnością obejrzałabym serial poświęcony Yennefer, nazywający się np. po prostu „Yennefer”. Stworzony tak, jak w serii komiksowej „Thorgal” wydzielono cykl „Thorgal: Kriss de Valnor”

Inne czarodziejki występujące w serialu, przez większość sezonu, są w dużej mierze po prostu.... nijakie. O ile postać Wiedźmina grana przez Henry’ego Cavilla doskonale się broni i jest jednoznacznie identyfikowalna jako Geralt z Rivii, o tyle np. Triss Merigold jest nierozpoznawalna i jedyne czego jej brakuje do kiczowatego obrazu wiedźmy podczas wprowadzenia tej bohaterki do fabuły, to brodawka na nosie i czarny kot. Przy konfrontacji z serialowym doborem czarodziejek najlepiej zapomnieć o pierwowzorach. Mi się niestety nie udało.

Nie wiem, kto podjął decyzję, by odtwórczynią Yennefer z Vengerbergu została Anya Chalotra. Aktorka jest odrobinę zbyt młoda do tej roli i jak na razie nie potrafi do końca nadrobić wieku warsztatem, tak niezbędnym ze względu na położenie ogromnego nacisku właśnie na rolę czarodziejki. Po obejrzeniu serialu nie dziwiło mnie już, usłyszane w trakcie spotkania z twórcami adaptacji, stwierdzenie, że castingi z udziałem tej aktorki przeciągały się, ponieważ długo miano wątpliwości, czy jest w stanie podołać roli. Wydaje się, że w swoim aktorskim repertuarze Anya Chalotra ma tylko trzy miny: niezbyt rozgarniętego cielęcia wypychającego sobie policzek językiem oraz znudzonego lub szalonego konia. Niestety charakteryzacja w większości przypadków nie pomaga.

Muszę szczerze stwierdzić, że pani Grażyna Wolszczak, pomimo całej „straszności” polskiej adaptacji filmowej Wiedźmina sprzed prawie 20 lat, dużo bardziej pasowała do roli Yennefer.

Netflixowej ukochanej Białego Wilka najbardziej udaje się zbliżyć do książkowego pierwowzoru w trakcie sceny orgii w jednym z epizodów, kiedy większość jej twarzy zasłania koronkowa maska, a wściekle czerwone usta chociaż trochę odwracają uwagę od reszty. Do tej reszty zalicza się także suknia czarodziejki, która przypomina narzędzie tortur wykonane z pasków ultrasztywnej tkaniny tworzącej rusztowanie bufiastych rękawów (?) i wygląda jakby aktorka była w nią nie ubrana, a wbita. Niestety większość kreacji Yennefer albo po prostu nie wygląda zbyt dobrze ze względu na „oryginalność” projektu, albo prezentuje się dobrze, ale źle leży na sylwetce aktorki.

Serialowe stroje, szczególnie te kobiece, poza nielicznymi wyjątkami wyglądają tanio, dziwacznie i czasem niewygodnie. Miałam okazję zapoznać się z częścią oryginalnych kreacji użytych przy tworzeniu Netflixowskiej adaptacji przed obejrzeniem serialu. Łudziłam się, że na ekranie, ożywione przez bohaterów, kostiumy będą wyglądały lepiej. Niestety coś zawiodło i nie chodzi tu tylko o Nilfgaardzkie zbroje, które chociaż są totalną pomyłką, na szczęście w sporej ilości scen litościwie okrywa mrok. Niestety nie we wszystkich. W ostatnim odcinku możemy „podziwiać” wysyp pomarszczonych czarnych penisów, tfuj, przepraszam, maszerującego wojska Nilfgaardu.

Nie ukrywam, że w trakcie oglądania kolejnych epizodów w mojej głowie pojawiła się myśl, czy na polu projektowania i wykonania kostiumów Netflix próbował konkurować jednocześnie z „Koroną królów” i „Project Runway”.

Ostatecznie jednak czekam z niecierpliwością na drugi sezon serialu, nad którym aktualnie trwają prace. Chcę więcej Geralta i Jaskra. Chciałabym więcej błyskotliwych dialogów, których tak dużo jest w prozie pana Sapkowskiego. Chciałabym, by w serialu, na zasadzie równowagi w stosunku do szkoły czarodziejek, pokazano tworzenie i szkolenie wiedźminów, Kaer Morhen, innych niż Biały Wilk członków wiedźmińskiej gildii (nie tylko jednego martwego)... Być może uda się to dzięki Ciri? Może od początku taki był zamiar twórców adaptacji i po prostu trzeba przetrwać pierwszy sezon? Nadzieję daje mi to, że już w 6 odcinku, po tym, jak twórcy scenariusza wcisnęli w poprzednie 5 epizodów całą historię Yennefer i multum czarodziejek oraz czarodziejów, serial zaczął odzyskiwać równowagę. Oby pozostał na tym kursie. Trzymam kciuki.

PS. Maciej Musiał, pojawiający się w dwóch odcinkach serialu jako Sir Lazlo, na tle reszty ekipy wygląda bardzo dobrze.

Ciekawe miejsca,

ciekawi ludzie

Festiwale Fantastyki Cytadela i Twierdza to najbardziej klimatyczne wydarzenia na konwentowej mapie Polski. Co je łączy? Przede wszystkim niezwykła atmosfera, którą zapewniają dwie zabytkowe XIX-wieczne fortyfikacje wykorzystane jako teren pod imprezy. Festiwal Cytadela odbędzie się już czwarty raz na terenie Garnizonu Modlin w terminie 26-28 czerwca 2020 r. Festiwal Twierdza po raz szósty zagości w murach Twierdzy Boyen w terminie 4-6 września 2020 r. Festiwale mają szerokie spektrum atrakcji: od gier planszowych, elektronicznych, RPG, LARP po warsztaty, prelekcje, panele dyskusyjne. To, co wyróżnia imprezy poza obiektami, w których się odbywają, to przede wszystkim interaktywne plenerowe wioski tematyczne osadzone w przeróżnych uniwersach: post-apokaliptycznym, fantasy, fabrycznej zony, Nocarzy i Renegatów, Baśni i wielu innych. W trakcie imprez odbywają się też pokazy mody alternatywnej, konkursy cosplay i koncerty. Wieczorem można zrelaksować się przy ogniskach w klimatycznych karczmach, a dla tych, którzy wolą spanie pod namiotem, zamiast dostępnego sleeproomu na terenie imprezy, przygotowane jest pole namiotowe. Mimo kilku tysięcy uczestników każdorazowo odwiedzających festiwale zachowują kameralną atmosferę, dzięki wielkim przestrzeniom i specyfice terenu. To przygoda, której nie możecie przegapić!

Lem na mapie

Galaktyki

ARTYKUŁ

Marta Magdalena Lasik

IAU100 NameExoWorlds — wydarzenie zorganizowane w 2019 roku przez Międzynarodową Unię Astronomiczną z okazji stulecia jej istnienia sprawiło, że sporo gwiazd i ich planet, które wcześniej posiadały jedynie numery katalogowe, zyskało prawdziwe nazwy.

W wydarzeniu wzięło udział sto dwanaście krajów, w tym oczywiście Polska.

Wybór nazw dla BD +14°4559 i jej partnerki BD +14°4559b — gwiazdy i planety przypisanych do naszego kraju — składał się z kilku etapów. W pierwszym każdy mógł przesłać swoją propozycję i wiele osób skorzystało z tej możliwości. Według udostępnionych danych zgłoszono ich dwa tysiące osiemset sześćdziesiąt sześć!, z których komisja wybrała osiem. Te opublikowano w ankiecie na stronie internetowej projektu i każdy mógł zagłosować na tę, która odpowiadała mu najbardziej.

Do wyboru dostaliśmy, w kolejności gwiazda - planeta:

— Geralta i Ciri,

— Jantar i Wolin,

— Piasta i Lecha,

— Polon i Rad,

— Solaris i Pirxa,

— Swaroga i Welesa oraz

— Twardowskiego i Borutę.

W ankiecie oddano ponad osiemdziesiąt osiem tysięcy głosów, z czego ponad połowę otrzymali Geralt i Ciri. Na kolejnych miejscach uplasowali się Solaris i Pirx oraz Swarog i Weles. Tę finałową trójkę przekazano do informacji Międzynarodowej Unii Astronomicznej. To do niej należało ostatnie słowo.

I tak, 17 grudnia 2019 roku na mapach nieba zagościły Solaris i Pirx.

Solaris

Gwiazda dotychczas znana tylko jako BD +14°4559 znajduje się w konstelacji Pegaza, widocznej z Polski od września do grudnia. Sama gwiazda nie jest widoczna gołym okiem, ale przy dobrych warunkach atmosferycznych porządna lornetka powinna pozwolić ją dostrzec na jesiennym niebie. Solaris znajduje się nieco na uboczu od najbardziej rozpoznawalnego fragmentu gwiazdozbiorze Pegaza (kwadratu tworzonego przez gwiazdy α, β i γ Pegasi oraz α Andromedae). Mniej więcej w połowie odległości pomiędzy skrajną gwiazdą łba Pegaza — Enif (ε Pegasi), a γ Delphini z konstelacji Delfina (ilustracja).

Źródło: Settlarium

Znajduje się w odległości stu sześćdziesięciu lat świetlnych od Układu Słonecznego i jest pomarańczowym karłem. To kategoria gwiazd nieco mniejszych od Słońca, ale większych od czerwonych karłów. Jest to też grupa, która szczególnie interesuje poszukiwaczy życia pozaziemskiego.

Po pierwsze dlatego, że są to gwiazdy dość spokojne. Odkrywamy bardzo dużo planet na orbitach czerwonych karłów — gwiazd mniejszych od Solaris — ale są to gwiazdy cechujące się znaczącą aktywnością w postaci między innymi rozbłysków słonecznych, które potrafią uszkadzać nasze satelity i sieci energetyczne. Drugi powód zainteresowania tym typem gwiazd wynika z faktu, że pomarańczowe karły emitują mniej szkodliwego dla DNA promieniowania ultrafioletowego niż żółte karły, takie jak Słońce. Trzeci powód wiąże się z czasem życia pomarańczowych karłów. Obecnie wiek Solaris szacowany jest na trzy i sześć dziesiątych miliarda lat, o miliard mniej niż wiek Słońca. Jednak spodziewamy się, że Słońce za około pięć miliardów lat zacznie przekształcać się w czerwonego olbrzyma. Rozrośnie się wówczas tak, że wewnętrzny Układ Słoneczny znajdzie się w jego wnętrzu, a gazowe olbrzymy zostaną odarte z atmosfer. Tymczasem Solaris będzie istniała jeszcze kolejne dziesięć, a może nawet dwadzieścia pięć miliardów lat nie zmieniając się przesadnie, a zatem nie zagrażając swojemu układowi planetarnemu.

Te trzy cechy pomarańczowych karłów sprawiają, że w ich układach planetarnych przez długi czas panują warunki sprzyjające rozwojowi życia.

A Solaris ma swój układ planetarny.

Pirx

Obecnie jesteśmy pewni istnienia jednej planety w układzie Solaris, ale istnieją przesłanki, że jest jeszcze co najmniej jedna.

BD +14°4559b — taki numer katalogowy nosi Pirx — została odkryta przez zespół składający się z Andrzeja Niedzielskiego, Grzegorza Nowaka, Moniki Adamów i Aleksandra Wolszczana w La Silla Observatory w Chile w czerwcu 2009 roku. Wykorzystana do poszukiwania metoda jest niekiedy nazywana mierzeniem chybotania gwiazdy.

Odkrycie

Zwykle mówimy, że planeta obiega gwiazdę. Zupełnie jakby gwiazda stanowiła nieruchomy element układu, ale tak nie jest.

Gwiazda i jej planety obiegają wspólny środek masy. W przypadku Słońca jest to środek masy układu składającego się z niego i ośmiu obiegających go planet, planet karłowatych i niezliczonej ilości kosmicznego żużlu. Cała ta pozasłoneczna masa sprawia, że gdybyśmy obserwowali słońce z daleka, to zbliżałoby się ono do nas, to oddalało. Wywołany w ten sposób ruch gwiazdy jesteśmy w stanie zmierzyć dzięki dopplerowskiemu przesunięciu fal. Gdy gwiazda się zbliża, jej światło robi się minimalnie bardziej niebieskie, gdy oddala — czerwone; to samo zjawisko powoduje, że sygnał nadjeżdżającej karetki staje się coraz wyższy, a gdy ta zaczyna się oddalać — niższy. Mierząc z daleka taki ruch Słońca, bylibyśmy w stanie odkryć Jowisza — najbardziej masywną planetę w naszym układzie, ponieważ jej wpływ na ruch Słońca jest najbardziej znaczący. Przy tej metodzie poszukiwania planet, im mniejsza jest różnica mas gwiazdy i planety, tym środek masy układu znajduje się dalej od środka gwiazdy i tym wyraźniejszy jest jej ruch. To właśnie dlatego tą metodą odnajdujemy wiele gazowych olbrzymów — dużych planet — wokół czerwonych karłów — niewielkich gwiazd.

Poza stwierdzeniem, że na orbicie znajdują się planety, ta metoda pozwala między innymi oszacować masę i odległość planet(y), które(a) oddziałują(e) na gwiazdę. Dzięki temu wiemy kilka bardzo ciekawych rzeczy o Pirxie.

Orbita

Pirx porusza się po silnie eliptycznej orbicie. Oznacza to, że przez część trwającego dwieście sześćdziesiąt osiem dni roku znajduje się on wyraźnie bliżej Solaris niż przez jego resztę. I tak w periastronie — punkcie, w którym jego orbita przebiega najbliżej gwiazdy — zbliża się do Solaris na 0,552 jednostki astronomicznej[3], czyli mniej więcej połowę odległości z Ziemi do Słońca. W apastronie oddala na 1,002 jednostki astronomicznej. Te odległości są ważne, ponieważ oznaczają, że przez cały rok Pirx znajduje się wewnątrz ekosfery Solaris.

Ekosfera to obszar wokół gwiazdy, w którym, między innymi, może istnieć woda w stanie ciekłym. Ekosfera Słońca mieści się od 0,95 jednostki astronomicznej do 2,4 jednostki astronomicznej. Wewnętrzna granica jest dalej od gwiazdy niż odległość Pirxa od Solaris, ale Solaris jest mniejszą gwiazdą i jej ekosfera znajduje się znacznie bliżej niej samej. Położenie Pirxa wewnątrz ekosfery oznacza istnienie potencjału dla rozwoju życia, ale nie rozpędzajmy się.

Planeta

Pirx ma masę nieco większą od masy Jowisza (1,23MJ), co umieszcza go wśród gazowych olbrzymów, takich jak Jowisz, Saturn, Uran czy Neptun, co zdecydowanie przekreśla jakiekolwiek nadzieje na to, że mógłby się stać drugą Ziemią. Nie oznacza to, że nie możemy zastanawiać się nad istnieniem życia na orbicie Solaris, ponieważ jest bardzo prawdopodobne, że tak duża planeta będzie posiadała skaliste księżyce.

By podtrzymać życie, takie jakie znamy, musiałby to być dość duży księżyc — 0,07 masy Marsa i zbliżona do niego gęstość — ten rozmiar jest nam potrzebny, żeby księżyc mógł utrzymać nawet rzadką atmosferę. Ponadto ważne jest, aby posiadał on pole magnetyczne chroniące jego powierzchnię przed wiatrem słonecznym i promieniowaniem pasów van Allena. Według naszej obecnej wiedzy tak duże księżyce raczej nie powstają na orbitach planet. Mogą jednak powstać na własnej okołogwiazdowej orbicie i zostać później przechwycone przez gazowego olbrzyma. Te postawione przez nas wymagania nie są szczególnie trudne do spełnienia. Największy znany nam księżyc — Ganimedes — ma masę 0,23 masy Marsa, czyli więcej niż określone przez nas minimum. Wiemy, że księżyce mogą mieć pole magnetyczne — zmierzyliśmy je właśnie dla Ganimedesa. Wiemy również, że gazowe olbrzymy nie tylko w teorii mogą przechwytywać duże obiekty i wciągać je na swoje orbity — Tryton, największy księżyc Neptuna, również nie powstał na orbicie swoje obecnej planety.

Czy Pirx posiada taki księżyc? Nie wiemy. Nie posiadamy obecnie technologii, która pozwalałaby nam zaobserwować tak małe ciała niebieskie, ale jeszcze nie tak dawno temu zaobserwowanie planet zbliżonych rozmiarem do Ziemi przekraczało nasze możliwości technologiczne, tymczasem obecnie znamy już ich całkiem sporo. To pozwala mieć nadzieję, że za jakiś czas znajdziemy sposób, aby znajdować jeszcze mniejsze obiekty i dowiemy się, jak jest naprawdę. Tymczasem możemy wyobrażać sobie ten księżyc i snuć fantazje o istniejącej na nim cywilizacji.

[3] jednostka astronomiczna (j.a.) — średnia odległość między Ziemią a Słońcem, około 149 600 000 km.

Algorytmy,

czyli zrozum to,

człowieku

ARTYKUŁ

Krzysztof Piasek

Algorytmy odgrywają w naszym życiu coraz większą rolę, nawet jeżeli nie do końca zdajemy sobie z tego sprawę. One nie tylko kryją się w naszych komputerach — co uznajemy za naturalne — one są wszędzie. Decydują o wynikach przeszukiwania Internetu i kiedy włączyć ogrzewanie, czy też kiedy zmienić kolor światła na skrzyżowaniu. Sterują logistyką, procesami produkcyjnymi, przepływem gotówki w bankach i akcji na giełdach. A to dopiero początek. Jutro zapewne zastąpią kierowcę, pojutrze być może lekarza pierwszego kontaktu, sędziego i... programistę. Boicie się, że wówczas przestaniemy rozumieć działanie algorytmów? A jesteście pewni, że w tej chwili nad nimi panujemy?

Na początku była matematyka

Słowo algorytm pochodzi od nazwiska perskiego matematyka, geografa, astronoma i kartografa z IX wieku, Muhammada ibn Musa al-Chuwarizmiego (al-Khwārizmi). Jego wkład w rozwój matematyki jest nie do przecenienia. Zawdzięczamy mu upowszechnienie — początkowo na Bliskim Wschodzie — pochodzącego z Indii systemu dziesiętnego, podobnie jak powstanie, jakże znienawidzonej przez wielu uczniów, algebry. Pojęciem algorism określano metody postępowania podczas przeprowadzania obliczeń na liczbach dziesiętnych, a samo słowo jest po prostu zniekształconym przez tłumaczenie łacińskie mianem wielkiego naukowca z Chorezmu. Za to określenie algebra jest zaczerpnięte z jego dzieła mówiącego między innymi o metodach rozwiązywania równań. Na marginesie warto odnotować, że w językach portugalskim i hiszpańskim wyrazy algorismo i guarismo oznaczające: liczbę, cyfrę, również pochodzą od nazwiska al-Chuwarizmiego. Wracając do tytułowego bohatera. Algorytm wyewoluował z algorism, i podobnie, jak ten ostatni, jest określeniem sekwencji ściśle określonych czynności, wykonywanych krok po kroku, aż do osiągnięcia żądanego celu. Przy tak postawionej definicji nie może dziwić, że pojęcie to zrobiło szczególną karierę w odniesieniu do maszyn liczących.

W połowie XIX wieku Charles Babbage poświęcił połowę życia na skonstruowanie mechanicznej maszyny różnicowej, która miała obliczać tablice funkcji wielomianowych. Próby nie zakończyły się pełnym sukcesem, ale prace rekonstrukcyjne z przełomu lat 80. i 90. XX wieku wykazały, że koncepcje ojca informatyki były słuszne. Jednak znanemu Anglikowi zawdzięczamy więcej. Opisał on ideę innej maszyny analitycznej, zdolnej do wykonywania dowolnych sekwencji obliczeń i operowania danymi. Te omówienia wykorzystał w pierwszej połowie XX wieku John von Neumann, opracowując architekturę współczesnych komputerów.

Od kodu maszynowego do... kodu maszynowego

Maszyny liczące wymagały i wymagają precyzyjnego zestawu rozkazów. Operacje, które potrafią wykonać, są niezwykle proste: pobierz daną z lokacji, zapisz daną do lokacji, wykonaj skok, wykonaj podstawowe obliczenia matematyczne. Są po prostu szybkimi liczydłami zaopatrzonymi w dodatkową pamięć. Początkowo algorytmy zapisywane były bezpośrednio w postaci sekwencji rozkazów maszynowych i to od razu zakodowanych w ciągi liczb zrozumiałe dla komputera (tzw. kod maszynowy). Szybko okazało się, że zapisanie w ten sposób algorytmów o znacznym stopniu złożoności jest żmudne i skomplikowane, a w dodatku powoduje powstawanie błędów, które są trudne do wykrycia. Z tego powodu powstała idea wprowadzenia mnemoników, czyli skrótów, zwykle trzyliterowych, które opisywały poszczególne rozkazy. Po nich następują operandy, czyli parametry wskazanej operacji. Taką postać algorytmu i tak należało przetłumaczyć na kod maszynowy i dopiero wprowadzić do urządzenia liczącego. Nic dziwnego, że wysiłki skupiły się na opracowaniu programów, które byłyby w stanie w sposób automatyczny wykonać żmudną pracę tłumaczenia. W ten sposób powstały asemblery, wykorzystywane zresztą do dziś, jakkolwiek w specyficznych zadaniach.

Kolejnym krokiem było tworzenie języków wyższego poziomu. Chodziło o opracowanie narzędzi, które umożliwią programiście skupienie się na idei algorytmu, a nie specyfice zapisu maszynowego. Idealny język programowania powinien być zbliżony do języka naturalnego. Rozwój informatyki w tym zakresie trwa po dziś dzień. Ideałem byłyby możliwości rodem z filmów i książek SF: komputer, odszukaj nietypowe zdarzenia z ostatniej doby i znajdź te, które miały związek z holodeckiem. Prawda, że tak podana kwerenda bazy danych nie wygląda strasznie?

Bezpośrednimi spadkobiercami asemblerów były kompilatory umożliwiające zapis algorytmów przy pomocy sekwencji bardziej złożonych instrukcji. Program utworzony w ten sposób musi zostać skompilowany, czyli przetłumaczony na kod maszynowy.

Obliczanie, poszukiwanie, a może zgadywanie

Zatrzymajmy się na chwilę na tym etapie i przyjrzyjmy się przebiegowi prostego sortowania. Można go zapisać jako pętlę, czyli sekwencję powtarzających się instrukcji porównania i w zależności od ich wyniku zamiany miejscami sąsiadujących ze sobą elementów tablicy. Z długopisem w ręku można prześledzić działanie takiego algorytmu. Jest prosty, w pełni deterministyczny, nie ma żadnego problemu ze ścisłym określeniem rezultatu jego pracy. Twarde algorytmy z całą pewnością są podstawą rozwiązań programistycznych i to nie tylko z historycznego punktu widzenia, ale również patrząc na budowę znacznie bardziej zaawansowanych technologii.

W opisanym przykładzie mieliśmy do czynienia z dobrze zdefiniowanymi: problemem i metodą jego rozwiązania. Niestety nie zawsze jest tak łatwo. W przypadku bardzo wielu zadań ani nie wiemy, czy istnieje rozwiązanie spełniające wszystkie postawione założenia, ani — jeżeli zostało podane jakieś rozwiązanie—– nie potrafimy powiedzieć, czy istnieje lepsze. Typowym przykładem jest zagadnienie komiwojażera. Chodzi o odnalezienie optymalnej (w tym wypadku najkrótszej) drogi wiodącej przez wszystkie podane punkty, tak aby przez żaden z nich nie przechodzić więcej niż raz, a podróż zakończyć w miejscu startu. Proste? Okazuje się, że nie całkiem. Pół biedy, jeżeli układ punktów i istniejących połączeń między nimi jest na tyle prosty, że można użyć metod analizy grafów i w ten sposób otrzymać rozwiązanie deterministyczne. A jeżeli nie?

Wkroczyliśmy właśnie w świat programowania heurystycznego, w którym nic nie jest do końca pewne, a co najwyżej prawdopodobne. Istnieje wiele metod na znajdowanie rozwiązań tak postawionego problemu: od wręcz losowej generacji kolejnych solucji i porównywania efektów; przez algorytmy rodem z biologii, na przykład mrówkowy (symulacja zachowań owadów poszukujących optymalnej drogi do mrowiska na podstawie pozostawiania za sobą śladu chemicznego) a skończywszy na algorytmach genetycznych, gdzie generowanie kolejnych rozwiązań oparte jest o „geny”, które są ze sobą „krzyżowane” (dodatkowo nowe pokolenie podlega losowym „mutacjom”) na drodze operacji matematyczno-logicznych. „Geny” dające gorsze rozwiązanie są eliminowane z puli.

Stosowanie takich algorytmów jest obarczone szeregiem ryzyk. Odnalezione rozwiązanie może być lokalne. Wydaje się, że otrzymaliśmy dobry wynik, ponieważ wszystkie inne w „okolicy” są gorsze, jednak w rzeczywistości gdzieś „dalej” istnieje jeszcze lepszy rezultat. Mało tego, rozwiązanie może być zależne od wartości parametrów początkowych, które trzeba jakoś określić. Już samo to jest przedmiotem odrębnych opracowań. Dodatkowo, dwukrotne uruchomienie obliczeń nie musi dać identycznych rezultatów. I wreszcie bywają sytuacje, w których algorytm obliczeniowy może okazać się niestabilny. Najprościej mówiąc oznacza to, że obliczenia w ogóle nie prowadzą do uzyskania jakiegokolwiek wyniku.

Mózg w komputerze

W otaczającym nas świecie rzadko posługujemy się logiką dwuwartościową w ujęciu matematycznym. Dla człowieka naturalne jest na przykład określanie temperatury za pomocą pojęć: gorąco, ciepło, chłodno, zimno. Systemy informatyczne powstają, by pomagać ludziom w rozwiązywaniu różnorakich problemów. Gromadzą również dane, które na użytek systemów eksperckich czy sterowania muszą zostać skategoryzowane. W rezultacie powstała logika rozmyta (fuzzy logic). W takim rachunku jest wiele poziomów logicznych (wielowartościowość) i nie ma ostrych przejść pomiędzy nimi. Innymi słowy, trzymając się nadal przykładu z temperaturą, obiekt może być w pewnym stopniu „ciepły” i w znacznie większym stopniu „chłodny”. Takie ujęcie wymusiło również zredefiniowanie rozmytych operacji logicznych. Fuzzy logic nabrała szczególnego znaczenia w przypadku sieci neuronowych.

W ostatnich latach obserwujemy przyspieszony rozwój sztucznych sieci neuronowych (SSN). Odpowiedzialny za to jest postęp w dziedzinie elektroniki, który umożliwia ciągły wzrost mocy obliczeniowych komputerów, jak również konstruowanie coraz większych układowych SSN. Sztuczne sieci neuronowe próbują imitować pracę biologicznych układów nerwowych.

Jak powstaje mózg w komputerze? Algorytm składa się z szeregu „neuronów”. De facto każdy z nich jest obiektem programowym, do którego dostarczane są dane wejściowe. Wielkości te wraz z parametrami wewnętrznymi „neuronów” biorą udział w obliczeniach matematycznych — przeważnie podstawowych. Uzyskane wyniki wystawiane są na wyjścia. Program SSN przechowuje również informacje o połączeniach pomiędzy wyjściami i wejściami poszczególnych „neuronów”. Koniec. Prawda, że proste? Gdy doda się do tego fakt, że programiści dysponują szeregiem bibliotek, które udostępniają gotowe funkcje do pracy ze sztucznymi sieciami neuronowymi, pojawia się wniosek, że każdy może sobie zafundować SSN. Tak, ale zaprogramowanie sieci to pierwszy krok. Taka SSN nic nie potrafi, jest jak mózg niemowlęcia. Aby była do czegokolwiek użyteczna, trzeba jej przekazać wiedzę. Proces uczenia, czyli de facto modyfikowania wspomnianych parametrów wewnętrznych „neuronów” — szczególnie w przypadku rozległych sieci — jest przedsięwzięciem wymagającym ogromnej wiedzy, dostępu do dużego zbioru danych, szybkich komputerów i sporej ilości czasu.

Jak Rosenblatt zbudował Perceptron

Świetną ilustracją idei sieci neuronowych jest opis prac przeprowadzonych w połowie XX wieku przez Franka Rosenblatta. Postanowił on udowodnić, że układ złożony z modeli neuronów może się uczyć i w konsekwencji rozpoznawać obrazy. W pierwszym kroku naukowiec zbudował elektroniczny neuron. Oczywiście w tamtych czasach był to układ analogowy oparty o lampy elektronowe. Potencjometr odpowiadał za zmienną wagę, przez którą mnożona była suma sygnałów wejściowych. Następnie Rosenblatt zaprojektował macierz światłoczułą, niezwykle prymitywny model dzisiejszych czujników wbudowanych w cyfrowe aparaty fotograficzne. Kolejny krok był najciekawszy. Profesor w sposób kompletnie losowy połączył przewodami dwieście pięćdziesiąt sześć neuronów. Pozostało już tylko dobudowanie systemu umożliwiającego naukę układu. Do potencjometrów zostały domontowane małe silniczki, które zwiększały lub zmniejszały wagi neuronów w zależności od sygnału nagrody. Tak powstał Perceptron.

Jak działał? Nauczyciel wielokrotnie „pokazywał” maszynie tabliczki, na przykład z literami, a Perceptron w odpowiedzi każdorazowo załączał jedną z lampek. Co ciekawe, która lampka co oznacza, nauczyciel określał arbitralnie przed rozpoczęciem doświadczenia. Zadaniem eksperymentatora było wciskanie guzików z informacją „dobrze” lub „źle”. W ten sposób generowany był sygnał nagrody, który z kolei powodował zmianę położenia potencjometrów. Po kilku tysiącach powtórzeń Perceptron potrafił z niewielkim błędem rozróżniać zestawy liter, figur geometrycznych, rysunki zwierząt.

Ogólne zasady funkcjonowania sieci zbudowanej sześćdziesiąt lat temu pozostały niezmienione po dziś dzień. Różnice wynikają jedynie ze zmian technologicznych. Mamy komputery i łatwość programowania. Model Perceptronu zastosowanego przez Franka Rosenblatta każdy może zbudować w domowym PC-cie, nawet w oparciu o Excela. W związku z tym naukowcy i inżynierowie pracują dzisiaj ze znacznie bardziej skomplikowanymi sieciami, łącząc ich możliwości z innymi współczesnymi rozwiązaniami informatycznymi.

Nadchodzi przyszłość

Algorytmy są wszędzie, służą nam pomocą, rozwiązują problemy, podsuwają rozwiązania. Nie zawsze sobie to uświadamiamy, ale też stosunkowo rzadko mamy bezpośredni kontakt z najnowocześniejszymi z nich. Jednak wiele wskazuje na to, że już niebawem będziemy powszechnie wykorzystywać systemy eksperckie, jeździć autonomicznymi pojazdami, wykorzystywać nowoczesne interfejsy człowiek-maszyna... Algorytmy pokonują kolejne stawiane przed nimi bariery. Wygrywają z arcymistrzami w szachy, choć miało to być niemożliwe, wygrywają w GO, które jest wielokrotnie bardziej złożone, choć oczywiście wieszczono, że to niemożliwe. Pokonują w symulatorach, podczas walk powietrznych, najlepszych pilotów, którzy z bezsilnością i zdumieniem opisują taktykę walki prowadzonej przez program.

Algorytmy grające w szachy, GO, czy też w inne, podobne gry, to w gruncie rzeczy systemy eksperckie. Ta kategoria programów już jest szeroko wykorzystywana, na przykład w medycynie. Być może już wkrótce takie systemy zastąpią lekarzy pierwszego kontaktu? To jedynie spekulacja, ale pojazdy autonomiczne to już realia dnia dzisiejszego.

Te rozwiązania odmienią naszą rzeczywistość w naprawdę wielu aspektach. Obok korzyści pojawią się jednak również problemy. Jednym ze źródeł tychże będzie natura nowoczesnych algorytmów. Wpisana w ich metodę pracy ewentualność, że wyznaczone rozwiązanie nie jest optymalne. Nieuchronnie będzie dochodziło do sytuacji, w których nawet bezbłędne rozwiązanie i tak będzie oznaczało straty lub co gorsza ofiary, chociażby w zdarzeniach drogowych. Kwestie odpowiedzialności, pytania o błędy w oprogramowaniu, brak zrozumienia sposobu funkcjonowania złożonych algorytmów, to wszystko stanie się częścią naszej rzeczywistości.

Jak widać rozwój algorytmów przeszedł daleką drogę od zestawu instrukcji realizującego proste zadania do skomplikowanych struktur umożliwiających rozwiązywanie złożonych zagadnień, w oparciu o niedeterministyczne metody. Obecnie coraz częściej mamy do czynienia z algorytmami, których sposobu działania i rezultatu nie jesteśmy w stanie przewidzieć. Z algorytmami dynamicznymi, które ewoluują podczas pracy. Nie ma tu już miejsca, w którym programista mógłby wpisać: Jeżeli x < 18 wówczas włącz ogrzewanie. I nic nie zmieni fakt, że jeżeli wziąć pod lupę najnowocześniejsze rozwiązania, zerwać kolejne warstwy abstrakcji, to gdzieś tam głęboko jest nadal ten sam prosty kod maszynowy, od którego wszystko się zaczęło.

Opowieści Grabarza

Krótkie historie o życiu marnym i bez celu.

Grabarz Józef stara się żyć po Bożemu. Co niedzielę chodzi do kościoła. Słucha się księdza. Odmawia modlitwę co wieczór. Z przyjaciółmi podzieli się opowieścią. Służy radą i pomocą. Uczciwie wykonuje swoją pracę, a praca trudna, bo z denatami. Zakopać trumnę tak głęboko w ziemi, by umrzyk się z niej nie wydostał. Jeszcze by łaził gdzieś po ugorach lub zapędził się na czyjeś podwórko małe dzieci straszyć.

Grabarz Józef stara się żyć po Bożemu. Chociaż za oknami jego chaty zjawy tańcują nocami. Chociaż diaboły bezczelnie pałętają się po cmentarzu i bałaganią na rozstajach dróg. Chociaż kostucha spaceruje po polach, a czort namawia do złego.

Grabarz Józef się stara.

Słodko-gorzkie opowieści o życiu Grabarza Józefa z pogranicza jawy i snu pochodzą z albumu "Opowieści Grabarza — krótkie historie o życiu marnym i bez celu." autorstwa Piotra Wojciechowskiego. W "Opowieściach Grabarza" zebrano historie publikowane na łamach magazynu komiksowego "AKT" oraz te, z którymi czytelnik może zapoznać się po raz pierwszy.

Piotr Wojciechowski jest współorganizatorem Festiwalu Kultury Popularnej DwuTakt oraz współtwórcą pisma "AKT".

Asocjacja Komiksu w Toruniu AKT — nieformalna grupa założona w 2000 r. zrzeszająca twórców i miłośników komiksu z Torunia, ale także zaprzyjaźnionych komiksiarzy z innych miast. Członkowie AKT wydają pismo o tej samej nazwie, gdzie oprócz twórczości członków grupy gościnne pojawiają się prace uznanych artystów ze świata komiksu. Na łamach magazynu AKT pojawili się tacy autorzy jak Bohdan Butenko, Tadeusz Baranowski, Szarlota Pawel-Krol, Henryk Jerzy Chmielewski, Aleksandra Czubek, Tomasz Niewiadomski, Karol KRL Kalinowski, Norbert Rybarczyk, Jerzy Wróblewski, Grzegorz Rosiński, Łukasz Kowalczuk, Robert Adler, Mateusz Skutnik i inni. W AKT publikowane są obok komiksów także fachowe teksty i wywiady ze znanymi osobami świata komiksu. Gościnne progi baru „Tratwa” są miejscem regularnych spotkań AKT-owców, a ściany tego miejsca zdobią komiksowe prace spod szyldu AKT-u. Asocjacja za jeden z kierunków działania stawia sobie promowanie sztuki komiksu. Grupa czynnie wspiera organizację Festiwalu Kultury Popularnej DwuTakt, cykliczną imprezę odbywającą się w Toruniu, gdzie m.in. odpowiedzialna jest za część programu poświęconego komiksowi, a członkowie grupy angażują się także w komiksowe wydarzenia organizowane w regionie i poza nim.

Redaktor Naczelny

Adam Wołodźko  AdamKB

Wszystkie prace redakcyjne, wydawnicze oraz korektę wykonał zespół:

Sylwia Finklińska   Finkla

Justyna Lech   Mirabell

Anna Szumacher   Cet

Bogumiła Strzelec   Anet

Marianna Szygoń   Marianna

Współpraca:

Bogusz Jaśniak   vyzart

Małgorzata Lewandowska   Goria

Katarzyna Szymonik   Katia72

Antonina Weber

Ilustracja i projekt okładki:

Bogusz Jaśniak   vyzart

Konwersja do EPUB:

Marcin Wiącek mwiacek.com (znany błąd - csBooks nie pokazuje obrazków, po których nie ma tekstu)

Adresy redakcji:

http://silmaris.pl;   https://www.facebook.com/MagazynSilmaris/;   redakcja@silmaris.pl

Adres korespondencyjny: ul. Polskich Skrzydeł 2/64, 03-982 Warszawa

Propozycje prac prosimy przesyłać na:

literatura@silmaris.pl

grafika@silmaris.pl

Wydawca:

Silmaris Michał Wołodźko

ul. Polskich Skrzydeł 2/64

03-987 Warszawa

Materiałów niezamówionych redakcja nie zwraca.

Przedstawiane w tekstach wprost lub tylko sugerowane poglądy i opinie Autorów nie muszą być zgodne z poglądami i opiniami zespołu redakcyjnego.

Wszystkie zamieszczone materiały pozostają własnością ich autorów i podlegają ochronie prawnej. Kopiowanie dowolnymi technikami części bądź całości treści utworów bez uzyskania pisemnej zgody twórców stanowi naruszenie przepisów prawa z wyłączeniem prawa do cytowania w myśl art. 29 i 35 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r. (Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631, z późn. zm.).

Magazyn ukazuje się w postaci plików elektronicznych w kilku formatach do wyboru. Jakiekolwiek modyfikowanie tych plików bez zgody Wydawcy jest zabronione. Wydawca dokłada wszelkich starań, aby pliki elektroniczne były wolne od wad, w szczególności złośliwego kodu. W celu zachowania bezpieczeństwa urządzeń i oprogramowania czytelników Wydawca uprzejmie prosi o niedystrybuowanie plików Magazynu Silmaris w innych miejscach niż wskazane przez Wydawcę oraz o niepobieranie tych plików z niezaufanych źródeł. Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za nieuprawnione modyfikacje plików elektronicznych Magazynu Silmaris wykonane przez osoby trzecie oraz za skutki wywołane przez te modyfikacje.