Spis treści

Wywiad:

Polacy potrafią zaskakiwać!

Proza:

O WIELKIEJ GÓRZYCY I PRZEBIEGŁYM PYTACZU

Pisać odpowiedzialnie

ŚPIJ, ROBACZKU, ŚNIJ

BUTZENMANNEMA

Odprysk

Pacjenci śpią...

Publicystyka:

Pejzaż ludzkiej duszy

Głuchowski płakał, gdy czytał

Klauny, manekiny, marionetki

Z „Boską Komedią” w roli głównej

„Czarownicy żyć nie pozwolisz”

Szczypanie dusz.

Moebius i Jodorowsky:najbardziej epicka space opera

Słowo o konkursie

Jury o tekstach

Tytułem wstępu

Mam osobliwy kłopot. „Silmaris” ukazuje się po raz czwarty, więc jako kwartalnik liczy sobie już ponad rok istnienia, jeśli brać pod uwagę czas formowania się zespołu redakcyjnego oraz przygotowywania pierwszego numeru. Ale rocznice obchodzi się, gdy mija ileś tam pełnych lat kalendarzowych od danego wydarzenia, które zaszło po raz pierwszy. To by znaczyło, że świeczkę na urodzinowym torcie możemy zapalić dopiero w maju. Ciekawa rozbieżność...

Rocznica czy jeszcze nie, ważniejsze, co znajdziecie w numerze.

Na początek wywiad ze znanym fanom świata „Metro 2033” Leonidem Dobkaczem. Zza Wielkiej Wody przypłynęło utrzymane w gawędziarskim stylu, baśniowe, dyskretnie moralizujące opowiadanie o Górzycy i Pytaczu. Kolejkę polskich Autorek i Autorów otwiera nasza redakcyjna koleżanka Sylwia, która w lekki i zabawny sposób odnosi się do problemu treści, proponowanych nam przez popularną fantastykę.

Po wizycie w wesołym miasteczku nie będzie się z czego śmiać, współczesność i przeszłość splotą się za sprawą sił nie z tego świata. Radzę nie czytać przed snem... Tej samej rady udzieliłbym w odniesieniu do trzeciego tekstu. Dlaczego? Odpowiedzą Wam dwa niedługie akapity, pozwalające zajrzeć pod maskę beztroskiego i magicznego dzieciństwa. Czwarte opowiadanie też do wesołych nie należy.

Przekonacie się sami, jak podstępny może być wróg z zaświatów.

Nie łudźcie się, że ostatni tekst pozostawi po sobie miłe wspomnienie — po niepokojąco odmiennej od innych szpitalnych nocy bohater stanie przed nierozstrzygalnym problemem...

Tyle o literaturze. Co ciekawego w publicystyce? Wszystko. Zadbała o to szefowa działu. Recenzje, holenderski psychiatryk z czasów sprzed narodzin tego działu medycyny, procesy oskarżanych o czarostwo Polek i opowieść o tym, jak nie powstało wielkie dzieło filmowe i co z tego wynikło.

Wielce zdumiało nas i zaskoczyło, że jeden z tekstów na konkurs, o którym za chwilę i króciutko (bo szerzej piszę o nim osobno), był autorstwa ośmiolatki. To z kolei zainspirowało jedną z Koleżanek do wyjścia z propozycją, by spróbować niełatwej sztuki pozyskania najmłodszych czytelników — i autorów także. Spróbujemy. Jak to sobie wyobrażamy, dowiecie się z — hmm... — ogłoszenia? Powiedzmy, że tak, ogłoszenia i apelu zarazem, zamieszczonego przed omówieniem wyników konkursu „Wydarzyło się nocą”. A wydarzyło się, z literackiego punktu widzenia oceniając, niemało. Prawie dwieście tekstów...

Działo się, oj, działo wokół tych szorciaków! Czytania po same uszy, czas, bestia, płynie bez litości... Ale bardzo nas to cieszy. Serio, cieszy, bo widać, że jest chęć pisania w narodzie.

I tym optymistycznym akcentem kończę —

Polacy potrafią zaskakiwać!

Leonid Dobkacz — jedna z czołowych postaci wśród rosyjskich miłośników „Uniwersum Metro 2033”, twórca map oraz tłumacz trzech zbiorów polskich opowiadań fanów tego postapokaliptycznego świata, opowiada o tym, co łączy go z fantastyką, polszczyzną i… piratami.

Marek Pietrusewicz: Jak to się stało, że znasz polski? Masz jakieś związki z Polską?

Leonid Dobkacz: Pewnego dnia znalazłem na Facebooku stronę Uniwersum Metro 2033 i zrozumiałem co najmniej połowę postów oraz dwie trzecie ich sensu. To było niesamowite doznanie dla mojej świadomości i postanowiłem poznać ten język lepiej. Niestety, nadal nie mogę powiedzieć, że władam polskim doskonale; odnoszę wrażenie, że mój zasób leksykalny jest ubogi, ale uczę się nowych wyrazów i reguł gramatycznych. Może to zabrzmi dziwnie, lecz mówię tylko o swoich próbach myślenia po polsku. Kiedy otwieram tekst w Waszym języku, rozumiem z niego około siedemdziesiąt pięć do osiemdziesięciu procent. Czasami nie znam prawdziwego znaczenia słowa, ale jego podobieństwo do rosyjskiego (a nawet staroruskiego!) lub angielskiego odpowiednika (zauważyłem, że niektóre popularne wyrazy bardzo przypominają angielskie: na przykład „użycie” i „usage”, „decydować” i „decide”) pomaga mi zrozumieć zarówno sens tekstu, jak i jego kontekst.

Co do drugiej części pytania — nie mam żadnych związków z Waszym krajem, oprócz... swojego nazwiska. Dobkacz, jeśli cofniemy się w historii przez różne państwa, pochodzi od polskiego imienia Dobysław (zdobywca sławy), a ściślej od jego zdrobniałej formy — Dobka. A przynajmniej ja wierzę w tę teorię. (śmiech)

M.P.: Czy kiedykolwiek byłeś w Polsce? Jeśli tak, co myślisz o naszym kraju? Jakie podobieństwa łączą Rosjan i Polaków?

L.D.: Nie, niestety nie byłem w Polsce. Ale pięć lat temu odwiedziłem miasteczko Staré Splavy w Czechach, tylko około trzydziestu pięciu kilometrów od polskiej granicy, ale również niedaleko Niemiec. Było tam wielu niemieckich turystów. I ani jednego Polaka.

Sylwia Finklińska: Co skłoniło Cię do podjęcia tłumaczeń z polskiego na rosyjski?

L.D.: Ciekawość! Naprawdę, jestem bardzo ciekawskim facetem. Kiedy dowiedziałem się, że w ramach serii „Uniwersum Metro 2033” wyjdą książki Polaków, nie mogłem się doczekać tłumaczeń. Czas mijał, a nikt nie nabywał praw do przekładu. Aż zdecydowałem się przetłumaczyć pierwszą polską antologię: „W blasku ognia”. Ściągnąłem ją przez Google Play i zacząłem przekładać opowiadanie za opowiadaniem. I spodobało mi się! Było trudno, lecz interesująco. Ale to nie jedyna przyczyna. Pokochałem robienie własnych tłumaczeń, kiedy czytałem książkę „Żywe i martwe słowo” („Слово живое и мёртвое” / „A living and a dead word”) Nory Gal, wielkiej tłumaczki radzieckiej (przełożyła na rosyjski chociażby „Małego Księcia” Antoine’a de Saint-Exupéry'ego). Właściwie to nie jest książka o tłumaczeniu, tylko literaturze, stworzona ku pomocy początkującym pisarzom i tłumaczom. Jej serdeczne i płynące z serca słowa (to naprawdę żywe słowa!) zachęciły mnie, aby coś przetłumaczyć. Myślałem o tekstach angielskich, ale życie lubi zaskakiwać i zwróciłem się ku polskiej beletrystyce. Lecz angielski wciąż pozostaje moim ulubionym językiem, po rosyjskim. Jest... zwięzły i funkcjonalny. I pełen zabawnych kalamburów. Nie twierdzę, że jest piękny albo mi bliski. Włoski (nie znam go, lecz słyszałem, jak mówią Włosi) i polski wypadają lepiej w tych kategoriach.

S.F.: Pamiętasz pierwszy tekst tłumaczony z polskiego? Czy był trudny?

L.D.: Mój pierwszy tłumaczony tekst nie był długi. To po prostu zwiastun „Otchłani” Roberta J. Szmidta (może pamiętacie ten teaser, post zawierał także wzmiankę o postnuklearnym Sky Tower). To nie było trudne, ale obawiałem się, że przełożyłem źle.

S.F.: Opowiedz o najtrudniejszym tekście, który trafił w twoje ręce. Czy kiedykolwiek zrobiłeś jakieś śmieszne błędy podczas przekładu?

L.D.: Och, pamiętam opowiadania Piotra Jedlińskiego w antologiach „Uniwersum Metro 2033” i drżę na samo wspomnienie... On pisze zbyt ciężkim stylem. Nawet jego przyjaciel, Wojciech Magiera, przyznał mi rację, kiedy się z tego zwierzyłem. Jeśli Piotr to czyta — sorry, gościu, ale to prawda. Masz wspaniałe pomysły, za to trudny styl pisania. Również ciężko tłumaczyło się „Czyściciela” Dawida Jaworskiego z powodu wstawek po śląsku. Nie mam pewności, czy dobrze przełożyłem gwarę. Może uznajmy to za część odpowiedzi na drugą połowę pytania. Chyba najzabawniejszy i najbardziej niezręczny błąd nie miał nic wspólnego ze znajomością polszczyzny. Przy drugiej antologii, „Szeptach zgładzonych”, do rosyjskiej wersji włączyłem imię i nazwisko redaktorki jako kompilatorki tekstów (sądzę, że rzeczywiście to robiła), ale zjadłem ostatnią literę imienia. I tak zamiast Dominiki Repeczko pojawił się Dominik Repeczko.

M.P.: Co uznajesz za najbardziej skomplikowane do przełożenia? Czy polskie style pisania bardzo różnią się od rosyjskich?

L.D.: Najtrudniejsze do przetłumaczenia jest przekazanie gierek słownych. Rymy prościej zachować niż kalambury! Polskie gry słów uważam za łatwiejsze niż angielskie, ale i tak wymagają niezłych wygibasów językowych. Myślę, że Polacy piszą podobnie jak Włosi. OK, znam tylko jednego włoskiego pisarza — Tullio Avoledo — ale styl... nie, istota pisania kilku polskich autorów przypomina jego styl[*]. Ma również swoje specyficzne cechy. Przede wszystkim, lubicie motywy religijne; wiele spośród powieści, które czytałem i tłumaczyłem, wykazuje takie odchylenie. Oprócz tego nie przepadacie za komunistami i socjalistycznym okresem w Waszej historii. Jako syn nowoczesnej Rosji nie czuję duchowej więzi z epoką radziecką i jej ideologią, ale smuci mnie, że niektórzy autorzy okazują swoje antypatie do komunistów. Tymczasem Polska wykorzystuje zarówno część socjalistycznego dziedzictwa, jak i dobrodziejstwa gospodarki rynkowej. (śmiech) Kolejną cechę pisarstwa Polaków stanowi oryginalna, niestandardowa wyobraźnia. Potraficie zaskakiwać! Gdy człowiek myśli, że zrozumiał całą fabułę, powinien się uspokoić i czekać na niespodziewany zwrot akcji!

S.F.: Czy uważasz, że istnieje dzieło literackie, którego nie da się przełożyć? Czy jest jakieś opowiadanie lub jakaś powieść, które — nawet bardzo dobrze przetłumaczone — byłyby niemożliwe do zrozumienia z powodu, na przykład, różnic kulturowych?

L.D.: Myślę, że każde dzieło da się przełożyć na inny język. Jeśli tłumacz musi zmierzyć się z różnicami kulturowymi lub trudną grą słów, może wyjaśnić sens skomplikowanej frazy lub jakiś fakt w przypisie.

M.P.: Co sprawiło, że zainteresowałeś się fantastyką postapokaliptyczną? Czy zajmujesz się czymś jeszcze poza pisaniem i czytaniem? Może interesują cię np. gry RPG albo planszówki?

L.D.: O moim zainteresowaniu postapokalipsą można mówić w czasie przeszłym. Obecnie nie jestem już wielkim fanem ginących światów. Zwracam się w kierunku space operas lub time operas. Kiedyś jednak rzeczywiście uwielbiałem postapokalipsę. Dlaczego mnie wciągnęła? To skomplikowane pytanie. Jeśli chodzi o „Uniwersum Metro 2033”, ciekawiło mnie odkrywanie świata na nowo, ale czytałem też inne rzeczy. Można powiedzieć, że szukałem ciężkiego romantyzmu umierających światów. Jak również oryginalnej wyobraźni autorów. Nawet scenariusz nuklearny może prowadzić do powstawania całkowicie nowych fikcyjnych rzeczywistości! To poszukiwanie doprowadziło mnie w końcu do space operas i time operas. Dziwne, prawda?

Z innych rzeczy, nie grywam w gry, zbyt mnie nudzą. Fani „Uniwersum Metro 2033” znają mnie jako twórcę map. To mój główny profil działalności. Czasem znęcam się nad Photoshopem, tworząc postapokaliptyczne kolaże. Uwielbiam też oglądać filmy fabularne i różne programy telewizyjne. Jestem na przykład fanem „Doktora Who” i „Gry o tron”. Hmm, mogę powiedzieć, że lubię nie tylko wyobrażać sobie światy, ale także je obserwować.

M.P.: Nie tylko tłumaczysz, ale również piszesz postapokaliptyczne historie. Możesz powiedzieć nam coś więcej o swoim dorobku artystycznym?

L.D.: Cóż, teraz nie tworzę już postapokalipsy. Rozumiem, że odwołujesz się do mojego ostatniego wywiadu dla portalu metro2033.pl, w którym mówiłem o lodowej eksplozji, ale teraz wolę pisać o bardziej optymistycznych uniwersach. Na przykład, w moim ostatnim opowiadaniu bezdomny weteran III Wojny Światowej zostaje znaleziony przez rządową korporację na Dworcu Kurskim w Moskwie. Leczą go — wcześniej nie może chodzić, wybuch bowiem uszkodził mu nogę, którą później źle zoperowano — myją i dzięki pracownikowi korporacji zyskuje pracę i nowy powód, by żyć. Możecie myśleć, że to postapokaliptyczna historia, ale to nieprawda! W mojej wizji III Wojna Światowa nie była wojną nuklearną, a broń masowego rażenia nowej generacji nie wytwarza promieniowania (ale powoduje okropniejsze skutki!), więc połowa świata została zniszczona, ale druga jest cała i zdrowa. Rzecz dzieje się w przyszłości, w połowie naszego stulecia i nie istnieją już takie państwa, jak Rosja czy Polska, bo zaszły ogromne zmiany polityczne i gospodarcze. Wspomniane wcześniej opowiadanie wpisuje się w uniwersum mojej quasi-utopijnej powieści (napisałem pierwszą część, ale wydawca jej niestety nie zaakceptował). Została opublikowana na stronie fan-book.ru.

Napisałem również kilka fanfików ze świata „Doktora Who”, opowiadających o Dziewiątym Doktorze, moim ulubionym wcieleniu tytułowego bohatera, ale jestem zbyt leniwy, by gdziekolwiek je opublikować.

M.P.: Kim są rosyjscy fani „Metra”? Czy coś ich łączy?

L.D.: W rosyjskim fandomie „Metra” znajdziecie rozmaitych ludzi. Mamy bardzo zróżnicowane preferencje w sprawach polityki, literatury, muzyki czy gier. Cechą wspólną jest natomiast... apatia! Wiele spośród tych osób ma tak mało ochoty na robienie czegokolwiek, że zastanawiam się, jak w ogóle udało im się przeczytać osadzone w uniwersum powieści. Że też nie odkładają rozpoczętych książek, bo są po prostu zmęczeni... Może jednak nie są aż tak apatyczni. Może niektórym z nich nie chce się robić jednych rzeczy, ale chętnie zabierają się za inne. Niestety, talenty wielu z nas pozostają uśpione. Mam nadzieję, że pewnego dnia w końcu ujrzą światło dzienne.

M.P.: Wśród pozycji czytanych przez Polaków ważne miejsce zajmuje rosyjskie science fiction i fantasy. Jak wygląda to u Was, u rosyjskich miłośników fantastyki? Czy ta gałąź literatury wyróżnia się wśród innych?

L.D.: Mogę powtórzyć moje słowa na temat zróżnicowanych odbiorców, ale zapewne nie tego oczekujecie. Obecne wskaźniki sprzedaży dają do zrozumienia, że głównym klientem wydawców są dziewczyny i, jak to dziewczyny, lubią romance fantasy i podobne klimaty. To jednak nie do końca prawda! Chłopaki czytają książki w Internecie. Piractwo to w Rosji spory problem (powinniśmy mieć dowcip o tym, że trzysta czy pięćset lat temu nie było rosyjskich piratów, aż wreszcie pojawili się teraz, w sieciowym oceanie). Popularne są: postapokalipsa, litRPG i thriller, ale wydawców nie stać na publikowanie wielu tytułów z powodu piractwa. O ile się nie mylę, Rosjanie wolą kupować powieści zagranicznych autorów, wielu czytelników uważa bowiem, że ich rodacy nie potrafią dobrze pisać. To smutne, ale jest w tym sporo prawdy. Wy, czytelnicy zagraniczni, powinniście cieszyć się z tego, że nie macie do czynienia z całością rosyjskiej literatury. Mamy wystarczająco dużo chały; zresztą, ma ją każda nacja. (śmiech)

Oczywiście omijają Was również naprawdę wspaniałe powieści. Ma to miejsce z powodów finansowych, niskiego popytu na książki w Rosji, sytuacji politycznej czy fabuły (jeden z autorów „Uniwersum Metro 2033”, Igor Wardunas, również twórca kilku powieści poza serią, powiedział kiedyś, że książka „Kronos: Polowanie na Nostradamusa” Nikity Awerina i Igora Wardunasa nie została wydana w Niemczech, ponieważ tłumacz nie mógł przełożyć prologu, w którym dziewczynka zostaje zakopana żywcem, a wyjaśnienia, że w końcu została uratowana, niewiele pomogły).

M.P.: Czy młodzi pisarze-amatorzy mają możliwość zaistnienia w Rosji? Trudno zostać znanym autorem?

L.D.: Obecnie jest o wiele trudniej, niż choćby trzy lata temu. Przedsięwzięcie podobne do „Uniwersum Metro 2033” to dobra okazja, żeby zacząć pisać, ale nie wszyscy chcą tworzyć historie osadzone w świecie wymyślonym przez kogoś innego. Wielu autorów zaczyna więc od Internetu. Mamy popularne strony, które nazywamy selfpubowymi, choć to niewłaściwe określenie, gdyż w ich wypadku publikacja oznacza po prostu umieszczenie tekstu na stronie. Każdy może pokazać tam swoją twórczość i zdobyć prawdziwych fanów. Czasem wydawcy odwiedzają takie strony i oferują publikację popularnym autorom.

M.P.: Czy rosyjscy twórcy mogą utrzymywać się z pisania książek? Jeśli tak — jacy? Jak wielu ich jest?

L.D.: Tylko nieliczni utrzymują się z pisania. A autorzy fantastyki stanowią wśród nich mniejszość. Wielu pisarzy musi podejmować dodatkowe prace, by żyć na jakimś poziomie, a pisanie to dla nich po prostu hobby.

M.P.: Czyli, niestety, podobnie jak w Polsce. Tak samo jest zapewne w wielu krajach. Niewykorzystany potencjał znajdzie się wszędzie. Na szczęście dzięki fanowskim społecznościom ma szansę wyściubić nos na światło dzienne. Dziękujemy za rozmowę!

* Ciekawostka: I Tullio Avoledo, i Robert J. Szmidt wprowadzili Nowe Watykany do swoich powieści, lecz Robert twierdzi, że nie czytał książki Avoledo z cyklu Metro.   wróć >>

O autorze:

Max Gladstone, amerykański autor powieści i opowiadań fantastycznych. Dwukrotnie nominowany do John W. Campbell Best New Writer Award. Autor serii „Craft Sequence”. Grę książkową jego autorstwa pt. „Choice of the Deathless” nominowano do XYZZY Award. Publikuje opowiadania na portalach Tor.com i Uncanny Magazine, z którego pochodzi prezentowany tekst.

Max Gladstone

O WIELKIEJ GÓRZYCY

I PRZEBIEGŁYM PYTACZU

O Górzycy słyszał każdy. Legend ludziska naopowiadali o niej w bród — o tym, jaka to ona wielka, a zielona, a skąpa, zła i brudna. Wiedzcie jedno: kłamstwa legendy, a Górzyca prawdziwa. Pełno jest historii a to o Górzycy i reniferzej uczcie, a to o Górzycy i górskich wiedźmach, o tym, jak się Górzyca z Zimą zmagała i Lato na Babiej Skale poślubiła, i jeszcze jak podczas pochędóżki Skalisty Szczyt skruszyła. Lecz najlepsza z opowieści, jakie znam, to ta o Górzycy i Pytaczu. Nalejcie sobie zatem szklaneczkę, nalejcie jedną i mnie, odstawcie to dziwne pudełeczko, co głos zapamiętuje, i słuchajcie. Oto historia o tym, jak Górzyca zmądrzała.

Górzyca nie była ani nieruchawa jak ta skrzynia kamieni, ani też żwawsza od ślimaka. Rzecz wydarzyła się, gdy biedaczka znów miała oboje oczu — jedno wielkie, zielone, jak należy; drugie małe, czerwone, świdrujące. Ale nie o tym czas prawić, jak Górzyca oko straciła i inne w jego miejsce wsadziła. Tamte opowieści też pewnie ciekawiście usłyszeć. I owszem, w swoim czasie opowiem i je. Ale teraz mam dla was cosik lepszego.

Górzyca zatem mieszkała w gaju na zboczu — tym, co to go widać, gdy się pod górę podchodzi. Po dziś dzień, jeśli wejść za kotarę z mchu, która z głazu zwisa, ujrzeć można łoże Górzycy, najeżone cierniami wielkimi jak gwoździe. Widzieliście kiedyś, jak stary dąb choruje? Gdy umiera, zostaje po nim wyżłobiony pień. Z zewnątrz wygląda jak zwyczajne drzewo. Ale w środku jest pusty i pełen ogromnych zadziorów. Właśnie na takim czymś Górzyca spała. Gdy ją ludziska pytali, dlaczego tak robi, odpowiadała, że ją skóra swędzi, a niczym innym lepiej podrapać się nie da.

Podrapać się po plecach — dobra rzecz. Ale spać na cierniach — tęga niewygoda. A niewygód Górzyca zażywała w bród. Zwykli ludziska jedzą mięso bez kości. Górzyca i kości, i całą resztę połykała. Zwykli ludziska ciepłej wody do balii naleją i tak się kąpią. Górzyca kąpała się w ogromnym garze, który całe wieki temu gigantom skradła. Zagotowywała wodę i do wrzątku wskakiwała. Uważajcie, bo was poparzy!

Niewygód nigdy dość.

Ale teraz opowieść.

Pytacz zjawił się pewnego dnia, wychodząc tak po prostu zza zbocza.

Drobny był, ładnie ubrany, naszej młodzieży wyżej brzucha nie sięgał, ziemia nie drżała, gdy stąpał. Kroczył dziarsko, grzeczny, tylko „proszę” i „dziękuję” w kółko powtarzał. Nosił skórzane buty i miał walizeczkę z uchwytem przymocowanym małymi haczykami. Haczyków miał zresztą we wszystkim pełno: i w uśmiechu, i w spojrzeniu, i w głosie, i w uścisku dłoni. Nawet gdy zgłodniał, był w tym jakiś haczyk.

Gdyby bujdą była ta historia, powiedziałbym, że nadszedł o świcie. Ale lud Pytacza odmierza czas na swój sposób. Nie spogląda ani na słońce, ani na księżyc, tylko słucha trybików ukrytych gdzieś w brzuchach. Czasem, gdy nikt nie widzi, ludzie ci wyciągają swe trybiki i patrzą, jak dyndają na cieniutkich łańcuszkach. Małe sprężynki poruszają ich wszystkich. Pytacz zatem nie o świcie się zjawił, ale w porze, w której jego trybiki dały mu znać, że zjawić się czas.

Gdy wyłonił się zza zbocza, młodzież cała wybyła akurat paść mamuty, starzy zaś powoli budzili się ze snu. Górzyca spała w najlepsze. Trzy dni i trzy noce ganiała zbłąkane cielę, a gdy wróciła o świcie, wypiła sześć szklanek mocnego trunku. A jak już wypiła, to dalejże, do bitki, a pięściami machać, aż skóra na niej dymiła od ognia, który w środku rozgorzał. Cała młodzież się rzuciła, by Górzycę złapać, deszczówką z beczki napoić, a gdy to się już udało, tamta, wciąż dymiąc, zasnęła. Zaciągnęli ją wtedy do łóżka i położyli, ona zaś chrapała, że tylko mech się trząsł.

Pytacz, miast wpierw do wsi pójść, ze studni wody upić, kamień ucałować, krwi kropelkę spuścić i Głodom Leśnym zostawić, udał się prosto do domu Górzycy. Stanął przed kotarą z mchu i patrzył, jak porusza się kołysana niespokojnym, chrapliwym oddechem. Górzyca bowiem wciąż spała.

Pytacz do odważnych nie należał, ale i głupi nie był. Wszedł ostrożnie do środka i czekał. Górzyca widziała w ciemności lepiej niż pozostali ludziska, on zaś bez światła ślepy był jak kret. W ogóle widział, słyszał i czuł niewiele. Dom Górzycy wydać mu się musiał miejscem ciemnym i groźnym, o klepisku śliskim aż strach. Skórzane buty tylko w błocie plaskały. Gdy się już Pytacz nieco do ciemności przyzwyczaił, zobaczył Górzycę, ogromną, o mięśniach potężnych, wielkich kłach, z błyskiem w czerwonym oku, nie do końca przymkniętym, i czubkami paznokci jak małe księżyce.

Sen Górzycy głębszy był niż najgłębsze kopalnie, lecz i instynkt myśliwego tkwił w niej nielichy, toteż szybko się zbudziła, z łóżka wstała, głową prawie o powałę szorując, i na małego człowieczka w dół spojrzała.

Ten zaś zaczął od rzeczy najmniejszej.

— Czy mógłbym dostać szklankę wody? — spytał.

Włosy miał złociste, ulizane, skórę gładką i cienką, że nożem bez trudu by przeciął. Głos jego zaś był słodki jak miód, nóżki chude, a mózg zimny i cwany. Dobrze wiedział, jak zadawać pytania, a i odpowiedzi niezgorzej rozumiał.

Oto, co Górzyca ujrzała: żadnych trofeów na szyi, ni znaku klanowego na twarzy — Pytacz samiuśki musiał być jak palec, zbłąkany i w potrzebie. Ludziska zwykli pomagać takim przybłędom, nigdy bowiem nie wiadomo, czy się kiedyś samemu w ich strony nie przypałęta. W potrzebie każdy czasem się znajdzie: a to się kogoś niechcący podczas łowów postrzeli, a to zada, z kim nie należy, o porze niewłaściwej, a to w bójkę wda, a to plagi letnie lub mrozy zimowe, albo znów wiedźmy górskie czy potwór jaki zniszczą całe miasteczko i samego człeka zostawią, żeby posprzątał. Górzyca, której nie raz się pobłądzić zdarzało, dobrze o tym wiedziała. Gdy się nikt nie naprasza — nie zmuszaj, lecz gdy proszą — pomóż.

Górzyca oczy przetarła i dalejże na podwórze, na mróz po wodę. Łupnęła pięścią w sadzawkę, aż lód, co ją skuwał, pękł, bukłak napełniła i Pytaczowi przyniosła. Temu zaś ledwie sił starczało, by pełen bukłak w rękach utrzymać, woda zaś tak była zimna, że usta siniały. Przemógł się jednak Pytacz i wypił.

— Zimno mi — powiedział. Choć był jak sopel lodu, nie zadrżał nawet. — Czy mogłabyś rozpalić ogień?

Górzyca nie zmarzła ni trochę. Ale że okolicę wszerz i wzdłuż schodziła, za góry i z powrotem wędrowała, wiedziała, że lud Pytacza nie tak dobrze mróz znosi jak nasi ludziska. Przyniosła więc drewno, wrzuciła rozpałkę do paleniska i roznieciła niewielki płomień.

Pytacz zbliżył się do niego.

— Wciąż mi zimno. Czy mogłabyś dorzucić drew?

Górzyca drew dorzuciła, aż się ogień wzniósł wyżej, niż sięgała głowa Pytacza, gdy siedział. Dom zbyt był dla Górzycy ciepły, by się w gorącu ogniska dobrze czuła, ale Pytacz jeszcze się bliżej do ognia przysunął i choć ani zadrżał, spytał:

— Czy mogłabyś dorzucić więcej?

Górzyca nic, tylko znów na mróz, drewien doniosła, potem jeszcze raz, a gdy do ognia dorzuciła, płomień wyżej sięgnął, niż głowa Pytacza na stojaka. Gospodyni od dymu się nakichała, od żaru napociła, Pytacz zaś, jak to Pytacz, nie pocił się ani trochę.

— Dziękuję — powiedział i uśmieszek rzucił, tylko mu ogień w źrenicach tańcował.

Górzyca nie pytała, skąd jej gość przybywał. Nie zwykliśmy zadawać takich pytań przybłędom. Niektórym z czasem język sam się rozwiąże, Pytacz jednak do takich nie należał.

— Jeśli chcesz tu zostać — rzekła Górzyca — musisz iść do wioski, wody ze studni upić, kamień ucałować i Głodom Leśnym krew oddać.

— Zrobię to — odparł Pytacz. — Gdzie mogę zamieszkać?

— Zbuduj sobie dom.

Człowieczek wyciągnął ręce, cienkie jak gałązki i drobne jak cała reszta jego ciała.

— To potrwa. Czy przez ten czas mogę zatrzymać się u ciebie?

— Możesz. A cóż mi tam.

Górzyca jęła zatem prowadzić Pytacza w dół zbocza. Ten zaś szedł bardzo powoli.

— Czy mogłabyś mnie zanieść? — zapytał w końcu.

Górzyca wzięła go na barana i zabrała do wioski, gdzie wszystko mu pokazała: wiadro ze studzienną wodą, z którego musiał się napić, kamień, przed którym trzeba było uklęknąć, i ziemię, w której rękoma należało wykopać dołek, by spuścić doń parę kropel krwi. Cienką skórę Pytacza łatwo było skaleczyć.

Ludziska zaś wokół się zebrali i nadziwować nie mogli. Tak daleko jak Górzyca nie zwykli wędrować, toteż niewielu słyszało o ludzie Pytacza. Kły tylko szczerzyli i pytali, czy im sąsiadka kolacji czasem nie przyniosła.

— To mój gość — odrzekła, a ludziska wraz się cofnęli. — Przybłąkał się z daleka. Widywałam już takich jak on.

I zostawili ją w spokoju.

Wzięła więc Pytacza znów na barana i ruszyła na wzgórze. On zaś nie przestawał pytać. Skąd wziął się ten błyszczący kamień, przed którym klękał? Z Babiej Skały jak wszystko, co święte. Czy ktoś chadza tam ze stadami? Nie. Woda, co ze szczeliny wypływa, podle smakuje, a trawa ze zbocza przyprawia mamuty o dreszcze. Czy Górzyca zawsze będzie w pobliżu? Ano, nie zawsze. Na wypas musi chadzać (choć słabo się na tym zna, z innymi pasterzami się wadzi i mamutom szwendać się pozwala, gdzie popadnie). A jeśli odejdzie, czy nie przyjdą ludziska, by Pytacza pożreć? Nie. Skoro się wody ze studni napił, przed kamieniem ukląkł, krew przelał, równy jest teraz innym. Poza tym, póki domu nie postawi, jest gościem Górzycy. Kto by go chciał zjeść, ten z nią będzie mieć do czynienia. A z Górzycą do czynienia mieć nie chciał nikt. Każdemu zdążyła już dołożyć — gromadnie i z osobna.

— To dobrze — powiedział Pytacz.

Gdy to wszystko teraz wspominam, cosik mi się zdaje, że Pytacz wiedział aż za dobrze, co mu Górzyca odpowie, nim jeszcze ją pytać zaczynał. Zbyt łatwo radził sobie jak na kogoś, kto nie wiedziałby, do kogo iść, jak pytać, kiedy i o co. Ale tak już jest, że jedni pytają, inni zaś mówią to, co tamci chcą usłyszeć.

Poszła więc Górzyca ze stadem. A tu sześć ogromnych wilków jak się na cielaka nie rzuci! Górzyca dwa zabiła, resztę wystraszyła, ale że mamucię ranne z tego wyszło, wzięła je i zaniosła do Starej Wiedźmy, co w jaskini mieszkała.

— Wieść niesie, żeś małego, różowego człowieczka pod dach przyjęła — rzekła Wiedźma, starannie zszywając ranę. — Takiego, co z małego, różowego miejsca się przybłąkał.

— O wiele pyta — odparła Górzyca — a niewiele wie. Pomogę mu.

— Tego się pewnie spodziewa.

Gdy szwy były gotowe, Górzyca wzięła cielaka i odeszła.

A gdy pod wieczór zjawiła się w wiosce, tak jej ludziska rzekli:

— Twój gość kręcił się przy Babiej Skale. Wołaliśmy go, ale nie słuchał.

Wróciła więc do domu, do Pytacza i powiedziała:

— Bądź ostrożny. Ludziska nie lubią, gdy się kto przy Babiej Skale szwenda.

— Czy z tego powodu mogliby zrobić mi krzywdę?

— Nie. Moim jesteś gościem, a mnie się boją.

— A gdybyś ty wybrała się na Babią Skałę, a oni chcieli cię powstrzymać, usłuchałabyś?

— Nie — odparła Górzyca, nie domyślając się, co jej naprawdę Pytacz chce powiedzieć. — Ale ja tam nie chodzę.

— Myślę, że znajdę tam coś, co przyda mi się do budowy. Czy mogłabyś poprosić pozostałych, by dali mi spokój, gdy tam pójdę?

— Mogłabym.

— Czy mogłabyś również dorzucić drew do ognia?

Dorzuciła. I mokra od potu przyrządziła sobie kolację.

— Czy mógłbym dostać trochę mięsa?

Górzyca podała kawałek Pytaczowi, ten zaś chciał go przypiec na ogniu, ale tylko ręce sobie poparzył. Ułożył się na ziemi, przemarznięty w swym szaroburym surduciku, i zasnął.

Na drugi dzień Górzyca kazała ludziskom zostawić Pytacza w spokoju, nawet gdyby na Babią Skałę chodził. Ludziska warknęli. Warknęła i ona. A potem na wypas poszła. A że jedna z jej samic zaniemogła, trzeba ją było zaprowadzić do Starej Wiedźmy.

— Słyszałam, Górzyco, że się ludziska na ciebie skarżą.

— Może się i skarżą. Ale o cóż więcej prosi Pytacz, niż o drobną pomoc? Gościnność święta rzecz.

Wiedźma podłubała w zębach.

— Uważaj, żeby się ta drobna pomoc w co większego nie obróciła.

Uzdrowiła zwierzę okładem z trupiooczki i octu, Górzyca zaś zabrała je z powrotem.

Gdy wracała o zmierzchu, ludziska zaszli jej drogę na ścieżce.

— Twój gość — rzekli — przyprowadził innych różowych na Babią Skałę. Przegoniliśmy ich, choć nikogośmy nie zeżarli.

Górzyca na to dalej na wzgórze i Pytacza pytać:

— Kamratów sprowadzasz?

— A nie powinienem? — odparł tamten.

— Ciebie pod dach przyjęłam. Ich nie.

— Nie zostaną tu. Czy mogliby zwyczajnie przejść jutro tamtędy, zabierając tylko to, co ich ramiona zdołają unieść?

— Zgoda — rzekła Górzyca. — Powiem ludziskom.

Pytacz znów poprosił o mięso, znów dostał kawałek i znów rękę poparzył, próbując go przypiec. Położył się głodny i zasnął niespokojnym snem na twardym, zimnym klepisku.

Następnego dnia Górzyca kazała ludziskom pozwolić przejść ziomkom Pytacza z tym, co zdołają unieść. Ludziska jak nie rykną — ale Górzyca ryczała głośniej i nikt się już na ten ryk odpowiadać nie ważył.

Po tej zwadzie Górzyca wróciła do stada. A w tym czasie stary byk nastąpił na gniazdo ogromnego węża. Ten go zaś oplątał i żebra mu zmiażdżył. Górzyca, podążając za wyciem, węża dopadła, a gdy ten i ją chciał obwinąć, wyrwała mu ząb i wbiła w oko. Spaliwszy ciało mamuta, zaciągnęła węże ścierwo przez las do jaskini Starej Wiedźmy.

Ta zaś, spuszczając jad z kłów potwora, rzekła:

— Bacz, gdy na pytania odpowiadasz. Za pytaniem inne pytanie bywa ukryte. Za potrzebą zaś — inna potrzeba. Nie każdy powie ci, dlaczego pyta.

Górzyca poprawiła się na siedzisku.

— Najprostsze odpowiedzi zawsze najlepsze.

Aż tu nagle jak nie huknie!

Górzyca i Wiedźma spojrzały w dal — a to Babia Skała wybuchła. Ogromny szczyt pękł na dwoje, błysnęło, łupnęło, zbocza się osunęły i już po górze.

Górzyca pędem przez las, przez wąwozy, przez chaszcze i pnie zwalone, do kupy kamieni, co po Babiej Skale została. A na tej kupie Pytaczowi ziomkowie gruz przegrzebywali, a co tylko który kamyczek bardziej od innych błyskał, do skrzynki go, na plecy i dalejże, w siną dal. Górzyca spojrzała, jak zgliszcza zboczy, na których z Zimą się biła i Latu ślubowała, ludek różowy przebiera, jedne kamienie precz odrzucając, inne do skrzyń kładąc, i ryknęła na całe gardło. Człowieczkowie na to wszyściutcy w nogi.

Tylko Pytacz sam jeden bliżej podszedł.

— Na cóż się złościsz? Czyż nie tak się umawialiśmy? Wszak zgodziłaś się, by moi ziomkowie przeszli tędy, zabierając, co uniosą?

— Zgodziłam się. Ale nie mówiłeś, że rozbijecie Babią Skałę.

— Przykro mi — powiedział Pytacz, choć na próżno było śladów przykrości w jego głosie szukać. — Nie wiedziałem, że taka była dla ciebie ważna. Nowy tu jestem. Czy mówiłaś mi o tym?

Górzyca, wciąż osłupiała, potrząsnęła tylko głową. Co ranek o Babiej Skale myślała, a teraz jej gruzy oglądać przyszło.

— A dlaczegóż miałabym mówić coś takiego? Jakżeś w ogóle mógł o czymś takim pomyśleć?

— Te kamienie — rzekł Pytacz — przydadzą mi się przy budowie. Ludzie zza gór lubują się w nich. Sprzedam je za ładną sumkę. Powiedziałaś przecież, że pomożesz mi zbudować dom, prawda?

Górzyca milczała.

— Prawda? — powtórzył Pytacz, lecz tym razem nie było to już pytanie.

— Prawda.

— Chcę zbudować dom, jakiego nikt jeszcze nie widział. Sprzedam te kamienie za tyle, że wystarczy mi na wieżę tak wysoką, iż sami aniołowie będą przysiadać na jej balkonach.

Górzyca zdumiona opadła na klepisko. Nigdy by jej to do głowy nie przyszło. Ach, spuścić by temu człowieczkowi łomot, a potem zeżreć! Ale gościnność święta rzecz.

Wtem ziemia zadrżała. To ludziska przybiegli, rycząc, wyjąc, wymachując maczugami.

Z pianą na ustach, z oczami krwią zaszłymi wstała Górzyca, kij chwyciła i wszystkich precz przegnała.

Pytacza bowiem wciąż pod dachem miała. O co zaś gość prosi, to trzeba dać. Tak już jest.

Trzykroć jeszcze się ludziska zbiegali, trzykroć ich Górzyca goniła, rycząc, aż się wzgórze trzęsło. A Pytacz tylko patrzył uśmiechnięty.

Gdy zaś trzeci raz swych sąsiadów przepędziła, w śnieg padła zdruzgotana, choć ni jedna łza jej w jej oczach nie błysnęła.

„Zabić Pytacza” — huczało jej w głowie.

„Ale jakże tak? Gościnność święta rzecz. Powstrzymać go muszę. Lecz jak to zrobić? Cwany jest, pytać umie, a póki zabić kogo czy słowa danego łamać nie każe, gościowi odmówić nie wolno.”

Wtedy zaś wspomniała słowa Starej Wiedźmy:

„Bacz, gdy na pytania odpowiadasz. Za pytaniem inne pytanie bywa ukryte. Za potrzebą zaś — inna potrzeba.”

Tego wieczora usiadła w domu i czekała.

Gdy tylko Pytacz wychynął zza kotary z mchu, rzekła:

— Pytaczu, zrobię ci obiad. Zjesz?

Wyciągnęła dwie misy: jedną dla gościa, jedną dla siebie. Potem ucięła plaster wężego ścierwa: z kośćmi, łuską i wszystkim innym.

Pytacz, chcąc gościem pozostać, odmówić nie mógł. Zjadł więc wszystko, jak należy.

Mięso węża podłe było, nawet jak dla Górzycy, tłuszcz zjełczały, łuski ostre. Ale Pytacz odważny. Żołądek się człowieczkowi wywrócił, lecz ten, jak sądzę, pomyślał o górach złota, co to u swoich go czekały i, choć mu łuski wargi kaleczyły, kości mało zębów nie połamały, a mięsem omal się nie udławił, zjadł wszystko do ostatniego kęsa.

A Górzyca patrzyła.

— Na gołej ziemi śpisz — rzekła, gdy skończył. — Tę noc spędzisz w moim łożu. Najwygodniejsze we wsi.

Dla Górzycy, ma się rozumieć.

Pytacz zbladł, ale zgodził się, bo gdy gość odmówi, gościem być przestanie. Ale że był cwany, tak Górzycy powiedział:

— Zimno mi. Czy mogę otulić się futrem?

Chcąc nie chcąc, musiała mu Górzyca futer nanieść. Zawinął się w nie od stóp do głów, potem o więcej poprosił, i jeszcze więcej, aż posłanie sięgnęło ponad brzeg łoża. Mimo to ciernie i tak je przebodły. Oka Pytacz nie zmrużył i cały wstał okrwawiony. A Górzyca spała na ziemi.

Gdy rano wstała, odezwała się:

— Wielem się po okolicy nachodziła, dużom widziała i wiem, że twój lud w czystości się lubuje.

Resztę pewnie znacie. Nic to, pozwólcie dokończyć, skorom już dotąd dotarł.

— Przygotuję ci kąpiel — powiedziała gospodyni — w mej własnej balii.

Wszystkie zaś ludy wiedzą, że najwyższy to honor, jaki gościom czynimy. Okryć się futrem każdy głupi umie, lecz kąpiel — co innego.

Ogień pod garem buchał wysoko, płomienie tańcowały, a Górzyca wrzuciła do środka marchew, rzepę, pasternak, korzeń malwowy, perz, i solą wszystko posypała. Zanurzyła palec w garze i oblizała.

— Woda już dobra.

Pytacz popatrzył na gar, potem na las na horyzoncie.

— Kąpieli odmówisz? — spytała tymczasem Górzyca.

Pytacz, wiedząc, że większy go zaszczyt spotkać nie mógł, wyciągnął różowiutką rękę i choć trząsł się jak osika, spróbował włożyć palec do wrzątku.

Jak włożył, tak wrzasnął i rękę cofnął.

Spojrzał Górzycy w oczy: jedno zielone, drugie czerwone.

I dalejże w las.

Lecz daleko nie uciekł.

Wiele miała Górzyca do opowiadania — i tamtego dnia, i później, gdy się ludziska przestali na nią boczyć. Ale nie o tym czas prawić, jak się Górzyca z sąsiadami godziła.

Zatem, moi mili, przyszliście tu o Górzycy się dowiedzieć, gdym zaś was zapytał dlaczego, mówiliście, żeście ludzisków ciekawi i tego, że się ostali, choć wszystko wokół tak się pozmieniało. Nie wiem, ile nauki z tej historii wyciągniecie, lecz jeśli się postaracie, pewnie coś w niej znaleźć zdołacie. Może dość się o własne sprawy troszczymy, a może uczymy się na błędach.

Choć nie zawsze. Ale o tym innym razem.

A teraz: czy o coś jeszcze chcielibyście zapytać?

Autorka o sobie:

Mózg od dzieciństwa karmiony fantastyką ze stopniowo rosnącą domieszką tekstów popularnonaukowych. Interesuje się różnymi dziwacznymi dziedzinami, przechowuje w pamięci tysiące dowcipów i mniej (zdecydowanie częściej) lub bardziej przydatnych informacji.

Daty przyjścia na świat tak bez walki nie poda.

Debiutowała w 2014 opowiadaniem „Zbrodnia” w antologii „Toystories”. Ostatnio ukazał się tekst „Serendypia kontra skopolamia” w antologii „Dobro złem czyń”.

Sylwia Finklińska

Pisać odpowiedzialnie

Początek katastrofy w żaden sposób nie sugerował jej przyszłych rozmiarów. Zobaczyłem w ogródku kociaka. Stworzonko z całą pewnością nie miało za sobą licznych walk o samicę, terytorium i reputację najgorszego zabijaki. Jeśli jasnoszary czworonóg kiedykolwiek musiał się o coś bić, to o dostęp do maminego sutka. Ale nawet to wydawało się wątpliwe ― wymuskany elegancik sprawiał wrażenie, jakby w swoim krótkim życiu nigdy nie musiał czekać na porcję mleczka dłużej niż trzy miauknięcia. Wyglądał jak uosobienie kociego szczęścia, słodyczy i bezradności. Tego obrazu dopełniała błękitna wstążeczka z ogromną kokardą na karku. Pewnie wymknął się spod czułych rączek dzieciaków z sąsiedztwa. Sądząc po kunszcie węzła na tasiemce ― dziewczęcych. Nie chciało mi się łazić po okolicznych domach i szukać właścicieli puszystej kuleczki. Wolałem poczekać, aż sami się do mnie zgłoszą. Postanowiłem, że jeśli nie pojawią się w ciągu najbliższych dwóch godzin, napomknę o znalezisku pani Jadzi z warzywniaka. Nasza osiedlowa esencja plotkarstwa powinna wiedzieć nie tylko, gdzie maluch mieszka, ale także jak wabi się jego matka, kiedy ostatnio odwiedzał weterynarza i jaką karmę lubi najbardziej.

Na razie sierściuch zajął się dewastacją ogródka. Kiedy już uznał się za niekwestionowanego pogromcę tulipanów, wdrapał się na taras, a potem z miną zwycięzcy wkroczył do domu. Uważnie obadał poduszki na kanapie, wybrał czerwoną, jego zdaniem najgodniejszą, by zostać kocim łożem, i uciął sobie półgodzinną drzemkę. Potem pomaszerował prosto do aneksu kuchennego. Usiadł przy lodówce i popatrzył na mnie znacząco. Poczułem się rozbawiony bezczelnością małego cwaniaka. Oderwałem się od przygotowywania własnej kanapki i zastanowiłem, czym mógłbym poczęstować gościa.

― Chcesz rybę?

― A jaką masz?

Zamurowało mnie. Kiciuś, zapewne sprowokowany moim niezbyt mądrym spojrzeniem, przeszedł do pytań naprowadzających:

― Wędzoną, surową, smażoną?

― OK. Jak na sen jesteś nawet sympatyczny.

― Dlaczego podejrzewasz, że jestem snem? ― Przybrał nieszczęśliwy wyraz pyszczka, nastroszył ogon i fuknął, ostatecznie rozwiewając wątpliwości co do obraźliwości moich podejrzeń.

― Bo koty nie mówią?

― Ja mówię. Takim mnie stworzyłeś. Ojcze.

Tego tylko brakowało! Pamiętam (albo i nie) różne balangi, ale do etapu „ciesz się, że nie szczekasz” nigdy jeszcze nie dotarłem.

― To co z tą rybą? ― zniecierpliwił się czworonóg.

― Makrela. Wędzona. ― Proste pytania, jednoznaczne odpowiedzi. To mnie nie przerastało. Ale musiałem poruszyć i poważniejsze sprawy: ― Jak to: „stworzyłem”?

― Zwyczajnie. Wziąłeś i napisałeś.

Cholera. Dawno temu popełniłem książkę dla dzieci o gadającym kotku, który wielokrotnie wybawiał swoich młodocianych właścicieli z magicznych opresji, a na co dzień wyglądał szaro i niewinnie. Nawet podobnie.

Czyli oszalałem. Z przepracowania? Mało prawdopodobne, ostatnio pisanie szło mi jak krew z nosa. Tak się objawia wypalenie? No dobrze, z wariatami nie należy dyskutować. A z ich zwidami można? Nieważne.

― Gatopulos?!

― No, wreszcie dotarło. Jesteś dostatecznie bystry, aby dostąpić zaszczytu karmienia mnie.

Pomyśleć, że starałem się wykreować przesympatycznego zwierzaka. Jednak natury nie oszukasz...

― To co z tą makrelą?

Wyciągnąłem rybę z lodówki, oderwałem spory kawałek, zademonstrowałem.

― Niech będzie.

― Trzymaj. — Podsunąłem kociakowi smakołyk pod nos. ― Smaczne...

― A miseczka?! Oczekujesz, że będę jadł z podłogi? Jak zwierzę?!

Westchnąłem, sięgnąłem po talerzyk.

― Usiądziesz przy stole?

Prychnął z pogardą, bezdenną jak dziura budżetowa w czasie kryzysu. Postawiłem naczynie na kafelkach. O sztućce już wolałem nie pytać.

***

Następny dzień zaczął się od rozwiania moich nadziei, że tylko nawdychałem się jakiegoś świństwa, wrogowie podrzucili LSD do żarcia albo ubzdryngoliłem się dwoma poobiednimi piwami. Niestety... Obudziło mnie wściekłe miauczenie, przeplatane delikatnymi ― wszak pisałem dla dzieci ― ale mimo wszystko obelgami.

― Wstawaj, leniu! Już dzień! No, ruszże się, śpiochu!

― Porąbało cię, cholerny futrzaku?! Jeszcze nie ma siódmej! Siódmej rano!

― No właśnie. Rano. Życzę sobie wyjść do ogrodu. Musisz mnie wypuścić. Koniec wylegiwania, obiboku!

Niechętnie otworzyłem drugie oko, spojrzałem na źródło obrzydliwych dźwięków. Bez zmian. Nawet niebieska kokarda zdobiąca produkt mojej wyobraźni się nie pogniotła.

Omal nie zszedłem na zawał, kiedy, jakieś pół godziny później, wracałem ze świeżymi bułeczkami.

― Mama! Mama! — usłyszałem zza żywopłotu. ― A wies, ze kotek pana sąsiada mówi?

Zdrętwiałem.

― Och, naprawdę, kochanie? A co ci powiedział?

― Ze mam ślicne buciki!

― To bardzo miło z jego strony. Pożegnaj się z kotkiem i biegniemy do przedszkola.

Bogowie wszystkich egzotycznych ludów! Chciałem wam serdecznie podziękować za fantazje dzieciaków i zmęczenie oraz pośpiech rodziców, którym nie chce się wnikać, co legło u podstaw niesamowitej opowieści.

Z pewnym trudem przełamałem bezwład i pognałem tłumaczyć głupiemu sierściuchowi, ilu ludzi z przyjemnością dokonałoby sekcji gadającego czworonoga.

***

Kilka kolejnych dni spędziłem głównie na badaniu granic własnego obłędu. Smarkula rozmawiała z kotkiem, ale to żaden dowód ― jeśli zwariowałem, to dialog sąsiadek mógł stanowić kolejny omam.

Pocieszało mnie, że halucynacje trzymały się mojego domu. Na ile mogłem się zorientować, w pozostałych miejscach widziałem mniej więcej to samo, co inni. I żadnych zjawisk bardziej osobliwych niż obiad proszony z delegacją obcokrajowców, którzy pożarli makaron do rosołu na sucho, przed wniesieniem wazy z zupą.

Nie wymyśliłem żadnego satysfakcjonującego sposobu na sprawdzenie, czy futrzak jest prawdziwy, czy urojony. Bydlak nie chciał kooperować i mówić mi rzeczy, których ja sam wiedzieć nie mogłem, ale które dałoby się sprawdzić później. Wkurzał mnie coraz bardziej.

***

A w następną środę, z samego rana, zobaczyłem w salonie kolejną niespodziankę. Nauczony doświadczeniem z kociakiem, natychmiast skojarzyłem blaszany korpus i rozpoznałem lekko humanoidalnego bohatera mojej drugiej książki ― robota. Wspaniały, wielofunkcyjny, energooszczędny... Od ideału dzieliła go tylko jedna drobniutka wada: usterka w obwodach, która powodowała, że wszystkie polecenia wykonywał na opak. Został główną postacią moralizatorskiej ramoty mającej na celu w miarę bezbolesne wciągnięcie małolatów w świat logiki. Wystarczył mi prościutki test, żeby się upewnić:

― Robocie, opuść lewe ramię o dziesięć centymetrów.

Prawa stopa powędrowała w górę. O jakieś ćwierć metra. Wszystko jasne.

***

Koegzystencja z robotem okazała się całkiem sympatyczna. Wystarczyło pamiętać, żeby wydawać zakazy zamiast poleceń. „Nie umyj podłogi”, „nie przygotuj faszerowanego kurczaka na dziewiętnastą”, „nie napraw pralki”... Czysta przyjemność i żadnych problemów ― w końcu to ja stworzyłem wadliwego blaszaka i znałem wszystkie jego zagrania. Dodatkowej radości dostarczał sierściuch, który nie potrafił wepchnąć do małego łebka informacji, że ktokolwiek może nie wykonywać kocich poleceń błyskawicznie i w podskokach. A ja jakoś nie spieszyłem z tłumaczeniami. Nigdy nie twierdziłem, że nie bywam złośliwy.

― Robocie, przysuń mi bliżej miseczkę ze śmietanką.

Fiuuuu! Naczynko, po zakreśleniu zgrabnego łuku, wylądowało na trawniku. W życiu nie podejrzewałem, że obiekt o tak kiepskich właściwościach aerodynamicznych może szybować na tak imponujące odległości. Biała smuga wyraźnie wskazywała trasę latającego talerza.

― No nie, coś ty narobił?! Teraz przynieś mi drugą porcję śmietanki, kupo złomu!

― Tak, robocie — gorliwie symulowałem pomoc. ― Daj Gatopulosowi pozostałą śmietankę i czasem nie ścieraj tych plam z podłogi. Obawiam się, że mamy już niewiele smakołyku, i futrzak może mieć ochotę na tę resztkę.

Widzieliście kiedyś rozzłoszczonego kota w pośpiechu zlizującego ulubiony nabiał ze źdźbeł trawy? Niezapomniane przeżycie!

***

Po trzech dniach kiciuś zorientował się, jak wymusić oczekiwany skutek na uszkodzonym automacie i rozrywka się skończyła. Za to zwierzak obraził się na mnie za brak wyjaśnień.

Przekonałem się, że urojenia mają swoje dobre strony. Mój dom jeszcze nigdy nie lśnił taką nieskazitelną czystością. Blaszak wypucował wszystko. Żałowałem, że nie mogę posłać go do ogrodu. Potrafiłby pielić, podlewać czy nawet zbierać mszyce, ale ― sąsiedzi. Oczywiście, mógłbym im wmówić, że właśnie testuję prototypowy egzemplarz. Ludzie łykną każdą bzdurę. Tylko ta hetera spod ósemki kazałaby mężowi natychmiast zdobyć jeszcze nowszy i lepszy model. Nie chciałem podkładać elektronicznej świni biednemu pantoflarzowi. A i plotek absolutnie nie potrzebowałem. Jeśli moja hipoteza była prawdziwa, to od przyszłej środy przybędzie mi kolejny dziwaczny mieszkaniec. A może dwóch?

***

Jednak dwóch: Tom i Ralf. Kosmonauci, prosto z kart powieści dla nastolatków. Houston, mamy problem. Niejeden. Przede wszystkim, aby utrafić w gusta młodocianych czytelników, obdarzyłem bohaterów charakterkami typowymi dla licealistów. Testosteron tryskał im uszami, chłopcy potrafili pokłócić się i obrazić o wszystko, od kolejności korzystania z łazienki zaczynając, na odrobinkę nierównych porcjach lodów kończąc. Pilot do telewizora utrzymał się w roli kości niezgody przez niecałe czterdzieści osiem godzin, a potem rozpadł na kawałki. Co gorsza, astronautów rozpierała energia i mieli serdecznie dosyć zamknięcia w ciasnej rakiecie oraz własnego towarzystwa.

Niestety, szybko przekonaliśmy się, że skafandrów kosmicznych nie da się zdjąć (co wobec powyższego Tom i Ralf robili w łazience? Wolałem nie wnikać). Hełmy ― owszem ― na krótko. Po dwóch godzinach „odrastały”. No, nie opisałem swoim astronautom żadnych innych ubranek, więc tylko kombinezonami dysponowali. Powinienem się tego domyślić już przy nieustannie perfekcyjnej wstążeczce Gatopulosa...

Z jednej strony ― zapas tlenu w plecakach też się odnawiał, więc przynajmniej nie musiałem pilnie szukać znajomych nurków i dopytywać się, skąd biorą butle. Z drugiej ― te same plecaki skutecznie uniemożliwiały ukrycie nietypowych strojów pod płaszczami. Że o wielkich baniach znienacka pojawiających się na głowach nie wspomnę. W efekcie nie mogłem wypuścić kosmonautów z domu.

Gdyby to wszystko działo się w Kalifornii ― nie byłoby problemu. Mogliby pójść na plażę, zabierając ze sobą robota i gadającego kota, nawet tabloidowi łowcy sensacji by się nie zainteresowali. Ale w Polsce?! Przeklinałem w żywy kamień swoją chęć do mieszkania w małym miasteczku. W metropolii chłopcy wmówiliby przechodniom, że dwie przecznice dalej ktoś kręci film, a oni urwali się na moment z planu. Jeszcze jakiegoś lachona by sobie zbajerowali. A tutaj?! Wśród niespełna sześciu tysięcy wścibskich ludzi płci obojga? Że też zamarzyło mi się mieć ciszę i spokój przy pisaniu!

Nikomu nie życzę utrzymywania pod kluczem dwóch sfrustrowanych nastolatków. Owszem, domowe jedzenie (o ile można tak nazwać potrawy przygotowywane przez robota z fantastycznej przyszłości) nie mogło się równać z jakimś podłym koncentratem z tubki, więc pod tym względem młodzieńcy nie sprawiali kłopotów, ale nie samym żarciem człowiek żyje. Jakoś musiałem swoim gościom zorganizować piętnaście godzin rozrywki dziennie. Pokazałem im gry komputerowe. Błąd. Teraz nie mogłem się dopchać do własnego sprzętu. Całe szczęście, że na laptopie programy bardziej zaawansowane niż pasjans nie chodziły i przynajmniej o to nie musiałem toczyć zaciętych bojów. Wahałem się, czy zdradzać astronautom istnienie Internetu.

A ile ci młodzi ludzie potrafili zjeść! Gotował wprawdzie blaszak, ale przecież nie mogłem posłać go po zakupy. Sam musiałem zwozić do domu tony produktów. A do tego zaczynało robić się ciasno. „Znany pisarz zaduszony przez własne halucynacje!” ― przynajmniej zostałyby po mnie ciekawe tytuły w gazetach. I niewielka sterta książek.

Wykonałem kilka testów. Naprawdę chciałem wiedzieć, czy oszalałem. Z ulgą powitałbym informację, że najzwyczajniej mam zwidy. Przynajmniej przestałbym przejmować się sąsiadami i wygonił Toma z Ralfem na spacer. A na razie zadawałem im pytania o różne rzeczy, które, jak mi się wydawało, powinni wiedzieć kosmonauci, a o których ja nie miałem najzieleńszego pojęcia. Domagałem się informacji o odległościach w Układzie Słonecznym. Sam nie wiedziałem nawet, czy powinno się je podawać w milionach, czy w miliardach kilometrów. I, szczerze mówiąc, nie sprawiało mi to dużej różnicy. Chłopcy grzecznie odpowiadali, ustnie lub pisemnie, na długie ciągi pytań. Posługiwali się milami, ale to tym lepiej ― takich danych nawet moja podświadomość nie powinna przechowywać. Później zajrzałem do Wikipedii i wykonałem kilka obliczeń. Wszystko się zgadzało (w ramach rozsądnych zaokrągleń). Czyli albo stwory z moich książek naprawdę zaczęły żyć własnym życiem, albo proces sprawdzania też tylko mi się przywidział. Która wersja? W pozostałych dziedzinach życia omamów nie stwierdziłem...

***

Do wizyty następnego gościa przygotowałem się staranniej. Już we wtorek wrzuciłem nieco żywności oraz ekwipunku do bagażnika i pojechałem na wybrany kemping na skraju Puszczy Noteckiej. Rozbiłem namiot obok ogrodzenia, w miejscu maksymalnie odległym od sanitariatów, grilla i innych atrakcji. Sezon jeszcze się nie zaczął, więc turystów po okolicy włóczyło się niewielu, ale wolałem zachować ostrożność i z całych sił unikałem zbędnego towarzystwa.

W środę od samego rana czekałem niecierpliwie na księcia Avallaena. Aż do wieczora. I nic. Elf się nie pojawił. Sam nie wiedziałem, co o tym sądzić: cieszyć się, że obłęd ustąpił? Przeprowadzić się, bo może w domu podtruwały mnie jakieś dziwaczne wyziewy? Wprawdzie media nie donosiły o epidemii widziadeł, ale na pewno artyści odznaczali się wyjątkową wrażliwością. Naszym umysłom po prostu nie potrzeba wielu bodźców. Za to wyobraźnia rozwinięta... Jak rolka papieru toaletowego po pobycie w łapkach mojego dwuletniego siostrzeńca.

Następnego dnia wróciłem w pielesze i stanąłem oko w oko z księciem elfów. Czekał na mnie. A żeby mu się zbytnio nie nudziło, zabrał ze sobą najlepszego przyjaciela oraz narzeczoną.

Dziewczyna jak marzenie redaktora naczelnego „Playboya”. Wiadomo, elfka... Mięśnie twarzy zareagowały błyskawicznie i posłały Corydallanie mój najbardziej uwodzicielski uśmiech. Świadomość interweniowała w ostatniej chwili.

Przecież pokładów zazdrości tego bydlaka Avallaena starczyłoby na obdzielenie tuzina Otellów. Przypomniało mi się, co zrobił chłopakowi, który ośmielił się obrazić książęcą narzeczoną. Młodziak umierał przez piętnaście dni, a wykończył go brak snu ― długie życie i bogate doświadczenie księcia czyniły z niego niezgorszego kata. Wraz ze zmiennikiem, który również stał przede mną, dopilnowali, aby dręczona ofiara nie utraciła świadomości nawet na chwilę. Brrr! Że też muszę mieć tak zwyrodniałą wyobraźnię! Zacząłem się zastanawiać, czy kosmonauci jeszcze żyją. Dwóch nastolatków, wyposzczonych po długich miesiącach w rakiecie, a potem tygodniu w moich czterech ścianach, mogli nie zdołać się powstrzymać...

Uroda elfki mocno przybladła, a ja, zamiast wygłosić któryś z tekstów na podryw, oświadczyłem dwornie:

― Możliwość goszczenia w progach mego skromnego domostwa damy, której uroda zainspirowała niezliczonych bardów w wielu królestwach, napełnia moje serce niewysłowioną radością. Z równie wielkim zadowoleniem chciałbym powitać jej dzielnych towarzyszy.

― Zaiste, raczej my winniśmy czuć się zaszczyceni, przez tak zacnego człowieka przyjmowanymi będąc. Sława wasza i wieści o biegłości pióra waszego i do krain tak odległych od głównych traktów jak elfie ziemie dotarły szparko niczym na skrzydłach jaskółczych niesione. Szlachetny panie, znacie, jak tuszę, moich kompanów? ― zrewanżował się książę.

― Któż nie rozpoznałby przepięknej Corydallany lub śmiałego Tollemarena? Chyba tylko ślepy. Lecz nie godzi się przyjmować tak znamienitych osób w przedpokoju. ― Z dworskim ukłonem wskazałem na drzwi do salonu. ― Zechciejcie, proszę, spocząć. ― Przeszliśmy wszyscy do bardziej reprezentacyjnego pomieszczenia, a po chwili rozlokowaliśmy się na kanapie i fotelach. ― Czy poznaliście już, pani i panowie, innych moich gości?

― Ach! — Elf spochmurniał. ― Czyżbyście prawili o tych nieokrzesanych łajdakach, którzy ośmielili się skalać przyrzeczoną mi niewiastę dotykiem swych brudnych łap? Pokarałem ich, nie mieszkając. Aby w niczym nie uchybić powinnościom gościa, własnoręcznie ofiarowałem im na ostrzu sztyletu szybki skon. Nie cierpieli. Wszelako, wielkie było me zdumienie, gdym o świcie obydwu żywymi ujrzał.

Aha. Czyli nie pozbędę się moich zwidów tą drogą. Ucieszyłem się, że nawet nie próbowałem zrealizować swoich mętnych planów utopienia Gatopulosa. Jakoś tak głupio byłoby dawać rybę i patrzeć w oczu komuś, kogo się dzień wcześniej zabiło. Muszę zapamiętać, żeby pod żadnym pozorem nie dotykać tej elfiej zarazy. Nawet ręki nie podawać.

― Azaliż winienem uśmiercić ich ponownie? ― zakończył przemowę spiczastouchy.

― Sądzę, że zostali wystarczająco ukarani. ― Cholera, czy ożyli w tych samych ciałach, czy też mam gdzieś w domu zwłoki dwóch astronautów? A krew? Nieważne, blaszak posprząta. ― Czy później zachowywali się niestosownie wobec wybranki waszego serca?

― Szczęściem, dziś w ogóle nie naprzykrzali się nam swoją obecnością ― wtrącił Tollemaren. ― Obaczywszy nas, zamknęli się w swej komnacie i nie wyściubiają stamtąd nosów.

― Czy mieliście jeszcze jakieś nieprzyjemne przygody z ludźmi?

Niezmiernie ciekawiło mnie, czy wszyscy moi sąsiedzi jeszcze żyją. W końcu za tą niesamowicie ponętną elfką każdy facet by się obejrzał. A olbrzymia większość nie poprzestałaby na patrzeniu, w ogóle nie przejmując się nietypowym kształtem jej uszu. Komu we flircie z uroczą nieznajomą przeszkadzają uszy?

― Nie opuszczaliśmy waszego domostwa ― wyjaśnił książę.

― Nie chciałbym was urazić, szlachetny panie, lecz powietrze w waszych ogrodach nie wonieje rozkosznie ― uzupełnił Tollemaren.

Patrzcie ich, spaliny im śmierdzą! Delikaciki w lesie chowane! Za to policja jeszcze mnie nie ścigała. Świetnie.

― Postaram się temu zaradzić. Szczerze mówiąc, oczekiwałem moich szlachetnie urodzonych gości na skraju ogromnej puszczy. Zapach tamtejszej atmosfery bardziej przypadłby wam do gustu. A i nikt nie ośmieliłby się zakłócać waszego spokoju. Czemu więc pojawiliście się tutaj?

― Musieliśmy wszak zaistnieć w miejscu naszego przyjścia na świat. Nie lza nam było czynić inaczej.

Interesująca informacja. Nie mogę zabić swoich urojeń, ale mogę przed nimi uciec. Bo elfy, niestety, nie stanowiły kresu moich możliwości. Miało być jeszcze gorzej...

― Nic o tym nie wiedziałem, raczcie wybaczyć, że tak długo kazałem na siebie czekać. ― Avallaen łaskawie skinął głową. ― A czy możecie wobec tego udać się ze mną gdzieś, gdzie zdołacie oddychać z przyjemnością?

― Możemy oddalić się jeno o sto mil ― odrzekł książęcy przyjaciel. — Krok dalej i zginiemy na zawsze dla tego świata.

Żebym tak jeszcze pamiętał, jaką milę dla nich wymyśliłem. Pewnie tysiąc podwójnych elfich kroków. Długonodzy, skubańcy, ale i tak Puszcza Notecka pozostaje poza ich zasięgiem. Jednak małe miasteczko otoczone lasami ma swoje zalety. Ciekawe, jaki limit mają kosmonauci... Jeśli sto parseków, to tak, jakby go nie było.

― Uprzejmie zapraszam dostojnych gości do mojego... eeee... mojej samobieżnej karocy.

Na szczęście spiczastouchym spodobało się w lesie. Radośnie oznajmili, że tam zostaną i zamieszkają wśród drzew. A niech sobie budują szałasy choćby na czubkach dębów. Byle tylko nikt elfów nie złapał ani nie zobaczył.

***

W piątek późnym wieczorem przytruchtał Tollemaren. Przytargał ustrzelonego z łuku dzika. Dobre dwie godziny tłumaczyłem dzielnemu myśliwemu, co ludzie sądzą o kłusownictwie. Za nic nie potrafił zrozumieć zawiłości przepisów, ale obiecał ostrożność. Długowieczny naród doskonale wie, jak dbać o zwierzynę. Mam nadzieję, że nie przetrzebią okolicznej fauny.

Nie mam pojęcia, skąd blaszak wytrzasnął przepisy, ale jakoś je zdobył. Udziec smakował całkiem inaczej niż zwyczajna szynka ― ostrzej, intensywniej. Wydawało mi się, że wciąż wyczuwam zapach lasu i wiatru. Oczywiście, jak przystało mięsu stworzenia całymi dniami biegającego w poszukiwaniu pożywienia, nie zawierało ani grama tłuszczu. Pycha! Gatopulos również chwalił, kosmonauci rozpływali się z zachwytu.

No właśnie. Gwiezdni podróżnicy nadal boczą się na elfy. Kiedy tylko usłyszeli głos książęcego przyjaciela, zamknęli się w pokoju gościnnym. Właściwie nie dziwiłem się chłopcom. Gdyby mnie ktoś zabił, pewnie też bym go znielubił. Podobno cios sztyletem w serce bardzo boli.

Wykombinowałem kolejny test dla mojej skołatanej psyche: przez trzy dni nie odwiedzałem sklepów i odżywialiśmy się wyłącznie dziczyzną. Nie czułem głodu ― to by przemawiało za realnością urojeń. Żołądka tak łatwo nie omamisz. Chyba że poszedłem na zakupy, ale o tym nie pamiętałem. Jakby mało prawdopodobne. Wszyscy goście twierdzili, że nie ruszałem się z domu, ale ich akurat trudno uznać za wiarygodnych świadków. Ciągle się wahałem, lecz zaczynałem dopuszczać do siebie nadzieję, że z moim umysłem wszystko w porządku.

***

Tollemaren często nas odwiedzał, przynosząc a to zajączka, a to kaczuszkę... Podejrzewałem, że książę specjalnie wysyłał młodszego elfa, aby sam mógł pofiglować ze śliczną narzeczoną. Ciekawe, kiedy w okolicznych lasach zaczną brykać malutkie elfiątka. W książce nie wspominałem o długości ciąży, ale skoro lud niezmiernie do nas podobny ― ba! może się z Homo sapiens swobodnie krzyżować! ― to zapewne i okres noszenia dziecka w brzuchu zbliżony. A, co się będę nimi przejmować, w końcu to dorośli nieludzie. Avallaenowi już dawno trzy setki stuknęły...

Skoncentrowałem się na nadchodzącej wizycie następnego gościa, zapewne ostatniego, którego przywitanie zaryzykuję. Bo potem... Ech, nawet myśleć o tym nie chciałem. Ucieknę z domu i tyle. Sto mil? Przyjdzie odwiedzić dalszą rodzinę...

Ale na razie zastanawiałem się, co zrobić z Aglaekiem. Kiedy pracowałem nad książką, filmy o bohaterach zgarniały Oscary, wszyscy chcieli czytać o następcach Conana, więc i ja stworzyłem osiłka z wielkim mieczem, móżdżkiem mniejszym od głowicy ulubionej broni i potrzebami prostymi jak jej klinga. Jutro miał do mnie zawitać. Jak ja sobie poradzę z tym „intelektualistą”? Najważniejsze, żeby robot przygotował mnóstwo żarcia. Może tym uda się obłaskawić przerośniętego tępaka. I zamierzałem poprosić astronautów, żeby się schowali w gościnnym. Lepiej nie stresować mięśniaka.

***

Zjawił się, a jakże. W salonie. Zaskoczony nagłą zmianą otoczenia, wyszarpnął miecz z pochwy i przyjął bojową postawę, przy okazji zahaczając ostrzem o żyrandol.

― Aglaek, jak sądzę?

― Hę?

― Czyżby to sam słynny Aglaek raczył odwiedzić moje domostwo? ― przetłumaczyłem cierpliwie. No nie, nawet po ludzku nie rozumie, tuman jeden.

― Znasz mnie? — Wojownik nie tracił czujności.

― Któż nie zna najznamienitszego bohatera wszystkich krain? Spocznij, proszę, i pokrzep swe siły tym oto pożywieniem.

Schował miecz, wyciągnął nóż i zaczął nierówną walkę z dziczyzną. W końcu jednak nieśmiała myśl przedarła się aż do ust:

― W jakimże celu mnie tu sprowadziłeś?

― Jam cię nie wzywał. Zjawiłeś się sam.

― Zatem to magia. Zew przygody! Ha! Jestem gotów! — Zerwał się, poprawił skąpe odzienie i ruszył w kierunku drzwi.

― Stój! Nie jesteś już w...

Nie słuchał. Pobiegłem za nim, w bezrozumnej nadziei, że zdołam powstrzymać wielkoluda przed wyrządzeniem jakichś nieodwracalnych szkód.

Sąsiadkę zobaczył już z daleka. Na szczęście nie złapał jej za farbowaną koafiurę w celu rzucenia na legowisko, tylko przybrał pozę dumnego bohatera i naprężył przerośnięte mięśnie. Owszem, jego budowie nie mógłbym nic zarzucić, ale obiekt palących spojrzeń pozostał niewzruszony. Osiłek postanowił zmienić taktykę:

― Witaj, piękna! Jam jest Aglaek!

Kobieta wreszcie przestała grzebać w ziemi, spojrzała na mojego gościa.

― Dzień dobry! Bardzo mi przyjemnie! Beata.

Coś takiego! A ja mieszkam obok przez siedem lat i jeszcze nie doczekałem się propozycji przejścia na ty. Czyżby ten wygląd żywcem wzięty z reklamy siłowni działał również na nasze dziewczyny? W sumie... Dlaczego nie? W książce żadna wybawiana z opresji piękność nie mogła mu się oprzeć. Bond w wersji pseudośredniowiecznej dla rozmarzonych nastolatek. Ale nie mogłem pozwolić, żeby Aglaek pokazał głupiej babie, jak wygląda flirt w wykonaniu bohatera.

― Uszanowanie, pani Korczakowska! — wrzasnąłem, podchodząc do ogrodzenia. ― Pst! To... przyjaciel mojego kuzyna. Ubzdurał sobie, że jest bohaterem. Takim Conanem Barbarzyńcą.

― Trzeba przyznać, że ma predyspozycje... ― Zerknęła na idiotycznie uśmiechniętego olbrzyma.

― Ale sterydy rozwaliły mu mózg do reszty. Niestety, musi zostać u mnie przez kilka dni. Proszę nie...

― Tak pięknej Beacie nie przystoi pokazywać się bez oprawy. Pozwól, że obsypię cię drogimi kamieniami. ― Podszedł do nas, grzebiąc w pokaźnej i dobrze wypchanej sakiewce. ― Najchętniej ujrzałbym cię przyodzianą jedynie w to.

Wręczył sąsiadce sznur dorodnych pereł. No, takiej podrywczej gadki nic nie przebije. Chyba jeszcze żadna kobieta nie strzeliła w pysk palanta obdarzającego ją bajkowym naszyjnikiem. Najwidoczniej drogocenna kolia pęta rączki i zamyka buzię skuteczniej od kajdan i knebla.

Pani Beata stała jak wryta, Aglaek wyglądał, jakby czekał, aż kobieta zacznie realizować jego propozycję.

― Ależ co czynisz, wielki bohaterze? ― interweniowałem. ― Ta piękna pani jest wszak mężatką.

― Czcigodnemu małżonkowi niczego nie ubędzie, jeśli pokażę nadobnej damie, czym jest prawdziwa rozkosz.

― Zamilcz, nieszczęsny! ― Tylko oskarżeń o seksizm mi brakowało. ― Mąż mej sąsiadki para się czarną magią ― szeptałem nerwowo do osiłka. ― Racz poczekać w mej siedzibie, aby cię nie zoczył. Wkrótce opowiem ci o mocach tego maga.

W końcu głąb dał się przekonać; posłał obiektowi żądz łobuzerski uśmiech i wrócił do domu.

― Proszę wybaczyć. Kuzyn nie wspominał, że stan Ag... Agrypina tak się pogorszył. A może to zmiana otoczenia tak zadziałała.

Sąsiadka wyglądała na wstrząśniętą.

― Porażające! Och, chyba powinnam mu oddać te perły? Myśli pan, że są prawdziwe?

― Lepiej ja je wezmę. Naradzę się z krewniakiem, co z tym fantem zrobić. Nie mam pojęcia, nie znam się na biżuterii, ale pewnie podróbka, w najlepszym przypadku hodowlane ― łgałem. Z naturalnymi i bezcennymi pani Beacie trudniej byłoby się rozstać. ― Ciekawe, skąd wytrzasnął sznur...

W domu wcisnąłem Aglaekowi pierwszą lepszą bajeczkę o zaklęciu rzuconym przez czarnoksiężnika na połowicę. Miało powodować okropne spustoszenia w organizmie każdego, kto dotknąłby pani Korczakowskiej w niecnych zamiarach. Plastycznie opisałem, co stałoby się z narządem może i niespecjalnie potrzebnym do dokonywania bohaterskich czynów, ale niezbędnym do hmmm... konsumowania nagród często oferowanych herosom. Miałem nadzieję, że przekonałem durnia.

***

Z przygłupim osiłkiem z trudem, ale jeszcze wytrzymywałem. Bardziej męczyły mnie ponure prognozy na przyszłość. No dlaczego, dlaczego musiałem napisać książkę o smoku? Żebym jeszcze wybrał jakiegoś sympatycznego wierzchowca-telepatę, wegetarianina albo ascetę zadowalającego się jedną owieczką na miesiąc. Ale nie! Wymyśliłem sobie krwiożerczą bestię, przesyconą adrenaliną jak sektor kiboli i równie skłonną do wszczynania awantur. Monstrum o powierzchni skrzydeł porównywalnej do boiska piłkarskiego, w dodatku ― a jakże ― ziejące ogniem. Na domiar złego, lubujące się w ludzinie ― na surowo bądź z lekka podpieczonej. I to coś miało za kilka dni nawiedzić moje na razie spokojne i niczego nieświadome miasteczko.

Mógłbym napuścić bohatera na smoczysko, ale to jedynie odraczało nieuchronną katastrofę ― już wiedziałem, że o świcie przegrany powstałby z martwych. Rozpatrywałem możliwość wycyganienia od kosmonautów blastera i regularnego częstowania potwora poranną porcją antymaterii. Widziałem dwa słabe punkty tego planu: po pierwsze, kiedyś w końcu musiała mi się noga powinąć. Po drugie, sąsiedzi mogliby coś zauważyć, gdyby ulicę przegradzał potężny łuskowaty ogon wystający z posesji „tego pisarza”.

Zastanawiałem się nad ucieczką. Ale, jakoś tak wstyd ― zmykać przed tworami własnej wyobraźni, pozostawiając kobiety i dzieci na ich pastwę. A może to tylko halucynacje? Zdecydowanie wolałem zwariować niż przyczynić się do wybicia wszystkiego, co żywe, w promieniu stu mil.

***

Moje rozważania zmieniły się diametralnie dwa dni później. Aglaek zobaczył perły, które odebrałem sąsiadce. Bałwan wyciągnął jakieś niewłaściwe wnioski i z dzikim rykiem rzucił się na mnie, wywijając mieczem. Nieuzbrojony, niewyszkolony ― w walce miałem mniejsze szanse niż bombka w młockarni. Ale ostrze, dosłownie centymetry od mojej skóry, zdematerializowało się. Sam nie wiem, kogo bardziej zaskoczył ten fakt. Bohater przybrał minę jeszcze głupszą niż zazwyczaj. Podejrzewałem jednak, że moja sugerowała niewiele więcej rozumu.

Czyli jednak zwyczajne (no, nie do końca ― ta pisarska wyobraźnia!) zwidy. Byliśmy uratowani! Ja i całe miasteczko. Smok mógł sobie przylatywać choćby jutro.

Jakoś wytłumaczyłem Aglaekowi fakt posiadania kolii, eksponując wredny charakter sąsiada-czarnoksiężnika i strach małżonki. Przekonany o prywatności halucynacji, pozwoliłem kosmonautom i bohaterowi opuszczać posesję po zmroku. Kazałem tylko, w miarę możliwości, unikać ludzi.

Na skutki nie musiałem długo czekać. Już następnego ranka warzywniak zatrząsł się od plotek. Moich astronautów brano za rozmaitych świętych (te baniaki na głowach!), szpiegów, kosmitów, imigrantów różnych nacji, uciekinierów z więzienia, badaczy przeprowadzających dziwaczny eksperyment i diabli wiedzą, kogo jeszcze.

Ale najbardziej kłopotliwy okazał się durnowaty osiłek. Nie, nikt nie miał mu za złe solidnego łomotu spuszczonego trzem podpitym dresiarzom, ostro przystawiającym się do którejś z nastoletnich sąsiadek (no, może nikt poza obitymi, lecz ich akurat o opinię nie proszono). Aglaek raczył zastosować się do moich kategorycznych zakazów i nie wyjął miecza przy ludziach. Właściwie nie musiał ― podobno gołymi pięściami oporządził podrywaczy, aż miło.

Poszło o coś całkiem innego. Sąsiad spod dziewiętnastki nie lubił prowadzać swojego nowofundlanda na smyczy i spuszczał psa przy każdej okazji. A już na łąkach nad rzeczką ― czworonóg obowiązkowo musiał użyć wolności. Pech chciał, że z nabrzeżnych chaszczy wypadł prosto na mięśniaka z mieczem i bohaterskimi instynktami. Przyjacielskie psisko zginęło, zanim zdążyło zaskomleć. A ten średniowieczny idiota przytargał ciało do salonu i zaczął się dopytywać, gdzie może odebrać nagrodę za ubicie potwora!

Miałem szczerą nadzieję, że o świcie pupilek sąsiada ożyje, pogoni Gatopulosa i radośnie wróci do domu. Niestety. Dla pewności poczekałem jeszcze z pół godziny, bo może promienie słoneczne miały kłopoty z przedarciem się przez warstwę chmur, ale nie zaszła żadna zmiana. Przed południem w okolicy wisiały już ogłoszenia ze zdjęciem zaginionego czworonoga. Miałem tylko nadzieję, że nikt nie zauważył głąba dźwigającego wielgachnego psa.

Wątpliwości co do majaków wróciły.

***

Przy najbliższej okazji spróbowałem wyjaśnić sprawę z Tollemarenem.

― Raczcie wybaczyć śmiałość, szlachetny panie, ale widno pomyślunek wam szwankuje. Ani chybi, bardzoście przeżyli stratę owego stworzenia. Azaliż zwierzyna, którą przynoszę, znika o poranku, pozostawiając jeno wspomnienia?

Tu mnie miał. Dziczyzna na patelniach, ruszcie, w garnkach i zamrażalniku następnego dnia wyglądała niemal równie apetycznie. Nie sprawdzałem treści żołądka, ale nie budziłem się wściekle głodny.

― Dlaczego więc Aglaek nie zdołał przebić mnie mieczem?

― Wszak jesteście dla nas, panie, jako ojciec najukochańszy. Ba! Więcej jeszcze znaczycie, kieby to słonko królujące pośród obłoków. Pomrzecie ― rozwiejemy się i my, niby ulotna sierpniowa mgiełka. Nie lza ręki podnieść na rodzica. Sama magia, która sprowadziła nas do twego świata, broni nam czynów tak bezecnych.

Rozpłyną się... Czyli kolejny punkt na korzyść nieszkodliwych dla otoczenia zwidów. Albo i nie. Elfy faktycznie polują, heros naprawdę stłukł napakowanych młodzieńców. Ale mnie nic nie grozi. No to poczekam jeszcze te dwa dni i z ciekawością obejrzę sobie żywego smoka. Może nawet spróbuję osłaniać własnym ciałem co cenniejsze obiekty.

***

Wkrótce zauważyłem jeszcze jeden skutek spuszczenia Aglaeka ze smyczy — Beata paradowała po swoim ogródku w znajomej perłowej kolii. Czym prędzej pognałem do gabinetu i zajrzałem do szuflady biurka — sznur leżał, gdzie go wrzuciłem. Wysnułem kilka wniosków. Po pierwsze: wyposażenie sakiewki regenerowało się tak samo jak baniaki kosmonautów. Po drugie: wobec tego można spokojnie namówić mięśniaka, aby łożył na utrzymanie domu — nic wielkoludowi nie ubędzie. Po trzecie: romans między sąsiadką i siłaczem kwitł w najlepsze. Przynajmniej, sądząc po powłóczystych spojrzeniach rzucanych w stronę mojego domu, kobieta nie czuła się molestowana ani napastowana w jakikolwiek niepożądany sposób. Właściwie, to mój bohater nie czynił ratowanym z opresji niewiastom nic złego i książkowe dziewoje sobie nie krzywdowały... Czemu te z realu miałyby reagować inaczej? Feminizm nie wszystkim wyprał mózgi.

Zamiar opodatkowania Aglaeka wprowadziłem w życie przy pierwszej okazji. Osiłek nie sprzeciwiał się zbytnio, tylko w zamian domagał się piwa. Przystałem bez targów — za jedną perłę czy skromny pierścionek mógłbym kupić całą beczkę.

A potem wszystkie siły poświęciłem na przygotowywania do przybycia smoka. Po naradzie z elfami powstał prosty plan: znaną już metodą dublujemy broń kosmonautów. Uzbrojony po zęby staję naprzeciw smoka i grzeję do gada ze wszystkiego, co zrodziła moja wyobraźnia. Ubezpieczają mnie chłopcy i mięśniak. Jak tylko jaszczur padnie, Aglaek odcina mu łeb. Ładujemy głowę do samochodu i wywożę ją sto mil od domu. Tollemaren prowadzi pozostałe nadal żywe płody mojej weny do lasu, gdzie spokojnie przeczekają zawieruchę, dziennikarzy i sensację spowodowaną resztą gigantycznego truchła.

Avallaen wierzył, że odtransportowanie smoczego łba wystarczy do definitywnego uśmiercenia gadziny. Jeśli nie, będę musiał ujawnić się przed prasą i powtórzyć cały cyrk następnego dnia. Przy pomocy wojska czy choćby kilku TIR-ów przewieziemy łuskowatą poczwarę, że pod domem (raczej ruinami, jak się obawiałem) zostanie tylko odrobina juchy. A jeżeli naprawdę sprzyja nam szczęście, to olbrzymi zewłok zniknie, kiedy tylko czerep oddali się o wymarzone sto mil.

Największe zagrożenie stwarzali wszędobylscy dziennikarze. Miałem nadzieję, że o świcie nikt się nie napatoczy. A jeśli nawet znajdzie się jakiś cierpiący na bezsenność pismak, to skoncentruje się na smoku, nie na kosmonautach, osiłku i spiczastouchym.

***

Musiałem przyznać ― smok mnie zaskoczył. Nie zjawił się. Zamiast gada, zmaterializował się czarownik.

Pogłówkowałem chwilkę nad tą zagadką i wkrótce zrozumiałem. Książka o smoku jeszcze nie wyszła! W moim wydawnictwie odrzucili, w kolejnym mieli jakieś tajemnicze problemy... W rezultacie w księgarniach od niedawna można kupić opowieść o Magnusonie, równie wrednym co uzdolnionym sukinkocie, ale łuskowate monstrum wciąż czeka na swoją wielką chwilę.

Dzięki ci, nieznany mi z nazwiska recenzencie! Twoja niepochlebna opinia być może ocaliła tysiące istnień! To znaczy, tak czy owak jesteś skończonym idiotą, bo nie poznałeś się na moim arcydziele, ale wyjątkowo ― podkreślam: wyjątkowo ― miałeś odrobineczkę racji i mnóstwo szczęścia.

Ta książka nie może ujrzeć światła dziennego. Trzeba będzie wstrzymać druk pod jakimkolwiek pozorem.

Podsumowując: zamiast smoka dostałem czarownika. Potężnego faceta z długą brodą, paskudnym charakterem i niepohamowanymi dążeniami do zawładnięcia światem. Kurczowo ściskając magiczny kostur, rozejrzał się czujnie po salonie.

― Mam do czynienia z autorem „Od wieży z granitu do Rubinowego Tronu”, czyż nie?

― Tak, to ja napisałem.

Niezobowiązująco skinął głową, skrzywił się, jak na propozycję rwania siódemki bez znieczulenia.

― Mogłeś się lepiej postarać. Gdybym nie popełnił tych trzech kretyńskich błędów, zapanowałbym nad Imperium dziesięć lat wcześniej.

Bezczelny typ! Fabuła mu się nie spodobała!

― Gdybym napisał lizusowską kronikę bez żadnych zaskakujących elementów i zwrotów akcji, nikt by tego nie wydrukował i mieszkałbyś sobie w szufladzie!

― Pewnie masz rację. Zatem cię nie ukarzę.

― Dzięki ci, łaskawco. ― Chyba cały sarkazm się zmarnował, bo cholerny egocentryk nic nie zauważył. ― Dlaczego mówisz normalnie? W książce używałeś archaicznego języka.

― Jesteś aż tak ograniczony? Trudniej byłoby mi zdobyć władzę nad twoim światem, gdybym nie potrafił nawijać jak wy. Cognolingwa to prościutkie zaklęcie. Łatwe dla mnie, oczywiście. Opanowałem je już podczas pierwszego roku nauki.

No i wszystko jasne. Naprawdę przemiły facet ― magia przeniosła go do nowego świata, a czarownik od pierwszych sekund kombinuje, jak nim zawładnąć. Jeszcze zanim zrozumiał słowa: „sejm”, „senat” i „prezydent”. Uch, chyba z moją wyobraźnią nie jest najlepiej. Może powinienem pooglądać trochę słodkich kreskówek o różowych kucykach? Widocznie podczas pisania tej powieści miałem lekką depresję.

― Ale dosyć tych pogawędek! Prowadź do kom... pokojów, które dla mnie przygotowałeś.

― Chyba zwariowałeś, czarowniku! Nie naszykowałem ci żadnych pokojów. Co więcej, wszystko już pozajmowane. Możesz rozłożyć sobie karimatę na jakimś wolnym kawałku podłogi.

Taaak, mój gość potraktował mnie karnym zaklęciem jeszcze zanim zdążyliśmy pokonwersować choćby pięć minut. A przynajmniej próbował potraktować. Na szczęście magia twórcy zapewniała ochronę także przed urokami, więc jadowicie zielone światełko w niczym mi nie zaszkodziło ― wciąż miałem dwie nogi i dwie ręce, a nawet nie czułem żadnego bólu. Mag popatrzył na lagę z rozczarowaniem, ale nic nie powiedział.

***

W ciągu trzech dni Magnuson zdążył doprowadzić moje liczne majaki do dzikiej wściekłości. Przeważnie rzucaniem zaklęć ― bolesnych lub śmiertelnych, a zwykle łączących obie cechy. Goście odradzali się o świcie, coraz bardziej wkurzeni. Nie zamordował jeszcze chyba tylko kotka ani robota. Pierwszego zapewne nie uważał za godnego siebie przeciwnika, a drugiemu rozkazałem przebywać w tym samym pomieszczeniu, co czarownik. Wolałem, żeby ten psychopata jak najdłużej nie wiedział, jak skłonić automat do spełniania poleceń.

Kosmonauci barykadowali się na noc w pokoju gościnnym i nie wypuszczali blasterów z rąk. Aglaek pogodził się z faktem, że jeśli zaśnie na kanapie, to ocknie się dopiero rano, cały obolały. Urządził sobie barłóg w piwnicy i wynurzał się stamtąd tylko po to, aby coś przekąsić lub schronić się w ramionach pięknej Beaty. Mimo to widziałem, jak marzy o zobaczeniu czubka swojego miecza wystającego z pleców Magnusona. Elfy zdołały uniknąć wszystkich scysji, ale i tak Tollemaren nie chciał przestąpić progu mojego domu. Ćwierkał pod oknem jak jakiś ptaszek, a ja wychodziłem pogadać z nim za garażem. Spiczastouchy wytłumaczył mi, że czarownik używa jakiejś paskudnej magii, na którą leśny ludek reaguje alergicznie.

Humor poprawiały mi jedynie uczucia, jakie czarownik żywił do mnie. Niesamowicie drażniła go moja bezkarność; nie skutkowały co złośliwsze zaklęcia, nie mógł nawet przyłożyć mi kosturem ani żadnym innym przedmiotem. Z całą radością informowałem łajdaka, co sądzę o jego kolejnych zagrywkach.

Ale problemy w domu, jakkolwiek liczne i dokuczliwe, stanowiły drobiażdżek niegodny uwagi. Ten suczy pomiot nie miał żadnych oporów przed krzywdzeniem postronnych ludzi. Jednego sąsiada posłał, jak się wyraził, „w nicość” niedbałym machnięciem magicznym drągiem. Nie mogłem zmusić psychopaty do zaprzestania takich praktyk, ale, po zawziętej kłótni, zdołałem go przekonać, że nie powinien zabijać przyszłych poddanych. Tylko takie argumenty docierały do przeklętego egoisty.

Błyskawicznie zaczęliśmy się zastanawiać, jak dostosować plany pozbycia się smoka do nowego przeciwnika. Niestety — okazało się to bardziej skomplikowane, niż oczekiwaliśmy. Mag bez przerwy otaczał się ochronnym zaklęciem. Raz dopuścił do starcia wręcz, ale miecz Aglaeka złamał się na kosturze. Kosmonautom blastery wybuchały w dłoniach, moje strzały nie czyniły łajdakowi najmniejszej szkody — nawet szaty (szybko zastąpionej świetnie skrojonym garniturem) nie brudziły.

Sytuacja rozwijała się niekorzystnie. Czarownik nie dorównywał mi intelektualnie, ale kretynem jednak nie był. W końcu wymyślił, jak można mi dopiec. W trakcie jednej z kłótni wymamrotał jakieś zaklęcie i moje ubrania zniknęły. Nie tylko te, które miałem na sobie (chociaż już samo to boleśnie odczułem ― cholernie trudno zachować godność, kiedy w samym środku dyskusji odkrywasz, że ciuchy przepadły, a przeciąg swobodnie harcuje między... nieważne). Szlag trafił wszystkie łachy; także te w szafach, w pralce, suszące się w ogródku. Nawet kolekcję krótko używanych skarpetek wywiało spod łóżka. Musiałem zamawiać nowe szmaty w sklepach internetowych. Pierwszą przesyłkę odebrałem, przyodziany wyłącznie w ręcznik owinięty dookoła bioder. Co za poniżenie! Magiczny psychopata mógł „znikać” mi, co tylko zechciał, bo nie stanowiło to bezpośredniego zagrożenia życia.

Co gorsza, czarownik postanowił poznać przeciwnika, czyli przeczytać wszystkie książki o moich gościach (tylko Gatopulosa i robota pominął — książki dla dzieci trzymałem w innym miejscu i chyba ich nie znalazł). Już niczym nie mogli go zaskoczyć, byliśmy zdani głównie na mnie.

W końcu ostatecznie upewniłem się, że to nie halucynacje tak szaleją. Owszem, szczycę się niesamowicie bogatą wyobraźnią, ale tak licznych, tak złożonych i tak samodzielnych iluzji raczej nie potrafiłbym utrzymywać.

***

Wredny czarownik wykombinował obejście nie tylko dla reguły o niemożności skrzywdzenia autora. Wymyślił również, jak można karać innych ludzi bez zmniejszania populacji przyszłych poddanych. A podpaść mu było łatwiej niż przejść przez jezdnię. Wkrótce, tylko na naszej uliczce, czworo sąsiadów przepadło bez wieści. W okolicy zaroiło się od glin.

Dwóch mundurowych przyszło i do mnie sprawdzić, czy nie zauważyłem czegoś podejrzanego. Gadałem z nimi w ogródku i modliłem się żarliwie, aby nie zapragnęli zajrzeć do domu. Zrobiłem z siebie idiotę, który dotychczas nie zdobył nagrody Darwina wyłącznie dzięki szczęśliwemu przypadkowi, ale chyba uwierzyli, że nic nie wiem. Podczas naszej pogawędki dorodne ropuchy dookoła oczka wodnego hałasowały jak opętane. Kilka przyskakało w stronę policjantów. Dwie nawet wgramoliły im się na buty. Strząsnęli stworzonka z obrzydzeniem i nic nie skojarzyli.

***

Sukinsyn zlikwidował mój komputer! Może i sprzęt miał już swoje lata, ale wciąż nieźle działał i rzadko się zawieszał. A tu nagle ― pstryk! ― i zniknął. Na opustoszałym biurku mag zbudował sobie kącik alchemiczny.

Pal licho kompa, czasami strasznie mulił, ale miałem tam kilka rozgrzebanych tekstów. Wprawdzie większość ważniejszych plików skopiowałem na pendrive’a, ale dwa dni pracy poszły w krzaki. Nigdy tego gnojowi nie daruję!

Został mi tylko laptop, który trzymałem w piwnicy, obok barłogu Aglaeka. Od tego czasu Gatopulos stał się częstym gościem w podziemnej kondygnacji — uwielbiał wylegiwać się na ciepłej klawiaturze, acz z jakiegoś powodu nie znosił mięśniaka. A może wina leżała po stronie osiłka? Zdaje się, że dzielił zwierzęta na pełnokrwiste rumaki i przedmioty polowań. Ciągłe utarczki czworonoga i bohatera poważnie utrudniały moją, i tak już niełatwą, egzystencję.

Zacząłem więc intensywniej kombinować, jak mógłbym pozbyć się wrednego płodu mojej depresji. Podczas narady z elfami ustaliliśmy, że najlepsze rozwiązanie to pozbawić drania przytomności i wywieźć sto mil od domu.

Tylko jak to osiągnąć? Dostałem od spiczastouchych flakonik z czymś, co oni nazywali „Srebrzystymi Łzami Dreamallany”. Podobno kropelka, zaaplikowana doustnie, zapewniała całą dobę mocnego snu.

Poleciłem robotowi nie dodać dwóch kropel do porcji łajdaka, ale, cwany skubaniec, nawet nie powąchał trefnego żarcia, tylko teleportował talerz za okno i wpadł do aneksu kuchennego, wrzeszcząc przeraźliwie. Kazał automatowi przyznać się, skąd miał magiczną substancję. Blaszak, po usłyszeniu takiego rozkazu, nie mógł wykrztusić ani słowa, więc psychopata rozwalił go na drobne kawałki piorunem kulistym.

No trudno, rano pozbiera się do kupy, a o kolację będziemy musieli sami zadbać.

Czarownik jednak domyślił się, kto zainicjował bunt na pokładzie. Spojrzał na mnie z podłym uśmieszkiem i posłał w niebyt kolejną półkę książek. Gad!

Cholernik wyczuwał magiczny dodatek, więc potrzebowałem innego sposobu na pozbawienie łajdaka świadomości. No cóż, Polakowi pewne rzeczy same się nasuwają. Dokonałem stosownych zakupów, wciągnąłem do spisku Aglaeka ― kto jak kto, ale bohater powinien mieć mocną głowę. Musi przecież na licznych ucztach opowiadać o swoich heroicznych czynach, zanim bardowie podchwycą temat i ułożą pieśni.

Przelałem wino do pięciolitrowej butelki, od serca chlupnąłem spirytusu, wstrząsnąłem i wręczyłem napój osiłkowi.

Plan opracowałem banalnie prosty: mięśniak namówi psychopatę na kilka pucharków zacnego trunku w towarzystwie autora. Pod jakimkolwiek pretekstem, choćby dla uczczenia urody sąsiadki. Gdy tylko przestanie to budzić podejrzenia, udam, że zasnąłem z głową na stole. Kiedy bohater i czarownik już nieźle się wstawią, „obudzę się” na chwilę, przyniosę im kolejną porcję, tym razem doprawioną „Łzami Dreamallany” i wrócę do symulowania.

Taaak, jasne. Obudziłem się z czachą pękającą z bólu i gardłem suchutkim jak prochownia na środku pustyni. Obok mnie pochrapywał Aglaek. Słyszałem, jak upiorny mag krząta się po salonie, radośnie pogwizdując. A żeby mu tak własne zaklęcia zrykoszetowały prosto w czoło, a kostur utkwił we flakach!

***

Innych pomysłów chwilowo nie miałem.

Aż do dnia, w którym Aglaek się nie odrodził.

Poprzednie popołudnie spędziłem poza domem. Po powrocie zauważyłem nieobecność mięśniaka, ale nie przejąłem się nadmiernie — bo to pierwszy raz podpadł Magnusonowi? Dopiero kiedy bohater nie pojawił się o świcie, przeprowadziłem śledztwo. O dziwo, najlepiej poinformowany okazał się niepozorny Gatopulos. Chyba nie doceniałem futrzaka.

— Zaczęło się od tego, że przyszedł do nas twój sąsiad — wyjaśnił sierściuch w przerwach między wylizywaniem lewej przedniej łapki.

— Dowiedział się o romansie żony? — domyśliłem się. — Skąd?!

— Jedna ropucha, ta z brodawkami wielkimi jak uszka młodych myszek, napisała donos. — Kot przeszedł do czyszczenia pyszczka. — Z gałązek i kamyków. Przy ich kompostowniku. Chyba nie lubi Korczakowskiego.

W życiu nie pomyślałbym, że można rozróżniać ropuchy...

— Dlaczego nie zniszczyłeś napisu?

— A dlaczego miałbym niszczyć? Niech ustalą między sobą, do kogo należy samica... W sumie jakaś by się tu przydała. One tak przyjemnie głaszczą. — Rozmruczał się na samą myśl. — I potrafią docenić urodę zadbanego kota.

— Ale przecież ktoś mógł zginąć! Wprawdzie obstawiałbym raczej sąsiada niż herosa, ale Aglaek odszedł od nas. Kto wie, może na zawsze...

Gatopulos fuknął lekceważąco:

— I tak nie rozumiem, po co trzymaliśmy w domu kogoś, kto nie odróżnia dorsza od makreli ani nawet śmietanki od mleka.

I tak, wśród licznych dywagacji i egoistycznych wizji kociego świata, poznałem przebieg wydarzeń.

Mag wpuścił wściekłego sąsiada, zapewne ciesząc się z przyszłego widowiska, zaprosił do salonu i poszedł szukać bohatera. Pan Korczakowski podniósł ze stolika książkę o Aglaeku, porzuconą przez czarownika, zaczął kartkować. Ostatni analfabeta zainteresowałby się słowem pisanym, gdyby na okładce widniał wizerunek faceta przyprawiającego mu rogi. Sam rywal wkrótce pojawił się w drzwiach. Wielkolud, wyciągając miecz, ryknął coś o znęcaniu się nad piękną kobietą i zaatakował. Sąsiad odskoczył i odruchowo zasłonił się trzymanym w ręku przedmiotem. Wtedy błysnęło przeraźliwie jasne światło, coś huknęło i osiłek się zdematerializował. W pokoju został tylko zdradzony mąż ze szczątkami powieści w rękach.

Magnuson, stojący za potężnymi bohaterskimi plecami, nie zdążył nic zobaczyć, ale za to błyskawicznie wykorzystał sytuację. Wmówił Korczakowskiemu, że to czarownikowi zawdzięcza pozbycie się gacha i nakazał posłuszeństwo we wszystkich sprawach. Bo jak nie...

Ledwie zadowolony z siebie podlec wyszedł, interweniował Gatopulos. Namówił oszołomionego sąsiada, żeby napił się wina zaprawionego „Łzami Dreamallany”, pokazał, w której szafce stoi... Wystarczył łyczek, aby gość zachrapał. Kociak zagonił do roboty Toma i Ralfa. Wspólnie przenieśli śpiącego na jego posesję i posadzili na huśtawce ogrodowej.

Przy odrobinie szczęścia uzna, że wszystko mu się przyśniło. Bo i jakie właściwie ma inne wyjście?

Przemyślałem usłyszane rewelacje, złapałem egzemplarz powieści o Magnusonie i zaprosiłem kosmonautów na uroczystego grilla.

Książka w całości nie chciała zapłonąć, chociaż nie żałowałem podpałki. Z iście inkwizytorskim entuzjazmem wyrywaliśmy wraz z chłopcami po kilka kartek i ciskaliśmy w ogień. Po zakończeniu zbożnego dzieła starannie rozbiłem pogrzebaczem co większe spopielone płaty.

Popatrzyliśmy na siebie z powątpiewaniem.

— Wczoraj coś strzeliło, jakby pękło poszycie statku i atmosfera uciekła w próżnię — powiedział nieśmiało Ralf. — A dzisiaj cicho. Nie zadziałało?

— Pójdę i popatrzę — zaproponował Tom.

Zdjął hełm, podkradł się do okna salonu, zerknął do wnętrza. Ponura mina zwiadowcy powiedziała nam wszystko.

— Ale dlaczego nie zniknął?! — pieklił się Ralf. — Spaliliśmy calutką książkę, a tamta ledwo przecięta, nawet przeczytać się da!

— A może to musi odbyć się w salonie, tam gdzie się pojawiamy? — zastanawiał się jego przyjaciel.

— Chyba raczej chodzi o to, że destrukcji musi dokonać bohater własnoręcznie — podsumowałem.

***

Wredny czarownik uparcie unikał niszczenia książek o sobie, ale przynajmniej standard życia nam się poprawił. Kosmonauci powpychali sobie po tomiku pod skafandry. Wprawdzie „szkaplerze” powodowały pewien dyskomfort, ale za to zabezpieczały przed śmiertelnymi i bolesnymi zaklęciami. Ja powyrywałem kartki z kilku egzemplarzy autorskich i pochowałem je w przedmiotach, do których byłem najbardziej przywiązany.

Pewnego pięknego dnia sukinsyn zlikwidował krzesło, na którym siedziałem, a po chwili wrzasnął z bólu i złapał się za dziurę po oderwanym kciuku. Błyskawicznie zatamował krwawienie, ale nowego palca wyhodować nie potrafił. Od tego czasu moje rzeczy przestały znikać.

Jednak największa zmiana zaszła w życiu kosmonautów.

Któregoś ranka chłopcy pokazali się w dżinsach i koszulkach. Na widok mojej zbaraniałej miny przybili piątkę, rzucili mi książkę o swoich przygodach i pośpiesznie ruszyli do miasta.

Machinalnie obejrzałem złapany egzemplarz — spryciarze ozdobili marginesy podobiznami siebie w rozmaitych strojach, a na końcu każdego rozdziału dopisali coś w stylu: „A potem Tom i Ralf przebrali się w dresy/ piżamy/ garnitury...”.

***

Magnuson skarżył się, że kazałem mu popełniać błędy, ale jednak mózg miał nie od parady. Szybko odgadł, w jaki sposób kosmonauci dorobili się zwyczajnych ubrań. Starannie ukrywał przed nami książkę, w której wprowadzał korekty, ale zmieniał się z dnia na dzień. Zazwyczaj przekształcenia nie rzucały się w oczy, zorientowaliśmy się dopiero, kiedy czarownikowi zaczął odrastać kciuk. Wyglądało to odrażająco — malutki, niemowlęcy wręcz paluszek z trzymilimetrowym paznokietkiem na owłosionej łapie dorosłego faceta. Szuja regenerował się jak jakaś cholerna meduza!

Psychicznie łajdak też dowolnie dopasowywał się do współczesności. Jak dowiedziałem się z wiadomości, założył partię polityczną, do której nagle wszyscy zapragnęli należeć. Nazwał swój twór „Narodowym Sojuszem Demokratów, Antyglobalistów i Patriotów”. Ze wszystkich sił starałem się nie myśleć, skąd mag czerpał wzorce.

Po okolicy zaczęli się kręcić bojówkarze o fanatycznych spojrzeniach, a drzwi do domu niemal się nie zamykały za tabunami skarbników, sekretarzy, rzeczników i innych działaczy. Ledwie jeden z zastępców przewodniczącego, przyklęknąwszy, z szacunkiem ucałował dłoń szefa i wyszedł, w niegdyś moim gabinecie rozległ się okropny rumor. Rzuciliśmy się jednocześnie — ja od strony piwnicy, Magnuson od wejścia. On dobiegł pierwszy, ja zdążyłem tylko nad ramieniem czarownika dostrzec Gatopulosa w dzikim szale demolującego alchemiczny sprzęt stłoczony na biurku. Kolby fruwały po całym pokoju, brzęki i zgrzyty szkła wwiercały się w uszy, różnokolorowe opary cuchnęły na potęgę... A potem mag wycelował kosturem w futrzaka i nagle obaj zniknęli. Implozja rzuciła mnie na podłogę, aż zaczęła mi lecieć krew z nosa.

Pozbierałem się jakoś i zakazałem robotowi sprzątać.

Następnego ranka w salonie zmaterializował się tylko Gatopulos.

— Czarownik się nie pojawi? — wolałem się upewnić.

— Oczywiście, że nie! — miauknął zirytowany kiciuś. — Przecież zniszczył książkę o sobie.

— Ale jak to?! Tam nie było żadnej książki!

Futrzak umościł się na ulubionej poduszce, całym sobą sygnalizując, że będzie drzemał. Z ostentacyjną niechęcią otworzył lewe oko.

— Zgrałem wersję elektroniczną z twoich maili na pendrive i zawiesiłem sobie na szyi. Mógłbyś przestać zawracać mi ogonek? Zmęczony jestem.

— Ale w jaki sposób manipulowałeś pendrive’em? — nie ustępowałem. — Przecież twoje łapy się do tego nie nadają!

— Robot mi pomagał.

— Niezły z ciebie cwaniak! Żaden z nas, ludzi, na to nie wpadł!

— Ile razy trzeba ci tłumaczyć? Kazałeś mi rozwiązywać problemy mojej rodziny, to rozwiązuję. I sam uczyniłeś mnie mądrzejszym niż wszystkie istoty, które mnie karmią. À propos, jak się wyśpię, to będę miał ochotę na wątróbkę cielęcą. Lekko obgotowaną, pokrojoną na drobne kawałki.

Epilog

Metoda żydowskiej kozy po raz kolejny udowodniła swoją skuteczność. Po zniknięciu Aglaeka i Magnusona czułem się przeszczęśliwy. Piloci, już po „cywilnemu”, ganiali po mieście i wracali praktycznie tylko na kolacje i noclegi. Z Gatopulosem jakoś dało się wytrzymać, a życia bez blaszaka wręcz nie potrafiłem sobie wyobrazić — przejął wszystkie uciążliwości prowadzenia domu. Elfy od czasu do czasu podrzucały dziczyznę i inne dary lasu, resztki trzosu osiłka pozwalały nie pamiętać o finansach... W takich warunkach można pracować!

Usiadłem przed komputerem. Z ekranu ogromem potencjału świeciła pierwsza, jeszcze pusta strona w edytorze. W głowie kłębiły mi się pomysły, których materializacji z całego serca sobie życzyłem. Łagodna sztuczna inteligencja, karta płatnicza, dzięki której stan konta rósł wraz z wydatkami, kamień filozoficzny...

Ale są rzeczy ważne i ważniejsze. Wolałem zacząć od czarodziejki. Byłaby piękna i wiecznie młoda. Żadnych haczykowatych podbródków pod bezzębnymi ustami, precz z kurzajkami! Oczywiście, zakochana we mnie do szaleństwa. Z całą pewnością o wiele głupsza od swego stwórcy. Łagodna, cierpliwa, ze zniewalającym uśmiechem. Wiedziałem już o niej mnóstwo. Brakowało tylko jednego szczegółu: wybrać blondynkę czy brunetkę? Poważna kwestia ― jeśli mi się znudzi, będę się musiał nagimnastykować z podsuwaniem jej książki do zniszczenia... Już wiem! Ruda!

Zdążyłem nastukać prawie trzy strony, zanim naszła mnie refleksja: czy inni fantaści, gremialnie piszący o szlachetnych wampirach i innych, słodkich do porzygu istotach, też przez to przechodzili?

Autor o sobie:

Urodzony w Roku Smoka podróżnik, wojownik, poszukiwacz skarbów. Miłośnik hiszpańskiego surrealizmu, czeskiego kina i ketchupu z Kotlina. Uzależniony od wolnego czasu, dobrego nastroju i czystego powietrza. Wcześniejszych publikacji dostąpił na łamach magazynów „Qfant”, „Brama”, „Szortal”.

Marcin Zwoleń

ŚPIJ, ROBACZKU, ŚNIJ

Poznań 2006

Awizo leżało w skrzynce na listy już od kilku dni. Agata, jak zwykle zalatana, nie miała nawet kiedy go wyjąć, nie mówiąc już o zrealizowaniu. Udało się to dopiero po tygodniu. Odznaczenie na druku wskazywało na list wartościowy. Od kogo to może być? Spojrzała na zegarek, dochodziła dziewiętnasta. Zważywszy na korki i kolejkę na poczcie, przed dwudziestą powinna odebrać list. Mimo zmęczenia, zdecydowała się nie odkładać tego na następny dzień.

Godzinę później siedziała w samochodzie przed budynkiem poczty. Niewielka, bąbelkowa koperta spoczywała w jej rękach. Uważnie obejrzała ją ze wszystkich stron. Nikt nie pofatygował się, by podać adres zwrotny, jednak znaczek przedstawiający Tower Bridge i pieczątka ROYAL MAIL jednoznacznie wskazywały na pochodzenie listu. Rozdarła kopertę i zajrzała do środka. Wewnątrz znajdowała się zgięta kartka oraz małe zawiniątko. Wyciągnęła list i odwróciła kopertę do góry nogami — paczuszka wypadła jej na kolana. Czarny aksamit przewiązany wstążką skrywał w sobie tajemnicę. Agata zdecydowała, że na razie poczeka z jej poznaniem, i odłożyła zawiniątko na deskę rozdzielczą. Bardziej intrygująca była treść listu. Rozłożyła kartkę i spojrzała na znajomy charakter pisma.

Kochana!

Nie wiem, od czego zacząć. Tyle rzeczy wydarzyło się przez ten czas i tak wiele mam Ci do powiedzenia. Wiem, że to, co zrobiłam, było niegodziwe wobec Ciebie. Wierzę jednak, że Ty, jako najwspanialsza siostra pod słońcem, wybaczysz mi to kiedyś. Przepraszam Cię za wszystko.

W kopercie jest upominek dla Ciebie. Znalazłam to na pchlim targu. Wiem, jak lubisz świecidełka. Nie myśl przypadkiem, że chcę Cię przekupić, jest to raczej forma przeprosin. Mam nadzieję, że kiedyś będzie między nami jak dawniej.

Na dole jest mój numer, jeśli będziesz chciała — odezwij się.

Buziaki,

Pati

Agata wyciągnęła komórkę i zapisała numer telefonu. Zamknęła list, po czym sięgnęła po prezent i rozpakowała go. Na niewielkim kawałku aksamitu leżał cudowny efekt pracy czyichś zdolnych rąk. Stworzone z cennego kruszcu cacko pieściło oczy swoim pięknem. Kobieta chwyciła łańcuszek w dwa palce i uniosła, rozciągając go na całą długość. Delikatny splot oczek wskazywał na mistrzowską robotę. Jednak na uwagę zasługiwało przede wszystkim to, co na nim wisiało. Niesamowicie precyzyjnie wykonana zawieszka przedstawiała oko z pięciokaratowym szafirem imitującym źrenicę. Zapatrzona w wisior, który zdawał się przyciągać swoim magnetyzmem, Agata zamyśliła się.

Alleluja! Patrycja w końcu się objawiła. Jej siostra bliźniaczka raczyła odezwać się po długim milczeniu. I to w typowy dla siebie sposób. Chaos i ekstrawagancja — jedno wyprzedza drugie. Najpierw wyjeżdża do Londynu i wychodzi za mąż za ledwo co poznanego Nigeryjczyka, po czym ucina kontakt z rodziną na prawie dwa lata. A teraz, jak gdyby nigdy nic, przysyła drogie upominki i chce na nowo zacieśniać dość mocno poluzowany węzeł siostrzanej miłości. Z listu ewidentnie biła chęć powrotu Patrycji na łono rodziny. Czarna owca spokorniała i ze spuszczonym łbem znowu chce być członkiem starego stada.

Agata spakowała wszystko z powrotem do koperty i uruchomiła silnik. Postanowiła, że jutro nie omieszka porozmawiać sobie z Patrycją i wyjaśnić kilku zaległych spraw.

Nazajutrz, przed wyjściem do pracy, Agata stanęła przed lustrem z naszyjnikiem w ręku. Nie mogła sobie odmówić odrobiny luksusu i szpanu. Wiedziała, że na dziewczynach w firmie ta błyskotka zrobi piorunujące wrażenie. Uniosła spięte w koński ogon kasztanowe włosy i zawiesiła naszyjnik na szyi. Niebieski pulower, wycięty w serek, odsłaniał opalony dekolt. Wisior — bez sprzeciwu — ułożył się między piersiami. Ciepły kolor złota subtelnie współgrał z brązowym odcieniem skóry. Jest świetny, pomyślała, będę go nosić na stałe.

Telefon do Patrycji odłożyła na wieczór. Po powrocie z pracy wzięła kąpiel, zjadła kolację, a następnie z lampką czerwonego wina ułożyła się na kanapie. Chwilę później na kolanach miała czarnego kota Karola. Błyskawicznie zwęszył w powietrzu leniuchowanie i prężąc się, prosił o pieszczoty. Podrapała go po wygiętym grzbiecie, po czym sięgnęła po leżącą na stole komórkę.

Patrycja cieszyła się jak dziecko, kiedy w słuchawce rozległ się głos Agaty. Jeszcze raz przeprosiła ją za wszystko i poprosiła o wybaczenie. Agata również nie kryła radości, słysząc siostrę; przebaczyła jej bez wahania. Gdy pierwsze lody zostały przełamane, rozpoczęły się pogaduchy o wszystkim i o niczym. Dziewczyny skakały z tematu na temat i poruszały wszystkie możliwe sprawy, które nagromadziły się im w głowach przez ten czas.

Okazało się, że Patrycja niezmiennie przebywa w Londynie. Jej styl i podejście do życia prawie wcale się nie zmieniły — nadal najpierw działała, a potem myślała. Agata usłyszała od niej różne, nieprawdopodobne historie. O tym, jak jej siostra porzuciła uczelnię i próbowała podjąć pracę jako stewardessa, jak została twarzą nowo otwartej firmy kosmetycznej, jak zarobiła mnóstwo kasy, a potem wszystko przegrała w kasynie. Jak podczas pobytu na Ibizie poznała czarującego Hiszpana — wówczas też Agata dowiedziała się o jej niefortunnym małżeństwie i rozwodzie z Timothym. Sama również podzieliła się swoimi niepowodzeniami w sferze uczuć. Opowiedziała o rozstaniu z Łukaszem i o tym, że chociaż minęło już pół roku, nadal nie może się pozbierać. Wyznała, że ratunkiem okazała się być praca, której poświęciła się bez reszty. Na koniec obiecały sobie, że będą utrzymywać kontakt i regularnie do siebie dzwonić.

Gdy Agata kładła się spać, było już grubo po północy. Dotarło do niej wówczas, że przegadały przeszło cztery godziny. Dzięki Bogu i sieci, mam tanie minuty za granicę, pomyślała, zasypiając.

Pokój urządzony był w stylu wiktoriańskim. Po jednej stronie drzwi, obok wysokiego regału, którego półki uginały się pod ciężarem grubych tomów, znajdował się dębowy sekretarzyk, zaopatrzony w krzesło i lampę naftową. Naprzeciwko dwa głębokie fotele grzały się przy kominku, a niedaleko nich zakotwiczyło rzeźbione, stylowe łoże. Niewielka toaletka z lustrem, która przycupnęła w jego sąsiedztwie, dopełniała całości. Coś jednak psuło nienaganny wystrój pokoju. Ściany. Mimo zdobiących je obrazów w pozłacanych ramach nie udało się skutecznie zamaskować odchodzących z nich płatów czerwonej farby.

Pomieszczenie nie było puste. W łóżku na wznak leżała kobieta w sędziwym wieku z zamkniętymi oczami. Unosząca się z trudem pod jedwabną kołdrą pierś wskazywała na to, że jej właścicielka prawdopodobnie śpi. Drobne dłonie staruszki ginęły w rękawach czarnej, koronkowej koszuli, a niewielka, pomarszczona twarzyczka chowała się w falbanach czepca.

Oprócz niej w pomieszczeniu przebywał ktoś jeszcze. Postawny mężczyzna, ubrany w popielaty surdut i takież spodnie, wszedł do środka i ruszył przez pokój. Stąpał delikatnie, z rozmysłem, jak gdyby nie chciał wdepnąć w zalegające na podłodze fragmenty łuszczącej się farby. Podszedł do łóżka i stanął u wezgłowia. Przez chwilę patrzył na pogrążoną we śnie kobietę, po czym pochylił się nad nią...

Londyn 1856

Ciężka, stalowa wskazówka drgnęła na okrągłej tarczy. Ogromny zegar, wiszący na wieży protestanckiej kaplicy, wybił trzecią w nocy. Z plamy cienia, która rozlała się w pobliżu cmentarnej bramy, wychynęły cztery sylwetki. Jedna za drugą, zgięte w pół, cichaczem przemknęły w stronę dziury w parkanie. Brak przęsła doskonale ułatwiał dostanie się na teren cmentarza Highgate.

Na ten moment młody Jim O'Sullivan czekał już od dawna. Wiedział, że ta noc będzie inna niż wszystkie pozostałe. Mocno wierzył, że wreszcie stanie się mężczyzną jak jego ojciec, wuj Liam i kuzyn Patrick. Po raz pierwszy w swym dwunastoletnim życiu był o tak późnej porze poza domem. I wcale nie czuł się śpiący czy zmęczony. Emocje skutecznie odpędzały senność i dodawały sił. Krew pulsowała mu w skroniach, a oczy błyszczały z podniecenia. Nawet niesiona łopata nie ciążyła mu zbytnio w rękach.

Gdy postawił nogę na cmentarnej ziemi, stwierdził, że czekanie w ciemnościach i na chłodzie opłaciło się. Jak żył, jeszcze nigdy wcześniej nie widział czegoś tak niebywałego; a w oczach dziecka — wręcz magicznego. Dookoła rozciągała się polana obsiana domkami jak z bajki. Fikuśne pałacyki ukryte pośród wysokich paproci i krzewów leszczyny tonęły w srebrzystej poświacie księżyca. Dodatkowo, blade światło wyławiało z mroku sylwetki skrzydlatych postaci. Nad całością zaś zamykała się gwieździsta kopuła nieba. Pięknie, pomyślał Jim, jak w starych baśniach. Urzeczony niecodziennym widokiem stał w miejscu i patrzył z zapartym tchem.

— Rusz się, chłopcze. Trupi Raj czeka.

Słowa ojca i niespodziewany kuksaniec w bok momentalnie sprowadziły go na ziemię. Przypomniały mu, gdzie jest i w jakim celu tu przybył. W jednej chwili czar prysł i przed oczami Jima jawiły się już tylko uśpione mauzolea i grobowce rodzinne przyozdobione figurami aniołów.

Trupim Rajem hieny ochrzciły cmentarną parcelę, skupiającą ekskluzywne groby — głównie arystokracji, szlachetnie urodzonych i odpowiednio zamożnych, by tu spocząć. To miejsce nigdy jeszcze nie zawiodło odwiedzających je w nocy kopitrupów. Bogacze umierali tak samo jak pozostała część społeczeństwa i to jedno było przynajmniej sprawiedliwe. Reszta już nie.

Rodzin żyjących na skraju ubóstwa było w Londynie tysiące. Napływający ze Szkocji i Irlandii emigranci regularnie zasilali szeregi biedujących londyńczyków. Głód, nędza i choroby na przemian zbierały śmiertelne żniwo w całych dzielnicach miasta. Tam każdy radził sobie, jak potrafił. Nikt nikogo nie osądzał ani nie rozgrzeszał z popełnianych czynów.

Poznań 2006

Budzik nie przestawał dzwonić. Zegar nieubłaganie wskazywał kwadrans po szóstej — pora wstawać. Agata wyłączyła go, marząc jeszcze o choćby pięciu minutach snu. Jak przez mgłę wracały do niej strzępy tego, co zostało właśnie przerwane: jakiś stary pokój, staruszka, tajemniczy mężczyzna. Nie mogła sobie przypomnieć zbyt wielu szczegółów. Bzdury, skwitowała jednym słowem, podnosząc się z trudem. Rutyna nie miała dziś wolnego: łazienka, kawa, papieros, kot, garderoba, samochód. Wszystko odbywało się zgodnie z codziennym rytmem do momentu, gdy Agata usiadła za kierownicą czerwonego peugeota 307. Kiedy tylko ruszyła i przejechała kilka metrów przez parking, zorientowała się, że coś jest nie tak. Tylko nie to, pomyślała, chyba złapałam gumę. Na nieszczęście miała rację. Nieźle zaczął mi się dzień, stropiła się na widok sflaczałej opony, pewnie wczoraj na coś się wpakowałam. Mimo wszystko nie traciła dobrego nastroju. Trudno, komunikacja miejska się kłania, pomyślała. Odstawiła samochód z powrotem na miejsce i ruszyła w kierunku przystanku.

Do ósmej było jeszcze daleko, więc nie musiała się martwić, że nie zdąży na czas. Poza tym doskonale wiedziała, że komu jak komu, ale jej spóźnienie byłoby wybaczone. Nikt inny nie angażował się tak jak ona i nie osiągał takich wyników w firmie. Ostatnie miesiące, które w pełni podporządkowała pracy, zaowocowały kilkoma intratnymi umowami. Błyskawicznie rozwijająca się w branży budownictwa mieszkaniowego nowa firma deweloperska była jak jej drugi dom. Tutaj czasami spędzała całe dnie. Bez wahania, jeśli trzeba było, zostawała po godzinach i przeglądała raporty bądź analizowała wskaźniki sprzedaży. Jadąc teraz autobusem, doskonale wiedziała, jaki nawał pracy czeka dziś na nią. Piątek nie był tu absolutnie wyjątkiem. Na poniedziałek musiała przygotować pełną dokumentację dotyczącą nowego osiedla. Agata była pewna, że część dzisiejszej papierkowej roboty wyląduje na weekend u niej w domu.

Nie pomyliła się nic a nic. Po dziesięciu godzinach mimo całego dnia pracy wsiadała do autobusu obładowana stosem specyfikacji i faktur. Nietrudno było to przewidzieć. Wygląda na to, że weekend mam z głowy, dumała, zajmując miejsce. Październikowe słońce zachodziło teraz coraz wcześniej i na zewnątrz już zmierzchało. Zaprzątnięta myślami przegapiła przystanek, na którym powinna wysiąść. Nie ma tego złego, pomyślała, wyskakując na następnym, tuż obok osiedlowego sklepu. Trzeba było przecież coś kupić na kolację. Chwilę później, z naręczem papierów w jednej ręce i reklamówką pełną zakupów w drugiej, maszerowała do swojego mieszkania.

Do pokonania miała około trzystu metrów, postanowiła jednak pójść na skróty przez park. Kiedy tylko weszła w jego głąb, poczuła się odrobinę nieswojo. Zrobiło się już dość ciemno, nikogo nie było w pobliżu i z każdą chwilą atmosfera stawała się bardziej ponura. Wysokie latarnie zwieńczone białymi, kulistymi kloszami rzucały na mijane drzewa i ławki zimne, mleczne światło. Martwą ciszę rozpraszał jedynie chrzęszczący pod butami drobny żwir, którym wysypane były alejki. Kiedy usłyszała dochodzący z naprzeciwka podobny dźwięk, zorientowała się, że nie jest tu sama. W oddali, w słabym świetle latarni, zamajaczyła męska sylwetka. Ktoś energicznym krokiem zbliżał się do niej. Agata poczuła się jakoś dziwnie. Po chwili obok niej przeszedł mężczyzna, z twarzą ukrytą za postawionym kołnierzem płaszcza. Nadstawiła ucha, osobnik szybko podążał w przeciwnym kierunku. Lecz nagle rytm oddalających się kroków niespodziewanie załamał się. Odgłos najpierw całkowicie ustał, a następnie nabrał szybszego tempa, zrobił się głośniejszy i począł się zbliżać. Wyglądało na to, że mężczyzna biegł w jej stronę. Jedynie, co mogła zrobić, to przyśpieszyć kroku. Jednak na takiej nawierzchni, w butach na wysokim obcasie, przynosiło to dość mierne skutki. Serce zabiło szybciej, coś ścisnęło ją w żołądku, a przerażenie nie pozwalało się odwrócić. Kiedy mężczyzna był w pobliżu, struchlała i napięła mięśnie.

— Przepraszam — usłyszała tuż za sobą, lecz nie zareagowała i szła dalej.

— Chwileczkę, proszę poczekać. — Tym razem męski głos rozległ się prawie koło ucha.

Przygotowana na wszystko zatrzymała się i odwróciła.

— Leżała na środku alejki. — W pierwszej chwili stres nie pozwolił jej zrozumieć, o czym mówi wysoki szatyn. — To chyba pani.

— Słucham? — Agata wciąż była spięta.

— Czy to pani rękawiczka? — Mężczyzna zamachał jej czymś przed nosem.

— Ach — odetchnęła, rozpoznając część swojej garderoby. — Tak, naturalnie.

— Musiała wypaść pani z kieszeni.

— Niewątpliwie. — Odstawiła zakupy i wyciągnęła rękę.

— Proszę. — Podał jej zgubę. — Niech pani uważa na przyszłość.

— Na pewno będę. Dziękuję bardzo.

— Nie ma sprawy. Dobranoc.

— Dobranoc.

Mężczyzna szybko oddalił się w stronę ulicy. Ale ze mnie strachliwa idiotka, zbeształa się, patrząc za nim. Ciekawe, co sobie pomyślał, kiedy tak stałam i gapiłam się na niego z durną miną.

Kiedy tylko przyszła do domu, przede wszystkim musiała dać odpocząć rękom. Następnie odświeżyła się i zabrała za posiłek dla siebie oraz Karola. Po lekkiej kolacji usiadła przy biurku, żeby trochę popracować. Jak na złość, przemęczony kręgosłup wkrótce dał znać o sobie. Wybawieniem, nie pierwszy raz, okazała się być miękka kanapa. Agata, obłożona dokumentami, ułożyła się na niej wygodnie. Jednak kilka przerzuconych stron szybko uświadomiło jej, że z pracy już dzisiaj nic nie będzie. Ogarniała ją zbyt duża senność i zmęczenie. Tylko na chwilę przymknę oczy, pomyślała, przykładając głowę do pluszowej poduszki.

... w ręku trzymał bordową apaszkę, owinął ją delikatnie wokół szyi śpiącej staruszki i zacisnął. Kobieta szarpnęła się i otworzyła oczy. Przez chwilę z niedowierzaniem wpatrywała się w twarz oprawcy. Mężczyzna zwiększył ucisk, napierając swoim ciężarem na leżącą, wciskając ją równocześnie w materac łóżka. Ofiara, w akcie obrony, wyrzuciła ręce przed siebie. Rękawy koszuli zsunęły się, odsłaniając wiotkie przedramiona. Dłonie otwierały się i zamykały na przemian. Rozcapierzone palce wczepiły się w końcu w poły surduta, zaciskając się na nich mocno. W trakcie szamotaniny kołdra zsunęła się na podłogę, odsłaniając ubrane w czarną koszulę wątłe ciało starszej pani. Pomimo rachitycznej budowy, duszona zaciekle stawiała opór i nie chciała zbyt łatwo pożegnać się z życiem. Szamotała się i wierzgała na łóżku, z energią, o jaką nikt by jej nie podejrzewał. Chociaż otwartymi ustami wciąż łapała powietrze, była i tak na z góry straconej pozycji. Stopniowo opuszczały ją siły, miażdżona tchawica dostarczała coraz mniej tlenu. Twarz zaczęła nabierać sinego koloru, a oczy robiły się coraz większe. Ciemny język wysuwał się na brodę, jak gdyby duszące szyję ręce wyciskały go na zewnątrz. Usta próbowały wypowiedzieć jakieś słowo, lecz z gardła wydobywał się jedynie bulgot i charczenie. Zdawało się, że w obliczu ostateczności, mordowana kobieta chce coś powiedzieć...

Londyn 1856

Profesja hieny cmentarnej, którą obrała głowa rodziny O'Sullivanów, przynosiła niemałe korzyści. Pozwalała opłacić czynsz i nakarmić gromadę wiecznie głodnych bachorów. Stary Pete nigdy nie miał wyrzutów, gdy przychodziło mu bezwzględnie okradać zmarłych. Nie po to człowiek wydobywa złoto, by je na powrót zakopywać w ziemi, mawiał niejednokrotnie, ściągając z trupich uszu kolczyki bądź obcinając palce nieboszczykom, aby zdjąć z nich błyszczące ozdoby.

Tej nocy pełnia nie sprzyjała rabusiom — dwóm dorosłym mężczyznom wyposażonym w łomy i lampy olejowe oraz dwóm nastoletnim chłopcom, którym w udziale przyszło niesienie łopat. Cała czwórka, przyczajona w cieniu między wysokimi grobowcami, planowała następny krok.

— Tutaj się rozdzielimy — zarządził O'Sullivan. — Weź Patricka i przeczeszcie tamte groby.

— W porządku — odparł wuj Liam. — Gdzie się potem spotkamy?

— Będę sprawdzał z Jimem ten świeży towar, który złożyli tu wczoraj. — Pete niedbale machnął ręką w przeciwnym kierunku.

— He, he, he. — Czarne pieńki zębów ukazały się w rozdziawionych ustach Irlandczyka. — Pewnie jeszcze dobrze nie wystygł. W takim razie, do roboty.

Złodzieje poczęli się rozchodzić.

— Powodzenia i udanych łupów, kuzynie — odezwał się nastoletni Patrick.

— Dziękuję i wzajemnie — odparł Jim.

— Pamiętajcie, latarnie palcie tylko wewnątrz grobowców — przypomniał Pete.

Kilka minut później Jim stał obok ojca i patrzył na niewielki dwuosobowy grobowiec państwa Tetley. Zmarła przed kilkoma dniami dziewięćdziesięciodziewięcioletnia lady Tetley już na stałe dołączyła do swojego małżonka, lorda Tetley. Sędziwa dama umarła tak samo, jak żyła — elegancko i spokojnie. Odziana w długą, koronkową koszulę nocną w czarnym kolorze i obszywany, biały czepiec, z uśmiechem na ustach odeszła podczas snu.

Poznań 2006

Gwałtowny dreszcz przebiegł jej ciało. Agata leżała oszołomiona z otwartymi oczami i zbierała myśli. Miała lekki zawrót głowy, rozglądała się na boki, ustalając czas i swoją lokalizację. Słońce w najlepsze zaglądało przez okno, a ona przespała całą noc na kanapie. Boże, jaki koszmar. Co to było? Przywoływała w pamięci resztki snu. To przecież nie działo się naprawdę, a czuła się, jakby tak właśnie było. Sen był bardzo sugestywny i kiedy śniła, wszystko, co działo się w pokoju, odbierała jak przez skórę. Wszelkie stany emocjonalne, które miały miejsce w trakcie morderstwa, przenikały ją całą aż do wewnątrz. Napięcie, które temu towarzyszyło, było tak mocne, że w efekcie przerwało ten bestialski spektakl i obudziło ją. Skąd w ogóle śnią mi się takie okropieństwa, zastanowiła się. Nie przypominała sobie, by ostatnio miała do czynienia z literaturą bądź filmem tego rodzaju. Poza tym uświadomiła sobie, że ten sen już wcześniej jej się śnił. Co prawda poprzedniej nocy był krótszy. Dzisiejszy natomiast miał dodatkową scenę rodem z kroniki kryminalnej.

Dość tego, przerwała dywagacje i energicznie wstała z kanapy. Jest sobota i trzeba to wykorzystać. Wiedziała, że nic bardziej nie poprawi jej nastroju, niż poranny jogging. Musi tylko poprosić pana Henia o pomoc przy zmianie koła i może jechać nad Rusałkę, by zażyć trochę ruchu. Szybko wypiła kawę, przebrała się w odpowiedni strój, po czym wyszła z mieszkania i zjechała windą kilka pięter niżej. Pan Henio stanął na wysokości zadania i w ramach samopomocy sąsiedzkiej dwadzieścia minut później nowe koło było już założone. Uszkodzone natomiast wylądowało w bagażniku — Agata postanowiła, że po joggingu zawiezie je do wulkanizatora. Teraz, pozytywnie nastrojona, jechała nad Rusałkę, położoną w zachodniej części Poznania. Uwielbiała to miejsce — otaczające jezioro lasy z licznymi trasami idealnie nadawały się do uprawiania tego typu sportu. Tłumy zniknęły wraz z końcem lata i o tej porze było tam cicho i spokojnie.

Zawsze kiedy biegała, w pełni wyciszała się wewnętrznie i uciekała od wszystkich swoich spraw, zarówno tych zawodowych, jak i osobistych. Przez półtorej godziny była tylko sam na sam ze sobą. Ona i wysiłek. Zmęczenie było oczyszczające, swoiste katharsis. Kochała ten stan, jakby wraz z wypoconymi toksynami opuszczały ją wszelkie niepożądane myśli.

Niestety, dziś było inaczej. Nie mogła swobodnie otworzyć głowy i jej przewietrzyć. Chociaż pokonała truchtem kilka kilometrów, nieustannie prześladował ją jeden i ten sam obraz — duszona kobieta i jej wykrzywiona w śmiertelnym grymasie twarz. Widok ten powracał niczym natrętny owad i co jakiś czas pojawiał się przed oczami. Może muzyka odpędzi te koszmary, pomyślała wyciągając z kieszeni kurtki iPoda. Założyła słuchawki i włączyła swoją ulubioną brytyjską grupę Smokin' the profit. To był dobry pomysł — po chwili złapała rytm poszarpanych brzmień i skupiła się wyłącznie na biegu. Postanowiła przebiec jeszcze kilka kilometrów i wracać do samochodu, czekało na nią przecież mnóstwo pracy w domu.

Wkrótce jednak okazało się, że dzisiejszy jogging nie będzie należał do przyjemnych. Od pewnego momentu Agata doświadczała dziwnego, nieodpartego uczucia, że świdruje ją czyjś wzrok. Wrażenie to narastało stopniowo do chwili, aż nie wytrzymała i odwróciła się, by sprawdzić, czy kogoś za nią nie ma. Rzeczywiście, dwadzieścia metrów z tyłu poruszał się samotny biegacz. Widocznie taki sam miłośnik porannej przebieżki jak ja, uspokoiła się. Jednak po kilku sekundach dziwny stan ponownie powrócił i znów poczuła się niekomfortowo. Niech mnie lepiej wyprzedzi, pomyślała, zwalniając tempo. Ściszyła muzykę, spodziewając się usłyszeć za moment przebiegającego mężczyznę. Nic się jednak nie wydarzyło, Agata dyskretnie spojrzała za siebie. Ubrany w ciemny dres i bejsbolówkę biegacz tylko nieznacznie się przybliżył bez najmniejszego zamiaru wyprzedzenia jej. W takim wypadku Agata postanowiła zmienić taktykę i to ona przyśpieszyła w przekonaniu, że za moment zostawi go daleko za sobą. I tu się mocno zdziwiła, mężczyzna bowiem dostosował się do jej tempa i nadal był kilkanaście metrów za nią. Co to za natręt? Zdenerwowała się już trochę mocniej. Bieg w takiej konfiguracji trwał przez kilka minut. W pewnym momencie trasa rozwidlała się na dwie strony. Agata bez namysłu skręciła w prawo, kierując się w stronę miejsca, gdzie zaparkowała samochód. Była bardziej przestraszona niż zdziwiona, gdy intruz wybrał tę samą ścieżkę. Rozejrzała się na boki, po obu stronach rosły tylko drzewa i krzaki. Idealne miejsce do napaści, przyszło jej do głowy.

Na szczęście była już blisko celu. Czerwona karoseria peugeota przebijała spomiędzy drzew; samochód stał zaparkowany na małej polance obok dróżki. Agata podbiegła do niego i zatrzymała się. Podminowana, zaczęła szukać kluczyków w kieszeniach kurtki. Zerknęła przez ramię, mężczyzna był już naprawdę blisko. W chwili, kiedy wsuwała kluczyk w zamek drzwi, pojawił się obok niej.

— Niezły tyłek, mała — rzucił w jej stronę i pobiegł dalej.

Przez moment stała jak wmurowana i nie wierzyła własnym uszom. Co takiego? Zboczeniec i kretyn, gromiła go w myślach, wsiadając do samochodu.

W drodze powrotnej, po załatwieniu sprawy u wulkanizatora, analizowała przygodę znad jeziora. Musiała przyznać, że najadła się strachu. Wychodzi na to, że nieszkodliwych idiotów nie brakuje, podsumowała całe zdarzenie, trzeba ich się tylko bardzo wystrzegać. Kiedy wysiadła z samochodu, obejrzała się dokładnie w szybie. Wyglądała niczego sobie. Wszystko przez te obcisłe legginsy, uśmiechnęła się pod nosem.

Resztę dnia prześlęczała nad papierami, robiąc jedynie przerwy na posiłki. Wieczorem większość rzeczy była już prawie gotowa. Na niedzielę zostawiła sobie tylko drobną korektę i dopracowanie szczegółów. Gdy zamykała oczy do snu, przez moment zastanawiała się, czy znów przyśni się jej to samo.

... Wypowiedzenie czegokolwiek było wręcz niemożliwe. W szczęce nastąpił skurcz mięśni, język blokował usta i dodatkowo w ich kąciku zaczęła gromadzić się ślina. Sekundy uciekały bezpowrotnie. Nabiegłe krwią oczy wychodziły już prawie na wierzch. Wreszcie brak powietrza zrobił swoje — siły opuściły staruszkę, walka była przegrana. Ostatnim wysiłkiem napinając wszystkie mięśnie twarzy — kobieta wyrzuciła w powietrze jedno słowo. Jej dłonie poluzowały uchwyt i puściły surdut. Ciało uspokoiło się i wyprostowało, jedynie pięty delikatnie uderzały o materac. Agonia nadchodziła nieubłaganie. Wówczas coś dziwnego stało się z twarzą konającej, jej rysy zaczęły się rozmywać i zniekształcać. Deformowały się, uzyskując nowy kształt, po czym na powrót wracały do oryginalnego i znów ulegały przemianie. Tak jakby chwilę przed zgonem kobieta przechodziła jakiś rodzaj transformacji...

Londyn 1856

Wczorajsza uroczystość pożegnalna obfitowała w publikę. Nikt z szanowanych w Londynie oficjeli nie mógł sobie odmówić przybycia na pogrzeb tak znanej osoby. Stosy wieńców, przyniesione poprzedniego dnia, skutecznie broniły teraz dostępu do wejścia. O'Sullivanowie jednak nie tracili czasu i po chwili droga do grobowca była oczyszczona z kwiatów. Pete stanął naprzeciw drewnianych drzwi i jednym silnym kopniakiem wyłamał zamek.

— Odłóż łopatę i chodź tu z lampą, Jimmy. — Skinął na syna i wszedł do środka.

Chłopak wypełnił polecenie, po czym zniknął we wnętrzu grobowca. Ojciec odpalił zapałkę i przyłożył do lampy. Jasny płomień, wściekle sycząc, rozpędzał mrok. Z ciemności wyłoniło się niewysokie sklepienie i dwa kamienne sarkofagi rozstawione po obu stronach pomieszczenia. Irlandczyk podszedł do jednego z nich.

— Poświeć tu i przeczytaj, co jest napisane — powiedział, wskazując inskrypcję na boku.

— Lady Mar... garet Tet... ley — wydukał Jim.

— No to jesteśmy w domu — mruknął mężczyzna. Wsunął koniec łomu w wąską szczelinę pomiędzy kamiennym wiekiem a zdobioną skrzynią. Mocno naparł na dźwignię, aż gruba żyła wstąpiła mu na czoło. Ciężki blok drgnął i rozległ się dźwięk przesuwanej płyty. Sarkofag stanął otworem. Wewnątrz leżała nowa, wypolerowana trumna. Rabuś przeżegnał się pobożnie, po czym zastukał w wieko.

— Pobudka, lady Tetley. Goście przyszli — zarechotał głośno.

Poznań 2006

Świtało już, kiedy październikowy wicher wpadł do mieszkania przez uchylony lufcik. Przeleciał przez pokoje i trzaskając oknami, wyleciał na zewnątrz. Huk był na tyle mocny, że wyrwał Agatę ze snu. To już trzeci raz z rzędu, rozmyślała, leżąc i patrząc w jasny sufit. Znów od początku widziała to samo: pokój, kobietę w łóżku, wchodzącego mężczyznę i mord na staruszce. Sen znowu był dłuższy o kolejny fragment i ponownie wszystkie zachodzące w nim emocje odbierała dogłębnie. Widok duszonej kobiety wciąż przyprawiał ją o gęsią skórkę i dreszcze; moment, kiedy twarz ofiary traciła ludzkie rysy, był naprawdę poruszający. Ponadto, tym razem usłyszała, jak mordowana coś powiedziała, a raczej wycharczała. Cóż to było za słowo? Coś jakby „fil” — tylko, co to może znaczyć?! A może chodziło o angielskie słowo feel — czuć. Czuć, ale co? Gubiła się domysłach.

Wstała z łóżka i poszła do kuchni przygotować sobie dobrą, aromatyczna kawę, która postawi ją na nogi i odpędzi nocne zmory. Jednak fakt, że sen powtarzał się co noc, wciąż nie dawał jej spokoju. Poza tym, przeżywanie na okrągło tego okrutnego morderstwa naprawdę nie było przyjemne. Czy ono coś symbolizuje, chce ją przed czymś ostrzec? Zastanawiała się dalej. A jeśli ta opona to nie był przypadek, jeśli ktoś celowo ją przebił, zaczęła się poważnie zastanawiać. Może ma jakiegoś ukrytego wroga, o którym nie wie. Może ktoś nie życzy jej dobrze. Może to Łukasz? Nie, na pewno nie. To przecież on ją zostawił, więc nie może mieć o nic żalu. Muszę dać sobie spokój z tym deliberowaniem, bo zwariuję, przywołała się do porządku. Na szczęście, dzisiaj była niedziela i Agata mogła się odstresować. Postanowiła, że jak tylko uwinie się z dokumentami, postara się zrelaksować, może poczyta coś później albo obejrzy jakiś film. A może pójdzie na spacer do parku. Chociaż nie, jak na razie miała dość samotnego kontemplowania przyrody.

Usiadła przy biurku, rozłożyła papiery i sięgnęła po papierosy. W paczce był ostatni. Niech to, bez tego ani rusz, nie ma nawet co zaczynać. Tytoń był jej niezbędny podczas pracy. Nie pozostało nic innego, jak udać się do kiosku pod blokiem. Chcąc nie chcąc, ubrała się i zjechała na dół. Do kiosku na szczęście nie było daleko. Piętnaście minut później wsiadała z powrotem do windy. Zepsuty naciąg w metalowych drzwiach powodował, że zamykały się wyjątkowo wolno. W chwili, gdy elektromagnesy już prawie stykały się ze sobą, ktoś silnym szarpnięciem ponownie je rozdzielił. W drzwiach pojawił się obcy mężczyzna, połowę jego twarzy zasłaniały duże okulary przeciwsłoneczne. Wszedł do środka i bez słowa stanął obok niej. Drzwi w końcu zamknęły się i winda ruszyła. Na panelu z przyciskami świecił się tylko jeden z nich, numer szesnaście — piętro Agaty, nieznajomy nie wcisnął żadnego. Pewnie jedzie do moich sąsiadów, pomyślała, ale na wszelki wypadek zrobiła się czujna i obserwowała współpasażera kątem oka. Swoją drogą, zastanowiła się, czy czas, w którym winda jedzie na szesnaste piętro wystarczyłby, żeby kogoś udusić? Na przykład — ją, wzdrygnęła się. Winda dotarła do celu i Agata zapobiegawczo przepuściła mężczyznę przed sobą. Faktycznie, po chwili zniknął za drzwiami sąsiadów. Chyba zaczynam popadać w paranoję, przestraszyła się.

Niepożądane następstwa śniących się potworności dały znać o sobie później, głównie podczas pracy. Agata liczyła na rychłe uporanie się z dokumentami, jednak krążące wokół koszmaru myśli co rusz ją rozpraszały. Dlatego też, kiedy tylko dobrnęła do końca, zamiast odpocząć, jak planowała, skupiła się na poszukiwaniach w Internecie wiadomości o powtarzających się snach i proroczych wizjach. Po kilku godzinach, kiedy szykowała się spać, głowę miała nabitą informacjami do granic możliwości i już sama nie wiedziała, co o tym wszystkim ma sądzić. Jedyne, do czego doszła, to to, że co noc, krok po kroku, jest świadkiem jakiejś zbrodni. Gdy zasypiała, była pewna, że tej nocy sen znów się pojawi. Może wreszcie zagadka się rozwiąże i dowiem się, kim jest ów tajemniczy morderca, spekulowała. Pomimo że to wszystko wciąż ją przerażało, powoli stawało się też ekscytujące i wciągające.

... W końcu nadszedł moment śmierci. Przez kilka chwil ciałem wstrząsały drgawki, po czym całkiem znieruchomiało. Bezwładne ręce opadły poza krawędzie łóżka, a głowa spoczęła na poduszce. Mężczyzna wyprostował się, odwiązał apaszkę i owinął ją sobie wokół szyi. Następnie bezszelestnie wyszedł z pokoju, cicho zamykając za sobą drzwi. W pokoju o czerwonych ścianach pozostało tylko martwe ciało. Lecz nie było to ciało staruszki, mimo że ubrane było tak samo. W łóżku leżał ktoś zupełnie inny. Biały czepiec okalał nieruchomą twarz młodej dziewczyny...

Londyn 1856

Odłożył łom, uniósł drewnianą pokrywę i postawił ją pod ścianą. Ciało nie wykazywało jeszcze żadnych oznak rozkładu. Starsza pani nawet po śmierci zachowała szyk — dzięki przyprawiającej o zawrót głowy, drogiej kreacji wyszywanej diamentami. Na przymkniętych powiekach miała ułożone jednopensowe monety, a w splecionych dłoniach trzymała modlitewnik. Na palcach tkwiły ogromne pierścienie. Ametysty i szmaragdy, którymi były wysadzane, odbijały refleksy rzucane przez lampę.

— Wiedziałem, że to raj. Wiedziałem — ekscytował się O'Sullivan, chowając monety do kieszeni. — Podejdź bliżej z tym światłem, chłopcze.

Wyciągnął z kieszeni scyzoryk i począł ogołacać suknię ze szlachetnych kamieni. Jim z ciekawością zaglądał do środka sarkofagu. Nie chodziło o to, że nigdy wcześniej nie widział trupa, bo na jego ulicy w czasie epidemii ich nie brakowało, ale w życiu nie widział bogatego trupa. Rzucił jeszcze raz okiem na odsuniętą płytę sarkofagu. Pod imieniem i nazwiskiem znajdował się mniejszy, słabiej widoczny napis.

— Me... di... um. — przeczytał chłopak. - Co to jest medium, tato?

— Nie wiem, to chyba znaczy, że ktoś był bardzo bogaty. Sam przecież widzisz.

Zapadło milczenie. W końcu Jim nie wytrzymał:

— Tato, ja też coś chcę!

Złodziej przerwał na chwilę wkładanie diamentów do przywiązanego u pasa woreczka.

— Naturalnie, synu, już nawet coś dla ciebie mam.

Przez moment majstrował nieboszczce przy szyi. Wreszcie uniósł pięść wewnętrzną stroną w dół i otworzył ją. Coś zamigotało w powietrzu i Jimowi wydawało się, że z otwartej dłoni posypał się złoty piasek. Dopiero kiedy gra światła i cienia ustała, chłopak rozpoznał zawieszony na ojcowskim palcu cienki łańcuszek z dyndającym na końcu wisiorem. Tuż przed nosem tańczyło mu złote oko z niebieskim kamykiem w środku.

Pete pokiwał głową i założył naszyjnik synowi.

— Pilnuj go i zawsze noś przy sobie. Będzie ci przynosił szczęście — powiedział.

Zupełnie jak zaczarowany talizman, pomyślał Jim O'Sullivan. Teraz już był pewien, że nareszcie stał się prawdziwym mężczyzną.

Dwie noce później chłopcu przyśnił się pierwszy koszmar. Sen był tak realistyczny, że mokry od potu Jim obudził się z krzykiem.

Poznań 2006

Szok. To, co przed chwilą przeżyła, stanowiło dla niej potężny wstrząs. Agata, po nagłym otwarciu oczu, była w stanie graniczącym z histerią. Serce jak oszalałe tłukło się jej w piersi, która gwałtownie unosiła się w nierównym oddechu. Kobieta twarz i ciało miała wilgotne od potu. Roztrzęsiona usiadła na łóżku, zrzucona pościel leżała obok. Nie takiego rozwiązania zagadki się spodziewała. Wstrząsający widok miała cały czas przed oczami. Wystraszona zapaliła nocną lampkę i spojrzała na zegarek — był środek nocy. Drżącą ręką sięgnęła po komórkę i wybrała numer. Kot Karol, ułożony w fotelu obok łóżka, z zaciekawieniem przyglądał się poczynaniom swojej pani.

***

Klub „Red Room” przy Great Queen Street w Londynie obchodził dziesięciolecie. Urządzona z tej okazji impreza miała trwać przez całą noc. Alkohol lał się strumieniami, a czołowi londyńscy DJ-e rozgrzewali atmosferę do czerwoności. Patrycja nie darowałaby sobie, gdyby taka impreza przeszła jej koło nosa. Bawiła się doskonale, muzyka wprowadzała ją w świetny nastrój. Wśród dźwięków R'n'B, które leciały na przemian z funky house, czuła się jak ryba w wodzie. Poza tym, miała powody do dobrego nastroju. Najbardziej cieszyło ją odnowienie kontaktu z siostrą. Agata była wspaniała, że tak jej wszystko wybaczyła. W momencie, kiedy Patrycja myślała o niej, poczuła lekkie wibracje w kieszeni. Wyjęła telefon i spojrzała na wyświetlacz. Agata? O tej porze? — zdumiała się. Wstała od stolika i przeszła do spokojniejszej części klubu.

— Cześć, siostrzyczko, cieszę się, że dzwonisz — odezwała się.

— Wybacz Pati, że o tej godzinie. Obudziłam cię? — W słuchawce rozległ się podenerwowany głos Agaty.

— Nie, jestem ze znajomymi w klubie „Red Room”. Wszystko w porządku?

— Pomyślisz pewnie, że jestem szurnięta, ale miałam straszny sen.

— Sen? — zdziwiła się Patrycja.

— Tak. Najprawdziwszy koszmar. Musiałam do ciebie zadzwonić, wciąż nie mogę dojść do siebie.

— Biedactwo. Opowiedz mi o nim.

— Od kilku nocy ciągle śni mi się to samo. Najpierw stary pokój o czerwonych ścianach, w którym leży staruszka w łóżku. Potem wchodzi jakiś facet, zbliża się do łóżka i morduje ją.

— Jak?

— Brutalnie dusi.

— To faktycznie straszne.

— Ale to jeszcze nie koniec. Po wszystkim, kiedy ta staruszka już nie żyje, to ona... — Agata przerwała, jej głos lekko zadrżał.

— Co ona?

— Ona ma moją twarz. — Nie wytrzymała i rozpłakała się.

— Aga, co z tobą? Proszę cię, nie płacz — uspokajała siostrę Patrycja. — Już po wszystkim, nie ma żadnych koszmarów.

— Tak, ale on był taki realistyczny. Tak jakby to się działo naprawdę. Boję się, Pati.

— Uwierz, nie ma czego. To tylko sen i już go nie ma.

— Zrozum, widziałam siebie, jak tam leżę. Martwa. Tego, co teraz czuję, nie da się wyrazić ot tak, słowami.

— Domyślam się, że jesteś bardzo roztrzęsiona, ale musisz nad tym zapanować i uspokoić się.

— Łatwo ci powiedzieć, to nie takie proste.

— Może spróbuj zasnąć.

— A co, jeśli to znów mi się przyśni? Nie ma mowy, do rana nie zmrużę oka. Skąd w ogóle wziął się ten koszmar i co może oznaczać? Kim są ci ludzie ze snu?

— No właśnie, co z tym facetem? Wiesz, kto to jest?

— Absolutnie nie, za każdym razem stoi tyłem. Mówię ci, popadam w obłęd. W każdym obcym mężczyźnie zaczynam widzieć mordercę.

— Nie świruj, siostrzyczko, a swoją drogą ciekawe, co by na to powiedział Freud. Może ten koszmar dotyczy złych wspomnień związanych z twoim byłym. Jak on miał na imię?

— Łukasz. Ale co to ma z nim wspólnego?

— Może w przeszłości bardzo cię zranił i to ciągle gdzieś w tobie siedzi. Nie mam pojęcia, nie jestem ekspertem. Ale wiem jedno, musisz jak najszybciej znaleźć sobie nowego faceta. A właśnie, nie powiedziałam ci jeszcze, jaką wspaniałą zdobycz upolowałam dziś w nocy.

— Zdobycz?

— Tak. Pochodzi z Grecji, ma na imię Filip i jest uroczy.

— Ciągle łamiesz serca, siostrzyczko?

— Cóż zrobić, taka karma — zaśmiała się. — Też powinnaś spróbować, a nie tylko praca i praca. Musisz zrobić sobie jakieś wakacje.

— Hm… może masz rację, zdecydowanie za dużo pracuję. Dziś rano dostarczę tylko dokumentację do firmy i wezmę wolny dzień. Pojadę za miasto i odwiedzę znajomych na wsi. — Agata stopniowo dochodziła do siebie.

— Znakomity pomysł, kontakt z naturą dobrze ci zrobi. Ale słyszę, że już ci lepiej.

— Naturalnie. I to twoja zasługa.

— Miło mi to słyszeć.

— Tak się cieszę, Pati, że znów mam cię z powrotem.

— Ja też, siostrzyczko. Zawsze możesz na mnie liczyć.

— Ty na mnie też. Jeszcze raz dziękuję. Buziaki i do usłyszenia.

— Do usłyszenia i buziaki — zakończyła rozmowę Pati.

W tym momencie bateria w komórce zapiszczała ostrzegawczo i całkowicie wyzionęła ducha.

— Damn — zaklęła pod nosem Patrycja. Schowała telefon, po czym wróciła do stolika, przy którym czekał na nią wysoki brunet.

— Zatańczymy? — spytał, poprawiając pod szyją bordową apaszkę.

— Jasne, nie traćmy nocy — odparła, biorąc go za rękę.

***

Rozmowa z siostrą bardzo jej pomogła, Agata doszła już do siebie. Leżała teraz w łóżku i rozmyślała o niej. Pomimo tego, jak bardzo się różniły, kochała Patrycję. Jej siostra, jak zwykle, korzystała z życia bez umiaru. Ona prześlęczała cały weekend nad papierzyskami, a Pati w najlepsze bawi się w jakimś klubie. Do tego z Grekiem, pewnie to będzie jej niezapomniana miłość przez najbliższy miesiąc. „Red Room”, przypomniała sobie nazwę klubu, śmiesznie — czerwony pokój. Nagłe skojarzenie uderzyło niby młot. Czerwony pokój? Zaraz, zaraz. Przed oczami stanął jej powtarzający się koszmar. O Boże! Oświeciło ją, zagadka rozwiązała się w jednym momencie. Słowo, które wykrzyczała kobieta ze snu to nie feel, lecz Phil, czyli Filip, a martwą dziewczyną nie była Agata, tylko jej siostra bliźniaczka!

Szybko chwyciła telefon i wybrała numer. Po chwili w słuchawce rozległ się automatyczny głos informujący o niedostępności abonenta; po nim nastąpiła cisza. Agata spróbowała połączyć się jeszcze kilkakrotnie, niestety bezskutecznie. W milczeniu, z oczami pełnymi łez, siedziała jak sparaliżowana i wpatrywała się w niemy aparat.

Autor o sobie:

Podlasianin na emigracji. Z wykształcenia socjolog. Publikował w „Nowej Fantastyce”. Uwielbia karcianki HS i ESL. Irytujący, wybuchowy, a mimo to uwielbiany przez najbliższych. Introwertyk bez głębszych przemyśleń.

Bartosz Kalinowski

BUTZENMANNEMA

I

Skryty za drzewem, z pióropuszem na głowie, obserwowałem kolegę, Zbożka, który w kapeluszu kowboja i z rewolwerem na pistonki przeczesywał krzaki i krok po kroku zbliżał się tam, gdzie go chciałem. Ścisnąłem drewniany toporek w dłoni. Oblizałem usta, bo się strasznie podekscytowałem.

Byłem z siebie bardzo dumny. Udało mi się go wykiwać. I kiedy on całą swoją uwagę kierował w stronę wysokich paproci, ja niczym lisek chytrusek przeskakiwałem od drzewa do drzewa, idąc za nim jak za nieprzeczuwającą zagrożenia głupią gęsią.

I wtedy nadepnąłem na gałązkę.

Nie było czasu na chowanie się za pniem, posłałem tomahawk prosto w cel. Trafiłem Zbożka w czoło, a on padł na ziemię, podrzucając nogi.

Wygrałem.

Teraz musiałem wykonać taniec zwycięstwa i przejść do skalpowania. Przyłożyłem dłoń do ust i skacząc w kółko, wydawałem indiańskie okrzyki zwycięstwa. To była pieśń do Wielkiego Ducha Manitou w podzięce za udane polowanie na białą twarz. Niestety, nim skończyłem tańczyć, kolega stwierdził, że oszukiwałem, bo znowu wygrałem, i z płaczem pobiegł w stronę wioski. Miałem przechlapane. Wiedziałem, że o wszystkim doniesie swojemu ojcu i jeszcze coś nazmyśla.

Typowa biała twarz.

***

Strzygąc uszami jak zając w grządce kapusty, podsłuchiwałem rozmowę dziadka z ojcem Zbożka — w kuckach pod oknem domu.

Zbożkowy krzyczał, że jego syn ma guza i posikał się w spodnie, a na domiar złego boi się wyjść na dwór, bo gówniarz — tu chodziło o mnie — go oskalpuje.

„Najpierw sam chciał się bawić, a potem odwrócił kota ogonem”, pomyślałem. „Gdybym to ja przegrał, to już obmyślałbym plan zemsty, a nie skarżył ojcu”.

Dziadek obiecał, że da mi porządną lekcję. Ciekawe, jaką karę wymyśli staruszek? Praca w polu, układanie drewna w letniej kuchni, a może zakaz wychodzenia za płot. I na pewno z obiadu nici. Starsi zmienili temat na sianokosy, a potem zaczęli gadać o kupnie byka, coby zdrowe i silne cielęta się rodziły.

Nudy. Poza pierwszym tematem, który kręcił się wokół mojej niewinnej osoby.

Pobiegłem na tyły chatki z zamiarem wystrugania kilku strzał dla zabicia czasu, gdy w trawie, niedaleko spróchniałego płotu na działce Stacha, coś zaszurało. Przykucnąłem za pieńkiem. Po chwili moim oczom ukazał się garbus o wielkich ślepiach i bulwiastym nochalu. Stał oparty o płot i zerkał na mapę. Podrapał się w głowę, zastrzygł uszami. Worek na jego plecach poruszył się i zagdakał. Nie myśląc długo, wycofałem się cichutko w stronę krzaków agrestu, zaraz obok stosu porąbanych drewien.

Garbus splunął pod nogi i zniknął w trawie.

„Niewiarygodne”, pomyślałem. „Takie stworzenie w Kulikrówce. Gdzie się to uchowało? Między ziemniakami?” Jąłem wertować każdą przygodę z „Akademii Pana Kleksa”. I nic, pustka. Nie mogłem znaleźć nazwy tego potworka. Odczekałem kilka minut i ruszyłem za nim na przeszpiegi. Przeskoczyłem przez płot i od razu na zabłoconej dróżce dostrzegłem wyraźne ślady kozich kopytek. Tropiąc, dotarłem nad rzeczkę. Przeszedłem przez skrzypiącą kładkę i wspiąłem się na drugi brzeg.

— Mały Winnetou! Obiad!

„Dziadek to ma wyczucie czasu”, pomyślałem, zachwiałem się i wpadłem do rzeczki...

***

Woda okryła mnie ciepłym płaszczem ciszy. Strach i ból, który z początku urósł w mojej piersi na kształt kolca róży, rozpłynął się jak budyń na języku. Istniała tylko cisza i pieśń pani Meluzyny...

II

Dziadek postawił warunek — albo dom i gapienie się w ogień gryzący drewienka w piecu, albo zostawię indiańską broń w komórce z kartofelkami i pobrykam na świeżym powietrzu, ale bez eskapad nad rzeczkę. Wybrałem to drugie.

Wychodząc z domu na podwórko, czułem się jak bezbronne szczenię. Och, Panie Boże, dlaczego życie tak często traci dobry smak? Jeszcze z rana byłem niczym Wielki Manitou, a teraz gorycz przegranej rozchodziła się po języku, jakbym połknął polopirynę.

— A ty co?! Łazisz jak bezdomne prosię?! — zawołała Rochoniowa, zamiatając podwórze z kurzego gówienka. Wzruszyłem ramionami i dalej wlokłem nogi. Nie lubiłem jej. Kiedyś nawet nasikałem do jej koszyka z ziemniakami.

Okno w domu Zbożka roztworzyło się gwałtownie, a w nim stanęła gruba jak dynia pani Zbożkowa. Och, mogłem wybrać inną trasę, a nie wlec się środkiem drogi.

— Mały łachudro! Kiedyś pozabijasz swoich kolegów! Nie waż mi się więcej do nas przychodzić, bo ci nogi z dupy powyrywam!

— Najpierw to mnie dogoń, dynio... — powiedziałem pod nosem i zauważyłem, jak firanka w ich oknie się poruszyła. Za nią skrywał się Zbożek z paskudnie złośliwym uśmiechem.

Poczekaj, trąbo jerychońska. Jeszcze się spotkamy, odpłacę pięknym za nadobne. I nie będzie między nami kolegowania, choćbyś mi oranżadę na zgodę kupował. Nie uśmiechało mi się spotkać pana Zbożkowego po drodze. Wielki był z niego chłop i silny. I na pewno dorzuciłby swoje pięć groszy. Dlatego zbiegłem z drogi do rowu, przeczołgałem się przez dziurę w płocie i pognałem schowany po uszy w niekoszonej od dawna trawie. Przelazłem przez ogrodzenie, obiegłem budę Burka na podwórzu Gibona i po chwili brzegiem rzeczki kierowałem w stronę mostka.

Tam miałem obmyślić plan schwytania stwora.

***

Kamienie słodko plumkały, wpadając do rzeczki — Plum! Plum! Plum! — i układały się we wzory, zasypiały. Czasami im zazdrościłem, też bym chciał niektóre dni przechrapać w poduszkę. A tu człowiek nie zdąży zasnąć, a już się budzi, aby psocić w ogrodzie Pana Boga.

Lubiłem to miejsce. Wszędzie, gdzie spoglądałem, roztaczały się łąki, a na nich pasły się krówki. Drzewa szumiały, a rzeczka płynęła i płynęła. Była taka beztroska. Nie potrzebowała jedzenia, nie miała obowiązków szkolnych. Wydawało mi się czasami, że ona dużo wie, bo była tu, nim się urodziłem. „Ech, gdyby tak do naszej wioski zawitał sam Pan Kleks albo chociaż szpak Mateusz...” — pomyślałem i wziąłem patyk.

Narysowałem siebie i stwora.

Stwór był większy ode mnie, gdyż stanowił główny cel polowania, a ja, jako myśliwy, musiałem być mało widoczny. Niestety na tym kończył się mój szczwany plan ujęcia garbatego dziwaka.

— Co robisz? — głos Magdy ledwo co przebił się przez szmer strumyka i wpadł do uszu. Wzruszyłem ramionami, nie odwracając głowy.

— Pobawisz się ze mną?

— Nie.

— Co to?

— Plan.

— Ta kura i ty, na piasku?! — zapytała zaskoczona i usiadła obok.

— To nie kura, tylko stwór z krainy czarów i muszę go złapać!

— I sam z niej wylazł?

Nim się zorientowałem, zdążyłem opowiedzieć jej całą historię — o zdradzieckim Zbożku, o karze wlepionej przez dziadka, aż po pojawienie się garbusa niedaleko rzeczki.

— To co teraz zrobisz? — zapytała.

***

Potrzebowałem zwiadu.

A że taki zwiad sam prowadziłbym kilka dni albo i więcej, postanowiłem zebrać wierną mi drużynę i razem poszukać stwora. Dając słowo, że każdy, kto dołączy do polowania, w nagrodę dostanie złote jajo z wora, bo to w nim musiała siedzieć kura Samograjka znosząca złote jajka...

Kompletowanie drużyny zacząłem natychmiast, naturalnie pomijając tych, którzy już niejeden raz nadepnęli mi na odcisk, byli zbyt pazerni albo mogli zagrozić mojemu przywództwu, a to przeważnie byli starsi koledzy.

Zebranie chętnych zajęło nam sporo czasu. Kiedy skończyliśmy, słońce powoli zachodziło za horyzont i układało całą wioskę do snu. Zanim rozeszliśmy się do domów, postanowiliśmy, że wyruszamy na poszukiwania jutro z samego rana i nie idziemy do szkoły. Niektórzy nie chcieli się zgodzić, bo bali się rodziców, ale i na to znalazłem przekonujące rozwiązanie.

— Jak przyniesiecie do domu złote jajo, to w nagrodę rodzice będą za was odrabiać lekcje!

— Hurrraaaaaa!!! — zakrzyknęli wszyscy radośnie i zaczęli klaskać w dłonie.

Podekscytowani wróciliśmy do domowych pieleszy, marząc o wielkich skarbach i pochwałach, które będą na nas spływać. Już widziałem zdumioną twarz dziadka, gdy postawię przed nim cały kosz pełen drogocenności. Pełny po same brzegi. A on pochwali mnie, pogłaszcze po głowie i powie:

— Ty mój mały Dżyngis-chanie.

III

Akcja pod kryptonimem „Złote jajo” okazała się katastrofą, a dla mnie małym końcem świata. A wszystko przez Kalafiora. Ten grubas zajadający codziennie pączki i salceson jako pierwszy przyłożył dłoń do mojego pohańbienia.

Rankiem według planu zebraliśmy się na mostku i podekscytowani nadchodzącą misją już liczyliśmy skarby, które wpadną nam w łapki, gdy zza zakrętu wyłonił się Kalafior ze swoją mamuśką. Sprzedał nas za dodatkową kanapkę na drugie śniadanie. Łobuz! Oj, dała nam popalić pani Miodkowa. Zasuwaliśmy do szkoły, aż się kurzyło.

W szkole Blaszka rozpuścił wieści o stworze. Durny chwalipięta. I tak dostałem w prezencie niechciane, a ciekawskie towarzystwo. Jedni od razu chcieli mieć udział w podziale skarbów, inni wytykali mnie palcami i stroili żarty na przerwach, udając stwora z workiem złota.

Normalnie myślałem, że zapadnę się pod ziemię. To ze złości, to ze wstydu.

Najgorsza jednak zdrada przyszła od strony Magdy. Po szkole zobaczyłem ją na zakręcie drogi z Bobrównik do Kulikrówki. Stała tam z Migdałem, który podstępnie częstował ją cukierkami. Nogi się pode mną ugięły, w głowie zakręciło, a w brzuchu ścisnęło, jakby głód wbił zębiska w kiszki i jął kręcić głową jak małe szczenię, co gryzie kapeć.

Rzuciłem plecak na ziemię i z krzykiem pobiegłem wprost na Migdała. Wysypałem mu wszystkie cukierki na głowę i dałem wyraźnie do zrozumienia, wygrażając pięścią, aby nigdy nie pozwalał sobie na przymigdalanie się do dziewczyny nie ze swojej wioski.

Ot, dzień łowcy skarbów. Klapa.

IV

Nudne dni pozbawione przygód zabijały we mnie ducha czerwonej twarzy.

Nie dość, że nikt z kolegów nie wierzył w stwora, to ktoś doniósł dziadkowi o moim planie wagarów. I dzięki tej życzliwej osobie dostałem tyle robótek domowych, że wyglądałem jak mały galernik zakuty w kajdany. No i wiosłowałem całe dnie, mając nadzieję, że nabiorę więcej rozumu, niż mi dobry Pan Bóg ofiarował, ale z drugiej strony, to gdzie ja ten nabrany rozum pomieszczę. Głowa człowieka nie worek z kartoflami.

Nic to. Teraz najważniejsze, aby serce dziadka złagodniało i obym jak najszybciej mógł wskoczyć w buty i włóczyć się z kolegami po lasach. Tymczasem czyściłem letnią kuchnię z kurzych gówienek.

***

Nocne niebo wypełniały gwiazdy jak pióra babciną poduchę.

Świerszcze w trawie grały głośno, akompaniując rechoczącym żabom w stawiku za domem. Powietrze stawało się ciężkie i parne. Wiatr wzmagał się, a z daleka niebo zaczęły rozświetlać błyskawice. Było cudownie. I czułem, że po dzisiejszej kolacji dziadek da mi fory i od jutra wybiegnę z domu jak małe szczenię spuszczone z łańcucha. Otworzyłem szeroko okno, zamknąłem oczy i nabrałem powietrza w płuca. Uwielbiałem burze nocą. W takich momentach najlepiej snuło mi się wielkie plany niekończących się przygód.

Nagle zaległa cisza.

Orkiestra świerszczy i żab przerwała koncert i zapadła się pod ziemię. Deszcz lunął gwałtownie na suchą ziemię. Wiatr jął czesać korony drzew niewidzialnym grzebieniem.

Błysk światła pod powiekami, a zaraz po nim odgłos gromu, rozłupującego starą lipę niczym siekiera dziadka polano sprawił, że spadłem ze strachu z krzesła.

Za oknem zobaczyłem rozpołowioną przez piorun starą lipę.

Nie zdążyłem jeszcze przetrawić, co się stało, a tu nad drzewkami z olszynek otworzyły się wielkie, pulsujące ogniem drzwi. Z niedowierzania przetarłem oczy i rozdziawiłem gębę jak kurak chcący połknąć tłustą gąsienicę. Z ognistych podwoi wyskakiwały straszydła z workami na plecach. Takie same jak to, które zobaczyłem kilka dni temu nad rzeczką. Pokraki zagadały do siebie jakby z niemiecka i zaczęły znikać w olszynkach. Nie namyślając się długo, zerwałem się na równe nogi i pobiegłem obudzić dziadka, krzycząc, że Kulikrówkę najechały stwory kradnące podroby.

Schwyciłem go za rękę i poprowadziłem do pokoju.

Wyraz zdumienia wyrył się na jego twarzy, ale bynajmniej nie dotyczył stworów kradnących kuraki, ale starej, przepołowionej piorunem lipy. Po stworach i ich diabelskich bramach nie było żadnego śladu. Nawet okruszka.

Dziadek zamknął okno i wskazał palcem na łóżko.

— Ale dziadku! Tam naprawdę były potwory!

— Spać! Jeszcze słowo, a wybiję ci głupoty z głowy!

Zastygłem podobny kropelkom skapującego wosku po ściankach świecy, ale wbrew zdrowemu rozsądkowi postanowiłem wyłożyć ostatnią kartę na stół.

— Te garbate stwory gadały, jakby same Niemce wylądowały we wiosce, naprawdę, dziaduś! — Głos mi się załamał, łzy zaszkliły oczy i gotów byłem wywrzeszczeć całą wściekłość do poduszki, gdy dziadek zatrzymał się w drzwiach i odwrócił na pięcie.

— Jak gadały?

— Jak Niemce... — i od razu z wielkim przejęciem zacząłem wszystko opowiadać, aż zaschło mi w ustach. Dziadek po wszystkim wyglądał na przejętego.

— Leć po lampę i zapałki. Idziemy na strych poszperać w kufrach.

***

Strych przypominał opuszczone gniazdo sroki. Zagracony naznoszonymi zewsząd rzeczami i zakurzony zapraszał z niezwykłą siłą przyciągania, aby poszukiwać sekretów, skrytych pod zasłonami z białych pajęczych nici.

Dziadek uklęknął obok kuferka. Wyjął zza koszuli nocnej łańcuszek, na którym wisiał kluczyk. Przełknąłem ślinę i wyciągnąłem ciekawsko szyję, by uchwycić choć fragment tajemnic tak skrycie tu przechowywanych.

Kłódka szczęknęła. Wieko kufra powoli uniosło się. Oblizałem usta. W mojej głowie igrały złote monety i pirackie pistolety, a tu, na psa urok, stare, grube książki. Ot, piracki skarb na Podlasiu. Powinienem jeszcze szyszek i łuczyny nawkładać, przynajmniej ładnie by pachniało.

Minęło trochę czasu, nim dziadek dogrzebał się do większej od innych księgi.

— Mów, wnuczek, jakie licho poznajesz.

Dziadek przekładał strony. Powoli, nie śpiesząc się, tak że mogłem nacieszyć oko rysunkami wszelkiej maści stworów, o których istnieniu nie miałem zielonego pojęcia. W końcu przebrnęliśmy przez pół opasłej księgi, aż moim oczom ukazał się stwór zwany Kurzym Płuckiem.

Niewielki garbus na koźlich nogach kroczący przez sitowie z workiem. Gębę miał paskudną, wykrzywioną i podłużną — ni to pysk psa, ni mordka kozła. Patrzę na niego, a on z tego obrazka łypie na mnie tymi cielęcymi ślepiami, wydyma wargi i robi smutną minę.

— To on!

Nagle zerwał się przeciąg. Książka wystrzeliła pod sufit i zakręciła się, jakby wpadła w trąbę powietrzną i bach, opadła na deski, wzbijając kurz. Ku naszemu zaskoczeniu na stronie, gdzie przed chwilą Kurze Płucko spacerował przez sitowie z worem na plecach, ujrzeliśmy obraz ognistych drzwi i wyskakującego przez nie króla Butzenmannema, Holgera w kapelusiku ze Świetlanym Piórem.

— Wnuczek...

— Niemce idą, dziadziuś...

I tak na polskiej ziemi znowu zawitało nieproszone paskudztwo z Rzeszy Niemieckiej.

V

Król Kurzych Płucek, Podstrzelony Holger, wykradł magiczne pióro z wieży czarownika Rakovicha, a jego samego uwięził w lochu. Pióro dawało niezwykłą moc czynienia wielkich rzeczy — tak dobrych, jak i złych. I do tych drugich było mu potrzebne.

— Dziadku, a co on chce znaleźć w Kulikrówce?

Dziadek podrapał się po łysej głowie.

— Chcesz usłyszeć prawdę? — Pokiwałem głową. — A obiecujesz, że nie będziesz się mazał?

— Słowo harcerza!

Kurze Płucka nie chciały ukraść ziemniaków z naszego zacnego Podlasia, o nie! Król Holger miał iście diaboliczny plan, jak na pomiot pruski przystało. Zamarzyło mu się posiadanie wielkiej armii sług. A skoro nie mógł podbić żadnego kraju, imał się porwań dzieci, które następnie przemieniał w podziemiach w małe, brzydkie, garbate i głupie koboldy.

— Dziadek! Ale ja nie chcę być koboldem!

— Nie zamienisz się w żadne paskudztwo, wnuczek! Ale musimy zakasać rękawy i wziąć się do roboty. Jasne?

Pokiwałem głową, odruchowo zakasałem rękawy po łokcie. Pracy się nie bałem, tylko czasami lepiej było pograć w piłkę niż nosić drewna do letniej kuchni, ale to była dziejowa chwila, która potrzebowała nowych bohaterów — jak Szarika i czterech pancernych!

***

Problemy były dwa: czas i sąsiedzi.

Pierwszy powodowany był prawem nieba — Butzenmannema oczekiwał na pełnię księżyca, w czasie której czarownice i inne licha tańcowały na leśnych polanach ku czci rogatego boga, więc zostało nam tylko kilka dni. Drugi wynikał ze zwykłej ludzkiej głupoty — nikt z sąsiadów by nam i tak nie uwierzył, więc nie mieliśmy sojuszników.

Dziadek powiedział, że w czasie walki wszyscy w Kulikrówce zasną, gdy będziemy toczyć odwieczny bój ze Słowian nieprzyjacielem. I tak nadszedł czas próby.

Dziadek większość czasu spędzał na studiowaniu ksiąg — dumał i robił notatki. Mało się odzywał. Schodził ze strychu tylko, by upichcić dla nas posiłek, i znowu wracał na górę. Ja brykałem na podwórzu od rana do wieczora jak bezmyślny koziołek matołek. Wiedziałem, że Kurze Płucka nie mogą mi niczego złego uczynić, gdy świeci słonko. Jednocześnie z wielkim napięciem oczekiwałem na prawdziwą misję. Na początku sądziłem, że dziadek da mi lekcję strzelania z pepeszy albo odkopiemy w ogródku puszki po konserwach i porzucamy wieczorem w lesie granatami...

Oj, myliłem się okrutnie.

Z zachodem słońca zameldowałem się na strychu i usłyszałem, że mam obserwować podwórko i notować wszelkie anomalie — cokolwiek to znaczyło, a tam wiało nudą. Byłem lekko podłamany, ale moja mała katorga nie trwała długo. Następnego ranka obudziły mnie słowa, które wlały do serca żar przygody.

— Wstawaj, śpiochu. Musimy wykonać robotę, i to w podskokach. Holger knuje przeciwko nam, nie możemy zasypiać gruszek w popiele.

Bez gadania wskoczyłem w ubranie. W pośpiechu zjadłem kanapkę, wypiłem kubek zielonej herbaty, zawiązałem buty i wybiegłem na podwórze. Dziadek stał przy bramce, paląc tytoń w szkiełku, i zerkał na mapę. Schwyciłem go za dłoń i tak wyruszyłem na moją pierwszą poważną misję.

Może i nie miałem łuku i pióropusza, ale miałem prawdziwego bohatera obok mnie, a szczęście i duma rozpierały pierś, choć strach wlazł za kołnierz i smęcił o zasadzkach losu...

***

Opadłem na łóżko ze zmęczenia.

Zdobyliśmy wszystkie składniki na mikstury i zwoje. I kto by pomyślał, że takie rzeczy, jak worek suszonego grochu, kiszona kapusta z ziemianki Zenka, jajko złośliwej kwoki, włos z ogona ślepej Mućki czy wosk z ucha Mruczka posiadają magiczne właściwości. Poza tym w letniej kuchni zamknęliśmy dwa małe prosiaczki, dwie gąski, dwie kaczki oraz osiem kurczaków.

Dziadek zaczął przesiadywać na strychu, przygotowując magiczny oręż.

Nogi wchodziły mi w tyłek, a powieki niczym odlane z ołowiu żołnierzyki wywracały się na służbie, ciągnąc mnie w krainę snu. A mimo to chodziłem od okna do okna, wypatrując nieprzyjaciela na podwórzu.

Oparłem łokcie na parapecie, a w dłoniach umieściłem głowę. Sen przysiadł na ramieniu i niczym dzięcioł tłukł jedną myśl — zaśnij, zaśnij, zaśnij — monotonnym rytmem, i już prawie uległem namowie, gdy nagle jak coś nie kwiknie, jak coś nie chrząknie, aż mi włosy dęba stanęły!

Za oknem przez drzewka olszynek, rozdzierając ziemię racicami, gnała szalona maciora Genowefa. Na jej grzbiecie w siodle siedział Podstrzelony Holger w niemieckim hełmie. Zarechotał paskudnie i rzucił na ziemię rękawicę.

— Krzyżacy! — Przeżegnałem się i pognałem donieść dziadkowi o nieobyczajnym użyciu pogłowia hodowlanego.

— Dziadku, mam anomalię! Król Kurzych Płucek ujeździł szaloną Genowefę! — krzyknąłem. — I wyzywa nas na pojedynek!

Dziadek zamknął książkę i w ciszy, która nas okryła kocem tajemnicy, rzekł poważnie:

— Chcesz pokoju, gotuj się do wojny...

VI

Polem bitwy okazało się nasze podwórze, które zamieniło się w wielką szachownicę. Po jednej stronie my, po drugiej Holger ze swoimi hordami, a między nami czarno-białe pole.

Wieś tonęła w białej mgle. Zupełnie jakby młynarz rozpruł worki z mąką i rozsypał je nad Kulikrówką.

Poprawiłem przyduży hełm, wziąłem lornetkę. Na drugim brzegu wiły się cienie i żółte punkciki — w obozowisku naszych nieprzyjaciół panował gorączkowy ruch. Okrzyki wrogów mroziły mi krew w żyłach, ale na dziadku nie robiły wrażenia. On po prostu siedział obok i czyścił pepeszę. Kiedy skończył, zapalił papierosa i przyłożył igłę do czarnej winylowej płyty. Z trąbki patefonu doszedł głos pięknej Marusi z „Czterech pancernych”:

Na wajnie słuczajno poslie razłuki

Schodiatsa darogi kak w pożatjach ruki

Niet u nas w zapasie daże dnia dlia wstrieczi

Słuczajnoje scziastje, słuczajnyj i wieczier...

Przytuliłem się do dziadka, a on objął mnie ramieniem i ucałował w głowę. Takie chwile były więcej warte niż najlepsza wata cukrowa na odpuście.

Za rzeczką rozległa się trąbka. Przez kładkę na świńskich wierzchowcach przeprawiali się dwaj posłańcy Holgera. Przeżegnałem się, poprawiłem na piersi szkaplerz Matki Boskiej Kartoflanej. Dziadek przewiesił pepeszę przez ramię i wyszedł im na spotkanie.

Bałem się.

Kurze Płucka zeskoczyły ze swoich wierzchowców. Przemówiły jednym głosem:

— Oto złota taca, a na niej przysmaki i rarytasy! Świński ozor i krowie flaczki — zamlaskali. — W zamian za oddanie nam wnuka dostaniesz je i worek pełen dukatów. A my odejdziemy!

Dziadek zgasił papierosa w zaserwowanych rarytasach, przerzucił z ramienia pepeszę w dłonie i rzekł:

— Wypierdy germańskiego ducha! Gdy swoją krew i waszą sprawdzę, uwierzcie mi, jedna będzie jucha.

Słysząc te słowa, wyskoczyłem zza drzewa i dokończyłem:

— Całujcie mnie wszyscy w dupę!

Dziadek posłał im serię pod kopyta. Uciekali, aż się kurzyło.

***

Okrzyki i odgłosy bębnów zwiastowały nadchodzącą bitwę.

Wiatr rozwiał mgłę. Na drugim brzegu w całej krasie na szalonej Genowefie ukazał się Butzenmannema w czarnym płaszczu. Na piersi lśniło zawieszone na złotym łańcuchu Świetlane Pióro czarodzieja Rakovicha. Holger podniósł berło i zaczął wykrzykiwać zaklęcia. Zerwał się wiatr. Niebo pociemniało. Nagle pioruny uderzyły w szachownicę. Na czarnych polach wyrastały pionki Kurzych Płucek zakute w zbroje.

Dziadek nie był dłużny. Wyszedł z okrycia drzew i zanucił „Bogurodzicę”. Na białych polach szachownicy wyrosły nasze skromne siły złożone ze zwierzaków przetrzymywanych w letniej kuchni; teraz zakute w skórzane zbroje i dzierżące drewniane miecze.

Nie wyglądało to obiecująco.

Holger zamachał berłem. Pionek z chrzęstem poruszył się o jedno pole. Dziadek zagwizdał. Nasz kurczak z drewnianym mieczykiem wyszedł na spotkanie przeznaczenia, trzęsąc kuprem. Holger zakręcił się na Genowefie. Czarna wieża oblężnicza ruszyła na pole walki. Zamachałem chorągiewką z konikiem. Zając uzbrojony w buławę z kapusty wyskoczył zza pleców kurczaków, dając do zrozumienia, że Holger będzie miał do czynienia ze wspaniałą polską jazdą, która co prawda nie robiła wrażenia jak husaria, ale tylko tym dysponowaliśmy.

I tak rozpoczął się bój.

***

Gdy zgiełk walki utonął pod pierzem drobiu, a kakofonia okrzy-ków walczących ucichła, niebo przecięła błyskawica, grzmotnęło okrutnie i lunął deszcz. Dziadek podniósł halabardę opuszczoną przez poległego króliczego woja i nakazał mi salwować się ucieczką. Sam zaś stanął przeciwko szarżującemu na Szalonej Genowefie Holgerowi.

Przedzierałem się przez pobojowisko ku rzeczce, a za moimi plecami unosił się szczęk żelaza. Przeskoczyłem nad płonącą kaczą wieżą, wyminąłem gęsiego hetmana oskubanego z piór, przeturlałem się obok króliczego skoczka z marchewkową kopią w łapkach i na palcach obszedłem truchła kurzych płucek, aż wpadłem na kładkę. Zastygłem przerażony. Za moimi plecami rozległ się donośny kwik i pieśń zwycięstwa Butzenmannema. Odwróciłem się przerażony.

Holger ściągnął wodze. Szalona Genowefa zarzuciła wielkim łbem i posłusznie klapnęła zadem w mokrą od deszczu ziemię. Król Kurzych Płucek zeskoczył z wierzchowca. Ruszył w stronę dziadka, który ranny, klęczał, podpierając się halabardą. Butzenmannema uniósł miecz, by zadać ostateczny cios. Serce w mojej piersi zamarło, a krzyk uwiązł w gardle...

...ale dziadek, jak to dziadek, sparował uderzenie nieprzyjaciela, a zaskoczony Holger zachwiał się i przechylił do przodu, tracąc równowagę. Dziadek zerwał się na równe nogi i hakiem osadzonym na ostrzu halabardy wykręcił mu łapę dzierżącą miecz. Holger zawył z bólu i opuścił broń. Dostał końcem drzewca w nos z taką siłą, że łeb odskoczył mu do tyłu. Zachwiał się na nogach, a potężne cięcie pozbawiło go głowy. Butzenmannema padł pokonany i zamienił się w kupkę popiołu. Szalona Genowefa kwiknęła przerażona i zrejterowała z pola walki. Kolacja pachniała świeżynką z cebulką.

Dziadek podniósł z ziemi Świetlane Pióro czarownika Rakovicha. Okrzyk zwycięstwa wzbił się nad pobojowisko. Przepełniony radością ruszyłem ku niemu, ale potknąłem się o własne nogi i wpadłem do rzeczki...

VII

Woda okryła mnie ciepłym płaszczem ciszy. Strach i ból, który z początku urósł w mojej piersi na kształt kolca róży, rozpłynął się jak budyń na języku. Istniała tylko cisza i pieśń pani Meluzyny... I gdzieś przez zamglone oczy przebijała się zapłakana twarz dziadka, który trzymał mnie w ramionach...

Autor o sobie:

Wychowałem się w Sanoku, mieszkam — a jakże — w Warszawie. Z zawodu jestem pisarzem technicznym. Ku memu zdziwieniu, debiutanckie opowiadanie „Implant” z „Fantastyki Wydania Specjalnego” 1/2015 namieszało w plebiscycie czytelników „Fantastyki” na najlepsze polskie opowiadanie2015 roku, zajmując ex aequo pierwsze miejsce.

Po takim kopie motywacyjnym popełniłem jeszcze kilka opowiadań, dwa poematy i powieść, która jest w fazie redagowania, a obecnie piszę kolejną. Niektóre utwory opublikowałem na stronie www.leszekbigos.com. Na dokładkę bloguję i działam na Facebooku jako „Wkurzony Pisarz”.

Zapraszam ;)

Leszek Bigos

Odprysk

Dlaczego mnie po prostu nie zabije? Zastanawiałem się nad tym wiele razy, kiedy już nie miałem sił. Kiedy byłem zbyt zobojętniały, by płakać, i zbyt pozbawiony złudzeń, by walczyć.

Potrzebuje mnie. To jedyne logiczne wytłumaczenie. Karmi się moim szaleństwem, rośnie jak bluszcz na pożywce z mojego strachu. Siedzę na podłodze oparty o kant łóżka. Osuszyłem już prawie całą flaszkę bez popity i z ulgą witam znajome otępienie, helikopter w głowie i flaczejące mięśnie. Jak to przyjemnie, gdy jest ci wszystko jedno. Będzie, co ma być! Dam sobie radę. Co, ja nie dam rady? Jasne, że dam, jeszcze tak nie było, żeby jakoś nie było.

Taaaak, pijacka faza, tu jeszcze skurczybyk nie ma wstępu. Możesz mi skoczyć, słyszysz? Twoje zdrowie, matkojebco! Biorę solidnego grzdyla. Nawet mnie tak nie pali, chyba się przyzwyczajam. Minęło już ponad trzy i pół roku, jeszcze niecałe drugie tyle i jestem wolny. Już z górki. Jeżeli wątroba wytrzyma, to dam radę.

Wzrok mi się rozdwaja. Rozglądam się po pokoju, prawie nic w nim nie zostało: meble poszły jeden po drugim na bieżące przetrwanie i „przelew”. Góra wymiętolonych ciuchów piętrzy się w kącie. Naga żarówka zwisająca z sufitu na cienkim kablu świeci mi prosto w pysk. Wszędzie na ścianach wiszą amulety.

Przyszedł i patrzy na mnie. Długi i chudy jak patyk cień, którego nie ma prawa być tam, gdzie jest, bo żarówka świeci mi w twarz, a cień mam z przodu. Sięga przeciwległej ściany tak, że patrzy na mnie z góry. Przesuwam głowę w lewo, on też. Podoba mu się to, co widzi, czy raczej jest zdegustowany?

— Widziszsz? Na balkonie chchłodzą się jeszsze takie szsztery. — Z wywieszonym językiem macham flaszką. — Wypijesz zze mną jednego? Tyle razem żeśmy przeszszli, a ja nawet nie wiem, jak maszsz na imię. To jak, kochanieńki? Brrrudzia?

Szyba w oknie za moimi plecami pęka z trzaskiem, wraz z odłamkami szkła do środka wpada złamana gałąź. Gwizd i huk nocnej nawałnicy szaleje po pokoju, wpuszczając fale zimna i deszcz zacinający jak pociski. Przewracam się, ale udaje mi się ocalić resztkę wódki. Wtem przeczucie. Przechodzę na czworaka i naciskam klamkę drzwi balkonowych. Wyglądam na zewnątrz. Deszcz chłoszcze mnie po głowie, podkoszulek nasiąka nim w mgnieniu oka. Błyskawica rozświetla porozbijane butelki, kałużę wódki spływającą ku krawędzi balkonu i jedną, jedyną ocalałą flaszkę, którą przed upadkiem z drugiego piętra ledwie ocaliła dolna część barierki. Jak to dobrze, że kupiłem zero siódemki, a nie połówki. Nawet grzmot nie jest w stanie zagłuszyć mojego śmiechu.

***

Budzę się tuż przed południem, jeszcze pijany. Głowa nie dokucza, ale zgaga tak. Zdejmuję podkoszulek i gacie, rzucam je na stos ubrań i idę do łazienki.

— Brrrrr! Uuuuu haaaaaa! — parskam pod prysznicem. Ciepłą wodę odcięli mi miesiąc temu. Nie ma tego złego, w mgnieniu oka trzeźwieję.

Potem do kuchni. Suchy chleb, pasztet, pomidor. Pierwsze kalorie od dwóch dni, odzwyczajony żołądek protestuje bólem, zapycham go wbrew sobie.

Wychodząc z kuchni, mijam drzwi do drugiego pokoju. Jak co dzień zatrzymuję się i zaglądam do środka wzrokiem pozbawionym złudzeń.

Cała podłoga jest wyłożona szarym papierem pakowym. Na środku, w bogato zdobionej ramie leży lustro, rozbite i pieczołowicie posklejane. Wygląda na kompletne. Trzeba podejść i kucnąć, by patrząc z bliska, przekonać się, że brakuje jednego kawałka, a raczej odprysku wielkości drzazgi. Straciłem nadzieję, że uda mi się go znaleźć.

Cień towarzyszy mi cały czas. Nawet kiedy go nie ma, to wiem, że jest. Gdy byłem w towarzystwie, potrafił się schować, przyczaić. Ale to dawno i nieprawda, teraz jest tylko on i ja, nie musi się kryć.

Każdemu zdarzają się dziwne rzeczy, takie, o których opowiada potem znajomym na imprezie, wszyscy śmieją się i pięć minut później o nich zapominają. Kiedy niemal cztery lata temu takie przypadki zaczęły mnie nawiedzać codziennie, nie potrafiłem jeszcze połączyć kropek. Początkowo sam się z tego śmiałem. Z czasem śmiech stawał się coraz bardziej sztuczny i wymuszony. Przecież wszystko ma swoje granice, nawet zbiegi okoliczności.

Czułem się jak postać w grze komputerowej: jakby cały świat kręcił się wokół mnie, dybał na moje zdrowie, piętrzył przeszkody, obracał w niwecz wszelkie wysiłki. Z tą różnicą, że postać w grze zawsze znajdowała sposób, by iść dalej i pokonać przeciwności, ja pogrążałem się w spirali niepowodzeń. Postać w grze mogła umrzeć bez konsekwencji, ja mam tylko jedno życie. Postać w grze ostatecznie naginała rzeczywistość do swoich potrzeb i osiągała cel. Na mnie otoczenie zaczęło spoglądać jak na śmierdzącego kloszarda w autobusie, aż w końcu otorbiło jak pasożyta i wydaliło poza system.

„Panie Adamiak, nie możemy dłużej przymykać oczu na to, co się dzieje. Straty materialne wielokrotnie przekraczają próg, który dopuszczamy na magazynie i dziwnym trafem praktycznie wszystkie incydenty mają miejsce na pana zmianie. Proponujemy rozstać się za porozumieniem stron, a nie będziemy dochodzić wyrównania strat. Tak będzie lepiej dla nas wszystkich.”

„Odchodzę, Łukasz. Jesteś dobrym człowiekiem, ale kiedy patrzę, jak sypie ci się życie… nie chcę mieć cały czas pod górę. Musisz się ogarnąć. Żegnaj.”

„Wow, stary, ale ten świat mały! Fajnie cię widzieć. Spieszę się teraz, ale spotkamy się kiedyś na piwo, co? Zdzwonimy się, obiecuję. Tymczasem!”

Tymczasem…

Miotałem się jak ofiara wojny, próbując zbudować coś z popiołów. Tak niewiele trzeba, żeby życie się zawaliło. Miałem pracę, teraz mam długi. Nowa praca omija mnie jak zaklęta, jakbym nagle nie miał kwalifikacji nawet do rozdawania ulotek. Miałem kobietę, teraz nie byłbym w stanie poderwać żadnej, choćbym chciał: ten ich pieprzony szósty zmysł. Miałem przyjaciół, teraz mam echo w mieszkaniu, które zapewne też stracę. Miałem rodziców… ich dalej mam, ale nic nie wiedzą. Muszę ich chronić. Cień nie pozwoli nikomu mieszać sobie szyków.

Miałem statek i kurs, teraz mam tratwę i sztorm.

***

Patrzę na swoje potrzaskane odbicie w mozaice tafli. Boże, gdybym wtedy wiedział…

***

Kupiłem to mieszkanie na rynku wtórnym od starej kobiety, która wyglądała jak nałogowy widz programów ezoterycznych. Setki amuletów wiszących na ścianach w sąsiednim pokoju należały do niej. Powiedziała, że są powiązane z miejscem, nie z człowiekiem i tu powinny pozostać. Wzruszyłem ramionami. Wyglądały ciekawie, więc postanowiłem ich nie zdejmować, dopóki nie zacznę gruntownego remontu. Poza tym talizmany zawsze intrygowały dziewczyny, które tu sprowadzałem. Ostatecznie, jak widać na moim przykładzie, amulety okazały się gówno warte.

W końcu wziąłem się za sprzątanie piwnicy. Poprzednia właścicielka zostawiła po sobie straszny bajzel, stwierdziłem więc, że trzeba wymieść wszystko do czysta. Przy ścianie stał wysoki, płaski przedmiot zawinięty w szary papier, nawet go nie zauważyłem. No i niechcący, przy wynoszeniu jakiegoś rupiecia, obróciłem się niefortunnie i usłyszałem brzdęk.

Już kilka minut po tym incydencie wielka gliniana donica spadła z regału na moją stopę. Pęknięta kość, gips, remont wstrzymany. Stłuczone lustro zostało w piwnicy. Zaczął się koszmar.

Jestem ateistą, ale po pół roku gehenny modliłem się gorliwiej niż ktokolwiek inny. Kolejne pół roku później przestałem się modlić. Jeżeli Bóg stwierdził, że zrobi ze mnie współczesnego Hioba, to niech idzie do diabła i wypłaci mu to, o co się z nim założył. Było mi wszystko jedno.

Pewnego razu pojechałem na spotkanie w sprawie pracy. Okazało się, że zostało odwołane, bo znaleźli już człowieka, ale nikt mnie nie powiadomił. Pech. Pani sekretarka przepraszała mocno, ja nawet się nie oburzyłem. Takie drobiazgi nie robiły już na mnie wrażenia. Wyszedłem z budynku, była dziesiąta rano, dwadzieścia stopni, czyste niebo, pełne słońce. Piękny początek pięknego dnia. I wtedy po raz pierwszy zobaczyłem cień.

Nigdy tak nie stoję, zawsze robię coś z rękami, to silniejsze ode mnie. Cień stał prosto, z ramionami wiszącymi wzdłuż ciała, dlatego tak zwrócił moją uwagę. Po wszystkim, co mnie spotkało, sztuczka ta wcale nie wydawała mi się nieprawdopodobna, więc po prostu obserwowałem w napięciu, co tym razem się wydarzy. W pewnym momencie cień otworzył oczy, jakbym miał w czaszce dwie dziury o średnicy pięciozłotówki, przez które przepływało światło. Zamarłem. Po chwili, powoli, wąska szczelina światła zaczęła rozszerzać się i układać na cieniu w uśmiech. Poczułem, że moje nogi ważą tonę. Powieki ktoś mi chyba przykleił do czoła, nie mogłem przestać patrzeć. Zaraz. To nie jest uśmiech. Szczelina nie jest w tym miejscu co trzeba, tylko… na szyi. Wygląda jak przecięte gardło. Cień uniósł lewą rękę, właściwie samo przedramię, i pomachał do mnie. Nie. Nie pomachał. Uniósł drugą rękę, z wyprostowanym palcem wskazującym. Pięć plus jeden. Wtedy przypomniałem sobie, że dokładnie rok temu o tej porze stłukłem w piwnicy lustro.

Poprzednia właścicielka mieszkania przepadła jak kamień w wodę, nie odbierała telefonu, nie odpisywała na maile, nie było jej na portalach społecznościowych. Byłem tak zdesperowany, że zgłosiłem na policji lipną sprawę o oszustwo, w nadziei, że znajdą ją swoimi kanałami. Marzena Korpolewska, lat sześćdziesiąt jeden; opisałem wygląd, pokazałem umowę sprzedaży mieszkania. I co? I nic. Jakiś czas później poszedłem do proboszcza mojej parafii i opowiedziałem mu moją historię, licząc, że przydzieli mi jakiegoś egzorcystę. Okazało się niestety, że taka sprawa to za niskie progi. Dostałem za to rozkładany obrazek z przygarbionym, brodatym apostołem w czerwonej tunice, a w środku z nowenną do świętego Judy Tadeusza, patrona od spraw beznadziejnych.

Od tamtej pory minęły ponad dwa lata. Patrzę na swoje potrzaskane odbicie w mozaice tafli i mam wrażenie, jakbym postarzał się przynajmniej o dwadzieścia. Nie pytaj mnie, jak wyglądam. Wyobraź sobie, że to ty.

***

Wychodzę z domu. Jest październik, na osiedlu półnagie drzewa kołyszą się na wilgotnym wietrze, wokół błoto, a nad głową ołowiane niebo. Trzeba załatwić szklarza, ciekaw jestem, skąd wezmę na to pieniądze. Kieruję się do supermarketu, pytam magazyniera o zużyte kartonowe pudła. Facet spogląda na mnie jak na psa z kulawą łapą i daje mi je razem z taśmą klejącą. Dzięki. Korzystając z gościnności, biorę trzy płyty styropianowe leżące w kącie. Jest lepiej niż myślałem: będzie z tego łata w wersji premium, z izolacją cieplną w komplecie.

Wracam chodnikiem do domu i dostrzegam ją. Tak po prostu. Marzena Korpolewska we własnej osobie. Stoi schowana nieco za sąsiednim blokiem i wpatruje się w moje szczerbate okno. Nie widzi mnie, musiała przyjść tu po tym, jak wyszedłem z domu. Rzucam wszystko co mam w ręku i znikam za murem, po czym zaczynam biec co sił. Mijam jeden blok, plac zabaw, potem drugi blok, trzeci, w końcu wyłaniam się za plecami nieświadomej niczego kobiety. Wyrównuję oddech i podchodzę najciszej jak mogę. Nic się nie zmieniła, najwyżej metr pięćdziesiąt wzrostu, krępa jak arbuz, a na sobie ma ten sam obszerny bordowy płaszcz, który ją dodatkowo poszerza. Z tyłu jej głowa wygląda jak kłąb waty cukrowej przykryty kiczowatym, fioletowym kapeluszem.

— Zabawne, że wpatruje się pani w pęknięte szkło. Dokładnie o to chciałem panią zapytać.

Korpolewska zapowietrza się ze strachu. Traci równowagę, łapię ją za poły płaszcza, przywracam do pionu i puszczam. Jednak się zmieniła. Cztery lata w jej wieku to epoka. Brakuje jej kilku zębów, brązowe oczy rozwodniły się, a twarz pomarszczyła jak suszony owoc.

— Chłopcze, nie zachodź starej kobiety od tyłu. Chcesz mnie zabić?

— A ty mnie? — Nie mam czasu bawić się w uprzejmości.

— O czym ty mówisz, człowiecze?

— O spadku, który po tobie odziedziczyłem. Cokolwiek to jest, wydostało się i wiesz o tym, inaczej nie byłoby cię tutaj.

Kobieta patrzy mi w twarz, potem taksuje wzrokiem, góra — dół. Kręci przecząco głową, sięga pod płaszcz i wyjmuje amulet: skomplikowany wzór odlany w srebrze. Pociera go nerwowo palcami.

— Sarahija saneteri, aidos eihi atteri…

— Ty to na mnie sprowadziłaś! — Chwytam ją ponownie. — Teraz mnie uwolnij!

Studzi mnie głos rozsądku. W oknach pojawiają się wyschnięte głowy seniorów, śledzą scenę z dezaprobatą.

— Idziemy do mnie — szepczę jej do ucha, trzymając mocno za ramię. — Nie próbuj krzyczeć, zatargam cię tam, choćby nie wiem co.

***

Wchodzimy do mieszkania, wita nas chłód i pustka. Prowadzę ją do pokoju z lustrem. Na jego widok zasłania usta pięścią, przygryza ją.

— Wielokrotnie próbowałem skończyć ze sobą, ale on mi nie pozwala — mówię. — Ratuje mnie po to, by zadać jeszcze większe cierpienie.

Korpolewska spogląda na mnie nieruchomym, błagalnym wzrokiem.

— Wybacz mi, chłopcze. Nie miałam prawa. — Odwraca wzrok. Podchodzi do krzesła stojącego w przedpokoju i siada. W milczeniu patrzy na mój cień, ni to z tęsknotą, ni to ze strachem. W końcu, nie odrywając wzroku od podłogi, odzywa się:

— Doświadczyłeś już pewnie tylu niezwykłości, że uwierzysz i w moją historię. W młodości przeklęła mnie kobieta, której zazdrościłam powodzenia w życiu. Szczegóły nie mają już żadnego znaczenia, dość powiedzieć, że zachowałam się naprawdę podle. Niestety, trafiłam na wiedźmę i przyszło mi odpokutować winę po stokroć. Od tamtej pory zaczął mi towarzyszyć demon: Fatum. Nic więcej w moim życiu nie wydarzyło się za moją sprawą. Wszystkie powodzenia i klęski zawdzięczałam jego kaprysom, na które nie byłam w stanie wpłynąć. Stałam się bezwolną kukłą w rękach przeznaczenia. Nawet kiedy kilka lat temu udało mi się zakląć go w lustrze, nic się nie zmieniło. Nie pamiętałam już, jak korzysta się z wolności, mogłam odejść, ale nie potrafiłam. Fatum uzależnił mnie od siebie. Kiedy wystawiłam mieszkanie na sprzedaż i pojawiłeś się ty, poczułam, że to jedyna szansa, by uciec. Przekazać… — westchnęła drżąco. — Przepraszam. Przepraszam cię z całego serca, mam nadzieję, że kiedyś uda ci się mi wybaczyć. W moim wieku wybaczenie jest bardzo potrzebne.

Stoję nad nią z zaciśniętymi pięściami. Mam ochotę ją zabić. Oddycham płytko, walczę ze sobą. Nie. Cień by pewnie tego chciał.

— Co teraz? — pytam przez zaciśnięte zęby.

— Uwięziony Fatum stracił część swojej siły, którą czerpał z władzy nad człowiekiem. Teraz chce się tylko uwolnić od klątwy, która go przywiązała do mnie, a przeze mnie do ciebie. By się wzmocnić, żeruje na twoim bólu i cierpieniu, bo tak jest najszybciej. Dlatego nigdy nie zadziała na twoją korzyść.

— Nie wytrzymam tego. Jestem już strzępem człowieka, a on staje się coraz silniejszy! — prawie krzyczę. — Co się ze mną stanie?

Korpolewska spogląda na mój cień. Ten wyciąga rękę, wskazuje ją palcem. Po chwili zaczyna kołysać nim na boki. Lewo. Prawo. Kobieta ściska swój amulet tak, że bieleją jej knykcie.

— Kiedy minie siedem lat, Fatum osiągnie pełnię sił. Wtedy zabije cię i będzie wolny.

Wiedziałem. Wiedziałem, ale kiedy słyszę to z jej ust i tak nie mogę uwierzyć. Uderzam pięścią w ścianę, wyrywam włosy, powstrzymując wycie, które ściska mi płuca. Nie mogę nawet płakać, wypłakałem wszystkie łzy już dawno temu. Przekląłem też wszystko i wszystkich, nic mi nie zostało. Chodzę w kółko, walcząc ze swoim własnym ciałem. Powinienem chyba wzruszyć ramionami, przecież to oznacza, że będzie koniec. Zły, bo zły ale mimo wszystko. Ale nie chcę umierać. Jestem gotów zabić, by nie umrzeć.

— Właśnie. — Zatrzymuję się i spoglądam na kobietę. Siedzi skulona w kącie i nie odrywa wzroku od mojego cienia, mimo że ten na powrót wygląda normalnie. — Czy można zabić cień?

— Zabić nie, ale można go oślepić, by nie znalazł drogi do ciebie, ani do nikogo innego, przynajmniej dopóki ktoś znów go świadomie nie wezwie.

Zdejmuje amulet z szyi, podchodzi i zamyka mi go w dłoni.

— Lustro w twoim pokoju jest ekranem do łapania demonów. Wystarczy, że je skleisz i wypowiesz formułę „sarahija saneteri, aidos eihi atteri”, a Fatum zostanie wessany z powrotem. Zapisz sobie zaklęcie, nie możesz się pomylić.

Znajduję kawałek kartki i ołówek.

— Kiedy Fatum trafi do lustra, musisz zamalować je na czarno, a następnie zakopać w poświęconej ziemi. Czy lustro jest kompletne?

No przecież. Nie jest. Kurwa, nie jest!

— Brakuje kawałka. Drobny odprysk. Może da się bez niego?

— Dałoby się, gdybyś ty sam nie zauważał jego braku. Raz stłuczonego lustra nie da się w pełni odtworzyć. Ale jest już za późno. Sam przed sobą przyznałeś, że brakuje elementu, więc teraz nic nie zdziałasz, dopóki go nie znajdziesz. Przykro mi, chłopcze.

Cholera, przetrzepałem piwnicę dziesiątki razy. Nie mam wyjścia, muszę próbować do skutku. W końcu mam jeszcze ponad trzy lata…

— Czas już na panią, pani Marzeno. Więcej mi pani nie pomoże.

Korpolewska spojrzała na lustro skąpane w półmroku.

— Niech Bóg ma cię w opiece, chłopcze. Kimkolwiek jest.

Wychodzimy na podwórze i idziemy w stronę przystanku autobusowego. Ku swemu zdziwieniu stwierdzam, że nikt jeszcze nie ukradł moich materiałów do załatania okna.

— Pani Marzeno, uprzedzam, że na pani tropie jest policja. Musiałem panią znaleźć, proszę mi wybaczyć. Obiecuję wycofać doniesienie.

— Haha! Nic się nie stało. Po tym wszystkim zaszyłam się w takim miejscu, że nawet sam diabeł mnie nie znajdzie. Ale będę wdzięczna, miło byłoby wyjść za drzwi, nie oglądając się za siebie.

Rozmawiamy niezobowiązująco, żartując jak dwoje towarzyszy niedoli. Wiatr dalej wieje, błoto dalej błoci, ołowiane niebo jest tak samo ciężkie, a mimo to wszystko wygląda dla mnie zupełnie inaczej.

Dochodzimy do przystanku, ławka już zajęta, kilka osób stoi. Korpolewska sprawdza rozkład jazdy. Nikt nie kwapi się ustąpić jej miejsca. Polska. Wychodzimy więc spod wiaty, myślami jestem już gdzie indziej. Pożegnam się, załatam okno, a potem pójdę po raz kolejny do piwnicy i będę szukał do skutku, nawet z cholernym mikroskopem, jeżeli będzie trzeba.

— Szaleniec!

— Uwaga!

Odwracam się w ostatniej chwili. Samochód w poślizgu, przez ułamek sekundy widzę panikę w oczach kierowcy. Instynkt! Odpycham Korpolewską, facet wali prosto we mnie. Uderzenie „odcina mnie od prądu”, odbijam się od czegoś, ale nic nie czuję, lecę w powietrzu jak ścierka. Ciemność.

***

— Żyje! Niemożliwe! Ludzieee!

Otwieram oczy, jakiś facet w średnim wieku klepie mnie po twarzy.

— Nie wstawaj, leż!

Boli jak cholera, ale nie czuję żadnych złamań. Odsuwam gościa, blokuje mi widok. Który to już raz? — zastanawiam się. Typ wybałusza oczy, patrząc, jak wstaję. Właściwie to wszyscy patrzą na mnie jak na nieśmiertelnego. Kołyszę się, próbując złapać pion, patrzę pod nogi, jakbym chciał upewnić się, że ziemia tkwi na swoim miejscu. Okazuje się, że jestem boso. Siła uderzenia wyrwała mnie z butów. Jakiś dzieciak przynosi mi moje adidasy, z wrażenia nie może zamknąć buzi. Odbieram je, ale nie zakładam. Nie teraz. Korpolewska.

Kulejąc, podchodzę do przystanku. Samochód i wiata stały się jednym ciałem, a kształtów ludzi, którzy siedzieli w środku, nie jestem w stanie nawet rozróżnić. Miazga. Gapie w szoku, ze łzami w oczach zakrywają usta, ktoś zdaje bełkotliwą relację przez telefon. Obok przystanku stoi betonowy kosz na śmieci, od jednego z kantów do samego chodnika spływa brunatna struga. Kałużę krwi i głowę Korpolewskiej ktoś przykrył kurtką. Tłuste ciało w ubłoconym bordowym płaszczu wygląda jak porzucona kanapa. Jak worek czerwonej cebuli. Śmierć to nie dramat, tylko groteska. Napatrzyłem się przez ostatnie lata. Nie uratowałem jej, mogą mnie nawet oskarżyć o nieumyślne spowodowanie śmierci. Znowu wszystko na próżno.

— Przykro mi. — Ktoś klepie mnie po ramieniu.

Nie reaguję. Zimno mi w stopy, myślę. W takiej chwili.

Facet podpiera mnie, siadam obolały na chodniku, by założyć buty. Moją uwagę przykuwa małe rozcięcie na podeszwie. Krew odpływa mi z twarzy. Tu jest! Przez te wszystkie lata! Brakujący kawałek lustra wżął się tak głęboko w gumę, że był praktycznie niewidoczny. Nie wierzę własnym oczom.

Zrywam się na nogi i idę w stronę domu tak szybko, jak pozwalają mi pobijane, bose nogi.

— Stój! Gdzie idziesz! Policja jedzie, musisz złożyć zeznania! — ktoś krzyczy za mną, po chwili czuję dłoń na ramieniu.

— Aaaaaaarrrr!!! — Odwracam się ze zwierzęcym rykiem i daję mu w pysk. Facet pada na ziemię, po chwili zrywa się jak ranione zwierzę, ale gdy widzi moją twarz, odchodzi mu ochota do walki. Stoję boso, powykręcany bólem, przyciskając własne buty do klatki piersiowej. Wszyscy patrzą na mnie jak na szaleńca.

— Zostawcie mnie w spokoju — mówię i odwracam się. Nic mnie już nie obchodzi. Zostawiam za sobą tylko histeryczny śmiech.

Idę. Biegnę. Biegnę, śmiejąc się i płacząc. Nagle pod moimi nogami zapada się płyta chodnikowa, w ostatniej chwili udaje mi się nie skręcić kostki.

— Haha! Tylko na tyle cię stać? — Pluję za siebie i idę dalej. Po chwili, niczym łopoczący czarny płaszcz, z drzewa sfruwa stado gawronów. Biją mnie skrzydłami, próbują dziobać, kraczą. Nie zatrzymuję się. Przyciskam kurczowo buty do piersi, z zamkniętymi oczami machając na oślep drugą ręką. Trafiam, czuję pióra pod palcami. Zaciskam dłoń, ptak szamocze się, próbując się uwolnić. Instynkt. Chwytam ofiarę w zęby, zaciskam, szarpię. Łeb zostaje mi w ustach, ciskające się truchło wyrzucam na trawnik, wypluwam głowę. Ptaki rozlatują się na wszystkie strony. Ludzie w oknach patrzą na mnie z przerażeniem, niektórzy czynią znak krzyża, ktoś dzwoni po policję. Zgarniam leżącą nieopodal tekturę i taśmę. Przydadzą się.

Wpadam do mieszkania. Zabieram nóż z kuchni i idę do pokoju. Siadam po turecku przed lustrem i wydłubuję kawałek szkła z podeszwy buta. Dostrzegam, że cień zaczyna rozchodzić się na wszystkie strony: wypełnia całą podłogę i wspina się po ścianach. Czuję się jakby ktoś uwięził mnie w zbiorniku, odkręcił wodę i poszedł sobie, zostawiając mnie na pastwę losu. Cień sięga coraz wyżej, w końcu rozlewa się po suficie. Strzela żarówka, zapada ciemność gęsta jak ropa naftowa. Jestem wewnątrz cienia, zamknięty w środku. Cisza jest absolutna.

Macam po podłodze, znajduję tubkę kleju, którym skleiłem wcześniej resztę lustra. W zębach trzymam szkło, lewą dłonią znajduję szczelinę w tafli. Wpuszczam kroplę kleju. Wyjmuję szkło z ust.

— Jak to jest bać się? — pytam. Wkładam brakujący kawałek na miejsce.

Cisza. Nic się nie dzieje. Zaklęcie! Szukam kartki w kieszeni. Stop. Nie odczytam jej przecież w takim mroku. Sprytny Fatum, bardzo sprytny. Niestety chyba nie wie, że człowiek na krawędzi śmierci ma bardzo dobrą pamięć do szczegółów. Chwytam amulet wiszący na szyi.

— Sarahija saneteri, aidos eihi atteri!

Wrzask na górnej granicy słyszalności rozsadza mi uszy. Zwijam się po podłodze. Uchylam powieki i z przerażeniem patrzę, jak cień kurczy się, uwalnia sufit i schodzi coraz niżej. Do pokoju wpada coraz więcej światła zza okna. Widzę już wyraźnie dziesiątki cieni w kształcie rąk wyłaniających się z mroku, próbują wczepić się w ściany — na próżno. Czarne dłonie schodzą coraz niżej i niżej, i niżej...

W końcu obłapiają mnie niczym ostatni bastion. Wyglądają, jakby chciały zacisnąć się na moim ubraniu, chwycić za nadgarstki, wspinają się po mnie, widzę, że chcą wedrzeć mi się do gardła. Pisk nie ustaje, przypomina jęk lisa obdzieranego żywcem ze skóry. Jestem sztywny z przerażenia, nie oddycham, oczy wysychają w wytrzeszczu.

Pisk zamienia się w końcu w ryk. Lustro wsysa Fatum jak czarna dziura i kilka sekund później jest po wszystkim.

Moje usta syczą płytko, jakbym wciąż bał się odetchnąć pełną piersią. Dociera do mnie cisza. Zrywam się, odpycham nogami i kulę w kącie. Patrzę na lustro na środku pokoju. Nic się nie dzieje. Dopiero teraz czuję wilgoć na swojej nogawce.

Dopiero po kilku minutach zbieram się na odwagę, by powstać z podłogi i spojrzeć w taflę.

Widzę wielką czarną chmurę, która zachowuje się jakby porywisty wiatr rozrywał ją i łączył na nowo. Potężna siła.

Odskakuję jak oparzony. To jeszcze nie koniec. Biegnę do piwnicy, zgarniam pędzel i puszkę czarnej farby. Zamalowuję dokładnie całe lustro. Nie czekając, aż wyschnie, obkładam je z obu stron tekturą i obwiązuję taśmą klejącą. Nie ma co ryzykować.

***

Wychodzę z bloku, trzymając w obu rękach opieczętowane zwierciadło. Od sąsiada pożyczyłem szpadel, dla wygody przykleiłem sztych do tektury od tylnej strony. Pakunek jest ciężki i strasznie nieporęczny, co chwilę muszę zmieniać uchwyt.

Mijam przystanek autobusowy. Jestem kilkanaście metrów dalej, skryty nieco za drzewami, nie widać mnie. Przyjechały już dwie karetki i dwa wozy policyjne. Policja odgradza teren, robi zdjęcia, przesłuchuje ludzi, a ratownicy zachodzą w głowę, jak się dobrać do mielonego mięsa zakleszczonego w powykręcanej puszce. Powinienem podejść, czy nie? — myślę. Wtem przypomina mi się śmierć wyglądająca z oczu kierowcy tamtego samochodu. Podobno piorun nigdy nie uderza dwa razy w to samo miejsce. Mogę osobiście poświadczyć, że to bzdura. Obchodzę scenę szerokim łukiem, na wszelki wypadek grodząc się lustrem od przypadkowych spojrzeń.

Skrzyżowanie jest dwuetapowe, szeroka ulica z pasem zieleni. Ruch od mojej strony zablokowany, przechodzę więc szybko na wysepkę. Wokół hałas, trąbienie. W oddali dostrzegam autobus, linia przejeżdżająca obok cmentarza. Przyspieszam. Lustro ciąży coraz bardziej, zaraz wymknie mi się z rąk! Wypada! Amortyzuję jego upadek stopą, chwytam w porę rękami. Uf. Autobus wjeżdża na przystanek. Kurwa! Przekładam uchwyt i biegnę. Hałas, trąbienie. Wbiegam na pasy. Hałas coraz większy. Krzyk jakiejś kobiety:

— Jezus Maria!

Wyglądam zza lustra. To nie było trąbienie, tylko syrena. Wóz straży pożarnej na pełnej prędkości jedzie prosto na mnie.

***

Budzę się. Świetlówka razi mnie w oczy. Pole widzenia od góry i od dołu ograniczają bandaże, a kołnierz ortopedyczny krępuje ruchy głową. Jestem cały w gipsie, wszystkie kończyny wyciągnięte na szynach. Przypominam sobie „Jezus Maria” i to, co było potem. To nie mógł być Fatum, przecież był szczelnie zamknięty w lustrze! Pozostaje jedyne wytłumaczenie: to był zwyczajny, naturalny ludzki pech i tym razem nie było cienia, który ocaliłby mnie od obrażeń. Co za ironia! Ogarnia mnie śmiech, nagle czuję palący ból w klatce piersiowej i zanoszę się długim kaszlem, który tylko pogarsza sprawę.

— Proszę, proszę, nasz pacjent się w końcu obudził. — Młody lekarz i pielęgniarka wchodzą do sali. — To była najdłuższa drzemka w pana życiu, dwanaście godzin operacji, dziesięć dni pod respiratorem, drugie tyle już o własnych siłach. Jeszcze z pół roku i znów będzie pan grał w piłkę, cierpliwości.

Pielęgniarka sprawdza wszystkie rurki, zmienia kroplówkę.

— Lustro. Miałem przy sobie lustro. Co się z nim stało? — bełkoczę, ledwie mogąc otworzyć usta.

— Bez obaw. Policjanci z pewnością wyzbierali co do kawałka wszystko, co znaleźli na ulicy. W końcu to materiał dowodowy — odpowiada doktor. — Wkrótce ktoś z policji do pana przyjdzie, będzie pan musiał odpowiedzieć na wiele pytań nie tylko w sprawie swojego wypadku, ale i wcześniejszego, który miał miejsce po drugiej stronie ulicy. Ktoś rozpoznał pana jako świadka.

Czuję, jak rośnie mi ciśnienie. Boże. Cień jest znów wolny. Niech tylko stąd wyjdę, po raz kolejny skleję lustro i…

— Jeszcze co do lustra, to myślę, że będzie pan winien ekstra podziękowania naszemu ordynatorowi. Nie tylko poskładał wszystkie kości do kupy, ale wyjął kawałki szkła z pana ciała. Lustro poszatkowało pana jak kebab, to cud, że pan przeżył. Ordynator zachował dla pana wszystkie odłamki na pamiątkę. Niech je sobie pan oprawi w ramkę i postawi w gablocie, żeby pamiętać, jak kruche jest życie i jak należy o nie dbać.

Zaciskam oczy, by nie było widać w nich strachu. A potem potężnej ulgi i łez.

— Pewnie, doktorze. Nie ma pan pojęcia, jak bardzo jestem wdzięczny.

— Jeden z kawałków, odprysk wielkości drzazgi, niemal przebił panu serce. Utkwił w worku osierdziowym. Na szczęście organizm otorbił go na tyle, że jest już nieszkodliwy. Miał pan niesamowite szczęście, wie pan? Lekarz stwierdził, że nie da się go usunąć, ryzyko uszkodzenia mięśnia sercowego jest zbyt duże. Będzie więc pan miał pamiątkę do końca życia — uśmiecha się lekarz. — Siostro, proszę zasłonić żaluzje. Niech pan odpoczywa, zobaczymy się jutro.

Zamykają drzwi. Ich trzask to dla mnie odgłos walącego się świata. Patrzę w sufit gotowy krzyczeć „zabijcie mnie”, ale wiem, że on mi już na to nie pozwoli. Wspina się po ścianie, rozciąga po suficie, aż równa się wzrokiem ze mną i patrzy prosto w dół. Tym razem jego oczy są wąskie i aż się skrzą, a szczelina w miejscu ust wykrzywia się upiornie ku górze. Cień powoli wyciąga ku mnie ręce i z satysfakcją prostuje palce. Pięć. Plus dwa.

Autorka o sobie:

Jeżdżąc rowerem po pięknych okolicach, uciekam od codzienności, od tego, co dzieje się na świecie, na co nie mam wpływu. Odprężam się, odpoczywam, nabieram sił. Lubię wtedy wymyślać sobie historyjki. Te, które mi się podobają, zapisuję. Gdy oferuję je czytelnikom, mam nadzieję, że i dla nich będą miłą, lekkostrawną rozrywką, nie pozostawiającą gorzkiego posmaku straconego czasu.

Magdalena Lewańska

Pacjenci śpią...

Ostatni pożegnał się profesor Szczucki. Podając rękę młodemu stażyście, przyjrzał mu się uważnie.

— Niepokoi pana ten pierwszy samodzielny nocny dyżur? Niepotrzebnie. Nie mamy na naszym oddziale poważnych przypadków. Pacjenci będą spali do rana, a jak którego zaswędzi noga pod gipsem, zadzwoni na siostrę. Najgorsze, co może pana spotkać, to nuda.

Filip Bukowski został sam. Zapadał zmrok. Ogromny budynek szpitalny cichł z chwili na chwilę, młody lekarz coraz rzadziej słyszał daleki pomruk windy czy kroki pielęgniarek. Nie zapalając lampy, podszedł do okna. Spojrzał z wysokości drugiego piętra na parking — za dnia był przepełniony, teraz stało na nim to tu, to tam zaledwie kilka samochodów. Z bocznego skrzydła, w którym znajdował się oddział ortopedyczny, widział dużą bryłę głównego budynku. Światło świeciło tylko w dyżurkach. Poza tym prawie wszystkie okna były ciemne, a pacjenci już spali.

Filip odwrócił się i spojrzał na pomieszczenie, w którym miał spędzić noc, po raz pierwszy bez towarzystwa doświadczonego kolegi, po raz pierwszy zdany wyłącznie na własne siły. Zapalił małą lampkę na biurku. W niewielkim kręgu jasnego światła leżał stetoskop. Za biurkiem stała prosta kozetka, na niej jasiek w wykrochmalonej poszewce i zielony koc, którego jedyną ozdobę stanowił czarny napis — nazwa szpitala. Nad drzwiami duży zegar powolnym tykaniem odliczał mijające sekundy. Filip otworzył drzwi. W korytarzu panował już półmrok — daleko, na jego przeciwległym końcu trójkąt jaśniejszej przestrzeni świadczył o obecności drugiej czuwającej na oddziale osoby — nocnej pielęgniarki.

Nieokreślony niepokój, spowodowany nową sytuacją, ustępował dość szybko. Miejsce po nim zaczęła wypełniać nuda. Filip położył się na kozetce, ale zaledwie zajął wygodną pozycję, zrozumiał, że nie uda mu się zasnąć.

Nuda. Zegar nieprzerwanie odmierzał sekundy. Dodawał powoli jedną do drugiej i dopiero gdy naliczył ich sześćdziesiąt, pozwalał wskazówce przeskoczyć na następną minutę. A każda godzina składała się z sześćdziesięciu minut. Nuda.

Mając serdecznie dość wpatrywania się w tarczę zegara, Filip wstał i wygrzebał z kieszeni garść drobnych. Wyszedł z pokoju i skierował się w stronę klatki schodowej, gdzie w rozszerzeniu korytarza stał automat z napojami. Wybrał duże cappuccino, wrzucił monety i nacisnął START. Automat wypluł papierowy kubek i bulgocąc, zaczął napełniać go kawą i mlekiem. Jednocześnie z brzękiem wyrzucił parę groszy reszty. Wygrzebując je z korytka, Filip drgnął nagle, gdyż kątem oka spostrzegł, że nie jest sam. Ktoś, kogo dotąd nie zauważył, stał obok automatu — całkiem blisko, na wyciągnięcie ręki. Dwie osoby. Para, ona i on.

— Zauważył nas — powiedziała cicho kobieta. W przeciwieństwie do mężczyzny, odzianego w szpitalną koszulę, miała na sobie zwyczajne ubranie.

— Na pewno nie — odparł jej towarzysz.

— Zauważyłem. — Filip uśmiechnął się i sięgnął po kubek z kawą. — Ale jeśli państwo wolą, udam, że nie, i pójdę sobie.

Młodzi ludzie, mniej więcej w wieku Filipa, nie odwzajemnili uśmiechu. Patrzyli na niego z powagą.

— To chyba lekarz. Porozmawiaj z nim — powiedziała kobieta do swojego towarzysza.

— Tak, jestem lekarzem. Ale pan chyba nie jest z mojego oddziału. Pamiętam z wieczornego obchodu, że każdy z moich pacjentów ma co najmniej jedną kończynę w gipsie. W czym mogę państwu pomóc?

I tym razem nie dostał odpowiedzi. Młodzi ludzie pochylili się tylko ku sobie i zaczęli szeptaną, lecz gwałtowną rozmowę. Rzucali przy tym na Filipa częste spojrzenia. Lekarz nie odchodził. Popijał gorące cappuccino i spokojnie czekał, jak rozwinie się sytuacja. Próbował odgadnąć, z którego oddziału wymknął się pacjent i jego „osoba odwiedzająca”. Żona, uznał, zobaczywszy na serdecznych palcach obojga podobne, bardzo szerokie obrączki. Nic w wyglądzie mężczyzny w szpitalnej koszuli nie wskazywało na jakąś chorobę. Nawet w mdłym świetle oddalonych nocnych lampek sprawiał on wrażenie zdrowego. Tylko ta koszula... Dostają ją pacjenci przyjęci do szpitala nagle, dla nich samych niespodziewanie. Tacy z zapaleniem wyrostka robaczkowego, z zawałem, z ulicznego wypadku. Filip nie potrafił postawić diagnozy. Chyba że...

— Co panu dolega? — spytał.

Mężczyzna zwrócił się najpierw do towarzyszki:

— Dobrze, spróbuję z nim porozmawiać. — Ścisnął ją za rękę. — Panie doktorze, rozumie pan, co mówię?

Filip nie pamiętał, czy szpital miał oddział psychiatryczny. Jeśli tak, to pacjent mógł się wymknąć stamtąd. To by tłumaczyło jego dziwne zachowanie — krycie się po kątach, szepty, trudność w nawiązaniu kontaktu.

— Rozumiem — powiedział łagodnie. — Mówi pan wprawdzie cicho, ale w tym samym języku co ja, prawda? — zażartował.

— Taak — zabrzmiało to jakby pacjent tylko z uprzejmości godził się z poglądem lekarza.

— Najważniejsze przecież, że się rozumiemy. W czym mogę pomóc? Widzę wyraźnie, że państwo mają jakiś kłopot. Proszę rozmawiać ze mną szczerze.

Żona uśmiechnęła się.

— Chodzi o to — zaczęła, ale w tym samym momencie otworzyły się drzwi dyżurki pielęgniarek. Nocna siostra niespiesznym krokiem ruszyła ku grupce przy automacie. Para młodych ludzi natychmiast cofnęła się w głębszy cień, kobieta znaczącym gestem przyłożyła palec do ust.

— Dobry wieczór, panie doktorze. — Pielęgniarka, starsza kobieta, przywitała się i odwróciła do automatu. Podobnie jak przedtem Filip, studiowała listę dostępnych napojów, naciskała guziki, wrzucała w szparę monety i podobnie jak on, nie zauważyła tych dwojga kryjących się w cieniu.

Automat zaczął bulgotać.

— Spokojna noc, panie doktorze, prawda? — zagaiła rozmowę.

— Nie mam nic przeciw spokojnej nocy.

— Niezwykła cisza jak na szpital.

— Niezwykła? Pacjenci śpią.

— No i powinni spać. Ale w tak dużym kompleksie cisza nigdy nie trwa długo. Zawsze gdzieś ktoś się obudzi, ktoś przejdzie, coś spadnie, stuknie, zabulgocze w rurach, przywiozą nowy przypadek. To jest taki szmer w tle. Ileż to już nocy tu spędziłam... Pan jest nowy, nie ma tego doświadczenia. Dla pana cisza to cisza. A cisze są różne. Taka jak dziś zdarza się rzadko, niezwykle rzadko. Tej ciszy nie zakłóci nic. Tak będzie do rana. Czy nie wydaje się panu, że poza naszym szpitalem nie ma nic, że jesteśmy zawieszeni w czasie i przestrzeni?

Filip poczuł się nieswojo. Jestem na ortopedii, nie na psychiatrii, powtarzał sobie.

Kubek już był napełniony kawą, lecz pielęgniarka jakby o nim zapomniała, mówiła dalej:

— W taką noc, wiem to z doświadczenia, nie zabrzęczy żaden dzwonek, nikt nie wezwie ani mnie, ani lekarza. Niech pan przyłoży ucho do drzwi którejś z sal, nie usłyszy pan nic, ani chrapania, ani jęku, ani szelestu świadczącego o tym, że jakiś pacjent przewraca się na drugi bok. Pacjenci śpią? Chciałby pan sprawdzić? Odważyłby się pan otworzyć drzwi... i zobaczyć... coś zobaczyć?

Zamilkła. Filip też nic nie mówił. Bo cóż mógłby powiedzieć? Teraz, po pytaniach pielęgniarki, wsłuchując się w tę ciszę, wyczuwał w niej coś nienaturalnego, jakąś... — niepokojącą nachalność? Roześmiać się, obrócić usłyszane słowa w żart, zbesztać łagodnie pielęgniarkę za ezoteryzm? Nie, tego by nie potrafił, bo wtedy, żeby uzasadnić wyższość trzeźwego myślenia, musiałby podejść do drzwi którejś z sal, otworzyć je, zajrzeć... I zobaczyć... Co zobaczyć?

— Co to za noc? – spytał bezradnie.

— Nie wiem, panie doktorze. I nie chcę wiedzieć. Zachciało mi się kawy, ale gdybym nie zobaczyła pana przy automacie, nie odważyłabym się wyjść na korytarz. Wrócę teraz do dyżurki i doczekam rana. Niech i pan wraca do siebie. Dobranoc.

Pielęgniarka sięgnęła po pełen kawy kubek i niosąc go ostrożnie, odeszła lekkim krokiem. Filip odprowadził ją wzrokiem, aż znikła w swoim azylu.

Para małżonków wysunęła się znów z cienia. Młody lekarz drgnął. Zupełnie zapomniał o ich obecności, a przecież stali tak blisko.

— To tylko my, panie doktorze, proszę się nie bać — powiedziała kobieta.

— Czego miałbym się bać? Tego, co mówiła pielęgniarka? Na nocnych zmianach, czy to w szpitalu, czy w fabryce, czy gdziekolwiek indziej, ludzie lubią opowiadać sobie dziwne historie i nawet lubią w nie wierzyć. A przyczyna? Samotność. Nocna bezczynność i nuda. Wracajmy do rzeczywistości. Czy nie jest panu zimno w tej koszuli?

— Ach nie, to nie ma znaczenia. Nie traćmy czasu. Niech Anna panu opowie o naszym zmartwieniu. Pan jest lekarzem w tym szpitalu. Pan będzie mógł nam pomóc.

— Chętnie spróbuję. Ale może powinien pan wrócić do łóżka, położyć się i przykryć, a my usiądziemy obok i pani Anna powie, co państwa gnębi.

— Ach, nie, nie warto. Zostańmy tutaj. Odeszliśmy daleko od naszego oddziału. Droga tam trwałaby dłużej niż cała opowieść.

— A więc słucham. Może kawy? — otworzył dłoń, w której wciąż trzymał niewykorzystane monety.

Młodzi ludzie grzecznie odmówili, więc Filip pozwolił sobie na drugi kubek.

— Najlepszą kawę piliśmy we Włoszech — zaczęła Anna. — Trzy miesiące temu wyruszyliśmy w podróż poślubną po Europie. Gdziekolwiek byliśmy, czuliśmy się jak w raju, nasza miłość opromieniała każde miejsce, każde zajęcie. Rozkoszą była każda wspólnie spędzana chwila i cieszyły nas myśli o latach, które jeszcze przeżyjemy razem. Nie spodziewaliśmy się, że może nas spotkać coś złego, nas, tak bardzo szczęśliwych. A jednak dopadło nas nieszczęście. Tak brutalnie i niespodziewanie, że nawet teraz nie potrafimy odtworzyć wszystkiego. Jedno jest pewne, to był wypadek samochodowy. W nocy. Jak do niego doszło — nie wiemy, nie pamiętamy. Doznaliśmy szoku, Jan został ranny. Był nieprzytomny, nie reagował na moje wołanie, instynktownie czułam, że potrzebujemy pomocy z zewnątrz. W oddali widziałam jakieś zabudowania — ruszyłam w ich stronę. Jak już powiedziałam, byłam w szoku, nie potrafię zrekonstruować wszystkich wydarzeń, ich kolejności. Pamiętam tylko, że bezskutecznie dobijałam się do jakichś drzwi, nikt mi nie otwierał, choć w oknach się świeciło, choć słyszałam głosy. No cóż, nie chcę potępiać tych ludzi. Któż chętnie otwiera drzwi, gdy w środku nocy ktoś wali w nie pięściami? Wróciłam do samochodu, ale wrak stał pusty, Jana już w nim nie było. Dokąd go zabrali, nie wiedziałam. Długo szukałam, aż wreszcie znalazłam go w tym szpitalu. I teraz... — oczy młodej kobiety napełniły się łzami, wargi zadrżały, nie mogła dalej mówić.

Jej mężowi też zwilgotniały oczy. Objął Annę, przytulił ją i przejął opowieść:

— Chcemy stąd odejść, chcemy znów być razem, dla siebie... Ale mi nie pozwalają. Anna nie odstępuje mnie na krok, jest przy mnie noc i dzień. To trwa już dwa miesiące i nic się nie zmienia. Tak dłużej być nie może. Pragniemy, bardzo pragniemy stąd odejść. Anna opowiada o pięknych miejscach, które widziała, gdy szukała mnie po wypadku. Całymi godzinami marzymy i szepczemy o szczęściu, które tam na nas czeka. Ale cóż? Nie wolno nam...

Filip słuchał zdumiony. Jak to możliwe, żeby szpital nie wypuszczał zdrowego pacjenta? Czyżby Fundusz tak dobrze płacił za jego pobyt? Ale nawet wtedy można wypisać się na własne żądanie.

Jan jakby usłyszał tę myśl.

— Ubezwłasnowolnili mnie. Zaraz po wypadku uznali, że nie mogę za siebie odpowiadać, a potem nikt już tego nie zmienił. Prośby Anny ignorują zupełnie. Tylko pan może nam pomóc. Proszę...

— Proszę... — szepnęła Anna.

— Dobrze — powiedział Filip. — Zajmę się tym. Jutro z samego rana. A teraz proszę już wracać do łóżka, przeziębi się pan.

Zanim powiedział dobranoc i opuścił nieszczęśliwą parę, zanotował w pamięci piętro i numer pokoju Jana. Wrócił do dyżurki, zadowolony, że rozmyślania nad przedziwnym problemem młodego małżeństwa odwrócą jego uwagę od niesamowitej ciszy, o której opowiadała pielęgniarka. Położył się na kozetce i już po chwili, nie doszedłszy do żadnych wniosków, zapadł w sen.

Rano, gdy tylko zmienił go kolega, Filip Bukowski, ubrany w kitel i ze stetoskopem na szyi, wyruszył na poszukiwanie Jana. Teraz, w pełnym świetle dnia i otoczony powszednimi dźwiękami, dziwił się, dlaczego nie zapytał w nocy ani o nazwisko pacjenta, ani o oddział, na którym ten leżał. Piąte piętro, sala piąta — przynajmniej tyle wiedział.

Filip przeszedł ze swojego skrzydła do głównego budynku, bo tylko ten miał więcej niż trzy kondygnacje. Wsiadł do windy jako ostatni, wkręcił się pomiędzy dwa wózki z pacjentami i podał numer piętra pielęgniarzowi stojącemu najbliżej przycisków. Ciekawiło go, na jaki oddział zostanie zawieziony.

Oddział Intensywnej Terapii — przeczytał, ledwie rozsunęły się drzwi windy. Kto i w jakim celu przetrzymuje tu zdrowego pacjenta? Jednocześnie, przyznał w duchu, ten oddział dobrze nadaje się do tego, aby odizolować kogoś od zewnętrznego świata, od pomocy.

Anna już na niego czekała. Skinęła głową z uśmiechem i natychmiast poprowadziła go w głąb oddziału. Szła szybko, wyprzedzając Filipa o kilka kroków. Wskazywała właśnie łóżko, gdy za nimi rozległy się prędkie kroki i wołanie:

— Panie doktorze, panie doktorze!

Filip przystanął, odwrócił się ku wołającej go pielęgniarce.

— Panie doktorze — zganiła go siostra oddziałowa — znam pana, ale tu każdy przed wejściem musi się u mnie zameldować. Taki jest przepis.

— Przepraszam — stropił się młody lekarz. — Ale jak już tu jestem, chciałbym zobaczyć tego pacjenta i dowiedzieć się, co mu dolega. — Dopiero teraz Filip odwrócił się do łóżka... i zamarł ze zdumienia.

Zobaczył wychudzonego, bladego mężczyznę z zamkniętymi, sino podkrążonymi oczami, przyłączonego do wszystkich możliwych aparatów; jeden z nich ze świstem pompował powietrze do płuc chorego. Lekkie przykrycie uwydatniało kontury leżącego pod nim ciała. Janowi — Filip nie wątpił, że odnalazł Jana — brakowało obu nóg...

— Co mu dolega? — usłyszał kpiący głos pielęgniarki. — Chyba to widać. To Jan van Aelst, Holender. Byli w podróży poślubnej po Europie i akurat u nas mieli wypadek. Żona zginęła na miejscu, on przeżył, ale sam pan widzi, w jakim stanie. Jest sparaliżowany, aparatura utrzymuje to ciało przy życiu. Nie wolno nam jej wyłączyć, dopóki nie umrze mózg, a mózg tego nieszczęśnika jest tak aktywny, jak w tej chwili pański, doktorze.

Anna van Aelst stała u wezgłowia łóżka i z bezbrzeżną rozpaczą, błagalnie wpatrywała się w Filipa, młodego lekarza stażystę.

Pejzaż ludzkiej duszy

Recenzuje Magdalena Makówka

„Dusza cesarza” jest opowieścią kameralną. Sięgając po tę minipowieść, obawiałam się, czy Sandersonowi udało się stworzyć przekonujące kreacje bohaterów i zainteresować światem przedstawionym, tak jak robił to, mając do dyspozycji kilkaset, a nawet kilka tysięcy stron. Po lekturze stwierdzam, że to najbardziej udane dzieło tegoż autora, jakie miałam okazję czytać do tej pory.

Brandon Sanderson bez wątpienia ma dar do kreowania światów. W każdej ze swych powieści tworzy nietypowe systemy magii, które znacznie się od siebie różnią. W „Duszy cesarza” osoby zwane Fałszerzami mogą za pomocą pieczęci zmieniać naturę rzeczy, a nawet ludzi. Opieczętowane przedmioty zmieniają wygląd, zaś osoby nabierają cech, które zostały zapisane w pieczęci. Umiejętność ta nie jest szanowana, a w przypadku wykorzystywania jej względem innych ludzi — nawet karana.

Główna bohaterka, Shai, to władająca umiejętnościami Fałszerzy młoda dziewczyna, która została schwytana podczas próby kradzieży cesarskiego berła. Teraz grozi jej kara śmierci. Chyba że pomoże sprawującym władzę w kraju arbitrom. Jej zadaniem będzie odtworzenie duszy cesarza, który odniósł poważne obrażenia w zamachu. Musi użyć całego swojego talentu, by zwrócić światu osobę, której nawet nie znała. Na wykonanie tego niesamowicie trudnego zadania będzie miała jedynie dziewięćdziesiąt dni. W razie niepowodzenia arbitrzy stracą władzę, a Shai życie.

Fabuła „Duszy cesarza” biegnie jednotorowo i koncentruje się na staraniach o odtworzenie osobowości rannego w zamachu władcy. W tle przewijają się wątki dotyczące przeszłości Shai, dziewczyny, która musi żyć z darem nieakceptowanym przez innych. Sanderson przedstawił także losy tytułowego cesarza, jego drogę do władzy, a także cechy charakteru i mentalność.

Główna bohaterka, z pozoru zwykła złodziejka, z czasem okazuje się wrażliwą artystką. Powody jej działania często są niezrozumiałe dla otoczenia, co dodaje jej niejednoznaczności i sprawia, że czytelnik zagłębia się w kolejne strony, chcąc poznać tajemnice Shai. Także sylwetki postaci drugoplanowych są przedstawione w intrygujący, wieloznaczny sposób. Weźmy na przykład arbitrów. Ich motywacja zdaje się prosta: chęć utrzymania władzy. Z czasem jednak dostrzegamy, iż każdym z piątki kieruje co innego. Nawet postać cesarza, którego poznajemy jedynie z kart jego pamiętnika, jest interesująca. Zwłaszcza gdy dowiadujemy się, jak postrzegali go inni. Podczas lektury nasuwa się pytanie, jak bardzo nasza prawdziwa natura różni się od tego, co widzą w nas osoby postronne.

„Dusza cesarza” to jednak przede wszystkim opowieść o sztuce. Przedstawiona w utworze magia jest bowiem związana z aktem tworzenia. Bohaterowie niejednokrotnie toczą dysputy na temat prawdziwej natury dzieła, jego roli w życiu ludzi, a także piękna. Ponadto padają pytania o rolę twórcy. W trakcie lektury tych fragmentów przypomniała mi się książka Franka Wynne'a „To ja byłem Vermeerem” oraz zawarte tam rozważania o znaczeniu malarza i efektach jego pracy, a także czym rzemieślnik różni się od twórcy.

Świat przedstawiony w utworze przypomina realia Chin, umieszczony jest w uniwersum znanym z powieści „Elantris”. Wschodnie inspiracje są widoczne głównie w opisach architektury, znacznie słabiej w mentalności bohaterów. Pomimo tego Sandersonowi częściowo udało się podkreślić zróżnicowanie narodowościowe cesarstwa, między innymi poprzez wspominanie o tym, że poszczególni bohaterowie pochodzą z różnych, podbitych przez panującą dynastię, ludów.

Trzeba jednak dodać do tej beczki miodu łyżkę dziegciu. Otóż w pewnym momencie arbitrzy, jak na osoby obeznane w polityce i od lat troszczące się o wszelkie sprawy kraju, zachowują się zupełnie nierozsądnie, nie umiejąc nawet zadbać o aspekty pozorowania cesarskiej niedyspozycji. Także Shai pod sam koniec fabuły zaczyna zachowywać się nieco irracjonalnie.

Przyznam, że do czasu przeczytania „Duszy cesarza” uważałam Sandersona za sprawnego rzemieślnika, jednak w jego utworach brakowało mi czegoś, czym mogłabym się zachwycić. Ów powód do zachwytu wreszcie odnalazłam właśnie w recenzowanej pozycji. Nie sposób nie podziwiać kunsztu autora, któremu udało się tyle zawrzeć na tak niewielu stronach. Być może Sanderson właśnie w krótkiej formie najszerzej rozwija skrzydła.

Tytuł: Dusza Cesarza

Autor: Brandon Sanderson

Tłumaczenie: Anna Studniarek

Wydawnictwo: Mag

Data wydania: 15 czerwca 2016

ISBN: 978-83-7480-725-8

Liczba stron: 128

Gatunek: fantasy

Głuchowski płakał, gdy czytał

Recenzuje Piotr Dudek

Istnieją książki-złodzieje, które okradają nas z czasu, zdrowego rozsądku i normalnego życia; sprawiają, że dochodzimy do wniosku, iż godzina snu między piątą a szóstą rano zupełnie wystarczy, by funkcjonować, a ogarnianie rzeczywistości wcale nie jest takie znowu ważne, jak się zazwyczaj wydaje. Jestem pewien, że wszyscy od czasu do czasu trafiamy na takie książki, albo — jeszcze lepiej — na autorów, którzy potrafią zahipnotyzować nas w ten właśnie sposób. „Prawo do życia” Denisa Szabałowa dla wielu ma szansę stać się takim właśnie „złodziejem”. Rosjanin tworzy bowiem cykl, który nie tylko jest najlepszą pozycją w całym — znanym mi — Uniwersum Metra 2033, ale też bardzo dobrą powieścią-orkiestrą w ogóle.

Daniła Dobrynin i jego przyjaciele z sierdobskiego Schronu wraz z ludźmi Bractwa wyruszają na daleką wyprawę w głąb Rosji, na poszukiwanie Kombinatu Rosrezerwy; miejsca, w którym mają nadzieję znaleźć — a raczej wydrzeć — lepsze życie dla siebie i swoich bliskich. Licząca setki kilometrów podróż przez zrujnowany wojną atomową kraj, jak należało się spodziewać, jest tyleż ciekawa, co i niebezpieczna. Prócz promieniowania, wynikających z niego anomalii oraz wszelkiej maści mutantów, stalkerzy będą musieli zmierzyć się z jeszcze jednym, dobrze znanym, ale przez to nie mniej groźnym wrogiem — ludźmi. A tych, jak się okazuje, przetrwało całkiem sporo.

Szabałow nadal utrzymuje konwencję znaną czytelnikowi z poprzedniej części: właściwą opowieść przeplata — mniej lub bardziej interesującymi — retrospekcjami. Tak więc znów mamy okazję lepiej poznać bohatera i dowiedzieć się więcej o jego życiu w schronie; nie brak tu bowiem zarówno młodzieńczych przygód Daniły i Saszki, jak i kolejnych etapów ich szkolenia na postapokaliptyczne maszyny do zabijania.

Kolejnym charakterystycznym elementem, który znamy już z pierwszej części, a który powtarza się i tutaj, są odautorskie przypisy dotyczące wszelkiego rodzaju zagadnień militarnych. Jest ich jednak zdecydowanie mniej niż w pierwszej części. Mniej tutaj też dygresji tematycznych wplecionych w dialogi i fabułę ogółem, co poniekąd cieszy, bo „Prawo do życia” już tak bardzo nie przytłacza szczegółowością, a co za tym idzie, bardziej przypomina beletrystykę, a mniej podręcznik kadeta; lekturze nie towarzyszy uporczywe wrażenie, że autor zwyczajnie próbuje popisywać się swoją wiedzą i umiejętnościami. Z drugiej jednak strony nie sposób zaprzeczyć, iż taka forma przekazywania informacji zwyczajnie się sprawdza, a ich bogactwo — szczególnie że tematyka jednak interesująca — cieszy i mocno ułatwia odbiór tekstu, w którym przecież aż roi się od wszelkiej maści pukawek.

Jeśli chodzi o zmiany, najmocniej rzuca się w oczy, że Szabałow jeszcze bardziej urozmaicił swoje dzieło, wprowadzając elementy grozy i powieści drogi — nadzwyczaj udatnie zresztą — a także fantastyki naukowej. Tyle że z tymi ostatnimi autor trochę przekombinował i w ostatecznym rozrachunku z wątku wyszedł mu po prostu zbędny przerywnik z rozczarowującym, słabym finałem. A szkoda, bo pomysł był naprawdę dobry i wiele obiecywał.

Całość to jednak nadal bardzo ciekawa, świetnie napisana książka, będąca mieszanką przygody, fantastyki, horroru, powieści drogi, poradnika survivalu i podręcznika wojskowego. A przy tym nie jest to też kolejna płytka, napisana w celach czysto rozrywkowych historyjka o dzielnych zabijakach, którzy są w stanie pokonać wszystko i wszystkich. Od wydarzeń i postaci — mimo fantastycznej otoczki — aż bije realizm, a autor za ich pomocą wyraźnie stara się coś czytelnikowi przekazać; w jakiś sposób go poruszyć, zmusić do refleksji. I udaje mu się to doskonale.

Dzieła dopełnia lekkie i niezwykle sprawne — zwłaszcza jak na półamatora — pióro, sprawiające, że powieść czyta się jednym tchem i z nieskrywaną przyjemnością. Nie przeszkadza nawet, że sporo tu przegadywania fabuły i (wciąż jednak) skupiania się na kwestiach technicznych, ponieważ nawet to nie nuży, a w zamian dostajemy wiarygodnych, dających się polubić bohaterów, bardzo plastyczne opisy, dynamiczne sceny walk — będące kolejnym popisem głębokiej wojskowej wiedzy autora — nienachalny, lecz przyjemny humor i ukrytą między wersami głębię; garść uniwersalnych prawd o tym, co w życiu naprawdę ważne.

Nie umiem uczciwie odpowiedzieć, czy „Prawo do życia” jest książką lepszą niż „Prawo do użycia siły”, ale za to bez wahania stwierdzam, że w żadnym wypadku nie jest książką gorszą. A przecież już pierwsza część udowodniła nam, że Denis Szabałow ma ogromną wiedzę, wspaniałą wyobraźnię oraz nielichy talent, z których potrafi zrobić fenomenalny użytek.

Tytuł: Prawo do życia

Autor: Denis Szabałow

Tłumaczenie: Paweł Podmiotko

Wydawnictwo: Insignis

Data wydania: 31 sierpnia 2016

ISBN: 9788365315625

Liczba stron: 480

Gatunek: postapo, fantastyka, przygoda

Klauny, manekiny, marionetki

Recenzuje Anna Szumacher

Popkultura nauczyła mnie kilku rzeczy. Oto niektóre z nich: nie wsiadaj do ostatniego wagonu metra, jeśli w podziemiach są sklepy z odzieżą prezentowaną na manekinach. Laleczki dla dzieci nie są najlepszym pomysłem na prezent, szczególnie jeśli są stare, a nie dajcie bogowie, porcelanowe i posiadające naturalne, ludzkie włosy. Marionetki z ich kłapiącymi ustami i kilometrami sznurków to mordercze sukinsyny. Debiutancka książka Anny Karnickiej tylko utrzymuje mnie w przekonaniu, że nie należy wychodzić poza klocki i samochodziki.

Z dużym zaciekawieniem obserwuję rynek młodej fantastyki: twórczość autorów urodzonych na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych, którzy stawiają pierwsze kroki w świecie literackim. Jeśli dobrze pójdzie, to pojedyncze jednostki z teraz debiutujących za dziesięć, dwadzieścia lat będą kolejnym pokoleniem znanych i cenionych polskich pisarzy. A oto i książka właśnie takiej osoby: młodej, nieznanej, debiutującej w małym, choć obiecującym wydawnictwie. Trudno powiedzieć, jak dalej potoczą się losy Anny Karnickiej, autorki książki „Paradoks Marionetki. Sprawa Klary B.”, ale warto obserwować jej karierę pisarską. Bo ma na wspomnianą karierę szanse.

„Sprawa Klary B.”, jak sugeruje tytuł, jest powieścią na poły kryminalną, osadzoną w gatunku urban fantasy. Przenosimy się do naszych sąsiadów, do Republiki Czeskiej i współczesnej Pragi. Głównym bohaterem jest dziewiętnastoletni Martin, którego marzeniem jest zostanie profesjonalnym lalkarzem. W związku z tym składa papiery na Praską Szkołę Lalkarzy, znaną w innych kręgach jako Kolegium Iluzji i Manipulacji.

I wszystko byłoby dobrze, gdyby kilka tygodni później nie zamordowano jego przyjaciółki, tytułowej Klary B. Okazuje się, że morderstwo jest bezpośrednio związane ze szkołą lalkarstwa, do której Martin postanowił pójść. W poszukiwaniu odpowiedzi na pytania, kto i dlaczego zabił Klarę, Martin trafia do świata, w którym zdecydowanie nie chciał się znaleźć. Zabójstwo Klary okazuje się bowiem tylko wierzchołkiem góry lodowej. Giną kolejni ludzie, w cieniach kryją się demony, a spiski i tajemnice piętrzą się przed Martinem z każdym dniem, który zbliża go do egzaminów do Kolegium Iluzji i Manipulacji. Tajemnice, które i jego mogą doprowadzić do śmierci, jeśli nie będzie wystarczająco sprytny i przebiegły, a przede wszystkim nie odkryje, kto jest jego przyjacielem, a kto wrogiem.

„Sprawa Klary B.” to pierwszy tom cyklu „Paradoksu Marionetki”. Wprowadza czytelnika w życie manipulatorów i świat położony na granicy niepokojących Obrzeży. Tak naprawdę widać, że główna akcja dopiero przed nami. Wskazuje na to również prolog, raczej zapowiadający coś, co dopiero nadejdzie, niż związany z fabułą akurat tego tomu. Sprawia wrażenie niepasującego do reszty książki i jest w sumie najsłabszą jego częścią. Jak na debiut, można spokojnie uznać, że jest to wyczyn literacko udany. Jeśli kolejny tom okaże się lepszy lub chociaż utrzyma poziom pierwszej książki, będzie to cykl wart śledzenia.

Tytuł: Paradoks marionetki. Sprawa Klary B

Autor: Anna Karnicka

Wydawnictwo: Genius Creations

Data wydania: 30 września 2016

ISBN: 9788379950669

Liczba stron: 268

Gatunek: urban fantasy, kryminał

Z „Boską Komedią” w roli głównej

Recenzuje Krzysztof Piasek

Z czym kojarzy się Wam zestaw haseł: XIX wiek, zbrodnia, powieść? Podejrzewam, że w odpowiedziach najczęściej pojawią się Kuba Rozpruwacz czy też Sherlock Holmes. Wyobraźnia podsuwa obrazy dżentelmenów w melonikach, ulic Londynu tonących w wieczornej mgle, biedoty i podejrzanych osobników przemykających zaułkami Whitechapel.

Niektórzy zapewne zapłoną słusznym gniewem i zakrzykną: a Edgar Allan Poe? Wszak to prekursor literatury kryminalnej! Urodzony w XIX wieku w Bostonie. Gdzież on? Fakt, ale powstawanie wzorców kultury popularnej rządzi się swoimi prawami, stąd takie, a nie inne asocjacje. Jednak odkąd przeczytałem „Klub Dantego” autorstwa Matthew Pearla, stolica Massachusetts dołączyła do skojarzeń literackich związanych ze zbrodniami sprzed niemal dwóch stuleci. Mimo to książka kryminałem nie jest. Czym więc jest, poza świetną powieścią? Na to pytanie postaram się odpowiedzieć, ale zacznijmy od początku…

Każda powieść, co oczywiste, ma swojego autora. Ale nie zawsze postać twórcy jest tak istotna dla odbioru dzieła, jak w przypadku „Klubu Dantego”. Matthew Pearl, absolwent filologii na Harvardzie i prawa na Yale, jest prawdziwym miłośnikiem literatury w ogóle, a amerykańskiej w szczególności. Nie tylko miłośnikiem, ale i znawcą. Korzenie jego debiutu książkowego, którym jest „Klub Dantego”, sięgają okresu harvardzkich studiów. To wówczas Pearl, jak sam mówi, przypadkowo natknął się na zapomnianą historię pierwszego amerykańskiego tłumaczenia „Boskiej Komedii”. Notabene stała się ona tematem pracy uniwersyteckiej młodego amerykanisty, za którą otrzymał prestiżową Nagrodę Dantego. Piszę o tym wszystkim nie bez powodu. Na kartach powieści rozgrywającej się w 1865 roku w Bostonie towarzyszymy całej plejadzie postaci historycznych i to nie byle jakich. Przewijają się tam: Henry Wadsworth Longfellow, James Russel Lowell, Oliver Wendell Holmes, wymieniać można znacznie dłużej. To wszystko giganci dziewiętnastowiecznej amerykańskiej literatury. Właśnie oni stworzyli Klub Dantego, autentyczne, nieformalne stowarzyszenie, którego celem było opracowanie pierwszego amerykańskiego przekładu „Boskiej Komedii” pióra Dantego Alighieri. Tylko szeroka wiedza Matthew Pearla pozwoliła wiernie odmalować bohaterów oraz realia, w jakich żyli i tworzyli.

Osią fabularną — najchętniej powiedziałbym: kręgosłupem — powieści jest właśnie czternastowieczny poemat słynnego florentczyka. Gdzie kryminał, zapytacie? Spokojnie, jest i zbrodnia, nawet niejedna. A co ma wspólnego ze średniowiecznym dziełem i dżentelmenami z Cambridge? To już będziecie musieli sprawdzić sami. Ja mogę jedynie powtórzyć za profesorem Longfellowem: „Dantejskie Piekło jest częścią naszego świata w takim samym stopniu, w jakim stanowi ono część świata podziemnego, i nie powinno się go unikać, lecz raczej konfrontować się z nim. W naszym życiu bardzo często sondujemy jego głębię”.

Na początku napisałem, że „Klub Dantego” kryminałem nie jest. To czym jest? Książką historyczną? Nie całkiem. Rodzajem dokumentu? Też nie. Czym więc, u licha?! Wydaje mi się, że wszystkim po trochu. Wątki historyczne splatają się z fikcyjnymi. Obok postaci, o których amerykaniści piszą rozprawy, pojawiają się wymyślone kreacje. Wiele z nich jest niezwykle intrygujących, jak na przykład posterunkowy Nicholas Rey, pierwszy czarnoskóry funkcjonariusz w szeregach stróżów prawa w Bostonie, a być może nawet w całej Nowej Anglii. Przynajmniej tak twierdzi, na kartach powieści, Savage, zastępca naczelnika policji. A wszystko to rozgrywa się w stolicy Massachusetts tuż po wojnie secesyjnej, która odcisnęła swoje piętno na ludziach i wydarzeniach.

„Klub Dantego” w USA miał premierę w 2003 roku, dwa lata później ukazał się w Polsce nakładem Wydawnictwa Literackiego. Nie jest to więc nowość na półkach księgarskich. Dzięki temu, rozpoczynając pisanie tej recenzji, mogłem rzucić okiem na opinie czytelników. Przekonałem się, że równie dużo jest głosów zachwytu, jak i wyrazów ogromnego zawodu. Co ciekawe, wspólnym mianownikiem negatywnych recenzji są niespełnione oczekiwania. Wszak miała być wartka akcja i wspaniali bohaterowie, niczym Tommy Lee Jones w „Ściganym”. W zamian jest opasłe tomisko opowiadające o kilku facetach tłumaczących stary poemat. Co prawda, co jakiś czas trup się ściele, ale cały wątek kryminalny można by — jak twierdzą krytycy — zamknąć w dwakroć, jeśli nie trzykroć krótszej opowieści. W rezultacie pojawiają się opinie, że książka jest przegadana, nudna, nieciekawa. Myślę, że częściowo za tę sytuację winę ponosi sam wydawca. Umieszczenie na pierwszej stronie okładki krótkiej rekomendacji Dana Browna, a na czwartej informacji powtórzonej za „The Boston Globe”, że „Klub Dantego” jest kryminałem, zbudowało u wielu czytelników oczekiwania, które nie zostały zaspokojone podczas lektury. Tak więc, jeśli oczekujecie dynamicznego kryminału lub powieści w stylu „Kodu Leonarda da Vinci”, to nie sięgajcie po debiut Matthew Pearla. Natomiast jeżeli jesteście gotowi na spotkanie z historią literatury, na opowieść o innym świecie i nierzadko mało nam znanych ludziach, snutą przez niewątpliwego erudytę, jeżeli zagadkowe zbrodnie potraktujecie jako jeden z wątków i jesteście gotowi na to, aby Dante był waszym przewodnikiem, to wówczas obiecuję, że spotkanie z „Klubem Dantego” przyniesie Wam wiele satysfakcji i przyjemności z lektury. Nie na darmo powieść została przetłumaczona na ponad trzydzieści języków, ukazała się w blisko czterdziestu krajach, a w wielu została okrzyknięta bestsellerem.

A na zakończenie mam znów pytanie. Wiedzieliście, że Arthur Conan Doyle nadał imię sławnemu Sherlockowi na cześć Oliviera Wendella Holmesa, który był nie tylko poetą i powieściopisarzem, ale również znanym lekarzem i profesorem anatomii oraz fizjologii? No i oczywiście członkiem Klubu Dantego.

Tytuł: KLUB DANTEGO

Autor: Matthew Pearl

Tłumacz: Andrzej Wojtasik

Wydawnictwo: Wydawnictwo Literackie

Data wydania: 8 kwietnia 2005

ISBN: 8308037313

Liczba stron: 512

Gatunek: kryminał, obyczaj

„Czarownicy żyć nie pozwolisz”

— procesy o czary w dawnej Rzeczypospolitej

Magdalena Makówka

Możesz być żoną i matką z ustabilizowanym życiem albo swarliwą wdową, której nie znoszą wszyscy sąsiedzi. Możesz być śliczną panną, obiektem westchnień wszystkich we wsi, lub starą panną żyjącą na uboczu. Szlachcianką albo chłopką. Nieważne, kim jesteś i gdzie się urodziłaś. W każdej chwili możesz zostać oskarżona o to, że jesteś czarownicą.

Cofnijmy się w czasie. Jesteśmy na terenach dawnej Rzeczypospolitej. Władzę starają się sprawować kolejni królowie elekcyjni, bliżej lub dalej toczą się wojny. Nas to jednak nie dotyka. Mamy swoje życie. Zajmujemy się uprawą roli, haftujemy, doglądamy bawiącej się w pobliżu dziatwy. Jednak w nasze ustabilizowane życie może wkroczyć chaos. Wystarczy zwykła zawiść, nierozsądne słowo, by rozpętać nagonkę, po której rozpocznie się polowanie.

W świecie, gdzie mechanizmy działania rzeczywistości nie są w pełni zbadane, każde nietypowe zjawisko wywołuje zaniepokojenie łatwo mogące przeistoczyć się w panikę. Zdarzało się, że stara, uciążliwa sąsiadka powiedziała złe słowo osobie, której później zdechła krowa. To wystarczyło, by w społeczności zalęgły się podejrzenia, że staruszka jest czarownicą. Szybko znajdowali się świadkowie mogący potwierdzić, że ta kobieta zadaje się z Diabłem. Nieszczęsna podejrzana, wzięta na tortury, nierzadko ze szczegółami opowiadała o spotkaniach z Szatanem. Często wspominała także o współuczestniczkach sabatów. Wówczas cała nagonka zaczynała zataczać coraz szersze kręgi. Jednak po kolei...

Oskarżenie, czyli pierwszy akt dramatu

Najpierw musiało paść oskarżenie. Zaraza, gradobicie, ulewne deszcze, które zniszczyły plony, wystarczały, aby lokalna społeczność zaczęła szukać winnego katastrofy. W wiekach XVI i XVII, okresie małej epoki lodowcowej, klimat często płatał figle i mógł doprowadzać do klęsk głodu. Trudno powiedzieć, dlaczego oskarżenie padało na tę, a nie inną niewiastę. Czasem była to osoba trzymająca się na uboczu, często zielarka lub akuszerka. Jednak nie zawsze. Ofiarami pomówień padały też i matki z ustabilizowanym życiem, i kilkunastoletnie panny. Zapewne często same oskarżone nie miały pojęcia, dlaczego niechęć skupiła się właśnie na nich.

Gdy padło oskarżenie, sprawa nabierała urzędowego charakteru. Należało oddać ją do właściwego sądu. I tu zaczynał się problem. Jeszcze na początku XV wieku procesy o czary toczyły się przed sądami konsystorskimi. Później tego rodzaju sprawami zaczęły zajmować się również sądy świeckie. Sytuację powinna była ustabilizować konstytucja sejmowa z 1543 roku, która sprawy dotyczące uprawiania czarów oddawała sądom duchownych. Instytucje świeckie jednakże nie przejmowały się tymi zarządzeniami. Dalej sądziły czarownice, powołując się przy tym na Biblię. Przez dwa wieki Kościół starał się ograniczać ingerencję świeckiej jurysdykcji w procesy o czary. Dopiero w XVIII wieku August II zakazał angażować się sądom wiejskim i miejskim w sądzenie czarownic. Powodem było to, że sędziowie ci mieli znacznie gorsze wykształcenie niż duchowni.

Oskarżona o czary chłopka najczęściej nie stawała przed sądem wiejskim. Jej sprawa toczyła się w wielu przypadkach przed sądem w pobliskim mieście. Wynikało to z przyczyn logistycznych. Wsie nie dysponowały katem, który w procesach o czary miał do odegrania dużą rolę...

Proces, czyli przyznanie królową dowodów

Kiedy zostajesz oskarżona o uprawianie czarów, masz do wyboru dwa rozwiązania: przyznać się od razu lub poddać badaniom, które zweryfikują prawdziwość tez głoszonych przez akuzatorów. Jedną z najpopularniejszych prób było pławienie. Oskarżonej wiązano lewą rękę z prawą nogą, zaś rękę prawą z nogą lewą, a następnie opuszczano do wody i obserwowano, czy „czarownica” będzie się topić, czy też zacznie się unosić na wodzie.

Jeżeli kobieta nie szła na dno, uznawano, iż jest winna władania magią. Zdarzali się ludzie, którzy jednak wątpili w sens całej procedury. Bywało zresztą, iż kat starał się przeprowadzić próbę tak, by przypadkiem nie wykazała ona niewinności oskarżonej. W 1692 roku, we wsi Młotkowo, próbowano „naukowo” udowodnić sens pławienia poprzez testowanie tej metody na dzieciach. Także Sąd Wyższy Prawa Niemieckiego z siedzibą w Krakowie, do którego czasem trafiały apelacje od wyroków skazujących czarownice, kwestionował wiarygodność tego typu metod przesądzania o winie oskarżonych.

Jeżeli próba wykazała, że oskarżona jest winna czarostwa, następowało jej przesłuchanie. Większość z nich utrzymywała, że jest niewinna, najczęściej nie wiedziały, dlaczego zarzucano im uprawianie czarów. Kiedy „czarownica” nie chciała przyznać się do niecnych występków po dobroci, oddawano ją w ręce mistrza małodobrego — czyli kata.

Czasami podejrzane starały się apelować od decyzji skazującej je na tortury. Robiły to najczęściej kobiety zamożne, mogące liczyć na pomoc adwokata. W wyższej instancji zasiadali sędziowie wykształceni; często okazywali się bardziej humanitarni. W wielu wypadkach unieważniali decyzję o posłaniu oskarżonej na tortury. Także posiadanie prawnika, który umiejętnie wykorzystywał najróżniejsze kruczki prawne, zwiększało prawdopodobieństwo, że zapadnie wyrok uniewinniający. Wówczas zdarzało się nawet, że niesłusznie potraktowane kobiety domagały się odszkodowania. Nierzadko zresztą udawało im się takowe otrzymać. Nie zawsze jednak nawet utalentowany adwokat był w stanie przeciwdziałać zastosowaniu mąk. W przypadku bogatej żony krawca z Bydgoszczy, Katarzyny Paprockiej, nie pomogła nawet apelacja do starosty bydgoskiego. Paprocka została wzięta na tortury, w wyniku których prawdopodobnie zmarła. Jednak jej sytuacja była szczególnie trudna, gdyż oskarżali ją najbardziej wpływowi mieszczanie, zaś jeden z oskarżycieli pełnił następnie funkcję... sędziego.

Od męża i dobrego pana życie czarownicy zależy...

Sytuacja oskarżonej zależała także od tego, w jaki sposób odnosił się do niej małżonek. Zdarzało się, że mąż wypierał się niewiasty uznanej za wiedźmę. Często twierdził, że sam padał jej ofiarą. Powodem takiego postępowania mógł być strach, że infamia żony spadnie także na niego. Niektórzy mężowie biciem starali się sprowadzić czarownice na cnotliwą drogę. Inni małżonkowie bronili swych żon do upadłego. Na Litwie w 1630 roku Fedia Wysocka była broniona przed sądem przez męża, który swym uporem doprowadził do apelacji, gdy zapadł niekorzystny wyrok.

W przypadku chłopek, będących poddanymi szlacheckimi, wiele zależało od tego, jakie nastawienie miał do czarów ich pan. Często nie chciał wydawać swych podwładnych, zwłaszcza, gdy oskarżał inny szlachcic. Uważał wówczas, że skazanie czarownicy doprowadzi do pomniejszenia majątku. Ba, zdarzało się, że krewki posesjonat używał swej wiedźmy, by zaszkodzić za pomocą magii nielubianemu sąsiadowi. Musiał się jednak liczyć z możliwością zajazdu, gdy inny szlachcic uznawał, że winien wymierzyć sprawiedliwość czarownicom. Tak było w roku 1674, gdy starościna konińska Zofia Żegocka starała się uwolnić dwie z poddanych męża, które zostały uwięzione przez jednego z dzierżawców dóbr starostwa konińskiego. Domniemane czarownice były torturowane, a przed spaleniem na stosie uchroniło je jedynie to, że żaden z pobliskich sądów nie chciał mieszać się w spór pomiędzy dwójką szlachciców.

Oczyszczająca moc ognia

Wróćmy teraz do niewiasty złapanej, za którą nikt się nie wstawił. Nie przeszła próby wody, nikt nie pomógł jej złożyć apelacji od decyzji o poddaniu jej torturom. Zostawała więc przekazana w ręce kata. Ten zaś za pomocą swych narzędzi miał za zadanie wydobyć przyznanie się do winy. Najczęściej kobiety nie wytrzymywały bólu i ze szczegółami opisywały stosowane przez siebie techniki czarów, a także sabaty, w których uczestniczyły. Niejednokrotnie obciążały inne osoby, dla których zaczynał się koszmar... Zdarzało się, że poddana torturom niewiasta umierała w wyniku doznanych obrażeń. Odnotowano również przypadki samobójstw ze strachu przed działaniami kata.

W przypadku przyznania się do winy, które uważano za decydujący dowód, wydanie wyroku skazującego było niemal pewne. Nie tak pewny okazywał się jednakże rodzaj kary. W trzeciej części przypadków, gdzie znany jest wyrok, zastosowano najsurowszą karę — spalenie na stosie. Zdarzało się jednak, że kara śmierci była wykonywana poprzez ścięcie mieczem, przewidywało to chociażby prawo toruńskie. Pojawiały się wyroki skazujące również na chłostę, wygnanie, pokutę kościelną, więzienie, a w przypadku skazanych mężczyzn (o czym szerzej w następnym numerze) także wykluczenie z cechu.

Oficjalnie okres procesów o czary zakończył się w Rzeczypospolitej 23 października 1776 roku, kiedy została wydana konstytucja sejmowa zakazująca skazywać podejrzanych o uprawianie czarów na śmierć. Od tej pory takie oskarżenia uznawano za pomówienia i nie były one poważnie traktowane przez sądy.

Wybrana bibliografia:

- M. Pilaszek, Procesy o czary w Polsce w wiekach XV-XVIII, Kraków 2008.

- M. Pilaszek, Litewskie procesy czarownic w XVI-XVIII wieku, „Odrodzenie i Reformacja w Polsce” 2002, R. XLVI.

- M. Pilaszek, Apelacje w polskich procesach czarownic (XVII-XVIII w.), „Odrodzenie i Reformacja w Polsce” 2005, R. XLIX.

- J. Wijaczka, Proces o czary we wsi Młotkowo w 1692 roku, „Odrodzenie i Reformacja w Polsce” 2004, R. XLVIII.

- M. Ostling, Konstytucja z 1543 r. i początki procesów o czary w Polsce, „Odrodzenie i Reformacja w Polsce” 2005, R. XLIX.

Szczypanie dusz.

W dziewiętnastowiecznym holenderskim szpitalu psychiatrycznym

Olga Niziołek

W 1862 roku, za sprawą pisarza Multatulego, język niderlandzki wzbogacił się o nowe słowo: zielenknijper — ten, który szczypie dusze. Ten wyraz do dziś funkcjonuje jako pogardliwe określenie dla psychiatry. Jednocześnie końcówka XIX wieku to początki profesjonalnej opieki psychiatrycznej. Czym lekarze narazili się Holendrom?

Przed rokiem 1800

Do początku XIX wieku w Holandii trudno było mówić o leczeniu psychiatrycznym — osoby wykazujące objawy tego, co dziś nazwalibyśmy chorobą psychiczną, zostawały pod opieką rodziny lub trafiały do szpitali, domów pracy, leprozoriów, przytułków dla starców czy domów dla obłąkanych (dolhuizen). Zadaniem tych instytucji nie było jednak leczenie, a raczej „przechowywanie” chorych — mało kto wychodził z nich przed śmiercią, a na porządku dziennym było przetrzymywanie pacjentów w celach lub unieruchamianie ich za pomocą klamer, pasów i łańcuchów. XIX wiek to początek nowoczesnego myślenia o chorobach psychicznych. Zaczęto wychodzić z założenia, że chorzy psychicznie wymagają opieki i leczenia, które pozwoli im wrócić do społeczeństwa. W 1818 roku król Holandii wydał pierwsze oficjalne rozporządzenie nakazujące stworzenie osobnych, wyspecjalizowanych szpitali psychiatrycznych.

„Ten powinien mieszkać w Geel”

Dolegliwości natury psychicznej nie dla każdego oznaczały przymusową przeprowadzkę do szpitala psychiatrycznego. Zamożni mieszczanie zasięgali najpierw fachowej porady lekarza — najczęściej jednak nie zwracali się do specjalisty, tylko lekarza domowego. Jego diagnozy nierzadko bywały błędne, a w przypadku melancholii czy apatii często zalecano unikanie zdenerwowania i przeprowadzkę z miasta na wieś lub wyjazd do uzdrowiska. Jeśli dolegliwości były na tyle poważne, że nie mogły ich wyleczyć alpejskie kurorty, to bogaty pacjent często decydował się na pobyt w zagranicznych, luksusowych — i wyjątkowo drogich — szpitalach prywatnych. Chorzy mogli również zamieszkać przy obcej rodzinie na wsi. Pewna belgijska miejscowość, Geel, od średniowiecza specjalizowała się w zapewnianiu im opieki — za niewielkim wynagrodzeniem mieszkańcy osady przyjmowali do siebie chorych. Tradycja ta powstała podobno ze względu na patronkę tego miejsca (jak również chorych na depresję), świętą Dympnę, irlandzką księżniczkę, która wedle przekazów uciekła do Antwerpii, aby nie brać ślubu z własnym ojcem. Król podążył za nią i zamordował córkę w lasach otaczających Geel, a w miejscu, gdzie stanął jej grobowiec, często dochodziło do uzdrowień osób chorych psychicznie. Tak rozpoczęła się tradycja, która trwa do dziś: w Geel mieszka około 250 pacjentów[1], a Flamandowie mówią „ten powinien mieszkać w Geel”, gdy chcą wyrazić swoją niepochlebną opinię o czyimś stanie umysłowym.

Osoby ubogie częściej trafiały do szpitali, choć na wsi pewna grupa chorych pozostawała przy rodzinie. Nierzadko zdarzało się, że zamykano ich na zawsze, stosując sznury i kajdany, aby bronić się przed niekontrolowanymi zachowaniami, nierzadko odbieranymi jako agresywne. W takich przypadkach opieka nad niebezpiecznym krewnym ograniczała się do zapewniania pożywienia. Część chorych uciekała z domu i włóczyła się po okolicy, żyjąc z tego, co udało im się wyżebrać lub ukraść.

Droga do szpitala

Aby trafić do szpitala, trzeba było przejść przez pewną procedurę. Uciekano się do niej jednak w ostateczności, ponieważ wielu Holendrów wierzyło, że w szpitalach psychiatrycznych panują straszne warunki. Krążyły także legendy o tym, że gdyby zdrowa osoba trafiła do takiego miejsca, utraciłaby zmysły. Jednak w przypadkach, kiedy nie dało się znaleźć innego rozwiązania, rodzina chorego lub jego opiekun występował o zaświadczenie o chorobie psychicznej, wystawiane przez sąd na podstawie opinii lekarza. Jeśli chory stanowił zagrożenie dla siebie lub otoczenia, burmistrz danej miejscowości mógł wydać nakaz przymusowego umieszczenia go w placówce. Po uzyskaniu skierowania i znalezieniu miejsca w szpitalu — co nie zawsze było proste ze względu na ogromne przepełnienie — zawożono pacjenta na miejsce. Często chory aż do ostatniej chwili nie wiedział, dokąd trafi: mówiono mu, że jedzie do sanatorium, żeby dać wypocząć nerwom.

Po przyjeździe do placówki strażnicy oddawali dokumenty pacjenta pracownikom szpitala. Tu kończyła się ich rola, a zaczynało zadanie pielęgniarek, które myły nowo przybyłych (często w odzieży pacjentów znajdowano robactwo), w razie potrzeby zdejmując im wcześniej kaftan bezpieczeństwa. Kolejnym etapem było badanie stanu fizycznego chorego, przy którym zwracano uwagę na wszelkie rany i choroby zakaźne. Przy okazji następowało przeszukanie — nie zapominano o wszelkich otworach ciała! — i konfiskata wszystkich niebezpiecznych przedmiotów, które mógł posiadać chory: odłamków szkła, noży czy brzytew. Cenne przedmioty osobiste trafiały po zapisaniu do depozytu. Dobiegała końca faza pierwsza, mogło się zacząć leczenie.

Dwa tygodnie w łóżku

Na początek chory trafiał na dział obserwacyjny, gdzie jego jedynym zajęciem było leżenie w łóżku. Celem takiego działania było uświadomienie leczonemu powagi jego stanu oraz uspokojenie nerwów. Obserwowana osoba nie miała prawa przyjmować gości ani prowadzić korespondencji. Na to ostatnie zgadzano się w wyjątkowych przypadkach, ale nawet wtedy personel szpitalny uprzednio czytał i cenzurował treść listów.

Na sali przebywało jednocześnie od dwunastu do dwudziestu pacjentów, którzy nie byli w żaden sposób selekcjonowani ze względu na rodzaj dolegliwości czy stopień ich zaawansowania, a jedynie podzieleni ze względu na płeć. To znaczyło, że personel miał jednocześnie do czynienia z przygnębionymi pacjentami, którzy spędzali całe dnie w bezruchu, takimi, którzy cierpieli na omamy, takimi, którzy mogli być agresywni, i na przykład osobami z demencją. Nie wszyscy byli w stanie korzystać z zapewnionych nocników czy kaczek, a całodniowe unieruchomienie powodowało u niektórych powstawanie odleżyn.

W czasie obserwacji pacjenta poddawano badaniom pozwalającym ustalić, czy dana osoba faktycznie cierpi na jakąś chorobę psychiczną, a jeśli tak, to na jaką. Badano przy tym stan psychiczny i fizyczny, psychiatra korzystał także z informacji dotyczących rodziny chorego. Wiele uwagi poświęcano wykrywaniu skłonności psychopatycznych, których objawami — zdaniem ówczesnych lekarzy — mogła być m.in. zmienność nastrojów, obgryzanie paznokci czy strach przed burzą. Psychiatrzy stosowali także badania frenologiczne: mierzyli czaszkę pacjenta, bo wierzono, że różne jej deformacje mogą wskazywać na dziedziczną podatność na zaburzenia psychiczne. Rozmiar czaszki ustalano za pomocą specjalnych narzędzi, używanych pierwotnie do zdejmowania miary na kapelusze.

Po dwóch tygodniach zapadała ostateczna decyzja, od której zależał dalszy los pacjenta. Zdecydowana mniejszość — osoby, u których niedożywienie objawiało się w sposób podobny do choroby psychicznej — była odsyłana do domu. U reszty rozpoczynało się leczenie.

Diagnoza i podział

Pod koniec XIX wieku wśród holenderskich lekarzy panowało przekonanie, że mimo różnorodności i niejednoznaczności objawów istnieją wyraźnie wyznaczone zaburzenia psychiczne, które charakteryzują się stałą genezą i przebiegiem. Taka powtarzalność sprawiała, że zadaniem psychiatry było postawienie diagnozy i leczenie według ustalonego wzorca. W 1905 roku klasyfikacja chorób psychicznych stosowana w holenderskich szpitalach zawierała zaledwie dwanaście pozycji. Były to: mania, melancholia, amencja (splątanie), insania epileptica (obłąkanie spowodowane epilepsją), insania hysterica (histeria), insania neurasthenica (neuroza), insania toxica (obłąkanie spowodowane nadużywaniem alkoholu), vecordia (paranoja), dementia paralytica (demencja z bezwładem), dementia senilis (demencja starcza), imbecilitas (imbecylizm), idiotia (idiotyzm)[2].

Dolegliwości danego pacjenta nie były brane pod uwagę przy przydzielaniu go do konkretnego oddziału — istniały tylko trzy możliwości: oddział dla pacjentów spokojnych, częściowo spokojnych i niespokojnych. Ten pierwszy był przeznaczony dla osób pracowitych i niewymagających pomocy przy czynnościach codziennych. Od lat 40. XIX wieku pacjenci wykonywali bowiem pracę na rzecz szpitala — panowało przekonanie, że przymusowa bezczynność prowadzi do znudzenia i otępienia. Zajęcie miało zaś odwracać uwagę chorych od ich wyobrażeń i kierować ich myśli ku innym tematom. Dlatego pacjenci pod nadzorem personelu uczyli się rzemiosła (to mogło im pomóc w powrocie do społeczeństwa), a najmniej pojętni wykonywali proste zadania, takie jak łuskanie fasoli czy obieranie ziemniaków. Warto zauważyć, że nie wszyscy byli w stanie lub chcieli pracować — bogatsi pacjenci uważali, że żadna praca — oprócz intelektualnej, a na taką w szpitalu nie było zapotrzebowania — nie licowałaby z ich godnością.

Życie w szpitalu psychiatrycznym cechowało się monotonią, a ustalony rytm dnia obowiązywał od poniedziałku do soboty przez cały rok. Lekarze chętnie pozwalali pacjentom na pewne rozrywki, aby w ten sposób zapobiegać ich znudzeniu, które prowadziło do niepokoju. Pacjenci z wyższych klas społecznych chętnie czytali powieści i książki religijne, a nawet literaturę naukową (zabronione były za to kryminały i opowieści o duchach). Chorzy oddawali się także rysowaniu i malarstwu, pielęgnowaniu ogrodów i konwersacjom. Pacjenci z niższych warstw społecznych dysponowali dwiema godzinami wolnego czasu po kolacji. Wielu spędzało ten czas, grając w różne gry — warcaby, tryktraka czy domino — pod nadzorem pielęgniarzy. W niedziele popularnością cieszyły się spacery po otaczającym szpital parku czy ogrodzie. Na każdym oddziale znajdowało się także pianino i inne instrumenty muzyczne.

Oddział dla pacjentów niespokojnych wyglądał zupełnie inaczej. Położony w pewnym oddaleniu od innych szpitalnych budynków i otoczony wysokim płotem, był miejscem, gdzie można było spotkać pacjentów owładniętych manią. Niektórzy, pobudzeni psychoruchowo, przez cały dzień chodzili bezustannie w kółko, inni niszczyli przedmioty lub darli na sobie ubrania. Od czasu do czasu można było natknąć się na pacjenta, który tarzał się po podłodze. Personel najmocniej pilnował jednak tych stanowiących zagrożenie dla siebie i innych — oddział dla pacjentów niespokojnych przyjmował osoby dokonujące samookaleczeń oraz takie, które podczas napadu szału były w stanie popełnić morderstwo. Podobnie jak na sali obserwacyjnej, także i tu personel często umieszczał chorych w łóżku, co spotykało się ze zdecydowanym oporem. Rozjuszeni pacjenci darli koce, zanieczyszczali pościel, a niektórym udawało się nawet przemycić ze sobą odłamek szkła i popełnić samobójstwo we własnym łóżku. Ówczesna medycyna nie znała rady na podobne zachowania, więc lekarze i pielęgniarki mogli tylko starać się zapobiegać najgorszemu. Przydawały się do tego różne akcesoria do unieruchamiania pacjentów, takie jak kaftan bezpieczeństwa czy skórzane rzemienie pozwalające przypiąć nadgarstki np. do oparcia fotela czy do łóżka. Wobec pacjentów zagrażających zdrowiu swojemu lub innych stosowano także zawijanie w suche bądź mokre prześcieradło, które następnie owijano kocem. Unieruchomioną „mumię” można było położyć do łóżka na kilkanaście minut, całą noc, a nawet dłużej.

Metody leczenia

Medykamenty nie odgrywały głównej roli w leczeniu. Pod koniec XIX wieku medycyna nie dysponowała jeszcze wieloma lekarstwami na choroby psychiczne. Brakowało jakiejkolwiek wiedzy na temat genezy wielu dolegliwości, a przepisywane środki miały służyć raczej opanowaniu objawów towarzyszących chorobie niż doprowadzeniu pacjenta do zdrowia. Najczęściej zalecano więc leki znieczulające — popularnością wśród psychiatrów cieszyło się opium, a także morfina. Hioscyjamina była środkiem podawanym niespokojnym pacjentom — jeden zastrzyk sprawiał, że chory natychmiast uspokajał się i wpadał w stan zamroczenia. Inną popularną substancją był brom, stosowany w czasie napadów epilepsji.

Na przełomie XIX i XX wieku od czasu do czasu zaczęto stosować terapie fizyczne, przeznaczone początkowo wyłącznie dla neurasteników. Pacjentów poddawano hydroterapii (do jej różnych odmian należało: polewanie i mycie chorego, prysznice, zawijanie pacjenta w mokre prześcieradła oraz ciepłe i zimne kąpiele z dodatkiem różnych ziół), wychładzaniu lub ogrzewaniu. Rzadkością była elektroterapia.

W tym samym okresie w Holandii wprowadzono także nową metodę postępowania wobec niespokojnych pacjentów. Była nią tzw. kąpiel stała, która miała uspokajać podrażnione nerwy, a jednocześnie uniemożliwiać ruch. Niektórzy chorzy ze wszystkich sił opierali się takiej terapii opartej na przemocy i dosłownie wyślizgiwali się z rąk pielęgniarek, kiedy te smarowały ich wazeliną, która miała chronić ciało przed maceracją oraz wysypką. Czasami lekarze uspokajali takich pacjentów za pomocą zastrzyków z morfiny. Aby zapobiec próbom samobójstwa przez utonięcie, w późniejszych latach powierzchnia wody była przykrywana np. deską z otworem na szyję. Przepracowany personel nie zawsze pilnował właściwej temperatury czy czystości wody. Raz zdarzyło się nawet, że napuszczenie zbyt gorącej wody stało się przyczyną śmierci pacjenta. Terapia była jednak uważana za korzystną, bo pozwalała ograniczać inne środki przymusu. Za jej wadę uważano natomiast wysokie koszty podgrzewania wody i zwiększone zapotrzebowanie na pielęgniarki, które musiały bezustannie pilnować pacjentów.

„Moje przeżycia w piekielnym zakładzie...”

Niektórzy pacjenci szpitali psychiatrycznych zapisywali swoje spostrzeżenia — Joost Vijselaar, holenderski historyk psychiatrii, zebrał dwanaście takich dokumentów z końca XIX wieku, różniących się objętością — od wiersza po liczące kilkaset stron księgi. Zachowane relacje są charakterystyczne dla wąskiej, uprzywilejowanej grupy pacjentów: tych, którzy byli w stanie pisać, i potrafili to robić (w praktyce — osób zamożnych). W wielu szpitalach zabraniano spisywania własnych myśli, kierując się przekonaniem, że zdanie chorych nie ma żadnej wartości i jest jedynie wyrazem ich zaburzenia. Najczęściej pacjenci pisali więc już po powrocie do domu. Perspektywa pacjenta sprawia, że relacje te mają wyjątkową wartość — z jednej strony opisują prawdziwe sytuacje, z drugiej strony zawierają nieścisłości i przeinaczenia, utrudniające traktowanie ich jako niepodważalnego źródła wiedzy. Niektórzy chcieli podzielić się z bliskimi tym, co przeżyli, inni tworzyli ulotki skierowane do nieznajomych, tak jak autor „Rymowanego Opisu Zakładu dla Obłąkanych w Franeker” („Berijmde Beschrijving van het krankzinnigen Gesticht te Franeker”) z 1865 roku. Inne zachowane pisma ilustrują przekonania chorych — zachowało się np. pismo mężczyzny wierzącego, że jest prawowitym następcą tronu po królu Wilhelmie III. Po 1880 roku pojawiają się także dokumenty stworzone, by napiętnować nadużycia i nieludzkie traktowanie chorych. Johanna Stuten-te Gempt, która dwa razy trafiła do haskiego szpitala Slijkeinde, nadała swojej broszurze tytuł „Moje przeżycia w piekielnym zakładzie dla obłąkanych w ´s-Gravenhage”. W efekcie zainteresowania prasy tą sprawą znaleziono inne osoby, które potwierdziły jej relację, co doprowadziło do tego, że dyrektor szpitala ustąpił ze stanowiska.

Obraz holenderskich szpitali i XIX-wiecznych metod raczkującej jeszcze wtedy psychiatrii może wzbudzać lęk zarówno przed instytucją, jak i samymi zaburzeniami psychicznymi. Na szczęście jest to zamierzchła przeszłość, bardzo odległa od realiów współczesnych. Obecnie odchodzi się bowiem od zamkniętych zakładów psychiatrycznych, lepiej rozumie genezę zaburzeń, a opisane powyżej metody zostały w większości zarzucone.

Przy pisaniu tekstu korzystałam m.in. z opracowania „Krankzinnigen gesticht. Psychiatrische inrichtingen in Nederland 1880-1910” [Instytut dla obłąkanych. Placówki leczenia psychiatrycznego w Holandii 1880-1910] autorstwa Joosta Vijselaara oraz artykułu „Egodocumenten van psychiatrische patiënten uit de negentiende eeuw” [Egodokumenty dziewiętnastowiecznych pacjentów psychiatrycznych] tegoż.

1 Źródło:  http://www.npr.org/sections/health-shots/2016/07/01/484083305/for-centuries-a-small-town-has-embraced-strangers-with-mental-illness

2 Szukając polskich odpowiedników holenderskich diagnoz, posiłkowałam się artykułem Ryszarda Kujawskiego „Klasyfikacje chorób umysłowych Adolfa Rothego (1832-1903)”: http://old.ipin.edu.pl/ppn/aktualne/2013/4/08_PPiN_01-2013.pdf

Moebius i Jodorowsky:

najbardziej epicka space opera

Część pierwsza

Tomasz Kozłowski

W poprzednich numerach opowiadałem o pewnym Brytyjczyku, który dosyć mocno zmienił postrzeganie zachodniego komiksu. Tym razem odwiedzimy inny kraj — Francję, żeby poznać historię dwóch ludzi, którzy zrobili dla komiksu science fiction co najmniej tyle, ile zrobił Gaiman dla współczesnego fantasy. Komiks, którego dzieje poznamy to „Incal” autorstwa Alejandra Jodorowsky'ego i Jeana Girauda.

Francuzi nigdy nie byli specjalnie znani z prozy science fiction. Nie licząc klasycznych powieści Jules'a Verne'a, wiele osób miałoby problem ze wskazaniem znanych i ważnych utworów w tym gatunku. Inaczej sprawa ma się ze sztukami wizualnymi. Każdy pamięta chociażby „Piąty element” Luca Bessona czy „Miasto zaginionych dzieci” Marca Caro i Jean-Pierre'a Jeuneta. Francuskie kino oferowało widzowi zupełnie inny sposób opowiadania historii niż amerykańskie produkcje. Ale dlaczego mówimy o filmach w tekście poświęconym komiksowi?

Żeby odpowiedzieć na to pytanie, cofnijmy się w czasie do połowy lat siedemdziesiątych. Wówczas chilijski reżyser Alejandro Jodorowsky rozpoczął pracę nad projektem, który miał być jego najbardziej ambitnym filmem, bijącym rozmachem wszystkie inne ówczesne produkcje — ekranizacją „Diuny” Franka Herberta.

Znany z awangardowych filmów, pełnych symbolizmu i raczej kultowych niż popularnych — takich jak „Kret” czy „Święta góra” — Jodorowsky był zachwycony wizją odległej planety Arrakis, na której wydobywano Przyprawę, dającą możliwość ujrzenia przyszłości, zmieniającą ludzką świadomość i pozwalającą stać się kimś więcej niż zwyczajnym człowiekiem. Tworzenie religii, psychodeliczne odjazdy, mesjanizm — wszystko to było materiałem do stworzenia filmu z ogromnym rozmachem i na niespotykaną wcześniej skalę.

Skoro miał to być jeden z najważniejszych projektów w historii kina, potrzebna była dobra ekipa. Do stworzenia filmu Jodorowsky zaangażował specjalistę od efektów specjalnych Dana O'Bannona czy szwajcarskiego malarza H.R. Gigera, znanego z niezwykłych i przerażających pejzaży. Do skomponowania muzyki zaangażowano zespół Pink Floyd. Jedną z głównych ról zgodził się zagrać Salvador Dali. Mówiło się też o rozmowach z Davidem Carradine'em, Mickiem Jaggerem, Orsonem Wellesem i Glorią Swanson. Słowem — produkcja z rozmachem i z efektami bijącymi na głowę wszystko, co dotychczas wydarzyło się w kinematografii.

Jednak projekt nie został zrealizowany. Scenariusz produkcji rozrósł się na tyle, że miało to być czternastogodzinne widowisko. Duża część budżetu została już wydana, a wciąż jeszcze nie rozpoczęły się zdjęcia. Nawet sam Frank Herbert nie był zachwycony wizją reżysera, która znacząco różniła się od tego, co pokazał w swojej książce. W końcu przygotowania zostały zakończone, a prawa do ekranizacji „Diuny” odsprzedane dalej. Do filmu został zaangażowany reżyser David Lynch. Ale to już zupełnie inna historia.

Natomiast jednym z grafików, zatrudnionych do projektu, był francuski rysownik komiksowy Jean Giraud. Począwszy od połowy lat sześćdziesiątych kojarzono go jako ilustratora westernowej serii „Blueberry”, pisanej do scenariusza Jeana-Michela Charliera. Poza ciekawą historią seria wyróżniała się pełnymi rozmachu pejzażami, dynamicznym rysunkiem postaci oraz bardzo charakterystyczną kreską. Dokładnie kogoś takiego jak Giraud potrzebował Jodorowsky do tworzenia storyboardów i projektów postaci. Niektóre z tych projektów zostały opublikowane, więc możemy zobaczyć, jak wyglądała wizja obu artystów, i żałować, że nic z tego nie wyszło. Na konkretne rezultaty trzeba było jeszcze kilka lat poczekać... Dwaj panowie spotkali się ponownie pod koniec lat siedemdziesiątych. Obaj, mając bardzo podobne podejście do sztuki, postanowili rozpocząć nowy projekt. Tym razem nie było mowy o filmie, a o komiksie, zawierającym w sobie wiele pomysłów, które powstały w czasach tworzenia adaptacji „Diuny”.

Wówczas sam Giraud był już znany nie tylko z tworzenia westernów. W tym samym roku, kiedy zaczęły się prace nad filmem, wraz z kilkoma znajomymi (m.in. Philipe'em Druilletem i Jean-Pierre'em Dionnetem) założyli własne wydawnictwo — Les Humanoides Associes, które zaczęło swoją działalność od wydawania magazynu „Metal Hurlant” (wkrótce też pojawiła się anglojęzyczna wersja pisma, nazwana po prostu „Heavy Metal”). Czasopismo miało być miejscem, gdzie trafiałyby prace, które nie znalazły dla siebie miejsca w europejskim komiksie. Przede wszystkim twórcy czasopisma chcieli tworzyć przeznaczone dla dorosłego czytelnika historie science fiction, wykraczające poza realistyczny rysunek i klasyczny sposób tworzenia narracji. Nikt wcześniej nie chciał publikować bardziej awangardowych komiksów, tworzonych w inny sposób niż klasyczne historie o Asterixie czy Tintinie.

W pierwszym numerze „Metal Hurlant” Giraud opublikował dwa początkowe odcinki serii, które później miały okazać się jednymi z najważniejszych komiksów w Europie — „Arzach” i „Garaż hermetyczny”. „Arzach” był całkowicie pozbawioną tekstu opowieścią o tajemniczej postaci, przemierzającej fantastyczne krainy na olbrzymim ni to ptaku, ni pterodaktylu, przeżywającej niezwykłe przygody z pogranicza jawy i snu. Zaś „Garaż hermetyczny” był szaloną historią o podróżowaniu pomiędzy różnymi rzeczywistościami, spontanicznie tworzoną plansza po planszy, z klimatem zmieniającym się od klasycznej opowieści science fiction przez elementy szpiegowskie, przygodowe, aż po opowieść superbohaterską. Niezwykle szczegółowe plansze, rysowane z wielką ekspresją, zrywające z tradycyjnym sposobem tworzenia komiksu, bardzo szybko stały się niezwykle popularne, podziwiane oraz naśladowane przez wielu. Wpływ prac Girauda na europejski komiks można porównać tylko ze znaczeniem komiksów Stana Lee i jego historii o Fantastycznej Czwórce czy Spidermanie w Stanach Zjednoczonych.

Amerykanie docenili prace Girauda, a sam Stan Lee był zachwycony, kiedy artysta zgodził się zilustrować jedną z opowieści o Silver Surferze (wydaną później pod tytułem „Silver Surfer: Przypowieść”).

Giraud, żeby odróżnić swoje fantastyczne prace od bardziej realistycznych komiksów, które wciąż tworzył, podpisywał je pseudonimem Moebius. Recenzenci, pisząc o pracach Moebiusa, zachwycali się ich stroną wizualną. Przyznawali, że Francuz jest wybitnym rysownikiem, ale jednocześnie krytykowali go za braki fabularne. Spontanicznie powstające historie często nie niosły ze sobą żadnej głębszej treści, czasami będąc tylko brawurowym łamaniem barier formalnych i pokazem rysunkowego kunsztu. Wyraźnie brakowało mu zdolnego scenarzysty, który potrafiłby stworzyć szalone, epickie wizje pełne fantastycznych światów i niezwykłych postaci, a Moebius mógłby zilustrować w swoim jedynym i niepowtarzalnym stylu.

Kiedy Moebius i Jodorowsky ponownie rozpoczęli współpracę, wracając do pomysłów i projektów powstałych podczas prac nad „Diuną”, można było podejrzewać, że dzieło traktujące o mesjanizmie w porywającej otoczce barwnej space opery będzie niezwykłe.

W grudniu 1980 roku, oczywiście na łamach „Metal Hurlant”, ukazał się pierwszy odcinek przygód Johna Difoola, później wydanych w formie albumowej pod tytułem „Incal”. Ale o tym, co autorzy zaprezentowali światu, opowiem następnym razem…

Słowo o konkursie

Ogłoszony przez nas konkurs na opowiadanie — niekoniecznie grozy — o czymś, co zdarzyło się pewnej nocy, zaplonował obficie. Niewielu tekstów zabrakło do dwóch setek. I świetnie! Co prawda od czasu do czasu Wysokie Jury cichutko pozgrzytywało zębami, ale zdążyło na czas, za co wszyscy zainteresowani na pewno są mu wdzięczni. Oklaski dla pracusiów! Trzyminutowe dla każdej z Koleżanek i każdego z Kolegów, a czteroipółminutowe dla Koleżanki Przewodniczącej, sprawnie organizującej prace (i skutecznie poganiającej, nawet mnie, dodam szeptem na boku...).

Przechodzimy do konkretów. W kolejnych przesiewach odpadły najpierw prace, które nie spełniały warunków konkursu — a były takie, niestety — potem stało się trudniej, ponieważ trzeba było przyglądać się i formie, i treści opowiadań. Z przykrością eliminowaliśmy teksty ciekawe ze względu na temat, konstrukcję fabuły, budowę postaci, ale wymagające głębokich przeredagowań i takiejże korekty — i na odwrót, ładnie i zgrabnie napisane, lecz najzwyczajniej niezbyt interesujące. Po trzech turach przeglądowych na placu boju ostało się dwadzieścia jeden opowiadań. Oto one, w kolejności zajętych przez nie miejsc:

1. Dawid Cieśla — „Wydarzyło się nocą”

2. Michał Rybiński — „Dzieci bez opieki...”

3. Klaymen — „Pokuta”

4. Jarek Ciunik — „Jedlova”

5. ex aequo:

Marzenia Zawierska — „Legenda Suchego Strumienia”

Jagoda Hajzner — „Napad”

7. Ewa Nowakowska — „Plungwa”

8. Michał Żyłka — „To, co nieuchronne”

9. Małgorzata Lisińska — „Trzeba słuchać...”

10. Joanna Czach — „Joie de vivre noire”

11. Marek Witkowski — „Zapowiedź dziennego światła”

12. Aleksandra Cebo — „Z nocą polarną pod rękę”

13. Lech Baczyński — „Miesiąc przed końcem nocy”

14. Katarzyna Piekarz — „Zanim nadejdzie dzień”

15. ex aequo:

Jakub Frankiewicz — „Pierwsze i ostatnie”

Sandra Kempa — „Wizyta”

Bogusław Tyran — „Majster”

18. Beata Szewczyk — „Wychlapacz”

19. Paweł Kaźmierczyk — „Noc, która stała się dniem”

20. ex aequo:

Ivan Naivny — „Ostatni komponent”

Anna Musiałowicz — „Chrobot”

Tak wygląda konkursowa czołówka. Nagrody książkowe otrzymują Dawid Cieśla i Michał Rybiński. Trzy najwyżej ocenione prace ukażą się w majowym wydaniu „Silmarisa”, inne, wyróżnione zakwalifikowaniem do publikacji, będziemy zamieszczali po porozumieniu się z autorami. Będziemy starali się, abyście nie musieli zbyt długo czekać (ale to zależy także od autorów, czy szybko i gładko przebiegną uzgodnienia redakcji i korekt ich opowiadań).

Lecz to nie wszystko na temat konkursu.

Bardzo zaskoczone Jury postanowiło przyznać dodatkowe wyróżnienie dla najmłodszej uczestniczki konkursu, ośmioletniej Kasi, która przysłała nam tekst „Wydarzyło się nocą”. Autorce gratulujemy odwagi i chęci do pisania, a Jej opiekunów będziemy prosili o kontakt mejlowy — redakcja@silmaris.pl lub konkurs@silmaris.pl. Prosimy też, aby w mejlu znalazło się pierwsze i ostatnie zdanie z opowiadania Kasi.

<><><>

W imieniu Redakcji, Jury oraz własnym dziękuję wszystkim odważnym za udział w konkursie —

— AdamKB

Jury o tekstach

Zacytowane poniżej oryginalne głosy jurorek i jurorów są chyba najlepszym dowodem, że żadna z zalet i żadna z wad ocenianych opowiadań nie przechodziła niezauważona. Znani nam skądinąd autorzy czy nieznani, „obrywali po równo”, że tak kolokwialnie to nazwę, i chwaleni byli też „po równo”.

Być może ktoś zadaje sobie pytanie, dlaczego ujawniamy te głosy. Otóż czynimy to z dwóch powodów. Aby wiadomo było, że jury nie potraktowało lekko wziętych na siebie obowiązków, aby głosy krytyczne pomogły Autorkom i Autorom w doskonaleniu warsztatów. Ten drugi powód uważamy za istotniejszy...

Jak jury oceniało teksty, które zajęły miejsca od czwartego do dwudziestego pierwszego, dowiadujcie się na naszej stronie FB.

3 Klaymen - „Pokuta”

- Co prawda zorientowałam się, o co chodzi, w trzeciej linijce, ale czytało się fajnie. Pomysł też w sumie fajny, chociaż słabo ukryty.

- Zdenerwowały mnie tu "twarde entery", po justowaniu tekst niewygodnie się czytało. Literówki. Końcówka taka, że się uśmiechnąłem — bo nie tego się spodziewałem (właściwie niewiele lub niczego się nie spodziewałem). Ale pierwsze akapity napisane jakoś topornie. Według mnie odrobinę do przycięcia z przodu.

- Ogromny plus za zaskoczenie w końcówce i poczucie humoru. Spodobał mi się pomysł na opowiadanie. Bohaterowie niby znani, ale nie w takich rolach.

Jeśli chodzi o warsztat: interpunkcja do remontu, czasami trafiają się literówki.

- Zaskakujący pomysł i oryginalne wykorzystanie motywu "tej jednej nocy" sprawiają, że czytelnik nie odczuwa zbyt boleśnie braku fabuły. Tekst niezły językowo, przemyślany i bez dłużyzn. Szkoda, że motyw "biurokratyczny" nie został pociągnięty, bo tu aż się prosi o groteskowe "przegięcie".

- Tekst na pewno nie jest idealny pod względem poprawności, bo i literówki, i powtórzenia się trafiają, ale na tle innych opowiadań konkursowych tak wyróżniający się pod względem pomysłu, że w moim przypadku — wygrywa. Dodatkowy plusik za próbę „odmagicznienia” tematu, uczłowieczenia pewnej legendarnej postaci o image'u wymyślonym przez pazerny koncern i dodanie niepokojącego rysu jego zwykle przelukrowanej trzódce.

- Dobre, zaskakujące. Pewnie, że można przyczepić się do kilku szczegółów, ale całość jak najbardziej pozytywna.

2 Michał Rybiński - „Dzieci bez opieki”

- Cuuudne. Gdzieś tam dwa razy "jakby" w zdaniach następujących po sobie i „załoga zrobił”, ale to pewnie wychwyci korekta.

- Autor pisać umie. Choć pleonazmu się nie ustrzegł.

- Sympatyczne. Dobrze, że zostawiłam sobie na koniec, miły akcent po tych wszystkich wybranych dziewojach i wampirach.

- Bomby i demony skojarzyły mi się z Pokojem światów Majki. W ogóle strasznie dużo duszków i demonów. Podanych na wierzchu, jak i pochowanych jak rarogi w pojedynczych zdaniach. Ta różnorodność i porządne wykonanie są atutami, natomiast opowiadanie jest jedynie do przeczytania i zapomnienia. A tak w ogóle, to czy opisywany obiekt ma silniki służące jej lotów, o czym któryś skrzacik wspomina?

- Baśniowa otoczka tej historii i fakt, iż śledzimy tu konkretną grupkę bohaterów sprawia, że nieco może przesadzony pomysł bardzo zyskuje. Plus za szczyptę czarnego humoru.

- Zabawny, sympatyczny tekst, ale jak dla mnie ma jeden mankament: krasnoludki. Nie lubię tego tałatajstwa już od lat szkolnych, gdy katowano mnie sierotką Marysią i jej bandą kurdupli. Dobrze napisany, z morałem, zaskakującym finałem — ale jak dla mnie za mocno i za długo zalatuje bajką, jakby Autor nie mógł się zdecydować, w którą stronę potoczyć ową historię.

- Tekst mnie z pewnością poruszył. Przeczytałam cały od deski do deski z narastającym "wait, what?" na koniec. Zaskakująca, intrygująca, podsypana nie szczyptą, a taczką humoru opowieść łącząca ludowe legendy i koniec świata.

- Ten tekst zawiera mnóstwo dobrych rzeczy po trochu: jest fantasy przechodzące w SF, jest świat pełen urokliwych szczególików, jest fabuła ze zwrotami akcji, są oryginalne postacie, są bohaterowie, którymi czytelnik się przejmuje. No i nieoczekiwane zakończenie. Całość napisana bardzo dobrze. Bywały teksty równie dobrze napisane, "Dzieci bez opieki..." zyskały przewagę i miejsce na podium dzięki oryginalnym motywom.

Warsztat dobry, znalazłam tylko jakieś połknięte przecinki, literówkę.

- Mieszanka fantasy i SF, w której humor przeplata się z goryczą. Zaskakujące zakończenie. Gdyby jeszcze Autor nie zakładał, że można unieść ręce w dół, byłoby prawie idealnie.

1 Dawid Cieśla - „Wydarzyło się nocą”

- No a to mi się nawet podobało. Muszę tylko przemyśleć, czy ładnie opisana fabuła w stylu "jeden łazi za drugim, w sumie nie wiadomo, po co", nadaje się na finał. No i co to jest "fortepianowa śnieżyca".

- Fajne, większość tekstu myślałam, że ścisła czołówka. Ale finisz... No, nie wiem już teraz, co myślę.

- O, jakie bajkowe z tą padającą nocą.

- "nawet gdyby słyszał za dwóch, futrzana czapa na uszach oraz dzieląca nas odległość powinny stłumić odgłosy mej obecności" — ale z pierwszego zdania dowiadujemy się, że to dzieje się w zimę. W niskich temperaturach dźwięk niesie się całym kilometrami (czytałem o tym przy syberyjskich lekturach).

A tak to: bohater idzie za diabłem — no i mamy historyjkę od początku, wreszcie! Oplecione jest to we Wrocław. I doprawione fantastyką padającej nocy. I wystylizowane na czasy balonów. Mam do nich słabość.

Bardzo wpasowuje się w konkurs (pomysł dotyczy nocy +), choć zabrakło objętości

Bardzo porządnie pomyślane, niewymuszone, nierzemieślnicze opowiadanie (czuć radość pisania +).

Bardzo wpasowuje się w moje gusta (+++).

Gdzieś kołacze legenda o Twardowskim. Postać diabła również archetypiczna. To jest uniwersalne i spodoba się odbiorcom (+).

To, że historia padającej nocy nie rozwiązała się w 10k, a nadaje na trzy-cztery razy taką objętość, jest jedynym minusem i wstrzymuje mnie przed napisaniem "faworyt".

- Świetne połączenie gry językowej i sugestywnego obrazowania. Ciekawa idea, która może być początkiem rozbudowanej opowieści w fascynującym świecie, a jednocześnie — zwięzła, choć nie do końca zamknięta opowieść. Do tego dobrze poprowadzona, pozbawiona dłużyzn fabuła i bardzo dobry styl.

- Jak dla mnie — bardzo dobry tekst. Gdyby nie mało oryginalny tytuł, mógłby nawet być moim numerem jeden. Rewelacyjna postać diabła, scenę picia wódki o prostu uwielbiam.  Interesująca kreacja świata i bohaterów, czuć, że są częścią czegoś większego, że uniwersum nie ogranicza się tylko do tych konkursowych 10 tysięcy znaków i że żyje dalej swoim życiem, nawet po ostatniej kropce. Żywe, wiarygodne dialogi, czytałam z prawdziwą przyjemnością.

- Noc jest, Autor nawet miał na nią ciekawy pomysł. Szkoda, że nie został w pełni wykorzystany ani wyjaśniony.

Bardzo interesująca i nowatorska wizja świata. Klimatyczne opisy, które przenoszą czytelnika w świat sprzed stulecia. Za to zabrakło znaków na fabułę — niewiele się dzieje. Zakończenie rozczarowało, bo nic nie wyjaśniło. Zapewne ten tekst lepiej wyglądałby nieskrępowany gorsetem limitu.

Warsztat bardzo dobry, tylko jakiś sporadyczny błędzik w zapisie dialogów, brak przecinka, zgrzytnął mi "Sapiecha". Wprawdzie to nazwisko, więc może być dowolne, ale jednak dość znane.

- Och, jak ja lubię takie pisanie. Kilka potknięć co prawda jest, fabuła też nie powala, jednak ogólny klimat, solidny warsztat, fajne dialogi, no i ta fortepianowa śnieżyca, w której biel śniegu miesza się z płatkami padającej nocy... Mógłbym czytać i czytać.

Magazyn Silmaris

ISSN: 2451-3261

Redaktor Naczelny:

Adam Wołodźko   AdamKB

Wszystkie prace redakcyjne, wydawnicze oraz korektę wykonał zespół:

Sylwia Finklińska   Finkla

Bogusz Jaśniak   vyzart

Justyna Lech   Mirabell

Barbara Mikulska   Bemik

Olga Niziołek   Olga

Agnieszka Osikowicz-Chwaja   ocha

Rafał Piotrowicz   Sethrael

Anna Szumacher   Cet

Marianna Szygoń   Salamandra

Współpraca:

Anna Dudało   rooms

Piotr Dudek     Cień Burzy

Tomasz Kozłowski

Magdalena Makówka

Małgorzata Lewandowska   Goria

Marek Pietrusewicz   BaruArlab

Tomasz Przyłucki   Sirin

Krzysztof Piasek   KPiach

Ilustracja i projekt okładki:

Małgorzata Lewandowska   Goria

Skład:

Bogusz Jaśniak   vyzart

Adresy redakcji:

http://silmaris.pl

https://www.facebook.com/MagazynSilmaris/

redakcja@silmaris.pl

Adres korespondencyjny:

ul. Polskich Skrzydeł 2/64

03-982 Warszawa

Propozycje prac prosimy przesyłać na:

literatura@silmaris.pl

grafika@silmaris.pl

Wydawca:

Silmaris Michał Wołodźko

ul. Polskich Skrzydeł 2/64

03-987 Warszawa

Materiałów niezamówionych redakcja nie zwraca.

Przedstawiane w tekstach wprost lub tylko sugerowane poglądy i opinie Autorów nie muszą być zgodne z poglądami i opiniami zespołu redakcyjnego.

Wszystkie zamieszczone materiały pozostają własnością ich autorów i podlegają ochronie prawnej. Kopiowanie dowolnymi technikami części bądź całości treści utworów bez uzyskania pisemnej zgody twórców stanowi naruszenie przepisów prawa z wyłączeniem prawa do cytowania w myśl art. 29 i 35 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r. (Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631, z późn. zm.).

Magazyn ukazuje się w postaci plików elektronicznych w kilku formatach do wyboru. Jakiekolwiek modyfikowanie tych plików bez zgody Wydawcy jest zabronione. Wydawca dokłada wszelkich starań, aby pliki elektroniczne były wolne od wad, w szczególności złośliwego kodu. W celu zachowania bezpieczeństwa urządzeń i oprogramowania czytelników Wydawca uprzejmie prosi o niedystrybuowanie plików Magazynu Silmaris w innych miejscach niż wskazane przez Wydawcę oraz o niepobieranie tych plików z niezaufanych źródeł. Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za nieuprawnione modyfikacje plików elektronicznych Magazynu Silmaris wykonane przez osoby trzecie oraz za skutki wywołane przez te modyfikacje.