Spis treści

Wywiad

Z rodziną najlepiej się wychodzi na... książkach

Literatura

Moja ręka

Pierwszy dzień wiosny

Poszukiwacze zaginionego maga

Gdzie wszystko zostaje wybaczone

Paradoks hipnotyczny

Rekonstruktor

Pocałunek Lata

Recenzje

Czy uchronisz się przed bestią?

Każdy rząd popełnia zbrodnie

Wirus zwany człowiekiem

Jeden koniec świata to za mało

Fragment powieści

Drzewo wspomnień

ŚLĄSKIE DNI FANTASTYKI 2019

Publicystyka

Cześć i dzięki za śniegi

Pierwszy bestseller

Trzy matki ludzkości i triumf techniki.

Przekleństwa pamięci absolutnej

Tytułem wstępu

Dwunaste wydanie „Silmarisa”, wiosenne z nazwy, nieco wyprzedza tę porę roku. Zarówno kalendarzową, jak i faktyczną. Pierwsza tuż tuż, a druga — zobaczymy, kiedy przyjdzie... Do nas i do Was przychodzi wraz z drugim opowiadaniem. Dlatego drugim, ponieważ otwiera numer tekst konkursowy. Podium rządzi...

Dział literatury zamyka swego rodzaju zapowiedź nadejścia lata, ale między tymi meteorologicznymi tytułami też jest co czytać. Pratchetowska w stylu i treści historyjka o zaginionym magu pozwoli zrelaksować się, ale następny tekst może skłonić do niewesołych refleksji. Piąte opowiadanie dedykuję miłośnikom paradoksów, szóste natomiast zadowoli, myślę, zwolenników grozy.

Wywiad z siostrami Lewandowskimi, tworzącymi utalentowany duet autorski, pozwoli poznać Je bliżej, dowiedzieć się, jak i dlaczego świetnie się uzupełniają w działaniach na polu literatury i nie tylko. A skoro o dowiadywaniu się mowa — co wiecie o Gilgameszu? Czy zima nuklearna pozostawia nam, mieszkańcom środkowej Europy, realne szanse na przeżycie? Współczesna technika sprzyja rozwojowi kultury czy przeciwnie? Czym się wyróżnia pamięć absolutna i czy jest niezawodna, jak sugeruje nazwa?

Byłym zapomniał o recenzjach. Są, oczywiście są obecne w numerze. Sądzę, że zachęcą niejednego i niejedną z Was, drodzy Czytelnicy, by przespacerować się do księgarni albo zamówić przez Internet.

Jak najwięcej przyjemności z lektur życzę —

Z rodziną najlepiej się wychodzi na... książkach

„Jakim cudem udało nam się rozwinąć komplementarne hobby, w wyniku którego powstały powieść Drzewo wspomnień i przygodowa, astrofizyczna kolorowanka Korkiem i pralką?”, zaczyna pytaniem Małgorzata Lewandowska, znana również jako Goria. W poniższej rozmowie postaramy się odpowiedzieć na to, jak i kilka innych pytań. Ale zacznijmy od przedstawienia jej bohaterek.

Magdalena Lewandowska z powodu uzależnienia od czytania książek większość dzieciństwa spędziła w bibliotekach, co wpłynęło negatywnie na proces jej socjalizacji, lecz pozytywnie na rozwój wyobraźni. W rezultacie jest dumną posiadaczką legitymacji honorowego członka Klubu Antyspołecznego (Antisocial Club) oraz grubej teczki z instrukcjami postępowania w czasie apokalipsy zombie, tudzież wielu innych możliwych lub niemożliwych wersji końca świata.

Pisać zaczęła późno, ale kiedy już się rozpisała, z rozpędu napisała... książkę. Pomiędzy kolejnymi rozdziałami Witii regularnie próbuje swych sił w krótszych formach literackich — od stusłówek, poprzez opowiadania, na scenariuszach komiksów kończąc. Jest dumną współautorką astrofizycznej kolorowanki dla dzieci Korkiem i pralką, wydanej przez wydawnictwo Alegoria. Hobbystycznie zajmuje się liternictwem (głównie komiksowym) i tłumaczeniami na język angielski. Jej opowiadania można znaleźć na portalu Nowa Fantastyka, w „Szortalu” oraz w Kalendarzu Słowiańskim na rok 2017 i 2018. Współtworzy stronę Witia. Śladami Starych Bogów, z którą związana jest jej debiutancka powieść Drzewo Wspomnień, jak również serię małych form komiksowych o wścibskiej Strzydze ukazujących się m.in. w magazynie komiksowym „AKT”. Była szefową działu grafiki w początkowym okresie działalności magazynu literackiego „Silmaris”.

Małgorzata Lewandowska uczyła się czytać i rysować na komiksach serii Kajko i Kokosz Janusza Christy, co zaowocowało rozwinięciem w niej niegasnącej miłości do słowiańszczyzny i słowiańskiej fantastyki.

Jako autorka tekstów, wierszy lub ilustracji współpracuje z magazynami: „Gniazdo”, „Szortal”, „AKT” i „Silmaris”. Ze swoją siostrą Magdą współtworzy stronę Witia. Śladami Starych Bogów, z którą wiąże się książka Drzewo wspomnień oraz publikowane online krótkie formy komiksowe odwołujące się do słowiańszczyzny. Efektem współpracy z siostrą jest również przygodowa, astrofizyczna kolorowanka dla dzieci Korkiem i pralką. Dziennik strażnika ładu Wszechświata. Miała przyjemność tworzyć grafiki m.in. do kolejnych edycji Kalendarza Słowiańskiego, antologii Słońcem Pisane II oraz licznych książek fantastycznych. Z Katarzyną Garncarek i Agatą Kurzyk współtworzyła muzyczny projekt (AKG) Goria Trio. Jej debiut komiksowy, krótka forma komiksowa, ukazał się w Kajko i Kokosz — Komiksowa archeologia w konkursie „Gród wczesnośredniowieczny”.

Anna Szumacher: Już wiem, że jesteście wszechstronnie i różnorodnie uzdolnione, ale tutaj przynajmniej spróbujmy skupić się w większości na pisaniu i fantastyce. Choć łatwo pewno nie będzie... Może na rozgrzewkę powiedzcie coś o waszej pierwszej wspólnej książce, czyli Drzewie wspomnień?

Magda Lewandowska: Drzewo wspomnień jest naszym — moim i Gosi — wspólnym dzieckiem, rezultatem (nomen omen) dziewięciu miesięcy pracy. Chociaż Gośka upiera się, że to ja jestem główną twórczynią, ja nie mam najmniejszej wątpliwości, że bez niej, bez jej wyobraźni, cierpliwości i wiedzy o słowiańszczyźnie, ta książka nigdy by nie powstała. Moje pierwsze próby pisania (a pisać uczyłam się na Drzewie...) były straszne. Do tej pory aż mi się włos na głowie jeży na samo wspomnienie. Ale Gośka mnie zachęcała, twierdząc, że widzi w tym potencjał.

Gosia Lewandowska: Bo widziałam! Talent bił po oczach. Tylko trzeba było dopracować warsztat. A swoją drogą Anka — ależ nas przedstawiłaś na wstępie! (śmiech)

M.L.: Oj, trzeba było, trzeba... Tak więc, zachęcana przez siostrę pisałam dalej, po części dlatego, żeby dogonić Gośkę (śmiech). Bo Gocha zaczęła tworzyć i publikować dużo, dużo wcześniej. Nawet mi było trochę głupio, gdy wysyłałyśmy Drzewo... do wydawnictw po raz pierwszy. Gochy biogram zajmował pół strony, a mój — zawierał się w dwóch zdaniach.

G.L.: Bez przesady! Nie był taki duży. Miałam tam wiersze i krótkie formy. Tyci krótkie... jak stusłówka.

M.L.: I ilustracje, i komiksy, nagrane płyty, wygrane konkursy, tomiki poezji, że o publikacjach naukowych nie wspomnę! Gocha nie tylko ma talent, ale jest również tytanem pracy. Pewnie dlatego Drzewo wspomnień powstało tak szybko. Gocha zaczęła ilustrować Drzewo..., kiedy ja byłam gdzieś w okolicy piątego-szóstego rozdziału. Kiedy zobaczyłam jej ilustracje, to najpierw mi szczena opadła (bo takie dobre), a potem dostałam kopa, żeby pisać jeszcze szybciej i lepiej, bo nie chciałam być gorsza od niej.

G.L.: Gwoli sprostowania — jedną płytę z moimi wspaniałymi kumpelami (dziękuję! Bez Was nie miałoby to żadnej szansy) i kilka wierszy w dwóch antologiach poezji rodzimowierczej. Zdecydowanie nie jestem tytanem (śmiech), po prostu muszę zmęczyć swój mózg, by pozwolił mi spać. Zresztą, przyganiał kocioł garnkowi.

A.S.: Jak w ogóle przedstawia się kwestia waszych talentów? Obie piszecie i rysujecie, czy jedna pisze, druga rysuje...?

G.L.: To się przeplata.

M.L.: Gocha rysuje, pisze, śpiewa, robi filmy animowane, szyje ubrania i jeszcze na dodatek potrafi gotować! Ja tylko piszę... Moim głównym talentem jest wymyślanie historii, co stanowi moją naturalną reakcję na rzeczywistość. Wiesz, jak to mawia Adam Savage: „I reject reality and substitute my own!”. Pisanie jest jedyną społecznie akceptowaną formą wyrażania takiego uzdolnienia, dlatego pisania się trzymam.

G.L.: Z tymi filmami animowanymi — to jednak lekka przesada — czasem po prostu lubię się pobawić modeliną i kamerą, ale to jest na bardzo podstawowym poziomie.

Magda nie rysuje, ale ma czasem świetne pomysły odnośnie ogólnej koncepcji. Do tego uwielbia bawić się krojami pisma — więc według mnie bardzo dobrze sprawdza się w tworzeniu logo (np. dla magazynu „Silmaris” czy do zeszłorocznej grafiki na Prusakon). To właśnie Magda odpowiada za liternictwo w naszych komiksach. Ponoć lubi. Robiła też ostateczny skład Korkiem i pralką. Doceniam także jej odmienne podejście do niektórych spraw.

Jeśli chodzi o pisanie, to w przeciwieństwie do Magdy wolę krótkie formy. A skoro już zostało wyciągnięte szycie — to siostra jest mistrzynią szydełka. (śmiech)

M.L.: No nie wiem, czy mistrzynią (śmiech). Ale przyznać muszę, że nie mam aż tyle energii i pomysłów co siostra. Taka bardziej stateczna pani jestem (śmiech). Uwielbiam tak zwany research — siedzenie godzinami na Internecie, klikanie linków, zbieranie danych, robienie list. Lubię sobie usiąść, pomyśleć, podłubać — w tekście, słowniku, układzie strony, czcionce...

G.L.: Czasem muszę ją trochę tonować, jeśli chodzi o kroje pisma, czytelność jest przecież także ważna (śmiech). Zdarzało się, że z żalem, ale niestety musiałyśmy zrezygnować z podesłanego przez Magdę fontu, gdyż wyrazy zapisane przy jego pomocy, choć wyglądały przepięknie, były prawie kompletnie nieczytelne.

A.S.: Jak nowe okładki Gaimana? Są piękne, ale jak się nie zna tytułu, człowiek nie odczyta...

M.L.: Anka, z ust mi to wyjęłaś!

G.L.: Więc plan jest taki, że jak już będziemy sławne jak Gaiman, to Magda będzie robiła same czcionkowe okładki. To żart oczywiście. (śmiech)

M.L.: Podsumowując, razem pracuje nam się lepiej (bo wzajemnie się inspirujemy i podnosimy poprzeczkę), ale zabieramy się to tego dłużej (bo najpierw się musimy dogadać). Zaznaczyć należy, że Gocha jest samodzielną twórczynią, a ja nie. Ma mnóstwo samodzielnych projektów, o których ja nie mam pojęcia — np. Wielka księga legend Warszawy.

G.L.: Legendy... były projektem, do którego zaprosiła mnie Anna Wilczyńska. W sumie, dzięki tworzeniu ilustracji miałam szczęście poznać kilka rewelacyjnie piszących autorek.

A.S.: Wracam do waszego wspólnego pisania. Jak powstał pomysł na Drzewo wspomnień?

M.L.: Pomysł rodu Drewian i zaświatów powstał w czasie rozmowy o śmierci, którą przeprowadziłam z moją córką, kiedy ona miała jakieś pięć-sześć lat. Jej się wydawało, że ja będę żyła wiecznie, więc (będąc mną, czyli trzymającą się faktów realistką) zapewniłam ją, że ja jak każdy kiedyś umrę. Na to ona się rozpłakała. W zasadzie to prawie dostała ataku histerii. No więc (pomimo wszystko będąc kochającą matką) pospieszyłam ją zapewnić, że jeśli tylko istnieje życie po śmierci, to na pewno będę ją odwiedzać, wspierać, doradzać itd. Skończyło się tak, że do późna w nocy planowałyśmy sposoby, za pomocą których mogę się z nią skontaktować, rady, których mogę jej udzielać, i różne sytuacje, w których jako duch będę mogła ją denerwować i zawstydzać (bo, jak moja córka doskonale wie, wkurzanie i zawstydzanie jej to moje ulubione rozrywki). Aśka jest taka słodka jak jest zła! Robi się cała czerwona, tupie nóżkami, zaciska piąstki — jak Dzwoneczek z Piotrusia Pana!

A.S.: „Moja książka powstała, bo chciałam zirytować dziecko”. To już rozumiem, dlaczego te przodkinie tak skaczą po głównej bohaterce, Sai...

M.L.: Ej, no nie powiesz mi, że ty byś tak po Sai nie skakała. Ona jest czasem tak dziecinna, że aż zęby bolą. Ale, w sumie, ujęłaś istotę rzeczy.

A.S.: Skoro jedna z was jest graficzką, a druga robi w czcionkach, to przynajmniej nie miałyście problemu z okładką.

M.L.: He, he! Problem z okładką był nie lada. Ja wiem o trzech wersjach, ale Gocha woziła się z tym tyle, że pewnie z dziesięć było.

G.L.: Do Drzewa... były cztery różne okładki główne i miały „pododmiany” — inną kolorystykę, zmienione elementy itd.

A.S.: Ostatecznie co sprawiło, że Drzewo... ma właśnie taką?

G.L.: W tej książce występuje bardzo wiele postaci kobiecych, które uwielbiam. Jedną z nich jest Wena — była Witia Daboru. Początkowo okładka miała być bardziej symboliczna, ale po rozmowach z wydawcą uznaliśmy, że postać kobieca może lepiej reprezentować Drzewo wspomnień. Magda jest także łuczniczką, więc skojarzenia nasunęły mi się same.

A.S.: Masz jakichś ulubionych artystów, na których się wzorujesz?

G.L.: Bardzo podoba mi się twórczość Jacka Walczaka, szczególnie seria z rybami. Natomiast moim absolutnie ulubionym obrazem jest Żółta krowa Franza Marca. Przypomina mi krowy wybiegające w podskokach na pastwisko po raz pierwszy po zimie. Jeśli je widziałaś, a potem zobaczysz ten obraz w murach muzeum, to po prostu musisz się uśmiechnąć. Jednak w obydwu przypadkach trudno mi mówić o wzorowaniu się. Jeśli już, to może bardziej na twórczości Iwana Bilibina. Jego ilustracje do bajek są niezwykłe. Jeżeli zaś chodzi o twórczość komiksową, to niezmiennie, od pierwszego „Thorgala”, który trafił w moje ręce, jest to Grzegorz Rosiński. Nie będę także ukrywała wyniesionego z odtwórstwa historycznego zamiłowania do plecionek i średniowiecznych ornamentów.

A.S.: A jak wyglądała sprawa z powstaniem książki Korkiem i pralką?

G.L.: Wszystko zaczęło się od problemów z pralką i związanego z nimi ciągu skojarzeń, który przerodził się w żartobliwy pasek komiksowy o pralce galaktyk. Po pasku pojawił się pomysł, by przedstawić sekretne życie innych przedmiotów użytkowych. Ta myśl utkwiła mi na tyle mocno w głowie, że kiedy pewnego dnia zobaczyłam konkurs na książkę dla dzieci, napisałam do Magdy, czy nie miałaby ochoty wziąć w nim udziału jako twórczyni narracji. Oczywiście z rozwinięciem poza te kilka istniejących prac. Ostatecznie, chociaż zrobiłyśmy projekt na czas, nie wysłałyśmy pracy na ten konkurs.

W trakcie tworzenia fabuły Korkiem i pralką Magda wpadła na pomysł, by główna postać dziecięca była przedstawiona tak, aby każde dziecko mogło samo zadecydować, jak ona wygląda. Kiedy powiedziała mi o tym, ogromnie mi się spodobało takie podejście. Wtedy pojawiła się koncepcja, by książka przyjęła formę kolorowanki. Później Magda te moje początkowe luźne pomysły/ilustracje świetnie połączyła swoją wyobraźnią. Kiedy pokazała mi tekst po raz pierwszy, cieszyłam się jak dziecko.

Pies został strażnikiem w hołdzie dla naszych ukochanych czworonogów.

W pewnym momencie tą historią zainteresowała się pani Joanna Czarkowska z wydawnictwa Alegoria. W trakcie dyskusji padł pomysł, by odrobinę zamieszać i aby to właśnie czworonożny strażnik został głównym narratorem.

Magda dobrała także kroje pisma, a później zrobiła skład. I tak powstało Korkiem i Pralką. Siostra, czy o czymś zapomniałam?

M.L.: Epopeja jest faktograficznie poprawna.

G.L.: Jeszcze raz chciałabym zaznaczyć, że aktualna forma Korkiem i pralką jest wynikiem znacznego rozwinięcia historii przez Magdę. Ona nie tylko połatała narracyjne dziury, ale także wnosiła nowe propozycje ilustracji. Później napisała jeszcze słowniczek, który stał się moją ulubioną częścią. W bardzo przystępny sposób tłumaczy w nim terminy pojawiające się w fabule — takie jak plazma, czarna dziura, cząsteczka, galaktyka... Do części rysunków w słowniczku moja siostra zrobiła także bardzo wstępne szkice, by lepiej pokazać, o co jej chodzi.

Muszę przyznać, że kiedy zobaczyłam gotowy słowniczek, to pomyślałam, że szkoda, iż nie miałyśmy takich podręczników jako dzieci.

M.L.: A słowniczek — jak wszystko — testowany na córce. Mogę jeszcze powiedzieć, że moja mama (lat 60+) po przeczytaniu słowniczka pojęła, co to jest czarna dziura, bo wcześniej nie wiedziała.

A.S.: A wasze plany na przyszłość?

M.L.: W tej chwili dłubię w trzeciej części Witii (bo druga już ukończona i wysłana do wydawnictwa!), którą mam nadzieję zamknąć do końca 2019 / początku 2020 i (znów — mam nadzieję) zawrzeć całą historię w trzech tomach. Na pożegnanie z Daborem planuję dopisać trzy-cztery opowiadania, żeby zamknąć wątki, które nie zmieściły się / nie zmieszczą w książce. A potem (już nie mogę się doczekać!) wezmę się za jednotomową powieść sci-fi, która marzy mi się od jakiegoś roku. W międzyczasie chciałabym znaleźć czas na dłubanie w komiksach — tak skończonych, jak i tych, nad którymi wciąż z Gosią pracujemy. (Nieskromnie) uważam, że te historie są świetne i bardzo, bardzo bym chciała, żeby któregoś dnia trafiły do czytelników.

G.L.: Moje najbliższe plany to dokończenie ilustracji do książki dla dzieci Spotkajmy się w Zasnem autorstwa Barbary Mikulskiej. Następnie wracam do Daboru. O dalszych planach boję się na razie myśleć. (śmiech)

A.S.: Bardzo dziękuję za rozmowę.

Autorka o sobie:
Autorka opowiadań fantastycznych, rocznik ’88. Ukończyła bibliotekoznawstwo, trochę pracowała w trzecim sektorze. Kocha wąchać książki i czytać e-booki. Fanka fantastyki, skandynawskich kryminałów i wydawnictwa Karakter. Latem uprawia na balkonie pomidory, zimą szydełkuje. Od 2014 roku bierze udział w NaNoWriMo. Strona: agnieszkazak.com

Agnieszka Żak

Moja ręka

„Spróbują zlikwidować farmę.”

W pierwszej chwili zdziwiłam się, że dostałam wiadomość od Edana. Zawsze to ja musiałam inicjować kontakt. Kiedy jednak zobaczyłam jej treść, wszystko stało się jasne.

Spotkałam go przypadkiem na ulicy. Rozpoznałam go od razu, choć nie był już tym szczupłym, zahukanym chłopcem, którego znałam lata temu. Wyrósł na wysokiego, potężnie zbudowanego mężczyznę, ale jego twarz niewiele się zmieniła — krótko obcięte, jasnorude włosy podkreślały blady, niezdrowy kolor skóry, pokrytej brzydkimi przebarwieniami. Oczy miał zgaszone, w kolorze pochmurnego nieba. I zawsze wyglądał na smutnego. Zaczepiłam go, ale upierał się, że mnie nie zna, chciał uciec. Wspomniałam o mojej ręce, o jego siostrze, o innych ludziach z farmy. Wtedy w końcu mi uwierzył.

Zresztą może od początku wiedział, kim jestem, po prostu nie chciał odnawiać znajomości. Ja zaś lgnęłam do niego, pragnąc jego zrozumienia. Wielu ludziom opowiedziałam wiele historii o moim życiu, ale czy ktokolwiek z nich naprawdę mógł zrozumieć farmę?

„Kto? Jak?” — wyplułam z siebie nerwową odpowiedź, wciąż do końca nie uświadamiając sobie wagi tej informacji.

Od razu skarciłam się w myślach za ten ton. Mimo że Edan sam zaczął konwersację, mógł już więcej nie odpowiedzieć. Z trudem zbudowałam z nim rwaną relację. Czasem udawało mi się namówić go do rozmowy, głównie gdy nachodziły mnie złe wspomnienia. Odpowiadał mi wówczas w charakterystyczny, agresywno-pocieszający sposób, a po paru drinkach zaczynał przeklinać i kipieć nienawiścią do farmy. Zawsze rozmawialiśmy tylko o farmie, nigdy o tym, co później. Przynajmniej on o tym nie opowiadał, bo ja wylewałam z siebie wszystko, czytelna dla niego jak otwarta księga. Ale tę część mnie odrzucał. Mówienie o teraźniejszości oznaczało mówienie o mojej ręce, a tego nie mógł znieść. Ja zaś nie mogłam znieść jego spojrzenia. To takie dziwne — wydawałoby się, że po tym, co przeszliśmy, będziemy sobie bliscy. Zamiast tego odnosiłam wrażenie, że mnie nienawidzi. Mimo to chciałam go znów zobaczyć.

„Czy możemy się spotkać?” — spróbowałam jeszcze raz.

Nie odpowiadał dłuższą chwilę. Nie dziwiło mnie to, musiał się zastanowić. Zebrać siły, by spojrzeć mi w twarz. Zwykle mi to nie przeszkadzało, ale tym razem byłam zniecierpliwiona. Chciałam znać szczegóły.

„OK. Jutro, tam gdzie ostatnio.”

***

Gdy dotarłam na miejsce, Edan już tam na mnie czekał. Skinął mi lekko głową. Siedział samotnie w rogu baru, a jego kufel z piwem był już prawie pusty. Ledwo usiadłam, wirtualny kelner wysłał zapytanie o zamówienie. Poprosiłam o dwa piwa, które podjechały do nas na obrotowej taśmie. Wzięłam swoją szklankę ostrożnie w dłonie, po tylu latach wciąż zaskoczona automatyzacją nawet tak prozaicznych rzeczy. Wciąż jeszcze się do tego nie przyzwyczaiłam.

— Co to znaczy, że chcą ją zlikwidować? — zaczęłam bez wstępów, zniecierpliwiona.

Jego brwi powędrowały wysoko, patrzył na mnie ze szczerym zdziwieniem. Zaraz jednak zachmurzył się i pociągnął łyk piwa.

— Nie zajrzałaś wczoraj do Sieci?

— Nie...

— To na co czekasz?

— Wolałabym, żebyś ty mi opowiedział. Nie lubię... słyszeć głosów w głowie. Do tego chyba nigdy się nie przyzwyczaję.

— Przebłysk rozsądku w twojej głupiej główce.

Prychnął, nie wiem, z rozbawienia czy z irytacji i znów się napił. Tak, miałam łącze. Jak wszyscy w mieście, chyba tylko poza Edanem. Łącze, przez które mogłam zamówić piwo, ale też przeglądać nieskończone zasoby Sieci. Łącze, które dzięki specjalnym kodom pozwalało mnie identyfikować w oficjalnych sprawach, ale też korzystać z rozrywki. Zaproponowano mi je przy okazji operacji ręki, a ja się zgodziłam, bo skoro się powiedziało A, należało powiedzieć też B. Gdy się okazało, że cały świat może teraz znaleźć się w jednej chwili w mojej głowie, przeraziło mnie to. Dlatego niechętnie korzystałam z łącza, wiele funkcji dezaktywowałam Na przykład wszelkie newsfeedy. Jak inni znosili ten bezustanny hałas?

— Państwo ma przejąć grunty, zrównać wszystkie budynki z ziemią. Nie wiem, co tam potem zrobią.

— Dlaczego teraz? Myślałam, że jako wspólnota religijna są nietykalni...

— Jakiś dzieciak trafił do szpitala w stanie krytycznym i zmarł. Dziwna sprawa, że w ogóle opuścił farmę. Sam nie miał siły uciec, więc ktoś go musiał wyprowadzić. Może rodzice się zlitowali, a może ktoś ich obserwował. Oficjalnie nikt się nie wtrąca w sprawy farmy, ale jest parę organizacji pozarządowych, które podobno są nieźle rozeznane w temacie i tylko czekały na pretekst do interwencji. Zresztą teraz to już wszyscy się na nich rzucili. To chyba naprawdę koniec.

Dziwiło mnie, jak spokojnym mówił tonem. Spodziewałabym się, że będzie skakał z radości. Zamiast tego wyczuwałam niepewność. Chciałabym zrozumieć kiedyś Edana. Problem polegał na tym, że godzinami potrafił gniewnie perorować o naszej społeczności i religii, nie zdradzając nawet najmniejszego osobistego szczegółu. Jakby jego doświadczenie było kompletnie oderwane od krytyki, którą wygłaszał. Frustrowało mnie, że nie chciał być ze mną szczery.

— I to wszystko jest w Sieci? — zapytałam.

— Mm. Głównie o samej śmierci, zarys historyczny plus oczywiście nakręcająca się gównoburza, że jak można było doprowadzić do takich zaniedbań i że nie możemy pozwolić, żeby to się powtórzyło. To się, kurwa, zdziwią, jak pogadają z tymi ludźmi albo znajdą cmentarz. Teraz to wszyscy są nagle współczujący.

Wyczuwałam w nim ból, ale wiedziałam, że jakiekolwiek próby pocieszenia tylko go rozsierdzą. Nie chciałam mówić, że mi udało się przetrwać tylko dzięki współczuciu. Dobrzy ludzie się mną zajęli, sfinansowali operację. Nie oszukiwałam się, że adoptowano mnie tak szybko właśnie dzięki współczuciu dla żałosnej, przerażonej i okaleczonej istoty, którą byłam. Edan nie chciał niczyjej litości.

— Napisałem do ciebie, żeby cię ostrzec, że ludzie z Fundacji Świeckie Wychowanie czy coś podobnego będą próbować się z tobą kontaktować. Odezwali się już do mojej siostry.

— W jakieś sprawie...? — zapytałam drżącym głosem, zdjęta nagłym lękiem.

Milczał, jeżdżąc palcem po krawędzi pustej szklanki. Zamówiłam jeszcze jedno piwo. Spojrzał na nie ze złością, jakby było poniżej jego godności, bym się z nim tak spoufalała, ale zaczął pić.

— W Sieci wiele o tym nie znajdziesz, ale podobno plan jest taki, by odebrać wszystkie dzieci. Wszyscy mieszkańcy farmy poniżej osiemnastego roku życia mają trafić pod opiekę Fundacji i jakichś innych organizacji. W tej chwili trwają wielkie przygotowania, Fundacja uzyskała poparcie ze strony polityków, a sądy mają odbierać prawa rodzicielskie. Szykują też lokale, zbierają lekarzy i psychologów, żeby postawić te dzieci na nogi. Liczą na to, że opinia publiczna na tyle jest wstrząśnięta tym jednym dzieciakiem, że pozwoli w miarę bezboleśnie przeprowadzić całą operację. Znając życie, zawsze znajdzie się paru gnojków, którzy będą głosić w imię prawa i tradycji, że najważniejsze jest utrzymanie razem rodziny, nie można dziecka odrywać od rodziców, od korzeni, sraty-pierdaty. I najgorsze gówno, czyli że każdy ma prawo do swoich poglądów religijnych i wychowywania w nich swoich dzieci. Co oni, kurwa, wiedzą. Nawet nie potrafią sobie wyobrazić, jak to wygląda. Przykładają do tego miarkę ze świata cywilizowanego i nie rozumieją, że tam jest dzicz. — Wziął głęboki oddech, by nie odpłynąć dalej w przekleństwa. — Dobrze, że krajów, które uznają, że dziecko to w zasadzie rzecz, własność rodzica, jest już tak mało. Kto wie, może tej Fundacji się uda. Rychło w czas, ale...

...dobrze, że w ogóle — pomyślałam. My znaleźliśmy w sobie siłę, żeby uciec, ale nie każdy miał tyle szczęścia. Może Edan żałował, że nikt nie zainteresował się farmą wcześniej? Że nie uratowano jego, zanim stał się kompletnie zgorzkniały?

— W każdym razie wiedzą, co chcą zrobić z dzieciakami, ale dorośli... — Zacisnął szczęki tak mocno, aż usłyszałam zgrzyt zębów. Zrozumiałam, że dopiero teraz, po przydługim wstępie i trzech piwach, był gotowy powiedzieć mi, czemu naprawdę się ze mną skontaktował. — Chcą ich nam podrzucić.

— Co to znaczy?

— Na razie mówią, że to ma być tylko parę spotkań, jakieś łączenie rodzin, żeby zminimalizować szok... Gówno prawda. Nie wiedzą, co z nimi zrobić. Część za zaniedbania pewnie trafi do pierdla, paru pewnie do ośrodków zamkniętych, a co z resztą? Nie wiem, czemu nie mogą ich po prostu wyjebać na ulicę. Wtedy zdechliby z zimna czy coś...

Emanował złością. Zastanawiałam się, czy położyć mu dłoń na ramieniu. Czy to by go uspokoiło? Pewnie nie. Nie byliśmy na tym etapie, żebym mogła sobie pozwolić na fizyczny kontakt.

— Nie chcę ich nigdy więcej widzieć. Nie chcę... nie potrafię... — Szarpały nim emocje, których nie był w stanie ubrać w słowa, ale ja i tak je rozumiałam. Może dlatego się ze mną skontaktował. Wiedział, że zrozumiem. — Chcę, żeby to przeklęte miejsce i ci wszyscy ludzie zniknęli z powierzchni ziemi. Może wtedy w końcu...

Zamilkł i zaczął czwarte piwo. W końcu co, Edanie? Doznasz ukojenia?

— Czyli masz pewność, że twoi rodzice żyją? — zapytałam głucho.

— Cholera, czekaj — powiedział niepewnie. — Chyba tylko matka. Nie do końca zrozumiałem, co mi siora mówiła. Tak się wkurzyła, że wywaliła ludzi z Fundacji za drzwi. Nie miała mi siły dokładnie o tym opowiadać, chcę jej dać parę dni... Ona też nie chce mieć z tym nic wspólnego. Boi się jeszcze bardziej niż ja.

Rozpaczliwie chciałam poprosić o kontakt do niej. Kolejna osoba, z którą mogłabym porozmawiać. Mogłybyśmy dać sobie nawzajem wsparcie. Czułam jednak, że w tej chwili to nie będzie taktowne. Ona potrzebowała teraz samotności, skoro nawet własny brat postanowił dać jej trochę czasu... Poza tym to też pewnie uznałby za naruszenie jego prywatności.

— Czy ty byś ich wzięła?

— Nie... Nie wiem. Nigdy się nad tym nie zastanawiałam — przyznałam niepewnie.

— Mm — burknął z niezadowoleniem, oczekując, że go poprę.

— Jeśli Fundacja się do ciebie odezwie albo wyjdzie coś z twoimi rodzicami, możesz do mnie zadzwonić — zaoferowałam. — Poza tym... wiem, że nie chcesz ich widzieć, ale... oni są tacy jak ty. Myślą tak samo, wierzą w... Nie chciałbyś spotkać kogoś podobnego? — jąkałam się coraz bardziej, prawie widząc, jak wyrasta między nami mur.

Odszedł bez pożegnania, nawet na mnie nie spojrzał. Popełniłam błąd, powinnam po prostu pozwolić mu mówić.

***

Leżałam na łóżku i patrzyłam na moją dłoń na tle białego sufitu. Zgięłam mały palec, serdeczny, środkowy. Skóra była ciepła i miękka, w środku widziałam wyraźnie zaznaczoną linię życia. Wszystko w normie. Pamiętam, że lekarze martwili się, czy jej nie odrzucę. Nie fizycznie, tylko psychicznie — czy po tym, jak zostałam wychowana, będę w stanie zaakceptować to obce ciało, połączone teraz ze mną. Bo nawet jeśli mówiłam, że tego właśnie chciałam, podświadomie mogłam mieć problem z nową ręką, zwłaszcza już po jej zamontowaniu.

Nie miałam żadnych problemów. Naprawdę była tym, czego chciałam.

Pamiętam z dzieciństwa dzień, w którym pastor zabrał nas na skraj pola, gdzie stał jeden z naszych traktorów. Pomarańczowa rdza nad kołami odcinała się od niebieskiego lakieru. Uniesiona maska odsłaniała silnik. Mieliśmy mu się dokładnie przyjrzeć i odpowiedzieć, czy jest żywy. Oczywiście nie był. Pastor włączył go. Maszyna zaczęła wibrować przy nieprzyjemnym warkocie, z rury wydechowej wydobył się kłąb śmierdzącego dymu. Czy teraz ożył? Niektórzy dali się nabrać i odpowiedzieli, że tak, za co zostali skarceni. Silnik nie ożył, traktor nie jest żywą istotą. To tylko maszyna.

Traktor nie posiadał też oczywiście duszy, a to ona była najważniejsza. Nie nasze ciała, skazane na zagładę, ale duch, który przejdzie do Wieczności. O duszę należało zadbać już teraz, bo żadna jej grzeszna część nie miała wstępu do Wieczności. Jeśli więc ktoś zgrzeszył wzrokiem, czeka go nieskończoność ślepoty. Jeśli zgrzeszył mową, będzie zawsze niemy. Chyba że oczywiście poprosi Pana o przebaczenie, a o to należało błagać przy każdej okazji. A Pan był dobry, słuchał szczerych przeprosin i darowywał winy. Kto ma świadomość swej małości, tego dusza zostanie dopuszczona do Wieczności w stanie nieskazitelnym.

Istniały jednak grzechy, których nie można było z siebie zmyć, a największym z nich była mechanizacja. Tak się na to mówiło, nie korzystając z normalnych terminów, jak trochę starszy „cyborgizacja” i nowszy „bionika”. Należało podkreślić, że chodziło o odrzucenie tego, co naturalne, ludzkie i dane przez Pana. Człowiek, który poddawał się mechanizacji, zamieniał organ lub jakąś część ciała na maszynę, co samo w sobie było dosyć trafnym wyjaśnieniem procesu. Prowadziło to jednak do tego, że dusza została bezpowrotnie zniszczona. Dusza nie mogła mieszkać w maszynie. Kto zamienił swoje nogi na bioniczne, ten w Wieczności będzie się czołgał. Kto zaś stał się ECHo — tak mówiono na pełne cyborgi, z kawałkiem biologicznego mózgu w sztucznej czaszce — ten zniknie na zawsze i nawet pył po nim nie zostanie.

Pastor lubił przywoływać mnie jako przykład. Patrzcie na nią, najwierniejszą z wiernych Panu. Inne kaleki wybierały łatwą drogę, pozwalały, by zamieniono ich w bezmyślne roboty. Może dawało im to ulgę na kilkadziesiąt lat życia na Ziemi, ale potem oznaczało wieczność cierpienia lub odejście w niebyt. Moja dusza pozostawała czysta, uświęcona kalectwem, które z godnością przyjmowałam. Wiedziałam, że Wieczność jest ważniejsza niż zaledwie chwila spędzona w fizycznym ciele. Moja dusza, czysta i piękna, będzie opływać w radość w Wieczności. I oczywiście będzie miała wszystkie kończyny sprawne. Piękna, duchowa ręka już na mnie tam czekała. Te kazania były dla mnie jak uderzenie w twarz. W oczach dorosłych, którzy mówili, że mnie podziwiają i jestem dla nich wzorem, widziałam tylko ulgę, że nie padło na nich lub ich dzieci.

Wstałam z łóżka. Asystent domowy od razu wykrył ruch i zapytał, czego potrzebuję. Poprosiłam o przygotowanie szklanki wody w kuchni, bo odczuwałam irracjonalną potrzebę uprzejmego traktowania prostego, ograniczonego SI, które chciało po prostu pomóc. Dałam mu zadanie, żeby się czuło potrzebne. A przecież nie miało duszy.

Podeszłam do okna. Mieszkałam wysoko, bo chciałam mieć widok na świat. Na farmie z poziomu gnojownika niczego nie mogłam zobaczyć, więc teraz to nadrabiałam. Lubiłam też patrzeć na miasto. Z jednej strony ciągnące się po horyzont, z drugiej wchodzące w morze, bezustannie rozbudowywane. Chaotyczne, głośne miasto-państwo, zafiksowane na punkcie udowadniania własnej doskonałości w każdej dziedzinie. Wieżowce musiały być najwyższe, uczelnie najlepsze, powietrze najczystsze. Oto Asolis, bioniczna stolica świata, najbardziej rozwinięte technologicznie miejsce na kuli ziemskiej, gdzie nawet widelec czy worek na śmieci były podłączone do Sieci. Czasem czułam się w nim obco. Czasem samotnie. Kiedy jednak patrzyłam na nie z góry, lubiłam je. Było miastem możliwości. Początkowo nie potrafiłam polubić ludzi. Od małego wbijano mi do głowy zasady aeternianizmu, choć my tego słowa nie używaliśmy, nazywając się po prostu dziećmi Pana. Nigdy tak naprawdę nie wierzyłam w te bzdury, choć oczywiście udawałam wiarę przed samą sobą i innymi. Sądziłam, że w Asolis w końcu będę raz na zawsze wolna od religijnych nakazów i przesądów, które uczyniły moje życie nie do zniesienia. A jednak jakaś forma duchowości też tutaj istniała, w mieście nauki, postępu, prawa. Dlaczego? Edan mówił ze złością, że taka jest już ludzka natura. Lęk przed śmiercią jako ostatecznym końcem był w nas zbyt mocno zakorzeniony.

Mieszkańcy Asolis wzięli sobie ze starej religii to, co im odpowiadało, co było „miękkie” i przyjazne. Nazwali to bonaeternianizmem. Nie wierzyli w Pana, ale w Wieczność już tak. Nie chciało im się podążać za trudnymi zasadami, więc uznawali, że wystarczyło być dobrym człowiekiem, by zostać nagrodzonym życiem wiecznym. To było dla mnie początkowo obraźliwe. Tyle przecierpiałam w imię przejścia do Wieczności, a oni myśleli, że dostaną się tam za darmo.

Uważałam też tak rozwodnione przekonania za przejaw hipokryzji. W tamtym czasie, zaraz po ucieczce z farmy, wiele było we mnie gniewu. Odruchowo musiałam go przeciw komuś skierować. Dalej nie czułam się bezpiecznie, mój mózg utknął w trybie walki. Trochę mi zajęło, nim zrozumiałam, że bonaeternianie nie zrobią mi krzywdy. Ich wierzenia wcale nie były takie głupie i powierzchowne, jak myślałam. Za najważniejszą zasadę przyjmowali, by czynić dobro dla samego dobra. Podobała mi się i przyjęłam ją jako podstawę swojego światopoglądu, jako że dobro nie było pojęciem w ogóle docenianym przez aeternian. Zdałam sobie z tego sprawę dopiero lata po opuszczeniu farmy. Wszystko, co tam robiliśmy, czyniliśmy ku chwale Pana albo dla ocalenia naszej duszy. Rzeczy dzieliły się na słuszne i grzeszne, ale niekoniecznie dobre. A jeśli robiło się coś, co można uznać za obiektywnie dobre, to nie wynikało to z dobroci serca czy chęci niesienia pomocy innym, jedynie z chęci zasłużenia sobie na odrodzenie w Wieczności. Zaczęłam akceptować ludzi w Asolis i to, w co wierzyli. Mówili, że warto być dobrym, bo to po prostu właściwe i czyni świat miejscem troszeczkę lepszym z każdym dniem. Wieczność postrzegali jako inny wymiar świadomości, kontynuację życia, ale niekoniecznie największą nagrodę.

Oczywiście nie powstrzymywało to ludzi przed czynieniem zła, ale tego nie udało się wykorzenić żadną religią i żadnym systemem moralnym. Był to po prostu element człowieczeństwa, który — na szczęście — zdecydowana większość potrafiła w sobie kontrolować. Gdy w końcu się z tym wszystkim pogodziłam, wyzbyłam się gniewu. To pozwoliło mi ruszyć z miejsca.

Najważniejsze jednak, że bonaeternianizm nie zajmował się kwestią bioniki. Nie postrzegał jej w kategoriach boskości i grzechu lub dobra i zła. Podchodzono do niej czysto praktycznie — ludzie mogli sami decydować, co zrobić ze swoim ciałem. To również mi się podobało. Miałam dość bycia ocenianą — przeszłam operację, bo jej potrzebowałam, i nikogo przy tym nie skrzywdziłam. Zasłużyłam na lepsze życie tu i teraz, nie w Wieczności. To było słuszne.

Nie znaczy to, że przyjęłam nową religię. Zrozumiałam po prostu, że nie muszę z nią walczyć. Nie musiałam wierzyć w Wieczność, by móc przyjaźnić się z ludźmi, którzy traktowali tę ideę poważnie. Miałam przyjaciół bonaeternianistów i ateistów. Szanowaliśmy nawzajem swoje odmienności, nawet jeśli czasem naciskali na mnie, bym chętniej zaglądała do Sieci. Dla nich Sieć była jak dodatkowa kończyna, coś naturalnego i znanego od dziecka. Nigdy nie wiedziałam, jak im wytłumaczyć, dlaczego nie chcę nurkować z nimi w jej odległe zakątki. Mimo tych nieporozumień tak jak oswoiłam się z miastem, oswoiłam się też z ludźmi.

Myślami powracałam jednak do Edana, człowieka z przeszłości. Martwiłam się o niego. Nie odnalazł się w nowej rzeczywistości tak dobrze jak ja. Nie pasował do żadnej grupy. Odrzucił Pana, Wieczność, nie wierzył w duszę, bez przerwy krytykował farmę i wszelkie religie. Płonął podobnym oburzeniem, co ja na początku. Prawie bym go zrozumiała, gdyby nie głębokie, niezachwiane przekonanie, że bionika jest zła. Nie potrafiłam rozgryźć, czemu akurat to jedno wierzenie sobie zatrzymał. Nie chodziło o względy religijne, byłam tego pewna. Jego narzekania po raz kolejny były zbyt ogólnikowe, skupione na wyśmiewaniu ECHo, złośliwościach. Może trudniej było mu to zrozumieć, bo sam nie potrzebował żadnych bionicznych protez, był całkowicie zdrowy. Dalej jednak nie tłumaczyło to jego wrogości — mógł nie korzystać z bioniki, jeśli nie chciał, ale czemu krytykował za to mnie? Przecież wiedział, że tego potrzebuję. Widział mnie. Próbowałam pytać, ale wtedy zawsze zamykał się w sobie i pociągał kolejny mocny łyk drinka. Może wstydził się powiedzieć mi wprost, co o mnie myślał.

Rozmawiałam o tym z moją terapeutką, ale też sama dużo o tym myślałam. Powód, dla którego uciekł z farmy, musiał być zupełnie inny od mojego. Kto wie, co mu zrobili, w końcu karano nas za wszystko. Za przysypianie na kazaniu. Za nieuprzejme odezwanie się do dorosłego. Za zbyt długą przerwę w pracy. Za masturbację. Za niezjedzenie do końca paskudnego obiadu, ale też za wylizywanie talerza, bo obżarstwo to grzech. Wszystko było powodem do kary. Czymś go złamali.

Mnie nie złamali. Ja już się urodziłam złamana, ale się nie poddałam. Ułożyłam sobie życie. Wbiłam paznokieć w bioniczną dłoń. Poczułam ból. Tak, mogłam żyć, naprawdę żyłam.

***

Tak jak zapowiedział Edan, ludzie z Fundacji skontaktowali się ze mną. Wbrew jego obawom zachowywali się z dużym szacunkiem i nie próbowali mi niczego narzucać, nawet nie wspomnieli o tym, bym przyjęła rodzinę pod swój dach. Podkreślili jednak, że zarówno dla mnie, jak i dla nich, spotkanie po latach mogło mieć wartość terapeutyczną. Zaoferowali pokrycie kosztów przelotu i pomoc psychologa, gdybym się zdecydowała. Nie ukrywali, że przede wszystkim liczyli, iż będę w stanie pomóc mojemu rodzeństwu odnaleźć się emocjonalnie w nowej rzeczywistości. Nie próbowali wyciągać ode mnie pieniędzy.

Zapytałam o rodziców Edana, ale nie chcieli mi udzielić żadnych informacji. Zaprosili jedynie na spotkanie dla uciekinierów i dalszych rodzin mieszkańców farmy, coś w rodzaju grupy wsparcia. W końcu mogłam spotkać ludzi takich jak ja. Napawało mnie to jednocześnie radością i lękiem. Jak zostanę odebrana? Co jeśli oni też są tacy jak Edan? Nie wiedziałam, czego się spodziewać.

Spytałam też, jak mnie znaleźli. Kobieta, która ze mną rozmawiała, spojrzała na mnie dziwnie. Przecież w Sieci są wszystkie informacje — tak brzmiała jej odpowiedź, wypowiedziana tonem, jakby to była najoczywistsza rzecz na świecie. Urodziłam się na farmie, a to oznaczało, że byłam niezarejestrowana i oficjalnie nie istniałam aż do szesnastego roku życia, urzędnicy mogli wpisać, co chcieli. Oficjalne dokumenty nie podawały szczegółów. A jednak gdzieś istniał jakiś ślad. Sieć była tak wielka i dziwna...

Farmę rzeczywiście zlikwidowano — obejrzałam reportaż, w którym dziennikarka chodziła po pustych pokojach, a przy dźwiękach ponurej muzyki sfilmowano ściany starej stodoły, jakiś porzucony, dziurawy kalosz. Wszystko to było tendencyjne i szczerze mnie zirytowało. Co gorsza, rozbudziło we mnie potrzebę, by to miejsce naprawdę zobaczyć. Na tyle, bym odpaliła prezentację VR, przygotowaną dla tych, którzy chcieli poczuć, jak to jest żyć jak aeternianie. Nic mi to nie dało — nie dość, że prezentacja zrobiona została w stylu tandetnej sieciowej turystyki, to jeszcze obrazy wyglądały sztucznie. Jednocześnie znajomo i obco.

Musiałam też zdecydować, czy zobaczyć się z moimi rodzicami. Próbowałam ich sobie przypomnieć. Ojciec nie przejmował się mną bardzo, miał w końcu inne dzieci, sprawnych fizycznie synów i ładniejsze córki. Matka próbowała mnie pocieszać, tłumacząc, że mam szczęście, że urodziłam się dziewczynką, bo dla dziewczynki najważniejszy był brzuch. Gorzej, jakbym była chłopcem, chłopiec musi mieć sprawne ręce. Moim zadaniem było tylko mieć jak najwięcej dzieci i dobrze je wychować, dzięki czemu zaludnimy Wieczność naszą gigantyczną, szczęśliwą rodziną, pełną kolejnych pokoleń i kuzynów. Tak długo, jak będę mogła rodzić, mąż i starszyzna będą mnie szanować i nikt nie będzie zwracać uwagi na niesprawną rękę. Mówiła to, zmieniając pieluchę mojemu młodszemu rodzeństwu albo trzymając niemowlę i je karmiąc. Oczywiście nie dostrzegała ironii. Ja zaś nauczyłam się, jak robić pewne rzeczy tylko jedną ręką, nie zmieniało to jednak faktu, że czułam, iż wszystko będzie dla mnie zawsze trudniejsze.

Taką ją zapamiętałam, zawsze zajętą moim młodszym rodzeństwem, jakby zapominającą, że ma jeszcze mnie. Jeśli już zwracała na mnie uwagę, najczęściej mówiła coś pocieszającego. To tylko pogarszało sytuację, bo miałam wrażenie, że nie widziała mnie, a wyłącznie moją rękę. Może dlatego tak rzadko na mnie patrzyła.

Czułam się wybrakowana. Byłam wybrakowana. Pałałam obrzydzeniem do mojej ręki i marzyłam, by któregoś dnia obudzić się z normalną ręką darowaną mi przez Pana. Cud jednak nie nastąpił, więc coraz częściej myślałam o operacji. Potem brzydziłam się sobą, gdy słuchałam pastora opowiadającego, jak zła była cyborgizacja. Mówił o ludziach ze sztucznymi, idealnymi ciałami. O bionicznych kończynach i wszczepach. Mówił, jak bardzo powinniśmy ich nienawidzić.

Nienawidziłam siebie.

Tylko raz wypowiedziałam na głos modlitwę o uzdrowienie ręki. W końcu ludzie prosili o różne rzeczy, o zdrowie dla swoich dzieci, o udane plony, o to, żeby przez parę dni nie padało, bo trzeba było naprawić dach. Czemu ja nie mogłam poprosić o działającą rękę? A jednak zbesztano mnie wówczas okropnie. Okazałam się niewdzięczna i na dodatek leniwa, bo nie chciałam wielkiego daru, jaki dał mi Pan. Powinnam się cieszyć z mojego męczeństwa, bo dawało mi szansę na wyjątkowe zbliżenie do Pana. Byłam samolubna i chciałam tylko wygody i piękna dla siebie, a przecież mogłabym poprosić o coś dla całej społeczności. I tak dalej, i tak dalej... Matka wtedy płakała, bo bała się, że nikt nie będzie chciał tak bezbożnej dziewczyny.

Nienawidziłam Pana.

Zajęło mi trochę czasu, nim zrozumiałam, że pozostałe prośby były dużo bardziej ogólnikowe, a jeśli nie zostały spełnione, taka była po prostu wola Pana. Ja zaś poprosiłam o coś zbyt konkretnego, namacalnego. I oczywiście niewykonalnego. Bo jak się prosi o ładną pogodę, to zawsze jest szansa, że rzeczywiście będzie ładnie, wola Pana czy nie.

Nie mogłam przestać myśleć o bionicznej ręce. W końcu postanowiłam uciec. Przede mną byli inni, ale dawno, chyba zanim się urodziłam. Parę lat później uciekła siostra Edana, potem on. Teraz farma ciągnęła mnie z powrotem.

***

„Chcę pojechać na farmę. Jest teraz opustoszała. Chcę ją zobaczyć po raz ostatni, nie wiem czemu. Niepokoi mnie to, odkąd mi powiedziałeś, że ją likwidują. Jeśli to rozumiesz, może chcesz pojechać ze mną?” — napisałam pełną desperacji wiadomość. Nie mogłam przestać myśleć o farmie. Przekonałam samą siebie, że to pierwszy krok. Jeśli zobaczę to miejsce, dowiem się, czy mam dość odwagi, aby stanąć twarzą w twarz z rodzicami. Ale bałam się jechać sama. Jednocześnie nie czułam, by ludzie z Fundacji byli odpowiednim towarzystwem. Będą patrzeć na moją milczącą konfrontację z tym miejscem, ale nic z niej nie pojmą. Desperacko potrzebowałam kogoś, kto pomoże mi zrozumieć, czemu ciągnęło mnie z powrotem do tego koszmaru. Kogoś, kto dzielił te uczucia.

Potrzebowałam Edana.

„Wszystko załatwię i opłacę koszty” — dodałam i od razu tego pożałowałam. To nie mogło zabrzmieć zachęcająco, a właśnie desperacko, jakbym go błagała.

Milczał dwa dni i straciłam już nadzieję, że pozbędę się kiedykolwiek tego jątrzącego uczucia. Nie mogłam pojechać tam sama. Leżałam w łóżku z nogami jak z waty, całe moje ciało osłabione, tylko nie moja bioniczna ręka, która nie znała przeszłości.

Dryfowałam między jawą a snem, gdy przyszła wiadomość. Wystraszyła mnie, przywołując nagle do rzeczywistości.

„OK.”

Tylko tyle. Przeszła przeze mnie fala ciepła, zapiekła boleśnie w żołądku. Powinnam się teraz skontaktować z Fundacją, oni załatwią dla nas wejście. Mimo to leżałam dalej. W końcu odczułam ulgę i gdy zeszło ze mnie napięcie, całe ciało zaczęło drżeć.

***

Miał podkrążone oczy i na każde pytanie odpowiadał niewyraźnym burknięciem, więc przestałam się odzywać. Gdy przechodziliśmy odprawę, dziwnie patrzono na jego bransoletę. Nikt nie używał takich przestarzałych gadgetów do komunikacji w Sieci, wszyscy mieli zintegrowane wszczepy z łączem. Edan nie zwracał na to uwagi, chyba przyzwyczajony, że stanowił coś w rodzaju atrakcji czy też dziwadła wytykanego palcami.

Rzadko latałam samolotami. Nie bałam się ich, ale wzbudzały we mnie nieprzyjemne poczucie dyskomfortu. Za to Edan zasnął natychmiast. Zwinięty na za ciasnym dla niego fotelu, z głową opadniętą na ramię i lekko rozchylonymi ustami, wyglądał — mimo swych rozmiarów — jak zmęczone dziecko. Rozejrzałam się po pokładzie, by zająć czymś niespokojny umysł. Próbowałam zgadnąć, kto może być pełnym ECHo, kto ma bioniczne organy, a kto tylko wszczep sieciowy. Niektóre modyfikacje były oczywiste, bo miały przyciągać uwagę. W większości przypadków nie potrafiłam zauważyć różnicy.

Zatrzęsło przy lądowaniu i dopiero wtedy Edan się obudził. Ucieszyłam się, zmęczona ciszą podróży. Nie chciałam zaczepiać innych podróżnych, bo nie mogłabym im powiedzieć prawdy.

— Już blisko. Stresuję się... — zaczęłam nieśmiało.

— Ta.

Odniosłam przykre wrażenie, że nie był zainteresowany okazaniem mi jakiegokolwiek wsparcia. Prychnęłam z irytacją, tak jak on zwykł prychać na mnie. Spojrzał pytająco, ale postanowiłam nie zaczynać kłótni. Nie potrzebowaliśmy jej teraz.

***

Z irytacją wyłączałam kolejne powiadomienia wysyłane mi przez Sieć, zaniepokojoną, że znalazłam się za daleko od cywilizacji. Wyłączające się funkcje krzyczały w mojej głowie. Westchnęłam przeciągle.

— Męczące, prawda? — odezwała się nasza przewodniczka z Fundacji, przykładając palec do skroni, wyraźnie zgadując, co mnie trapi. — To takie niepokojące uczucie być choćby częściowo odłączonym od Sieci. Ciężko mi sobie wyobrazić, jak to jest w ogóle nie mieć...

Edan na tylnym siedzeniu warknął tak głośno, że kobieta aż zamilkła, spłoszona. Poza zdawkowymi burknięciami nie odezwał się słowem do nikogo z Fundacji. Emanowała od niego niechęć.

Zatrzymaliśmy się przed bramą. Wysiadłam z samochodu wpatrzona w odległe budynki. Nie wiem dlaczego, ale spodziewałam się, że farma będzie wyglądać bardziej imponująco. Nie żeby kiedykolwiek wyglądała dobrze. Farba odchodziła ze ścian budynków, nie kupowano nowych maszyn, tylko w nieskończoność naprawiano stare, te najstarsze kanibalizując na części, nie było chodników, grzęzło się więc w błocie na podwórku. A jednak w pamięci zapisało mi się jako olbrzymie miejsce z polami uprawnymi sięgającymi po horyzont, otoczonymi potężnym murem lub siatką z drutem kolczastym, nie wiadomo, czy żeby nie dopuścić obcych, czy zatrzymać nas w środku. Domy, w których mieszkaliśmy, miały nieskończoną liczbę pokoi, by pomieścić wciąż przybywające dzieci. Ziemia zaś trzęsła się, gdy przeprowadzano stada zwierząt.

Tak chyba jednak działa pamięć, że wszystko we wspomnieniach z dzieciństwa wydaje się większe, niż jest w rzeczywistości. Owszem, farma wciąż zajmowała spory kawałek ziemi, ale — opustoszała — wydawała się zaskakująco mizerna. Był chłodny dzień na początku wiosny, ale zima jeszcze nie odpuszczała, więc pola stały nagie. Zwierzęta też zabrano. Zostały budynki, bure i obdrapane, przygniecione do ziemi przez równie szare niebo. Nawet świątynia nie prezentowała się zbyt okazale, choć niewątpliwie musiano ją odmalować kilka lat temu — znany mi z dzieciństwa przyjemny błękit zastąpiła pastelowa zieleń.

Nasza przewodniczka ściągnęła kłódkę i szarpnęła za skrzydło bramy, które ustąpiło z nieprzyjemnym zgrzytnięciem. Wślizgnęliśmy się we dwoje na teren farmy. Poczułam, jakbym przekroczyła niewidzialną granicę do innego świata. Niby znajomego, a jednak odmienionego. Wiedziałam, dokąd iść, ale nie potrafiłam postawić następnego kroku. Myślałam, że jeśli jeszcze raz zobaczę to miejsce, moje myśli się rozjaśnią, ale zamiast tego umysł zasnuła mi mgła. Niczego nie byłam już pewna... Czego tu szukałam? Złapałam Edana pod ramię. Spiął się, ale nie puściłam, więc westchnął tylko z irytacją, jak to miał w zwyczaju. Poprowadził mnie do zabudowań.

Jakże dziwnie to miejsce wyglądało. Nie jakby opustoszało zaledwie parę tygodni temu, ale parę dekad. Może dlatego że zawsze obowiązywały surowe zasady utrzymywania porządku — nie było mowy o walających się gdziekolwiek śmieciach. Wszystko odkładać na miejsce, wszystko zawsze wycierać po trzy razy. Od tego akurat niepełnosprawność mnie nie uratowała. W jednym z okien ujrzałam uschniętą roślinę w doniczce. Nie musiałam wchodzić do środka, by wiedzieć, że to jedyny przejaw nieporządku. Przypomniałam sobie równo wiszące nad stołem patelnie, garnki poustawiane w szafkach, wielkie słoje przetworów. Tego mi trochę brakowało — robienia przetworów. Marynowania. Dżemów. Pysznych, zimowych zup. Zapomniałam już, jak się robi takie rzeczy.

W centrum stała oczywiście świątynia. Edan poprowadził mnie prosto do środka. W przeciwieństwie do ścian na zewnątrz, wnętrze niewiele się zmieniło. Dalej było ascetyczne — gołe, białe ściany, drewniane ławki i skromny ołtarz. Stał pusty i wyglądał prawie jak normalny stół.

Nasze kroki odbijały się głośnym echem. Nie wiedziałam, na czym zawiesić wzrok. To było miejsce do namysłu, modlitwy, należało słuchać uważnie pastora, a nie rozglądać się na boki. Spojrzałam w górę. Sufit znikał w ciemności. Gdy byłam dzieckiem, zdawało mi się, że ta ciemność ciągnie się w nieskończoność i sięga aż do Wieczności. To były te nieliczne momenty, kiedy jednak bałam się Pana. Po skórze przeszły mi ciarki. Wiedziałam, że to pewnie tylko z zimna, a jednak nie mogłam odeprzeć dawno zapomnianego poczucia czegoś większego niż ja, niż cały świat.

Stałam w zimnej świątyni, tak cichej, że słyszałam bicie własnego serca, przejęta nagle tą nieskończoną ciemnością, która się nade mną rozpościerała. Przyciągnęłam bioniczną rękę do serca.

— Czujesz to? — zapytałam najciszej, jak mogłam, bojąc się echa.

— Nie, nic — odparł normalnym głosem, tutaj głośnym jak krzyk.

— Ale...

— Nie jesteś już dzieckiem, żeby się nabierać na sztuczki światła i cienia. Wtedy to był pusty budynek, teraz też jest pusty, a dodatkowo jeszcze żałosny.

Miał oczywiście rację. Wydawało mi się, że po latach terapii i normalnego życia wyzbyłam się całkowicie wpajanego mi od maleńkości strachu przed siłą wyższą, karą, Panem. Mimo to w tej chwili, w tym miejscu, zrozumiałam, jak głęboko sięgały korzenie strachu i posłuszeństwa. Ukazała mi się wizja świetlistego Pana stojącego nade mną z ognistym mieczem i odrąbującego mi rękę. Ciarki przebiegały mi po miejscu, gdzie bioniczna ręka łączyła się z moim biologicznym ciałem. Spojrzałam na Edana. Duchy przeszłości, wciąż pomieszkujące w świątyni, nie robiły na nim wrażenia. Znalazłam oparcie w jego obojętności i byłam mu za to milcząco wdzięczna.

Skinął głową w stronę wyjścia i ruszyłam za nim. Wyszliśmy na rozproszone światło ponurego dnia. Zaprowadził mnie na polanę za świątynią. To tu, na łonie natury, czasem odbywały się kazania dla dzieci. Niedaleko stał stary traktor. Rozpoznałam niebieski lakier. To był ten sam, na którym uczono nas o grzechu mechanizacji. Zacisnęłam moją bioniczną dłoń w pięść. Co czułam w tym momencie? Co ja czuję? — pomyślałam spłoszona, nie rozumiejąc tego dziwnego miksu uczuć. Nostalgia. Złość. Duma, że mi się udało. Satysfakcja. Lęk.

Spojrzałam na Edana. Nie interesował się traktorem. Zamiast tego patrzył w górę, na pojedynczą, strzelistą wieżę świątyni. Raz na jakiś czas wybierano dziecko, które mogło zadzwonić dzwonem, jeśli oczywiście było posłuszne i bogobojne. Nigdy mnie nie wybrano. Nie wiem, czy dlatego, że nie byłam wystarczająco dobra, czy ze względu na jedną sprawną rękę. Czy Edan kiedyś bił w dzwon... Nie pamiętałam.

Nagle ruszył gdzieś, zupełnie mnie ignorując. Nie wiedziałam, czy wolno mi pójść za nim, ale nie chciałam zostawać sama. Weszliśmy do jednego z budynków mieszkalnych. Moja rodzina mieszkała w innym, więc nie przypominam sobie, bym kiedykolwiek wcześniej tu była. Weszliśmy po schodach na piętro, potem jeszcze wyżej, na strych.

Po stojących tu kiedyś meblach zostały tylko ślady na podłodze. Edan usiadł na ciemnych deskach i przejechał palcem wzdłuż jaśniejszego paska na drewnie. Położył się na wznak i zamknął oczy. Na strychach urządzano wspólne sypialnie. Ta należała do chłopców. Bardzo możliwe, że byłam pierwszą dziewczyną, która tu przyszła.

— Sprowadziliście tu kiedyś dziewczynę? — zapytałam. Edan spojrzał na mnie ze zmarszczonymi brwiami. — Wiem, że zasady na to nie pozwalały, ale czasem się je przecież łamało..

— Nie — uśmiechnął się lekko. — W inne miejsce. Tutaj kręciło się za dużo ludzi. Zresztą było parę kryjówek. Dziewczyny chyba też to wiedziały?

— Może te ładniejsze — odparłam, trochę zraniona. Nie, nie wiedziałam pewnych rzeczy. — Ty chodziłeś do tych kryjówek?

— Nie. Trzymałem się z dala od kłopotów.

Usiadłam obok niego. Podłoga była zimna.

— Co właściwie robisz?

— Próbuję wrócić.

— Czemu?

— Bo wtedy wszystko było prostsze.

— Może dla ciebie. Dla mnie teraz jest dużo łatwiej — powiedziałam, prowokacyjnie podnosząc moją bioniczną rękę. Nie zareagował.

— Nie powiedziałem, że życie tu było łatwiejsze, tylko że było prostsze.

— Co to znaczy?

— Nie musieliśmy o niczym decydować, wystarczyło podążać za zasadami. Ani myśleć, bo ktoś inny ci już powiedział, co masz robić, jak żyć, w co wierzyć. Żadnego wysiłku, wątpliwości, rzeczy odgórnie podzielone na dobre i złe. O ile przypadkiem nie skazisz swojej główki myślą, możesz prowadzić naprawdę przyjemne i proste życie.

Znałam już to. Często mówił w ten sposób o religii, choć dziś wypowiadał się wyjątkowo spokojnie. Frustrowało mnie, że wciąż nie mogłam go zmusić, by się przede mną otworzył, wyszedł poza utarte formułki.

— Chcesz teraz iść do siebie? — zapytał.

Rozejrzałam się. Równie dobrze mogłabym znajdować się teraz w mojej starej sypialni. Te same skosy, te same małe okna, łóżka ustawione w tych samych miejscach. Nawet gdy strych był pełen ludzi, posłania niewiele się od siebie różniły. Może to prawda, że wszystko było wtedy prostsze, nieskażone indywidualizmem... Pomyślałam o siostrach. Nie widziałam ich tyle lat. Co myślały, gdy zniknęłam? Czy w nocy leżały, nie mogąc zasnąć, i patrzyły na opuszczone łóżko, martwiąc się o mnie? Poczułam ucisk w żołądku. Zamrugałam szybko, by powstrzymać łzy.

— Od Fundacji dowiedziałam się, że cała moja rodzina żyje... Rodzice i trzynaścioro rodzeństwa. Zastanawiam się... Z początku powiedziałam nie, ale teraz myślę, że chciałabym się z nimi zobaczyć. W kontrolowanych warunkach, w ośrodku. To by było dla mnie bezpieczne i mogłabym wyjść, kiedy bym chciała. Nie tyle ja chcę ich zobaczyć, co chcę, żeby oni zobaczyli mnie. Muszą wiedzieć, kim jestem. To dla mnie ważne. — Nie odpowiedział. — Myślałam też o moim rodzeństwie. Wszystkim im nie mogę pomóc, ale może chociaż tym najmłodszym? Najłatwiej będzie im zapomnieć i przystosować się do nowego życia. Tak przynajmniej mi się wydaje. Może mogłabym je zabrać do mnie na jakieś wakacje, zobaczyć, co z tego wyjdzie. Zawsze myślałam, że będę mieć dzieci, ale jak do tej pory... Może chociaż tak?

— Czemu tak uparcie szukasz mojej aprobaty? To twoje życie, rób, jak uważasz. Zresztą, jesteś w tym lepsza ode mnie.

— W czym?

— W życiu.

Wciąż nie potrafiłam go rozgryźć.

— Zaczynam się tu dusić — wstał, otrzepał włosy z kurzu. — Chodźmy gdzieś indziej.

— Chodźmy na wzgórze — zaproponowałam.

***

Wyszliśmy z ciemnego, pustego domu na podwórko jak do innego życia. Ruszyliśmy na pole, na niewielkie wzniesienie znajdujące się zaraz obok ogrodzenia. Jako dziecko lubiłam tam chodzić, bo widziałam stamtąd całą farmę — zabudowania, pola, przede wszystkim zaś kawałek świata po drugiej stronie. Lubiłam uczucie przestrzeni, wielkie odległości, błękit nieba nade mną. Po raz kolejny jednak pamięć wszystko wyolbrzymiła. Wzgórze wcale nie było tak wysokie, a widok wspaniały. Zachmurzone niebo groziło deszczem.

Wiało też nieprzyjemnie, jak to na otwartej przestrzeni, aż zaczęłam cała drżeć, a na ramionach dostałam ciarek. Tak, na tym bionicznym też. Edan popatrzył na mnie, westchnął, pokręcił głową i ściągnął kurtkę. Zaprotestowałam z uprzejmości, choć bardzo się ucieszyłam. Nie tylko dlatego, że zrobiło mi się cieplej. Nie spodziewałam się po Edanie tak opiekuńczego gestu i poczułam, że jednak możemy się zaprzyjaźnić.

— Dlaczego ze mną przyjechałeś? — odważyłam się w końcu zapytać.

— Z zemsty. Dla satysfakcji. Farma... coś we mnie zabiła, więc ja teraz chcę popatrzeć, jak ona umiera.

— Nie rozumiem... Przecież wierzyłeś we wszystko. Dalej w część wierzysz.

— Świat nie kończy się na twojej sztucznej ręce — powiedział tak ostro, że aż zadrżałam. — Tak, nie podoba mi się bionika, ale nie wierzę też ani w Pana, ani w Wieczność, ani w ich pojebaną wersję moralności.

— Dlaczego dokładnie uciekłeś?

— Nigdy nie przestaniesz próbować wyciągnąć ode mnie spowiedzi, co? Dobrze, niech ci będzie. Możliwe, że tu i teraz jest najlepszy na to moment... — Wziął głęboki oddech. Powietrze było zimne. — Moja siostra i ja... mieliśmy sekrety. Nigdy o nich nie rozmawialiśmy. To by było zbyt niebezpieczne, powiedzieć pewne rzeczy na głos. Ktoś by wygadał, ktoś by podsłuchał... ale wiedzieliśmy, że nie pasujemy do farmy. Wyczuwaliśmy to w sobie nawzajem. Nie wiem, czy pamiętasz, ale nie urodziliśmy się na farmie, rodzice nas sprowadzili, gdy byliśmy mali. Aine była starsza, więc lepiej pamiętała świat. Pamiętała, co traci, i zawsze zżerało ją poczucie, że mogłaby mieć znacznie więcej. Chciała kimś być, coś osiągnąć. Ostatecznie skończyła jak każda inna kobieta na farmie. Wyszła za mąż za faceta, którego nie kochała, ale rodzice go lubili. Nie znosiłem gościa. Wiesz zresztą, jacy byli mężczyźni na farmie, jak traktowali swoje kobiety. — Wstydziłam się przyznać, że nie wiedziałam. — Mimo to mu się podporządkowała. Urodziła mu dziecko. Dziwiło mnie to, ale pamiętam taki moment, kiedy na nią spojrzałem — trzymała na rękach swoje dziecko, uśmiechała się. Oczami też, bo szczęście zawsze widać po oczach. Pomyślałem, że musiała się zmienić, nauczyła się żyć na farmie. To było dla mnie ważne, że była szczęśliwa. A potem uciekła.

Przerwał, a ja bałam się odezwać. Bałam się nawet poruszyć. Oddychałam płytko, chcąc, by dokończył tę historię.

— Dopiero wtedy zrozumiałem, że to wszystko stanowiło przykrywkę. Jej uśmiechy, jej ciągłe modlitwy, to że wszystko robiła perfekcyjnie, wszystko było kłamstwem, by uśpić czujność. Wcześniej rodzice zlali ją parę razy za bunt, męża miała z ciężką ręką, nie mogła sobie pozwolić, żeby ktoś coś podejrzewał. Jestem tylko zły, że mnie też oszukała. Powinienem wiedzieć, że udaje. Nawet jeśli niczego mi nie powiedziała, powinienem wiedzieć, że nigdy się nie zmieniła.

Po tym, jak uciekła, wiedziałem, że ja też nie mogę zostać. Aine odebrała mi resztkę nadziei. — Uśmiechnął się gorzko. — Patrzyłem na jej małżeństwo, jej rodzinę i myślałem sobie, że skoro ona może, to ja też. Mogłem żyć normalnie, jak wszyscy. Mogłem zapomnieć, że jestem gejem, tak jak ona zapomniała, że jest buntowniczką. Mogłem odrzucić wszystko, czego naprawdę pragnąłem, tak jak ona. Ale ona tylko udawała, a potem uciekła. Co innego miałem zrobić?

Nie spodziewałam się tego. Na farmie nie mówiło się o homoseksualizmie, bo to było coś, co nas w ogóle nie dotyczyło. Po prostu nie mogło się zdarzyć. Takie rzeczy robili ludzie w świecie zewnętrznym, którzy nie znali łaski Pana.

— Ktoś... wiedział?

— Nie chcę o tym rozmawiać...

I znów się przede mną zamykał, ale tym razem przynajmniej rozumiałam dlaczego. Na wszystko była kara. Szczegóły mogły być zbyt paskudne. Cała wściekłość, którą pałał Edan, i wszystko, co mówił, nagle nabrało sensu. Prawie wszystko.

— Nic dziwnego, że nienawidzisz tego miejsca nawet bardziej niż ja. Dalej jednak nie rozumiem, czemu jesteś przeciwny bionice. Czemu odbierasz mi prawo do tego? — Uniosłam rękę. — Wiesz, jak okrutni byli ci ludzie. Jak możesz wciąż ich popierać po tym, co nam zrobili? Wiesz, jakie to uczucie męczyć się latami, nie mogąc się pogodzić ze... wszystkim! Z niesprawiedliwością! Powinieneś to rozumieć!

— To, że ktoś się myli na dziewięćdziesiąt dziewięć procent, nie znaczy, że w jednym procencie nie ma racji.

— I czemu akurat ja mam być tym jednym procentem? Czemu nie ty?

Powiódł wzrokiem po horyzoncie, nerwowo oblizując wargi.

— Rozumiem, że traktujesz to osobiście i w twoim jednostkowym wypadku bioniczna ręka rzeczywiście może ci pomagać, ale nie ma to znaczenia w perspektywie całej ludzkości. Zmierzamy ku zagładzie, tylko tego nie dostrzegamy, bo daliśmy się ugłaskać chwytliwym nazwom. Pełne cyborgi, całkowicie bioniczne ciała, nazywamy pięknie ECHo — Enhanced Cybernetic Human. Brzmi to jak udoskonalenie człowieka, uczynienie go lepszym, ale w praktyce jest pozbawione wszelkiego człowieczeństwa. Jak można ufać ludziom, którzy ukrywają się za maskami, za awatarami? Wszyscy stali się kłamcami, kryjącymi się za fałszywymi twarzami, w sztucznych ciałach, wysyłającymi przez Sieć spreparowane informacje o sobie. Nie ma już prawdy, nie ma szczerości, nie ma prawdziwej bliskości.

Ci bonaeternianie, którymi się tak zachwycasz... Też dałaś się im oszukać. Usypiają czujność takich jak ty opowieściami o swojej filozofii dobra, czynieniu świata lepszym, ale wiesz, co jest ich prawdziwym celem? Postrzegają Sieć jako nową Wieczność. Wierzą, że ludzie będą mogli całkowicie oddzielić się od ciał i żyć wiecznie jako świadomość. ECHo to dla nich tylko przystanek na drodze do innej formy istnienia, zbioru danych płynących przez Sieć, czystej energii, duszy — możesz sobie wybrać, co przez to rozumieją. Niczym się nie różnią od farmy, to ta sama forma kłamstwa i fanatyzmu. Przeszkadzało ci, że aeternianie rozgrywali bionikę dla własnej korzyści? Bonaeternianie robią dokładnie to samo, tylko w drugą stronę, zamiast całkowitego zakazu całkowite poparcie. I tak powolutku nic z nas nie zostanie. Ludzkość popełnia powolne samobójstwo, przekonana, że zapewnia sobie nieśmiertelność.

Mimo kurtki cała drżałam. Nie z zimna, ale z oburzenia tymi teoriami spiskowymi i głupim fanatyzmem.

— Chcesz, żebym się poświęciła, bo ty wierzysz w jakąś chorą wersję przyszłości? — spytałam, z trudem hamując wściekłość.

— Widziałaś kiedyś Cybathlon? — Zaprzeczyłam ruchem głowy. — To była taka miniolimpiada dla pierwszych cyborgów, zorganizowana ponad setkę lat temu. Sposób na promocję pierwszych prymitywnych sztucznych kończyn, wciąż jeszcze bardziej protez niż bionicznych cudów techniki... Ludzie, którzy je skonstruowali, mieli słuszne cele. Chcieli pomóc kalekom. Nie chcę się kłócić ze słusznością ich działań, ale prawda jest taka, że szybko doszło do wynaturzenia ich ideałów. Ilu jest ludzi takich jak ty, którzy rzeczywiście potrzebują pomocy? A ilu modyfikuje swoje ciała dla zabawy? Bo są leniwi albo chciwi, bo tak jest łatwiej albo modniej?

— Czego ty właściwie chcesz? Żebyśmy się cofnęli do epoki kamienia łupanego? Żebyśmy żyli bez prądu, bez technologii, jak na farmie? Chcesz, żeby ludzie cierpieli i umierali, żeby stawali się kalekami? Co ci się jeszcze nie podoba? Szczepionki, antybiotyki, operacje? Wytykasz innym hipokryzję, wskazując cmentarz na farmie, a sam jesteś dokładnie taki sam.

— Przepraszam. — Zakrył twarz dłońmi. — Nie mam odpowiedzi. Nie wiem, gdzie leży granica. Chciałbym tylko... żeby wszystko było normalnie. Sam już nie wiem. Nigdy nie wiedziałem, zawsze wszystko robiłem źle...

— I jeszcze żyjesz sobie dobrze w Asolis, korzystając ze wszystkich wolności i przywilejów tego zepsutego, grzesznego świata, który tak krytykujesz. Ode mnie oczekujesz poświęceń, ale sam żyjesz sobie, jak chcesz, możesz być z kim chcesz...

— Myślisz, że tak wielu jest chętnych do zadawania się z takim dziwakiem jak ja?

— Czego oczekujesz? Może zacznij trochę szanować ludzi. I nie zaszkodziłoby, gdybyś przestał tyle pić. — Zaatakowałam z zupełnie innej strony, choć przecież nie musiałam.

— Pewnie masz rację. — Zaczął się nagle śmiać, co rozsierdziło mnie jeszcze bardziej, jednocześnie trochę zbijając z tropu.

— To nie jest zabawne! Albo naucz się żyć wśród normalnych ludzi, albo wróć sobie na farmę i załóż własny kult.

— Prorok religii bez boga? Może, może... — Spoważniał nagle. — Zostałem w Asolis dla Aine.

— Przecież cię okłamała i zostawiła na farmie. I zostawiła swoją rodzinę, małe dziecko. To paskudne — wypaliłam, pozbawiona hamulców, wciąż czując potrzebę, by wbijać mu szpilę za szpilą.

— Nie szkodzi. Rozumiem, czemu to zrobiła.

Odsłonił twarz. Na ten widok nagle uszła ze ze mnie cała złość. Zobaczyłam go wreszcie takim, jakim był naprawdę. Złamany i zmęczony, kompletnie zagubiony, rozpaczliwie pragnący nawiązać głębszą więź, ale zupełnie do tego niezdolny. Rzeczywiście nie pasował na farmie, ale nie pasował też nigdzie indziej — nie mógł wierzyć w Pana, nie mógł żyć bez niego. Nie chciałam go więcej dręczyć. Wystarczyło, że sam się męczył.

Staliśmy w milczeniu, oboje rozgoryczeni.

— Chuj z tym miejscem. Będziemy tak stać i użalać się nad sobą w nieskończoność? Już i tak całkiem przemarzłem — powiedział. W jego tonie wyczułam dawnego Edana. Chował się za maską wulgarności i agresji, tak jak inni chowali się w ECHo.

Nie poszliśmy z powrotem od razu. Jeszcze chwilę patrzyliśmy na opustoszałe budynki. Jakbyśmy chcieli, żeby nam się ten krajobraz wyrył pod powiekami. Zamknęłam oczy i rzeczywiście tam był. Tam, gdzie jego miejsce — we wspomnieniu.

Ruszyliśmy powoli do samochodu. Poczułam nieprzyjemny ucisk w żołądku. Nie z powodu farmy — z powodu Edana. Zrozumiałam, że nie możemy być przyjaciółmi.

— Czy ty mnie nienawidzisz? — zapytałam.

— Nie. Zazdroszczę ci.

Spojrzałam na niego oszołomiona. Wzruszył ramionami.

— Czy ty... — zaczął nieśmiało, z nadzieją w głosie.

— N... nie. — Zająknięcie źle zabrzmiało. Mimo całej złości z całą pewnością go nie nienawidziłam. — Ale będę za tobą tęsknić.

Spojrzał na mnie dziwnie, a potem zrozumiał. Odwrócił się i przyspieszył kroku. Patrzyłam za nim, wciąż opatulona w jego kurtkę, i czułam się, jakbym to ja zrobiła coś złego. Przecież to nie była moja wina. Tak długo próbowałam nawiązać z nim więź, ale on mnie ciągle odrzucał. Nie mogłam zrobić nic więcej, nie miałam siły, by dać mu jeszcze jedną szansę, nie po tym wszystkim, co mi powiedział. Nawet jeśli mu współczułam, nie mogłam go naprawić.

Oddałam mu kurtkę. Nie rozmawialiśmy już wiele ani w drodze do hotelu, ani na lotnisku. W samolocie był alkohol, na szczęście Edan nie wypił dużo, nim zasnął. Zazdrościłam mu tej zdolności. Wyglądałam bezmyślnie przez okno, a przypadkowe myśli wędrowały mi po głowie, na żadnej nie mogłam się skupić na dłużej. Chyba musiałam na spokojnie przetrawić tę wycieczkę. Będę miała o czym rozmawiać z moją terapeutką.

Przyłożyłam moją bioniczną dłoń do szyby. Jej brzegi, prześwietlone przez słońce, stały się różowe, lekko jaśniejsze niż prawdziwa skóra. Patrzyłam na tę nową piękną dłoń na tle nieba i nagle poczułam ucisk w gardle, oczy mi zawilgotniały. Ukryłam twarz w dłoniach i płakałam, sama nie wiem dlaczego.

Autorka o sobie:
Urodzona w latach 80-tych w Krakowie, gdzie mieszka do tej pory. Z wykształcenia biochemik, pracuje na jednej z krakowskich uczelni. W czasie wolnym czyta, uprawia okołofantastyczną publicystykę, rysuje oraz chodzi po Beskidach. Od czasu do czasu pisuje też opowiadania — jedno z nich ukazało się w pokonkursowej antologii wiedźmińskiej "Szpony i kły".

Beatrycze Nowicka

Pierwszy dzień wiosny

W noce takie jak ta nie mógł zasnąć. Niektóre rzeczy pozostają niezmienne, nawet jeżeli pamiętają o nich tylko nieliczni. Moc spływała w dolinę, wzbierała, przetaczała się falami wzdłuż Wisły, omywała przęsła mostów. Czuł jej puls, gdy szybkim krokiem szedł wzdłuż Alej. Pomarańczowe światło sodowych latarni odbijało się w kałużach. Od czasu do czasu ciszę mącił szum przejeżdżającego samochodu. Powietrze jak zwykle śmierdziało, lecz zimny wiatr niósł ze sobą coś jeszcze. Cierpki zapach bliskiej i nieuchronnej śmierci, nie do pomylenia dla kogoś takiego jak on. W tę konkretną noc zyskiwała ona dodatkowe znaczenie. Dlatego pozwolił się prowadzić węchowi — minął zamknięte budki i świecące witryny Jubilata, przeszedł przez puste skrzyżowanie, nie czekając, aż zmienią się światła.

Dziewczyna stała na moście wsparta o barierkę i spoglądała w wodę. Niewysoka, szczupła, w ciemnej pikowanej kurtce, dżinsach i pasiastym szaliku z grubej wełny. Nie potrzebował nawet swojego instynktu, by stwierdzić, że jest zdecydowana. W przeciwnym razie wybrałaby Most Piłsudskiego, który szaro-niebieskim łukiem spinał Kazimierz i Podgórze. Na tenże łuk można było malowniczo się wspiąć, najlepiej latem późnym popołudniem, tak aby w porę przybyły odpowiednie służby, a na bulwarach zdążył zgromadzić się tłumek gapiów. W marcu o trzeciej nad ranem na Moście Dębnickim było pusto. Przyspieszył kroku, mając nadzieję, że dziewczyna postanowi raczej przeczekać przypadkowego przechodnia, niż skakać, zanim się do niej zbliży. Nie zareagowała gwałtownie, może więc była jeszcze jakaś szansa. W głębi duszy wiedział, że okłamuje samego siebie. Zmysły nigdy go nie myliły — ona umrze jeszcze tej nocy. Nie miał jednak w zwyczaju poddawać się bez walki.

Uznał, że nie warto bawić się w subtelności.

— Fatalną wybrałaś sobie porę — oznajmił, opierając się o balustradę obok niej. — To znaczy, jak najbardziej właściwą na topienie się w Wiśle, ale zupełnie nietrafioną na to, by dać się zaprosić samotnemu facetowi na pogawędkę. — Westchnął teatralnie. — Gdzie my teraz znajdziemy otwartą knajpę, w której dałoby się pogadać?

Dziewczyna spojrzała na niego jak na wariata. Przez chwilę ewidentnie zastanawiała się, czy nie zacząć uciekać, potem jednak uznała, że przecież powinno już być jej wszystko jedno.

— Czy ja wyglądam, jakbym miała ochotę na pogawędkę?

Spodziewał się usłyszeć w jej głosie nieco więcej irytacji. Niedobrze.

— Owszem. Wyglądasz na taką, która chciałaby choć raz zostać porządnie wysłuchana.

Uśmiechnęła się krzywo.

— Pewnie masz rację. Ale mylisz się, jeśli sądzisz, że idąc tu, miałam nadzieję spotkać kogoś w ostatniej chwili. — Westchnęła i spojrzała w dół na rzekę pokrytą falującą warstwą mgły. — Jestem zmęczona. Przez całe lata starałam się raz za razem, a tylko brnęłam coraz dalej w ślepą uliczkę.

Wydało mu się, że ciche echo powtarza jej słowa. „Zmęczona, zmęczona...” niosło się nad Wisłą. Mgła wezbrała pod mostem i wyciągnęła w ich stronę eteryczną mackę. Chwycił dziewczynę za ramię.

— Chodźmy stąd, strasznie tu piździ.

Czuł, że nie zdoła zaprowadzić jej daleko od wody, poszli więc bulwarem pod Wawel. Połą płaszcza przetarł mokrą od deszczu ławkę stojącą nieopodal ośmiołapej, gruzłowatej rzeźby smoka, a potem usadził dziewczynę i usiadł obok.

— Chyba powinienem zaoferować ci teraz papierosa albo coś mocniejszego. Ale nie zaopatrywałem się na wypadek pokrzepiania samobójczyń, więc możesz po prostu zacząć.

Zdobyła się na słaby uśmiech.

— Cudownie potrafisz zachęcić kobietę do zwierzeń.

— Gdybym umiał odpowiednio rozmawiać z kobietami, raczej nie szwendałbym się o tej porze po mieście.

— Drogi pamiętniczku. Gdy już miałam zakończyć swój żywot, w ostatniej chwili pojawił się tajemniczy mężczyzna. Był tak samo samotny i nieszczęśliwy jak ja i to popchnęło nas ku sobie. Dwa dni temu mi się oświadczył i teraz będziemy żyli długo i szczęśliwie — wycedziła.

Nie podchwycił jej tonu.

— Jak na liczbę mieszkających tu ludzi, zaskakująco mało tych „długo i szczęśliwie”, nie sądzisz? — Znad wody niosły się syki i szepty. Wiedział, że dziewczyna nieprzypadkowo załamała się akurat tej nocy i przyszła właśnie na most. — A teraz możesz mi uwierzyć albo nie, ale nie mamy wiele czasu i to nie dlatego że gdzieś mi się śpieszy. Odpowiedz mi, dlaczego.

— To nie będzie ciekawa historia — zastrzegła.

Wzruszył ramionami.

Z początku mówiła sucho i monotonnie, jakby chodziło o cudze życie. Ojciec odszedł, gdy miała dwa lata. Pamiętała żal matki, który trwał pomimo upływających lat, opowieści o zniszczonej miłości, zwichniętym życiu oraz utraconej radości, że teraz to tylko zestarzeć się i umrzeć. Słowa innych dorosłych także nie były pokrzepiające. Przyjaciółki jej matki, również rozwódki, przychodziły powspominać zmarnowaną młodość i wybryki byłych małżonków. W szkole musiała znosić docinki rówieśników. W milczeniu, bo przecież nie można głośno mówić o rodzinnej hańbie.

— Uwielbiałam wyobrażać sobie szczęśliwą rodzinę. — Na to wspomnienie dziewczyna uśmiechnęła się przelotnie. — Miałam wszystko obmyślone, każdy szczegół. Wygląd poszczególnych osób i wymarzonego domu. Niedzielne popołudnia w słonecznym parku, baśnie czytane na dobranoc. W pewnym momencie zrozumiałam, że choć nie miałam takiego dzieciństwa, mogę założyć własną rodzinę. Wtedy jeszcze wierzyłam, że można wyłamać się z zaklętego kręgu, nie powielać cudzych błędów. Nie było mi łatwo komukolwiek zaufać. Mimo to próbowałam. Myślałam, że jeśli wybiorę kogoś innego od mojego ojca, to się uda. Ale nie.

Historie jej kolejnych nieudanych związków były banalne i powszednie, co nie znaczy, że choć odrobinę mniej bolesne. Zakończyła relacją z kłótni z jej ostatnim chłopakiem.

— Zrozumiałam, że można szczerze powiedzieć sobie wszystko, a i tak się nie zrozumieć. Potem nie pozostaje już nic do dodania, można jedynie się rozejść. Tylko że ja nie mam siły zaczynać od nowa. Po prostu nie mam siły... — Dolna warga zaczęła jej drżeć. — Kiedyś przynajmniej miałam nadzieję, że jeśli wystarczająco dokładnie wyobrażę sobie swoje niedzielne popołudnie, to je zdobędę. Znasz taką piosenkę Wilków? Zaczyna się od „jeśli jesteś sam, miej ze sobą chleb, bo gdy zapukasz w okno, zgaśnie światło, jeśli jesteś sam i nie masz dokąd pójść, musisz uwierzyć”. Mówiłam sobie, że to moja piosenka, znak od losu. — Otarła nos rękawem, w oczach szkliły jej się łzy. — „Do ilu dobrych drzwi zastukałeś, w ilu takich miejscach chciałbyś żyć, ile marzeń, ile pragnień zapomniałeś, a ile zgasło wiary... Może kiedyś znajdziesz dom, znajdziesz w nim miłość i czary...” — Przy słowie czary przeciągnęła ostatnią sylabę i straciła resztki opanowania.

Widział to już wcześniej u załamujących się kobiet, ten charakterystyczny grymas, brzydki i bezbronny, wykrzywione usta, wywinięte wargi, drgająca dolna szczęka, oczy zmrużone w szparki. Przytulił ją, nic nie mówiąc. Szlochała w połę jego płaszcza. Z chwilą, w której po policzkach dziewczyny pociekły łzy, od wody powiało chłodem. Tylko on mógł dostrzec fosforyczną poświatę mocy, która podniosła się na tyle, by jej bladobłękitne jęzory zaczęły przelewać się na górny chodnik bulwaru. Czas się kończył. Mężczyzna wygrzebał z kieszeni chusteczki higieniczne i podsunął dziewczynie. To jakby ją otrzeźwiło. Otarła twarz, wysmarkała nos.

— Teraz już wiem, że to nie dla mnie — dodała już spokojniej. — Jestem wadliwa, uszkodzona. Nie mam pojęcia, jak rozpoznać człowieka, który dałby mi ciepło, jakiego potrzebuję, nie mówiąc o tym, jak sprawić, żeby mnie pokochał. Nigdy nie będę miała domu, miłości i czarów. I co mi teraz powiesz? Coś o tym, że przesadzam, nie mam racji, jakoś to będzie, zaczyna się wiosna, warto żyć i te sprawy? — Uśmiechnęła się szyderczo.

— Warto żyć, tak uważam. — Posłał kłębiącym się jęzorom zirytowane spojrzenie. „Trzeba było mnie skutecznie otruć, kiedy miałaś okazję”. — Ale myślę też, że masz rację. Z jednym wyjątkiem.

Dziewczyna uniosła głowę zdziwiona.

— Czary możesz zaraz mieć.

Wyczuł, jak się spina, więc objął ją mocniej, drugą ręką chwytając za wolne ramię. Pochylił głowę i zdjął jedną z warstw iluzji. Spojrzała w jego oczy, krzyknęła krótko i zamarła.

— Mogę pożreć twoje wspomnienia i zastąpić je innymi — powiedział cicho, lecz i tak w jego głosie dało się słyszeć dudnienie, odległy grzmot. — Zostawić kluczowe wydarzenia oraz wiedzę, a wymazać wszystko pozostałe. W zamian dostaniesz wspomnienia szczęśliwych ludzi. Nie będziesz w stanie ich świadomie przywołać, one jednak będą w twoim umyśle i dadzą ci to, czego potrzebujesz.

— Jesteś diabłem? — wyszeptała, nie odrywając wzroku od jego złocistych tęczówek przeciętych pionowymi źrenicami. — W zamian zażądasz mojej duszy?

— Nie i nie. — Uśmiechnął się, uważając, by nie otworzyć ust. Lepiej, żeby nie zobaczyła jego zębów. — Właściwie wystarczy mi szalik. — Zaraz jednak spoważniał: — Ale chcę, żebyś mnie dobrze zrozumiała. Jeśli to uczynię, umrzesz. Jakaś cząstka może i pozostanie, jednak to już nie będziesz ty. Zastanów się. Byle szybko.

Przypływ mocy już niemal muskał czubki ich butów. Temperatura gwałtownie spadła.

Dziewczyna skinęła głową.

— Przecież byłam gotowa się zabić. Zresztą, nie masz nawet pojęcia, jak bardzo siebie nienawidzę. Zrób to.

Gdy ujął w dłonie twarz kobiety, wichura wezbrała na sile. Kosmyki ciemnych włosów niedoszłej samobójczyni musnęły policzki mężczyzny. „Moja... moja... moja... Nie ośmielisz się!”, zaszeleściły nagie gałęzie krzewów. Skoncentrował się i zaczerpnął moc ze wzgórza. Przypłynęła szybko, migotliwe, złociste ciepło, które zmusiło do odwrotu fale błękitu. Dziewczyna nie opierała się, kiedy wniknął w jej umysł. Przeczesał go metodycznie, przebrał i pochłonął wszystko, co uznał za znaczące. Potem zajrzał w głąb siebie, w poszukiwaniu tego, czym zastąpi luki. Miał z czego wybierać, był przecież także pamięcią miasta. Dookoła nich szalało niewidoczne dla zwykłych śmiertelników błękitno-złote tornado. Drzewa skrzypiały, po Wiśle pomknęły wysokie fale, czerwony neon Hotelu Poleskiego przepalił się na dobre, latarnie na bulwarze zgasły, by po chwili zapalić się ponownie. Potem wszystko ucichło.

— Zobaczysz, będzie dobrze. Nie przejmuj się tym dupkiem — powiedział, ściskając dłoń dziewczyny. — Idź do domu, wypij coś ciepłego, weź gorącą kąpiel, wyśpij się. Gwarantuję, że gdy się obudzisz, wszystko wyda ci się lepsze. W końcu będzie już wiosna. Chodź, podejdę z tobą na przystanek.

Zdezorientowana, pozwoliła mu się poprowadzić. Nie spytała nawet, skąd wie, na którą iść linię. Nie musieli długo czekać, już zaczęły jeździć poranne tramwaje. Wsiadła, pomachała mu zza szyby. Odmachał.

Do zrobienia została mu jeszcze jedna rzecz. Wrócił na Dębnicki, gdzie po nocnej mgle nie pozostało już ani śladu.

— Zdrajca — wyszeptało echo znad wody. — Osłabiasz nas.

— Nie było „nas”, kiedy postanowiłaś mi ją odebrać — wysyczał.

— Na wszystkich naszych braci, minęło tysiąc lat, a ty nadal chowasz urazę o tę kobietę! Świat się zmienił. Nie możemy dłużej walczyć pomiędzy sobą o moc.

Kusiło go, by odpowiedzieć, ale przecież i tak by nie zrozumiała. Ludzie interesowali ją tylko wtedy, gdy wznosili modlitwy i składali ofiary. A poza tym nie miał ochoty okazywać słabości. Zamiast tego upuścił do rzeki kolorowy pasiasty szalik.

— Nie martw, się, może jakieś dzieci rzucą ci dziś kukłę. Smacznego.

Odwrócił się od balustrady. Przesilenie minęło, czuł, jak wypełnia go senność. Przez chwilę zastanawiał się, czy od razu nie jechać na Hutę, uznał jednak, że lepiej wrócić do mieszkania i się zdrzemnąć. Na kopiec[1] wybierze się po południu.

Kraków, 3-4 IX 2017

1. Na terenie obecnej Nowej Huty znajduje się kopiec Wandy. ↑

Autor o sobie:
Okołoolsztynianin z rocznika ‘91, geodeta z głową w kosmosie, u progu kariery naukowej, miłośnik fantastyki w niemal wszystkich jej przejawach oraz muzyki rockowej w pojęciu możliwie najszerszym, ale ze szczególnym wskazaniem na brytyjskie zespoły heavymetalowe założone w ostatnim tygodniu 1975 roku. Można go spotkać w warmińskich lasach oraz antologiach „Toystories” (Morpho, 2014), „Małe Problemy Wielkich Bohaterów” (Craiis, 2014), „Pokłosie” (Gmork, 2015) oraz „City 4” (Forma, 2018). Pomysłodawca i współautor „Iron Tales”, literackiej składanki w hołdzie Iron Maiden (Gmork, 2017). Autor książki o początku, końcu i hot dogach tak świeżej, że farba drukarska nie zdążyła jeszcze wyschnąć (Gmork, 2019).

Kacper Kotulak

Poszukiwacze zaginionego maga

(humorystyczna opowieść fantasy z motywami awanturniczo–podróżniczymi)

Narratorzy i bohaterowie literaccy to w dżungli wyobraźni naturalni wrogowie — jak jaguary i wszystko wolniejsze od jaguarów. W Wielkiej Encyklopedii Zboczeń, Wynaturzeń i Zwykłych Świństw autorstwa międzywymiarowego encyklopedysty Garloona Zabraxa-Smite’a czytamy:

„Narrator — rzadka kreatura, która siły życiowe oraz nikczemną satysfakcję czerpie z dręczenia zmyślonych przez siebie postaci. Co bardziej perfidne osobniki potrafią posunąć się do stworzenia całego świata, byleby tylko zadać jak najwymyślniejsze tortury bezbronnym, fikcyjnym istotom, zdanym na łaskę (z rzadka) bądź niełaskę (na ogół) narratora.”

Niestety, Garloon Zabrax-Smite przegapił bardzo smutny fakt, iż sam był postacią fikcyjną i prawdopodobnie nie powinien tyle mielić ozorem. Śledczy, którzy w pewien wtorkowy poranek odwiedzili jego mieszkanie, twierdzili, że nigdy jeszcze nie widzieli tak pechowego zbiegu okoliczności. Nie mogli też zrozumieć, do czego szanowanemu encyklopedyście mógł być potrzebny jadowity wąż, nieszczelna skrzynia ze skorpionami, kowadło (niedawno najwyraźniej zawieszone pod sufitem) i szwankująca gilotyna.

Trzeba jednak oddać nieszczęsnemu autorowi sprawiedliwość — w jego dziele można znaleźć również ten ustęp:

„Narrator początkujący — niezepsuty jeszcze przedstawiciel parszywego literackiego gatunku; istota dziewicza, czysta, nieskalana, wiedziona wzniosłymi ideałami, która troszczy się o swe postaci jak najlepiej, niejednokrotnie tworząc swój świat z nieprzeciętną dbałością o najdrobniejsze szczegóły geograficzno-historyczno-lingwistyczne (nierzadko podpierając się wykreślonymi z pietyzmem mapami), by jak najbardziej ulżyć bohaterom.”

Gdyby Garloon Zabrax-Smite był nieco ostrożniejszy i dożył początku tej opowieści, prawdopodobnie umarłby z oburzenia. Twórca świata, w którym dzieje się nasza historia to wyjątkowo leniwa i bezczelna kreatura. To, co się dało, zgapił ordynarnie z kilku istniejących światów, a resztą zwyczajnie nie zawracał sobie głowy.

Czy ktoś z was zastanawiał się, co się dzieje ze światem, który nie jest do końca wymyślony? A zwłaszcza z tymi niedowymyślonymi kawałkami? Takie fragmenty, co do których przebiegły narrator nagle zmienił zdanie, są częstokroć sceną dramatycznych wydarzeń. Znikające znienacka rodziny, kontynenty przesuwające się ni z tego, ni z owego o kilkaset mil i przytrzaskujące komuś nogę czy wędrujące miasta to tylko niewinne wybryki narratora nie dość przykładającego się do pilnowania spójności własnego świata.

Oczywiście, jeżeli wierzy się w tych wszystkich „narratorów”...

W odpowiednio oświeconym świecie nikt rozsądny nie wierzyłby przecież w takie rzeczy, a przynajmniej nie przyznawałby się do tego publicznie. Naturalnie, anomalie geograficzne takiego niedowymyślonego świata nadal pozostają faktem, ale są przecież rzetelne i logicznie ugruntowane metody wyjaśniania działania świata, jak na przykład...

***

Magia.

Magia to naprawdę niesamowita sprawa.

Jak powszechnie wiadomo, cały świat zbudowany jest z magii, zaś czarowanie polega na odpowiednim manipulowaniu kawałkami świata. Niektórzy w tych rozważaniach posuwają się nawet dalej, mówiąc, że ciskający głazem troll musi być naprawdę potężnym czarownikiem. Prawdziwi magowie zbywają takie docinki wyniosłą pogardą i czasem tylko paskudną, rzuconą cichcem klątwą.

Jednak nawet w tak oświeconych i szanowanych kręgach trafiają się osobnicy pokroju Horace’a Dellirika. Ich ulubionym zajęciem jest bieganie po korytarzach i odciąganie kolegów od obowiązków służbowych, takich jak poobiednia drzemka, popołudniowa drzemka albo drzemka w samym środku godzin pracy. To właśnie oni są w większości odpowiedzialni za te wszystkie, brr..., odkrycia! Komu to w ogóle potrzebne? Życie na magicznym uniwersytecie jest wystarczająco stresujące bez szajbusów biegnących korytarzem i wywrzaskujących „Eureka!”.

Jednakże...

Arcymistrz Cornelius otworzył oczy i przeciągnął się. Zmarszczył brwi w zamyśleniu. To była dobra drzemka. Dla takich drzemek warto użerać się z tym całym „praktykowaniem magii”. Tyle że Corneliusa od pewnego czasu dręczyło niepokojące przeczucie. Coś było nie na miejscu. Rozejrzał się czujnie po swojej komnacie. Magiczny ogień na kominku huczał w najlepsze, warstwa kurzu wciąż zalegała na biurku w nienaruszonym stanie... Nawet almanach, który arcymistrz wypożyczył dziesięć lat temu z biblioteki, wciąż tkwił posłusznie pod ułamaną nogą fotela.

Cornelius wstał i ruszył ku drzwiom. Nie powinno się praktykować magii, jeżeli dręczą człowieka niejasne przeczucia. To uwierające, niemożliwe do podrapania miejsce z tyłu czaszki skutecznie przeszkadza w zasypianiu.

Korytarzem akurat szedł wysoki, chudy i mocno niewyspany mag. Minął Corneliusa, mamrocząc coś pod nosem:

— ...buty są... oba... śniadanie jadłem...

— Kolego Jones! — zawołał Cornelius.

Restmull Jones niemal przewrócił się, oderwany od wyliczanki.

— Ach, to pan, arcymistrzu! Przepraszam najmocniej. Usiłuję właśnie sobie coś uzmysłowić.

— Czy nie zauważył pan, że ostatnio czegoś jakby... brakuje? — Cornelius całkowicie zignorował słowa maga. Kiedy jest się arcymistrzem, tego właśnie wymaga etykieta.

— Tego... Myślałem, że to coś ze mną... Ale sprawdziłem chyba wszystko. U mnie niczego nie brakuje.

Cornelius pokiwał ze zrozumieniem głową, choć nadal zgodnie z zasadami nie słuchał ani trochę, co mówi młodszy mag.

— Chodźmy może do Nadsekretarza. Nadsekretarz wie o wszystkim, co się dzieje na uniwersytecie. Jeśli czegoś brakuje, to na pewno będzie miał notatkę służbową albo coś w tym stylu.

Restmull wzdrygnął się, ale skinął głową.

Magowie nie byli do końca pewni, czy Nadsekretarz pochodzi z tego świata. To znaczy był oczywiście Nadsekretarzem... Każdy go znał. Był w końcu jednym z nich. Problem w tym, że wciąż sprawiał wrażenie, jakby jednocześnie przebywał gdzieś indziej. Zwłaszcza kiedy patrzyło mu się w oczy.

Ktoś o miernych możliwościach intelektualnych z pewnością tłumaczyłby to humorami jakiegoś narratora. Ale była przecież teoria multiwymiarowości magii. Cornelius używał kiedyś podręcznika na ten temat do blokowania samozamykających się drzwi.

Magowie weszli do gabinetu Nadsekretarza. Bez pukania. Jones wprawdzie chciał zwrócić arcymistrzowi uwagę, ale dał sobie spokój, jako że arcymistrz i tak by pewnie nie posłuchał.

Nadsekretarz podniósł wzrok i spojrzał na intruzów sponad półokrągłych szkieł okularów. To niepukanie zdecydowanie było błędem. Możliwe że nawet administracyjnym!

— Tego... — wybąkał Cornelius, razem z Jonesem przybity do ściany spojrzeniem bezwzględnym niczym rozpędzona włócznia. — Dzień dobry.

Nadsekretarz zmrużył oczy. Arcymistrz przełknął ślinę, a Restmull poczuł, jak serce podchodzi mu do gardła.

— Dzień dobry. — Nadsekretarz w końcu odpowiedział i wrócił do swoich dokumentów. — W czym mogę pomóc?

— Tak się zastanawialiśmy z kolegą... Czy ostatnio nie zniknęło może coś z terenu uniwersytetu?

— Śmieci były odbierane w zeszłym tygodniu. — Nadsekretarz nawet nie oderwał oczu od kartki.

— A może coś bardziej... zauważalnego? — zapytał Jones. — Jakiś integralny element uniwersytetu. Jak na przykład śniadanie.

Żaden z magów nie próbował nawet sugerować, że na uniwersytecie pojawiła się nieciągłość geograficzna, ale taka ewentualność wisiała niebezpiecznie w powietrzu.

Nadsekretarz znów podniósł wzrok i spojrzał badawczo na magów. To było jeszcze gorsze. To spojrzenie mówiło „i tak już nadużyliście mojej cierpliwości”. Nadsekretarz na ogół był niewyczerpalnym kamieniołomem cierpliwości. Sama idea jej naruszenia mroziła krew w żyłach.

— Horace Delliric trzy miesiące temu wyruszył na poszukiwania — westchnął w końcu.

No tak! Ten przeklęty Delliric nie wrzeszczał... to znaczy, nic nie odkrył już od dość dawna.

— Zaraz! Jak to wyruszył?! — zawołał Cornelius. — Tak sobie wyruszył? Nie można tak sobie wyruszać!

— Dostał zgodę. Ode mnie.

— Zgodę? Od pana? — Arcymistrz uniósł brwi. Zakres obowiązków Nadsekretarza nawet dla niego nie był do końca jasny. Czasami odnosiło się wrażenie, że to Nadsekretarz sprawuje władzę absolutną nad całym uniwersytetem.

— Oczywiście. Przedłożył szczegółowy i kompletny pod względem formalnym wniosek.

***

— Pan nie rozumie! — Horace Delliric machnął histerycznie rękami. Komu innemu nie przyszłoby na myśl, żeby krzyczeć na Nadsekretarza, a co dopiero sugerować, że czegoś nie rozumie. — To naprawdę doniosłe odkrycie. Może na zawsze zmienić nasze pojmowanie magii fundamentalnej!

Nadsekretarz odłożył pióro i splótł dłonie, opierając o nie brodę.

— Ten wniosek — powiedział głosem spokojnym jak śnieżny nawis, czekający tylko na okazję, żeby przejść w morderczą lawinę — jest niekompletny.

— Historia tego panu nie zapomni! Magia tego panu nie zapomni! — Mag chwycił niekompletny wniosek i trzasnął za sobą drzwiami. — Sam jesteś niekompletny — mruknął mściwie. Ale cichutko i już po drugiej stronie drzwi.

***

Podpisany wniosek, który trzymał w dłoniach Cornelius, zawierał całe mnóstwo załączników, errat i zwyczajnych poprawek. Ktoś się solidnie nad nim napracował. Najwidoczniej temu komuś bardzo zależało. Arcymistrzowi nie zależało w ogóle, ale ponieważ chodziło o podwładnego, którego brak wprowadzał zauważalny zamęt, postanowił złamać etykietę i zapoznać się z pracą niższego rangą maga.

— Wyprawa do whakatakańskiej dżungli? Pojechał sam na drugi koniec świata?

— Wcale nie sam. Proszę spojrzeć do załącznika ósmego.

— „Prośba o udzielenie funduszy na wynajęcie drużyny śmiałków”? Ale czego on w ogóle poszukuje? I to razem z drużyną śmiałków?! — Corneliusowi pojęcie wyprawy badawczej nie mieściło się w głowie. Nie potrafił zrozumieć, czego może szukać mag poza swoim przytulnym gabinetem... Oczywiście oprócz sytuacji, kiedy szuka brakującego innego maga. W każdym razie, drużyna śmiałków była absolutnie wykluczona. To zdecydowanie nie jest odpowiednie towarzystwo dla maga. Nawet obłąkanego.

— Wszystko jest dokładnie opisane. — Nadsekretarz zdawał się lekko urażony samą sugestią, że mógłby podpisać wniosek bez tak fundamentalnych wyjaśnień.

— „...przedmiotowa wyprawa ma na celu odnalezienie skrytej w sercu dzikiego lądu pradawnej świątyni, która zgodnie z wyliczeniami (patrz Załącznik 18a) powinna być potężną soczewką ogniskującą naturalną magię i odpowiadać za niestabilność geograficzną części lub całości kontynentu, a kto wie, może nawet świata”. Może mi ktoś wyjaśnić, co to w ogóle znaczy?! — zagrzmiał arcymistrz.

— Ja... tego... chyba kiedyś coś czytałem... — Restmull nieśmiało podniósł rękę. — Tu chyba chodzi o...

***

— Chodzi o samoistną, naturalną i zupełnie pierwotną magię fundamentalną, która tworzy samą istotę świata! Rozumieją panowie? Te wszystkie nieciągłości geograficzne! One występują w największej skali właśnie w Whakatakanii. A dlaczego? — Horace Delliric ani myślał dawać swoim rozmówcom szans na odpowiedź. — Dziewicze krainy muszą mieć największe zasoby pramagii. No i tam na pewno jest ta pradawna świątynia! — Huknął dłonią w notatki zawierające całe mnóstwo szkiców, diagramów i wyliczeń.

Wysoki, szczupły gość z monoklem i korkowym hełmem pokiwał głową, podkręcając arystokratyczny wąsik. Z jego bogatego doświadczenia wynikało, że jeśli czegoś nie brakuje w Whakatakanii, to pradawnych świątyń. No i oczywiście krwiożerczych moskitów, krwiożerczych drapieżników i krwiożerczych tubylców. Ale świątyń też było całkiem sporo, jak dobrze poszukać.

Gość nazywał się Amadeus de Rouleau i należał do tego specyficznego gatunku zblazowanych arystokratów, którzy znudzeni życiem w obrzydliwym bogactwie postanawiają zająć się poszukiwaniem przygód. Obok, nad kuflem piwa, siedział Finley Quinn. Jego nikt nie pytał, czy ma zamiar poszukiwać przygód. Gdyby ktoś zapytał, Quinn bez wahania wybrałby obrzydliwe bogactwo. Niestety, miał siedem stóp wzrostu, dwieście pięćdziesiąt funtów wagi i urodził się w warstwie społecznej, w której awanturniczy tryb życia jest raczej naturalną konsekwencją niż dobrowolną fanaberią. Quinn również miał wąsy. Ale to był zupełnie odmienny gatunek wąsów. W tym przypadku służyły przede wszystkim do zawadiackiego strzyżenia nimi i rozpraszania uwagi przeciwnika podczas walki na pięści.

— Czyli mogę liczyć na pomoc panów w tej ekspedycji, która może odmienić oblicze naszego świata?

De Rouleau spojrzał na wspólnika. Quinn wzruszył potężnymi ramionami. Nie miał w zasadzie nic do oblicza świata, ale widok przyjemnie zaokrąglonej sakiewki skutecznie zyskiwał jego przychylność.

***

Od momentu, w którym mag zyskał sobie przychylność poszukiwaczy przygód, minęły trzy miesiące. Dziwnym zbiegiem okoliczności właśnie mijał również tydzień od chwili, w której de Rouleau i Quinn zgubili Horace’a Dellirika. Warto nadmienić, że zgubili go w dżungli, co dodatkowo utrudniało sprawę. W dżungli nawet zgubienie zegarka stanowi nie lada problem. A przecież takim zegarkiem nie zainteresują się jaguary czy anakondy. Nie wspominając nawet o ludożercach.

Whakatakania jest niewątpliwie malowniczą krainą. Jeśli czyta się o niej w książce, ogląda na obrazach lub ewentualnie z pokładu sterowca zawieszonego kilka tysięcy stóp nad ziemią — jednym słowem wtedy, kiedy nie odczuwa się na własnej skórze nieludzkich warunków klimatycznych i apetytu lokalnej fauny. I ludności.

Nad wspaniałym kontynentem krwiożerczych dżungli, złotych świątyń i tubylców o interesujących zwyczajach kulinarnych właśnie zapadał zmierzch. Z gleby umęczonej tropikalnymi ulewami leniwie podnosiły się gęste kłęby mgły. Trzeba by nie lada umiejętności, by w morzu oparów dostrzec nędzną smużkę dymu wydostającą się z komina parostatku rzecznego.

Koła napędowe Królowej Whakatakanii powoli przestawały się obracać. Kurs wiódł w górę rzeki, toteż statek szybko wytracił prędkość. Kapitan Pearson nie od dziś żeglował po rzekach Whakatakanii. Potrafił w kościach wyczuć, w którą odnogę lepiej nie wpływać, by uniknąć przypadkowego przepadnięcia na amen lub innych ciekawych konsekwencji dynamiki geograficznej kontynentu. I właśnie teraz przeczuwał, że płynięcie dalej nie jest najrozsądniejszym pomysłem. Kapitańskie kości podpowiadały, że ktoś zmienił zdanie co do dalszego biegu rzeki. Kapitanowie whakatakańskich parostatków rzecznych na ogół nie wiedzą zbyt dużo o magii, a pojawiające się z nagła wodospady tłumaczą — tak jak reszta nieoświeconego ludu — kaprysami boskiego narratora. Pearson nie miał też wątpliwości co do charakteru narratora czuwającego nad Whakatakanią — to była wyjątkowo podła i humorzasta kreatura.

Rozległ się głośny plusk, dziwnie wygłuszony przez lepką mgłę, gdy ogrzy tragarz wyrzucił kotwicę za burtę. Pearson ruszył ku dziobowi, gdzie stał jeden z dwóch pasażerów Królowej. Kapitan z reguły nie dziwił się niczemu. Mało co było w stanie go zaskoczyć, ale ta para miała ku temu niezłe predyspozycje. Amadeus, przedstawiciel szanowanego rodu de Rouleau, i Finley, przedstawiciel raczej mało szanowanej familii Quinn, pasowali do dżungli, tak jak do siebie nawzajem. Czyli mniej więcej jak pięść do nosa. Chociaż... Jak się lepiej przyjrzeć, to obaj byli kwintesencją tego, co ma przed oczami człowiek, kiedy usłyszy hasło „poszukiwacz przygód”. Quinn był spowitym kłębami dymu i wyziewami whisky oprychem, który najchętniej biłby się na pięści z jaguarami, de Rouleau z kolei wyglądał na człowieka, który wykupił cały asortyment sklepu „Tysiąc jeden artykułów niezbędnych dla awanturniczego poszukiwacza przygód” — łącznie z trzema ogrami do noszenia całego tego majdanu. Problem w tym, że poza kartami powieści przygodowych tacy osobnicy nie przystawali za grosz do prawdziwej dżungli. Pewnie nawet nie zauważyliby, gdyby nieciągłość geograficzna odgryzła im nogę. Quinn z pewnością sprawdzał się w dżungli miejskiej, gdzie musiał być końcowym ogniwem metaforycznego łańcucha pokarmowego w niejednej podejrzanej spelunie. De Rouleau zaś powinien siedzieć gdzieś w luksusowym klubie dla bogatych podróżników i razem z innymi literackimi wzorami poszukiwacza przygód przekrzykiwać się, kto upolował większego aligatora.

A skoro już o tym mowa...

De Rouleau stał właśnie przy relingu i celował z karabinu gdzieś w mglistą dal, ponad szaleńczymi splotami namorzynów. Pearson zatrzymał się w bezpiecznej odległości i czekał cierpliwie. Z doświadczenia wiedział, że nie należy przeszkadzać osobom, które trzymają przy oku naładowaną broń i czekają tylko na moment dogodny do strzału.

— Witam, kapitanie Pearson — mruknął strzelec, nie poruszywszy się ani o pół cala.

— Dobry wieczór, panie de Rouleau... — zaczął kapitan, ale przerwał mu huk wystrzału. W oddali rozległ się odgłos sugerujący, że gdzieś w głębi dżungli coś ciężkiego spadło właśnie z drzewa.

Pearson pokiwał głową z uznaniem. Może przechwałki w elitarnym klubie podróżników nie byłyby takie do końca bezzasadne.

— Przyszedł mi pan powiedzieć, że dalej nie popłyniemy, nieprawdaż? — Bardziej oznajmił, niż spytał de Rouleau, opierając kolbę karabinu o deski pokładu.

— No, właściwie... Jak pan się domyślił?

— Słyszałem, że wyczuwa pan anomalie geograficzne w kościach...

— Ano... Pływa człowiek już tyle lat. Ale skąd pan...? — Pearson powstrzymał się od określeń w stylu „szczurów lądowych” i „mieszczuchów”. Ten karabin skutecznie skłaniał do starannego dobierania słów.

— Widzi pan to urządzenie? — zapytał poszukiwacz przygód, wyciągając w stronę kapitana drewniane pudełko z małym okienkiem, za którym widniał rząd cyferek. Przesunął mosiężny przełącznik. Pudełko zaterkotało rozpaczliwie, złota wskazówka śmignęła przez całą skalę, by zatrzymać się na jej końcu. — To taki czarodziejski odpowiednik pańskich kości.

Pearson pokiwał ze zrozumieniem głową, choć tak naprawdę nie rozumiał ni w ząb. Był zwyczajnym marynarzem i tam, gdzie zaczynało się czarodziejstwo i jakieś odpowiedniki, tam też kończyło się jego pojęcie o świecie.

— No, więc w związku z tym... — zaczął nieśmiało.

— Tak. Opuścimy pokład skoro świt.

Pearson odetchnął z ulgą. Poszło lepiej niż przypuszczał. Czyli bez grożenia pozwem sądowym, karami cielesnymi lub — nie daj Boże — odpowiedzialnością finansową.

***

„Skoro świt” w rozumieniu Amadeusa de Rouleau okazało się pojęciem dość elastycznym i nie miało żadnego związku ze zjawiskami astronomicznymi. Zależało w głównej mierze od tego, kiedy wstanie Quinn. Kłęby nocnej mgły zdążyły już ustąpić miejsca dziennemu oparowi, ogry stały przy trapie obładowane sprzętem, de Rouleau zabijał nudę, wpatrując się w dżunglę przez lornetkę, zaś spod pokładu rozlegały się huki, trzaski i przekleństwa — naturalne poranne odgłosy Finleya Quinna.

Gdy w końcu wyszedł na pokład, Pearson z zainteresowaniem zaobserwował, że na tropikalny strój potężnego wąsacza składają się drelichowe spodnie i wetknięty w nie podkoszulek. Finley Quinn, w przeciwieństwie do swego towarzysza, najwidoczniej nie traktował zbyt serio ani magii, ani literatury przygodowej.

— Witaj, Finleyu drogi — powiedział de Rouleau, spoglądając badawczo na towarzysza. — Czy aby o czymś nie zapomniałeś?

— Hm... — Quinn podrapał się po głowie.

Rozłożył na pokładzie cały swój ekwipunek, na który składała się długa na dwa łokcie maczeta oraz strzelba rozmiarów niewielkiej armaty.

— Billie jest, Bernie też... — wyliczał Quinn. — Na wszystkich bogów! Beatrice!

Quinn rzucił się z powrotem pod pokład. Pearson zlustrował porzucony ekwipunek olbrzyma i zastanowił się, czego jeszcze może potrzebować taki drab w dżungli. Czym była owa tajemnicza Beatrice? Może kastetem do okładania jaguarów po pyskach? Jakaś malutka cząstka jego duszy, która nie była trzeźwo myślącym i pragmatycznym do znudzenia kapitanem parowca rzecznego, bardzo chętnie obejrzałaby taką walkę.

Po chwili na pokładzie z powrotem pojawił się Quinn, rozwiewając wszystkie podejrzenia Pearsona i wymachując porządnych rozmiarów manierką. Beatrice nie była jednak całkiem zwyczajną flaszką. Quinn kupił ją od okutanego od stóp do głów w barwne szaty handlarza na rozgrzanym i zakurzonym targowisku Tor Suraj — Miasta Tysiąca Słońc. W przeciwieństwie do zdecydowanej większości zaklętych artefaktów oferowanych na targu manierka była naprawdę zaklęta. Płyn, który się do niej raz wlało, nigdy się nie kończył. Quinn miał dość oleju w głowie, by wszystkie pozostałe pieniądze wydać zaraz na najlepszą whisky.

Szlachetny trunek mógł się przydać w dżungli do wielu rzeczy, a Quinn, jeśli chodzi o whisky, był niezwykle pomysłowy. Używał jej jako płynu przeciw moskitom, substytutu wody, substancji odkażającej, a w razie potrzeby nawet jako rozpałki do wyjątkowo upartych ognisk. To była naprawdę przednia whisky...

Kilka minut później Pearson drapał się po głowie, obserwując, jak ekspedycja zagłębia się w dżunglę. Takich dziwaków nie widział już od dawna. Może nawet nigdy. No, ale jeśli spojrzeć na statystyki, wariaci zawsze mieli największe szanse na wyjście bez szwanku z najgorszych tarapatów...

***

Finley Quinn być może wyglądał na bezmyślnego ignoranta, który nie przetrwa w dżungli nawet kwadransa, jednak każdy, kto ma zamiar utrzymać się przy życiu w dziczy, wie, że nikogo i niczego nie należy oceniać zbyt pochopnie. Quinn był dzieckiem mrocznej strony Ugh i twierdził, że ktoś, kto wychował się na ulicach — i w rynsztokach — królowej miast, poradzi sobie nawet w piekle. I miał sporo racji. Niektórzy mówią, że miasto to prawdziwa dżungla... Tyle że większość morderczych niebezpieczeństw z whakatakańskich ostępów, gdyby znalazła się przypadkiem na ulicach Ugh, prawdopodobnie zwiewałaby z podkulonym ogonem gdzie pieprz rośnie. Tak więc Finley Quinn całkiem nieźle radził sobie z dżunglą — z pewnością dużo lepiej, niż dżungla z nim. To jednak nie zmieniało faktu, że dzicz potrafiła być irytująca.

— Szlag by to... — warknął Quinn, rozgniatając moskita na karku. Whisky wprawdzie sprawdzała się jako płyn przeciw moskitom, ale zasada jej działania była dość niezwykła i raczej niepraktyczna. Insekty umierały z zatrucia alkoholowego już po ugryzieniu ofiary. — Że też ten cholerny czarownik musiał się zgubić...

Normalnie machnęliby na Horace’a Dellirika ręką i życzyli ludożercom smacznego, ale był jednak magiem, a magowie bywają przydatni, zwłaszcza w magicznych światach. Takie ordynarne upieczenie go na kolację podpadało pod marnotrawstwo całkiem dobrego czarownika. No i pozostawała też kwestia kontraktu. A właściwie Kontraktu. To, co podpisali, było naprawdę misternym dziełem sztuki urzędniczej, bogatym w określenia typu „w przypadku odstępstw od postanowień niniejszej umowy” oraz „strona pod groźbą kary umownej opisanej w punkcie tym a tym zobowiązuje się do świadczenia usług w zakresie”. Nietrudno się domyślić, że zgubienie wspomnianego Horace’a Dellirika gdzieś w głuszy było bardzo poważnym i zapewne bardzo kosztownym odstępstwem od warunków umowy. De Rouleau był też niemal pewien, że poszukiwanie, ratowanie i nadstawianie karku za maga mieściło się w ramach szeroko pojętych usług, do których świadczenia się zobowiązali.

— Dobra, mam — mruknął de Roulaeu, gdy jedno z jego pudełeczek w końcu złapało trop i oznajmiło to cichym tykaniem. Poszukiwacz przygód, wciąż wpatrując się we wskazówkę i cyferki, odwrócił się powoli w pożądanym kierunku. Dwie maczety, dotąd spoczywające leniwie na ziemi, uniosły się w powietrze i poleciały przed nim, gorliwie podejmując nierówną walkę z gęstą ścianą zielska.

***

Mniej więcej w tym samym czasie w zupełnie innym — choć trzeba przyznać, że bliźniaczo podobnym — kawałku dżungli Horace Delliric podrygiwał rytmicznie, zawieszony na długiej żerdzi. Rytm nadawało dwóch potężnych i dość żwawych dzikusów. Sam zawieszony osobiście uważał taki sposób podróżowania za może i interesujący, ale zdecydowanie uwłaczający godności maga. Postanowił jednak zostawić tę opinię dla siebie. Przede wszystkim dlatego, że mógł to być tradycyjny sposób transportu, a takie prymitywne społeczności bywają bardzo mocno przywiązane do swoich tradycji. Poza tym prymitywne społeczności są też na ogół przywiązane do swoich prymitywnych języków, których znajomość nie mieściła się w i tak wątłej wiedzy Dellirika na temat fauny i flory Whakatakanii. Wiedzy tej jednak wystarczało akurat na tyle, by mag mógł się domyślić, że nie jest to środek transportu zarezerwowany dla ważnych gości. Raczej dla ważnych składników najbliższego posiłku. Ewentualnie ważnych elementów krwawego wydarzenia o podłożu religijnym.

Konwencja zakłada całą paletę uczuć, które osoba postawiona w jego sytuacji, a raczej zawieszona w jego pozycji, powinna doznawać: strach, panika, zrezygnowanie, niepokój, wściekłość. Tak, wściekłość byłaby zdecydowanie na miejscu. Powinien w tej chwili przeklinać wszystko wokół — ludożerców, którzy go uprowadzili, dżunglę, która zrodziła ludożerców i moskity, które go bezlitośnie kąsały. Powinien być wściekły na poszukiwaczy przygód, że go nie dopilnowali, na Nadsekretarza, że wyraził zgodę na tę całą podróż...

A jednak Horace Delliric wybrał sobie uczucie, które akurat nie znajdowało się w przebogatym wachlarzu dopuszczalnych emocji — radosne podekscytowanie. Zawsze był ciekawy świata i obyczajów, jakie obowiązują za granicą. Zresztą nie miał na co narzekać. Jego obliczenia wskazywały, że ludożercy niosą go prosto do pradawnej świątyni, której od kilku miesięcy poszukiwał w pocie czoła — bardzo dosłownie, jeśli wziąć pod uwagę warunki klimatyczne.

— Przepraszam pana bardzo — zagadnął biegnącego najbliżej półnagiego dzikusa. — Czy daleko jeszcze?

***

— No i jak? Daleko jeszcze? — zagadnął Quinn. Pół litra whisky temu moskity przestały mu już w ogóle przeszkadzać. Tak samo zresztą jak pogoda, nieciągłości geograficzne i w ogóle cała Whakatakania. Nabrał za to animuszu i postanowił wesprzeć starania maczet samobieżnych de Rouleau. Dwułokciowa Billie tańczyła radośnie w jego dłoniach, dewastując lokalną roślinność. I zwierzynę pod postacią dwóch bardzo pechowych i nie mniej zdziwionych węży.

— Hm... — mruknął de Rouleau, przyglądając się czujnikom. Z bliżej nieokreślonych przyczyn połowa z nich postanowiła zacząć wskazywać zupełnie co innego, niż pozostałe.

***

Spośród wszystkich istot na co dzień borykających się ze śmiercionośnymi urokami Whakatakanii prawdopodobnie tylko jaguary odnalazłyby się w rodzinnych stronach Finleya Quinna. Tak samo jak spora część mieszkańców miasta żyły głównie wtedy, gdy porządni ludzie spali, a przez resztę doby odsypiały atrakcje nocnego życia. O ile im ktoś nie przeszkadzał.

Cętkowany król whakatakańskiego buszu wygrzewał się właśnie na drzewie, odpoczywając po wyjątkowo obfitym posiłku, gdy jakieś głosy na dole postanowiły umilić mu czas swoją obecnością. Kłócąca się grupka turystów nie jest na ogół elementem atmosfery sprzyjającej wypoczynkowi.

— Do niczego są te twoje pudełka — gadał pierwszy głos.

— Sam jesteś do niczego — ripostował drugi. — Mam jakieś zakłócenia. Daj mi się skupić.

— Łazimy po tej dżungli i nic. Ani śladu czarodzieja. Ani nawet ludożerców.

— Brak tych drugich to chyba raczej sprzyjająca okoliczność, pozwolę sobie zauważyć.

Jaguary nigdy nie były specjalnie zagrożone wymarciem. To znaczy nie wszystkie naraz. Ten konkretny właśnie stawał przed podobnym niebezpieczeństwem. Tylko jeszcze nie zdawał sobie z tego sprawy. Przypieczętował swój los, gdy zeskoczył z gałęzi i miękko wylądował na ziemi. Zaczął coś podejrzewać, gdy jego pojawienie się nie wywarło oczekiwanego wrażenia. Grupka ogrów stała bez ruchu i gapiła się tępo w dal, chudy dandys wciąż majstrował przy swoich pudełkach i tylko półnagi osiłek postanowił zaszczycić przerośniętego kocura kilkoma łokciami bardzo ostrej stali. Jaguar nie bez trudności uniknął rozpędzonego śmiercionośnego przedmiotu i po chwili stwierdził, że osiłek wyraźnie się na niego czai. Coś tu zdecydowanie było nie tak. Dla pewności postanowił ugiąć łapy i naprężyć mięśnie, szykując się do ataku.

Nagle spora część rozłożonych na ziemi urządzeń zaczęła szaleńczo terkotać. De Rouleau odrzucił pudełko, z którym właśnie próbował dojść do ładu, kątem oka zauważył jaguara, zignorował go całkowicie i skupił się na terkoczącej maszynerii.

Quinn właśnie zaczynał krążyć wokół cętkowanego przeciwnika, gdy de Rouleau dopadł do niego i nadludzkim wysiłkiem odciągnął do tyłu. Jaguar, sądząc, że zyskuje przewagę, skoczył. I w tej samej chwili ktoś postanowił, że spory kawałek dżungli powinien zniknąć razem z większą częścią drapieżnika.

***

— No, dalej! — wołał de Rouleau. — Tylko nie patrz w dół!

Quinn wprawdzie nie bał się niczego... Ale tylko takiego niczego, które można przerąbać maczetą, nafaszerować ołowiem lub znokautować celnym podbródkowym. Niestety, wysokości nie mieściły się w żadnej z tych kategorii. Pech chciał, że Quinn akurat balansował na niezbyt godnym zaufania moście linowym przerzuconym nad stujardową przepaścią.

Nie patrz w dół. Też coś! To nie z widokiem miał problem, a raczej z wyobraźnią, która uparcie utrzymywała, że każda deska jest spróchniała, a liny na granicach wytrzymałości i tylko czekają, by posłać Bogu ducha winnego poszukiwacza przygód sto jardów w dół. Nawet Beatrice nie pomagała. Zawrotna wysokość w ułamku sekundy na powrót otrzeźwiała Quinna.

Spróbował jeszcze raz. Podnieść lewą nogę... Opuścić. Nie, nie tak. Opuścić, ale nieco bardziej do przodu. O, właśnie tak. Oderwać dłonie od lin i od razu chwycić trochę dalej. Teraz prawa noga. I pamiętać o rękach. Ręce siłacza bardzo niechętnie rozstawały się z linowymi poręczami. Chociaż w takiej sytuacji trudno uznać kurczowe ściskanie lin za godny zaufania środek bezpieczeństwa. Pomagało tylko na tyle, że kiedy most się już zerwie, przed spadnięciem w przepaść Quinn będzie musiał jeszcze razem z mostem uderzyć o skalną ścianę.

— Dobrze. Już dobrze. Możesz puścić. — De Rouleau poklepał towarzysza po ramieniu. Quinn spojrzał na niego z przerażeniem, jakby tamten co najmniej sugerował, że teraz można już bezpiecznie skoczyć w dół na główkę. Dopiero po chwili zorientował się, że stoi już na stałym lądzie. I że wciąż zaciska pięści na linach.

— Ha, ha! — zaśmiał się nerwowo. — Całkiem stabilny ten most. Kto by pomyślał?

— Dobra, teraz wy. — De Rouleau krzyknął na tragarzy. — Tylko pojedynczo.

Ogry całkiem nieźle sprawdzają się w roli tragarzy. Mniej więcej tak jak muły. Jedną z głównych różnic jest inteligencja. I nie jest to różnica na korzyść ogrów. Ogry przede wszystkim nie liczą zbyt dobrze, więc pojęcia typu „pojedynczo” leżą daleko poza ich obszarem pojmowania. Dlatego też, kiedy pierwszy z ogrów zatrzymał się nagle na środku mostu, drugi wpadł na jego plecy, a trzeci dopełnił karambolu.

— No nie! — jęknął de Rouleau. — Znowu? A mówili, że ogry są zbyt tępe, żeby się bać.

Nie chodziło jednak o pospolity lęk wysokości. Powszechnie wiadomo, że ogry nie wyszły jako wygrane z wielkiego kasyna ewolucji. Jedyne, co udało im się ugrać, to swego rodzaju szósty zmysł. Ptaki wiedzą doskonale, jak trafić do swojego gniazda na drugim końcu świata, koty potrafią zobaczyć samą śmierć, choć nie bardzo je to obchodzi, a pewien szczególny gatunek mrówek opanował nawet techniki prognozowania finansowego — z całkiem niezłym rezultatem. Whakatakańskie ogry wykształciły niezwykłą czułość na anomalie geograficzne.

Czujniki de Rouleau ledwo drgnęły. To była naprawdę malutka nieciągłość. Połknęła zaledwie jeden niewielki drewniany słupek. De Rouleau popatrzył za ogrami spadającymi w przepaść wraz z jego dobytkiem. W jego wzroku nie było zaskoczenia. Co najwyżej lekka frustracja. Tak doświadczony poszukiwacz przygód powinien spodziewać się czegoś tak oczywistego. Chybotliwe mostki linowe nigdy nie służą do tego, by cała ekspedycja cało i zdrowo dotarła na drugą stronę przepaści.

***

Horace Delliric jeszcze kilkukrotnie usiłował nawiązać pogawędkę z dzikusami. Nie zamierzał nawet nakłaniać ich do wypuszczenia go. Chciał tylko zabić nudę pogawędką na jakiś neutralny i przyjazny dzikusom temat typu: „ale te moskity to dzisiaj tną”, „chyba znowu będzie padać”, „ma pan bardzo interesujący naszyjnik, to z kości, prawda?” czy „jak to jest być ludożercą?”. Niestety, dzicy okazali się zupełnie nietowarzyscy. Przywódca tylko pokrzykiwał na tych, którzy nieśli drąg z przywiązanym magiem.

W końcu jednak oglądanie dżungli z tej wyjątkowo mało urokliwej perspektywy dobiegło końca. Dotarli do osady. Nie przypominała oczywiście Ugh — nikt nie próbował ich okraść ani wyłudzić opłaty za wstęp. Podziwiając ozdoby dzikusów, Delliric chyba domyślał się, co w tych stronach robi się ze złodziejami, oszustami i żebrakami.

Maga poniesiono na środek osady. Centralne miejsce zajmowało palenisko przygotowane na potrawę rozmiarów przeciętnego mężczyzny. To musiał być miejscowy odpowiednik kuchni.

Przywódca drużyny, która upolowała Dellirika, rozpoczął nader żywiołową dyskusję z grubym pobratymcem — prawdopodobnie kimś w rodzaju plemiennego kucharza. Mag oczywiście nie zrozumiał ani słowa z rozmowy dzikusów, ale dopowiedział sobie cały dialog z bogatej mimiki i gestykulacji. Przebiegał on mniej więcej tak:

— Co mi tu przynieść? — Delliric nie omieszkał przyprawić dialogu własnym wyobrażeniem o tutejszej gramatyce.

— Złapać mięso. Gotować mięso?

— Strasznie chude być to mięso. Nie nadać się nawet na zupa.

— To co teraz zrobić?

— Wypuścić, niech mięso iść sobie do domu.

To ostatnie było raczej pobożnym życzeniem maga. Dość naiwnym zresztą. No i całkowicie chybionym, jako że zganiony przez kucharza dzikus krzyknął na kolegów, którzy dźwignęli znów Dellirika i pobiegli za przywódcą w gąszcz po drugiej stronie wioski. Słońce powoli zachodziło. Krok dzikusów nabrał jakiegoś nerwowego rytmu. A może tak się tylko wydawało.

***

De Rouleau na ogół pijał herbatę, do której miał specjalny podróżny serwis i składany stolik. Mocniejsze trunki ograniczał do lampki czerwonego wina do obiadu lub kieliszeczka porto na lepsze trawienie. Problem w tym, że wszystkie one poleciały w przepaść razem z ogrzymi tragarzami. Jedyną dostępną alternatywą pozostawała Beatrice w wyciągniętej w zapraszającym geście dłoni Quinna.

W ogóle od kiedy ogry postanowiły zlecieć z mostu razem z jego dobytkiem, de Rouleau wciąż odkrywał nowe aspekty awanturniczego trybu życia. Na przykład, takie siedzenie przy ognisku. Dotychczas wilgotne whakatakańskie wieczory spędzał w fotelu, czytając książki przy lampie naftowej zaklętej w taki sposób, że odstraszała również moskity — te, którym udało się przedrzeć przez podobnie zaklętą moskitierę. W tym przypadku również jedyną alternatywą pozostawała Beatrice, którą Quinn w swej niezmordowanej szczodrości wciąż wyciągał ku niemu.

De Rouleau w końcu przyjął poczęstunek. I tak nie miał nic innego do roboty. Takie przedzieranie się przez dzicz bez właściwego wyposażenia może być morderczo nudne. Przechylił manierkę i pociągnął solidny łyk.

Płynny ogień rozlał się po jego trzewiach. Wytrzeszczył oczy i wypluł to, czego nie zdążył przełknąć. Ognisko na chwilę zapłonęło jaśniej. De Rouleau rozpaczliwie starał się złapać oddech.

Quinn roześmiał się gromko i klepnął towarzysza w plecy, na powrót pozbawiając go tchu.

— No, dalej — zakomenderował osiłek. — Do tego trzeba przywyknąć.

De Rouleau spojrzał ponuro na jedyne remedium na pragnienie, moskity, nudę i wszystkie inne niewygody dżungli oglądanej z perspektywy zwykłego zjadacza chleba. Takiego kogoś jak Quinn nie warto pytać o sok pomarańczowy, kostki lodu czy choćby małą papierową parasolkę. Quinn mógłby w ogóle nie zrozumieć, do czego takie rzeczy mogą się przydać, kiedy ma się niewyczerpalną manierkę pełną przedniej whisky.

Ostrożnie podniósł Beatrice i spróbował raz jeszcze — tym razem z odpowiednim szacunkiem dla szlachetnego trunku. I własnych wnętrzności.

Dwie godziny później Quinn marszczył czoło i drapał się po brodzie. De Rouleau wstał i chichocząc dziko, oznajmił, że idzie tam, gdzie król chadza piechotą. Quinn nigdy nie spotkał żadnego króla i nie miał pojęcia, gdzie takowi chodzą w dżungli piechotą, ale musiało to być dość daleko, jako że de Rouleau nie wracał już od pół godziny.

W końcu osiłek podniósł się z ziemi. De Rouleau nie był przecież żadnym królem, a jeśli zamierzał na przykład jakiegoś obrabować, to może przydać mu się pomoc. Quinn zebrał... a właściwie spróbował zebrać swój ekwipunek, z którego pozostał tylko wierny obrzyn Bernie. De Rouleau musiał zabrać ze sobą Billie i Beatrice. A to diabeł wcielony! W takim wypadku w grę mogło wchodzić nawet królobójstwo. Szkoda by było przegapić taką okazję.

***

Gąszcz, w który został poniesiony Delliric, tym razem okazał się niezbyt głębokimi zaroślami. Oddzielały one wioskę od dużego, odkrytego wzniesienia, na którym powoli zbierali się tubylcy. Większość trzymała pochodnie. Wszyscy mieli pomalowane twarze. Musiało zbliżać się jakieś wydarzenie kulturalne. Delliric, jako że został poniesiony prosto na szczyt wzgórza, dość prędko domyślił się, że to on... a w każdym razie jakaś jego część — prawdopodobnie ukryta na razie w środku — ma być głównym punktem programu.

Na miejscu oczekiwał już na niego osobnik odziany w ubiór, który w pełni wyczerpywał zasób znaczeniowy określenia „strój etniczny”. Miał nawet przystrojoną barwnymi piórami, wielką maskę, zakrywającą go od piersi aż do punktu kilkanaście cali powyżej czubka głowy. Delliric przed wyjazdem przejrzał parę poradników podróżniczych i wiedział, że tacy etniczni do szpiku kości osobnicy na ogół bywają szamanami. I że na ogół nie wróży to nic dobrego.

Szaman okazał się dużo mniej wybrednym ludożercą niż kucharz. A może bardziej zdesperowanym? W każdym razie, Delliric już po chwili został rozciągnięty na kamiennym ołtarzu.

— Przepraszam, co się teraz będzie działo? — zapytał, jednak nikt nie zwrócił na niego uwagi. Czarownik właśnie rozpoczął pieśń. Zdecydowanie etniczną. Zgromadzeni na wzgórzu ochoczo mu wtórowali. Ktoś z tyłu nawet walił w kotły. Czarownik wzniósł nóż. Niewątpliwie także etniczny. Delliric przełknął ślinę. Ta etniczność powoli go dobijała. A wiele wskazywało, że za chwilę może go dobić całkiem dosłownie. Odwrócił głowę i spojrzał na kamień, na którym leżał.

Pieśń narastała w prymitywnym crescendo, zmierzając nieuchronnie do krwawego końca. Gdy wreszcie ostatni promień słońca zniknął za horyzontem, a łomot kotłów przeszedł w jednostajny huk, nóż opadł ze straszliwą, rozrywającą tkanki nieuchronnością. Przynajmniej w teorii.

Szaman był dość mocno zaskoczony, gdy nóż zgrzytnął o kamienny ołtarz. Żadnych miękkich plaśnięć, żadnej krwi. I żadnej ofiary. Zapadła cisza. Gdzieś w tłumie zapłakało dziecko. Szaman rozejrzał się. Ofiara klęczała za ołtarzem. Co jeszcze bardziej zaskakujące nie kuliła się nawet ze strachu, co czasami zdarza się w przypadku nie dość oświeconych religijnie ofiar z importu. Ta klęczała i przyglądała się ołtarzowi, wodząc po nim palcem.

Zapadła niezręczna cisza. Dwóch ludożerców podeszło niepewnie, by ułożyć Dellirika z powrotem na ołtarzu. Ten powstrzymał ich gestem. Zmarszczył tylko brwi i dalej studiował ołtarz.

Czarownik rozejrzał się z zakłopotaniem. Jeśli zaraz nie złoży ofiary, jutro nie wzejdzie słońce, a wówczas pewien szaman może stracić społeczne zaufanie. Utrata zaufania w społeczeństwie rządzącym się bardzo prostymi prawami może mieć przykre konsekwencje — zapewne o podłożu kulinarnym.

Horace Delliric zawsze uważał czarodziejstwo bojowe z wszystkimi tymi kulami ognia i promieniami mrozu za najprymitywniejszy i najbardziej niegodny gatunek magii. To znaczy, uważała tak część Dellirika. W tej chwili była to bardzo mała i głęboko skryta część. Pozostała część maga wstawała właśnie sztywno, odwracając się powoli ku szamanowi. Tak odwracają się na ogół barbarzyńscy bohaterowie uderzeni w tył głowy kamieniem ciśniętym przez zuchwałego kmiotka. Takie coś na ogół stanowi preludium do epickich ballad pełnych płonących miast, ulic spływających krwią i tym podobnych.

Szaman nie zwykł drżeć przed śmiertelnymi siłami z tego świata — zwłaszcza takimi, które jeszcze przed chwilą były kościstą i nieco głupkowatą ofiarą dla bogów — ale światły człowiek nie powinien opuszczać żadnej okazji do nauki.

***

— De Rouleau! — krzyczał Quinn. Szedł śladem gąszczu przyciętego tak, jakby ktoś o chwilowo ograniczonych zdolnościach motorycznych próbował utrzymać maczetę, z którą i na trzeźwo miałby problemy.

Z kierunku, w którym, sądząc po śladach, udał się pijany arystokrata, dochodziły niepokojące dźwięki. Ale nie były to niepokojące dźwięki typowe dla głębi dżungli nocą. O ile opętańcze krzyki można jeszcze uznać za normę, o tyle wybuchy zdecydowanie nie należały do zwyczajnych odgłosów dziczy.

Quinn przyspieszył kroku. W końcu usłyszał dobiegający gdzieś z przodu pijacki chichot towarzysza. Chichot nagle urwał się zduszonym „ojojoj!”. Quinn popędził w tamtą stronę i znalazł de Rouleau usiłującego podnieść się bez wypuszczania maczety ani manierki z rąk.

— Potknąłem się o coś...

— Pewnie o własne nogi — burknął Quinn. — Miałeś się przyzwyczajać, ale nie tak gwałtownie.

— Nie, nie, nie... — bełkotał de Rouleau. — Tu coś leży.

— To jest dżungla. — Quinn wzruszył ramionami. — Tu jeśli coś nie leży pod nogami, to zwisa tuż nad czołem.

Mimo wszystko rozejrzał się po ziemi. Istotnie pod nogami jego towarzysza coś leżało.

— Ludożerca? — Zdziwił się. — Nawet nie nadgryziony.

Takie rzeczy nie są w dżungli normalne. Kanibalizm to broń obosieczna, toteż całkiem dobrzy tubylcy na ogół nie leżą sobie bezpańsko w trawie.

W oddali rozległ się wrzask. Stopniowo się przybliżał, aż w końcu coś zajaśniało za krzakami i za chwilę parę awanturników minął biegiem kolejny dziki. Ten dla odmiany płonął. To też nie jest normalny stan ludożerców. Nikt nie lubi jeść zwęglonego mięsa.

Quinn dźwignął wspólnika z ziemi i razem powlekli się w najmniej sensownym kierunku — tam, skąd przybiegł płonący ludożerca.

Początkowo szli na ślepo za odgłosami. Po niedługim czasie pomiędzy drzewami pojawiła się poświata. Pudełka de Rouleau terkotały jak szalone, jednak właściciel chwilowo słabo sobie radził z kojarzeniem faktów — oraz chodzeniem — a Quinn nie miał pojęcia, jak z tego wszystkiego korzystać, poza tym łuna pożaru wydawała się wystarczającą wskazówką.

I faktycznie była.

Obraz, jaki ukazał się oczom poszukiwaczy przygód, przedstawiał klasyczną wioskę ludożerców, w której ktoś postanowił urządzić sobie ludobójstwo. W samym centrum stał... a jakże! Horace Delliric. Nie wyglądał jednak na typowego czarownika owładniętego manią mordu i żądzą krwi. Przypominał raczej inkwizytora rozpowszechniającego — bardzo dosłownie — ogień gniewu bożego.

Istnieje wprawdzie pewna specyficzna odmiana magów cechujących się moralnością sześciolatka stojącego nad mrowiskiem ze szkłem powiększającym, ale Horace Delliric nie wyglądał na przedstawiciela tego gatunku. No, ale z drugiej strony był magiem, a z nimi nigdy nie wiadomo. Zwłaszcza w takiej niestabilnej magicznie krainie.

— Naszsz mag... — wybełkotał de Rouleau. — Mussimy mu pomóss...

Odtrącił podtrzymujące go ramię i ruszył przed siebie, jednak po dwóch krokach zwalił się na ziemię jak rażony piorunem.

Quinn przypadł do towarzysza. Z gardła tamtego dobiegało tylko głośne chrapanie.

— Arystokratyczna głowa — mruknął osiłek pod nosem.

Schował pokonanego przez whisky wspólnika w zaroślach i ruszył w stronę epicentrum magicznego pandemonium.

Powinien podejść z uniesionymi dłońmi i powiedzieć: „Spokojnie, Delliric, już dobrze. Nie musisz tego robić. Dostali za swoje, wyrzuć tę kulę ognia.”. Tyle że skoro mag postanowił wymordować wioskę dzikich, to widocznie miał swoje powody. Jednak Quinna one guzik obchodziły. Jego kontrakt nie obejmował rzezi tubylców. Podszedł więc, tak jak powinno się zawsze podchodzić do oszalałych magów siejących zniszczenie — od tyłu i z naładowaną bronią.

W chwili, gdy kolejna chata eksplodowała w słupie ognia, opadła kolba strzelby.

***

Od rana padał deszcz. Była to z pewnością okoliczność sprzyjająca dzikim i ich dogorywającej osadzie. Była to równocześnie okoliczność sprawiająca nieludzkie katusze cierpiącemu po poprzednim wieczorze de Rouleau. Quinn z kolei miał takie okoliczności w nosie. W żyłach radośnie szumiała whisky, a oni właśnie wypełnili warunki kontraktu.

Już spokojny, ale na wszelki wypadek związany i zakneblowany Horace Delliric nie zwracał uwagi na warunki pogodowe. Koncentrował się całkowicie na swojej osobistej porażce.

Miał też sporo do przemyślenia. Na przykład to, że pogromy nie są odpowiednią formą rozwiązywania nieporozumień na tle kulturowym. Ale nauczył się też całkiem sporo o magii fundamentalnej.

Czasami do tego, żeby jakaś bezcenna, pradawna świątynia przepadła wśród ostępów dziczy, nie potrzeba wcale złośliwego narratora, który postanowi wymazać ją ze świata tuż przed nosami poszukiwaczy. Nie potrzeba nawet doskonale zbadanych i najzupełniej naturalnych zaburzeń geograficznych o podłożu magicznym.

Czasami wystarczy kilka prostych plemion ludożerców, które akurat pilnie potrzebują budulca na kamienne ołtarze ofiarne.

***

Deszcze nad Ugh były zupełnie inne niż te whakatakańskie. Nie niosły ze sobą podwyższonej agresywności insektów i ryzyka chorób tropikalnych, ale za to przeszywały zuchwałych przechodniów mrozem aż do szpiku kości. Zwłaszcza w takie ciemne, bezksiężycowe noce.

Horace Delliric stał zziębnięty i w słabym blasku latarni ponuro przyglądał się niewzruszenie unoszącej się nad ulicą bryle Latającego Uniwersytetu. Większość magów pewnie już spała. Pozostali też niewątpliwie spali, ale w ich przypadku nie było to „już”, tylko „jeszcze”, ewentualnie „w dalszym ciągu”. Porządek senny magów to naprawdę skomplikowany, wielowymiarowy system. Tylko w jednej izdebce z pewnością paliło się światło. Nadsekretarz. Delliric westchnął ciężko. Arcymistrz i inni magowie, nawet jeśli zauważyli jego zniknięcie — i jeśli zauważą jego powrót — zapewne zapytają tylko, jak tam było na wycieczce, i nie będą sobie zaprzątali głów słuchaniem odpowiedzi. Co innego Nadsekretarz. Z pewnością będzie chciał poznać szczegółowy raport z wyprawy, a potem pokręci tylko głową, spojrzy tym swoim wzrokiem Nadsekretarza i powie, że ten raport jest... niekompletny. Pewnie będzie żądał potwierdzenia na piśmie i to z urzędową pieczęcią od whakatakańskiego szamana, że ów faktycznie usiłował złożyć Horace’a Dellirika w ofierze swoim pogańskim bóstwom.

Delliric jeszcze raz westchnął ciężko. W dżungli wszystko było proste — albo oni ciebie zjadali, albo ty im urządzałeś masowe ludobójstwo na tle etnicznym.

Nawet do nieciągłości geograficznych można było przywyknąć.

Mag pokręcił ze zrezygnowaniem głową i uniósł się powoli w stronę bramy Latającego Uniwersytetu. W tym szalonym świecie przynajmniej on powinien być na swoim miejscu.

***

W oknie Nadsekretarza istotnie paliło się światło, lecz w jednym Horace się mylił. W gabinecie toczyła się nie wiadomo która już odsłona sporu kompetencyjnego pomiędzy Nadsekretarzem a Arcymistrzem. Cornelius utrzymywał, że miejsce Dellirika jest na Latającym Uniwersytecie i bez niego i jego opętańczych wrzasków nie da się normalnie drze... pracować. Arcymistrz był bardzo zdeterminowany. Nie zmrużył oka od dwóch miesięcy, więc nie przekonywały go nawet merytoryczne, poparte aktami prawnymi wyjaśnienia Nadsekretarza, że nie może sprowadzić brakującego maga decyzją administracyjną.

Cornelius wrzeszczał i wygrażał pięściami, Nadsekretarz z rezygnacją rozcierał skronie, a Restmull Jones siedział cichutko w kącie i modlił się w duchu, by pozwolono mu w końcu wrócić do siebie. Tymczasem Horace Delliric odwiesił przemoczone ubrania na krzesło i wsunął się do swojego łóżka. Jutro będzie musiał skoro świt przebiec korytarzami uniwersytetu, krzycząc „Eureka!”. Może chociaż przyśnią mu się wspaniałe przygody w dziewiczej, whakatakańskiej dżungli...

Autor o sobie:
Od 1988 roku życie pędzi w Opolu. Publikowany w antologiach (Sny umarłych 2018, ósmy tom Fantazji Zielonogórskich), na portalu "Secretum" oraz w następujących czasopismach: "Magazyn Biały Kruk", "Mole", "Nowa Gazeta Literacka", "OkoLica Strachu", "Szortal na Wynos". W 2014 roku zajął pierwsze miejsce w konkursie "Dębowe pióro" (na cyberpunkowe opowiadanie).

Olaf Pajączkowski

Gdzie wszystko zostaje wybaczone

— ...Marka z Jemielnicy.

Autobus linii nr 12 był o tej porze niemalże pusty. Gdy zatrzymał się przy przystanku, w noc wyskoczyła z niego najpierw przerażona staruszka, oglądająca się przez ramię na drugiego pasażera, młodzieńca w szarych dresach, poplamionych w okolicach krocza i pach, z naciągniętym na głowę kapturem. Śmierdział. Ona pobiegła do domu, a on został na przystanku. W ciemności nie mogła dostrzec jego twarzy; nie mogła też zobaczyć, że płakał.

***

Wrócił pijany do domu. Było już ciemno. Bełkocząc, trzasnął drzwiami. Potem zobaczył, że buty Kuby nie stoją idealnie równolegle do siebie. Od tego się zaczęło.

Chłopak starał się ignorować krzyki, koncentrować na grze cRPG, sprawić, by świat skurczył się do dwunastu cali jego monitora. Pijacki bełkot zawsze jednak przyprawiał go o zimny pot, a niewidzialna ręka ściskała mu gardło. Gdy w przedpokoju rozległ się huk, Kuba zerwał się z krzesła. Uciekać, uciekać dokądkolwiek. Albo przekręcić klucz w zamku. Za późno. Drzwi do pokoju otworzyły się z trzaskiem.

Ojciec ledwo trzymał się na nogach, lecz był wielkim facetem, dwa razy większym od Kuby. I strasznym. Szczeciniasta broda, tępe oczka, krzywy nos. Rzucił w chłopca jego własnym glanem, wrzeszcząc, żeby przestał syfić w tym domu. Kuba uchylił się przed zaimprowizowanym pociskiem, ale uciec nie zdołał. Stukilogramowy mężczyzna zwalił się na niego i przygniótł do biurka. Coś chrupnęło w krzyżu chłopaka, porażający ból rozlał się po plecach. Jakub krzyknął.

— Obudzisz wszystkich! Wiesz, która godzina? Robisz chlew w domu i jeszcze drzesz ryja?

Wielka pięść spadła na głowę Kuby. Warga pękła. Metaliczny smak rozlał się po ustach, mdławy smród zaatakował nozdrza. Łapa spadła jeszcze raz. Co było później, Kuba nie pamiętał.

***

Kiedy autobus odjechał, Kuba został sam. Drgnął lekko, powrócił do teraźniejszości. Cisza. Pusto. Prawie ciemno, nie licząc latarń i świateł w oknach niektórych domów za torami.

Nie potrafił przypomnieć sobie, co było dalej, najpewniej jakoś mu się wyrwał, zwiał z mieszkania i wlazł do pierwszego lepszego autobusu. Lecz przypadkiem — czy też zrządzeniem losu — ten autobus zatrzymywał się akurat tutaj. Kuba z przyjemnością zaciągnął się rześkim powietrzem. Poczuł się tak, jakby mroźne sztyleciki weszły mu do nosa i wygrzebały z jego wnętrzności cały ten brud. Pozwolił sobie nawet na lekki uśmiech. I chociaż bywał tu co najmniej dwa razy w tygodniu, rozejrzał się wokół. Tak, po prawej stronie pola i łąki czy jakieś ściernisko, sam nie wiedział; jeśli się tędy pójdzie, to się dotrze do tej ruiny... tam chyba jakieś zakłady kiedyś były. Po lewej: jezdnia, za nią ogrodzenie, za ogrodzeniem tory, a dalej domy. Za nim droga tonęła w ciemności i w pobliżu nie było widać żadnych budynków; przed nim natomiast po jednej stronie rogatka, po drugiej mury, za którymi przycupnęła jakaś budowla.

— Jak ja nienawidzę tego miasta — mruknął. Mina mu zrzedła. Otarł powieki i usta, drżącą dłonią sięgnął po komórkę. Wyświetlacz wydawał mu się wyjątkowo jasny w półmroku, raził w oczy, musiał więc je zmrużyć. Wreszcie wybrał numer.

— Kubik, co ty? — Dopiero za trzecim razem usłyszał zaspanego kolegę. — Wiesz, która jest?

— Ta, Brian, coś koło północy. Ty już w kimę? Myślałem, że w WoW-a jeszcze tniesz.

— Dziś wcześniej, bo... bo tak... — Kuba uśmiechnął się, zarejestrowawszy drżenie w głosie kumpla.

— Matka kazała?

— Co ty! — odpowiedział zbyt szybko Brian. — Po prostu... zdrowiej tak... naekspię jutro...

— Wyłaź. Jestem niedaleko.

Chwila ciszy.

— Kubik, co ty? Teraz?

— Teraz. Nie dostałeś esa? Pisałem, że jestem niedaleko. Nie ciśnij, że matka cię nie wypuści. Najpierw zabrania ci WoW-a, teraz zabrania wyłazić z domu, niedługo będziesz się pytał, czy możesz klocka postawić.

— Co ty! — Z głosu Briana zniknęła cała senność. — Wylezę przez okno, jak trzeba!

— Trzeba. Inaczej nie gadałbym, nie?

— Chwila! — rzucił stanowczo kumpel i rozłączył się. Kuba pokręcił głową, uśmiechając się pomimo bólu w rozciętej wardze i tępego pulsowania w prawym uchu. A gdy po minucie Brian oddzwonił, by cichutko spytać, gdzie ma przyjść, Jakub nie wytrzymał i roześmiał się.

***

Jacob Schwarz zatrzymał się w holu rezydencji, na granicy między jasnością a ciemnością. Pomieszczenie tonęło w półmroku, ale widział przed sobą wysokie ostrołukowe drzwi, za którymi znajdowała się oświetlona główna część pałacyku. Dostrzegł schody prowadzące na piętro, a obok, w głębi za kolejnym progiem, ludzkie sylwetki. Mężczyzna zrobił krok do przodu. Odczuwał coś w rodzaju podniecenia wymieszanego z niepokojem. Droga z Oppeln do Königlich Neudorf nie była długa, ale w jej trakcie niecierpliwił się, ciekawy, co też dokładnie wydarzyło się tego wieczora.

Nie ma co zwlekać. Dotarł do Königlich Neudorf, zaraz wszystkiego się dowie. Wyszedł z holu, minął schody i skierował się ku dużemu pomieszczeniu, w którym znajdowali się ludzie.

— Panie detektywie, zapraszamy.

Wszedł do sporych rozmiarów sali.

Wygodne krzesła i długie stoły, na których ułożono potrawy, sztućce, kieliszki, a także złoty puchar, znajdowały się w jednej części pomieszczenia; druga część, nie licząc starego fortepianu, była pusta. Tam też cztery postacie pochylały się nad piątą, leżącą na podłodze.

***

Umówili się przy przystanku, na którym wcześniej wysiadł Kuba. Kiedy chłopak runął na ławkę, wydał z siebie westchnienie ulgi. Od razu lepiej. Nogi miał strasznie miękkie, drżały. Dziwne, że poczuł to dopiero wtedy, gdy usiadł. Naciągnął kaptur mocniej na twarz i wyjąwszy z kieszeni słuchawki, podłączył je do komórki. Przynajmniej ręce mu już się tak nie trzęsły. Prawe ucho ciągle bolało i dziwnie pulsowało, także w środku, jak gdyby ktoś grał mu na bębenku, włożył więc słuchawkę tylko do lewego, a po sekundzie wsłuchiwał się w historię o psie Baskerville’ów. Choć znał ją niemalże na pamięć, to znów dał się porwać opowieści, narracji sir Artura i spokojnemu głosowi lektora i nagle nie był już w pogrążonym w ciemności Opolu, ale w Londynie, ponad sto lat temu, w domu najlepszego detektywa w dziejach, przy Baker Street.

— Hej, Kubik, stary, dobrze się czujesz?

Głos Briana ściągnął Kubę z powrotem na ulicę Marka z Jemielnicy. Wyłączył audiobook, podniósł przymknięte powieki i zobaczył pochylającego się nad nim kumpla. Rozczochrane włosy, wygnieciony sweter, brudne okulary, przez które spoglądały rozszerzone oczy, przyspieszony oddech. Kuba uśmiechnął się.

— Nie mów, że biegłeś? Bałeś się, że matka cię złapie?

— Co ty — mruknął Brian, spuściwszy wzrok. — Ja... Kubik! — Nagle spojrzał koledze prosto w oczy. — Pytałem cię! Co z tobą? Nie wyglądasz fajnie...

Uśmiech zniknął z ust Kuby. Naciągnął kaptur mocniej na twarz, pochylił głowę, wstał z ławki. Miał nadzieję, że kaptur i półmrok wystarczą...

— Chodź. — To mówiąc, wyminął kumpla i chodnikiem ruszył w kierunku centrum.

— Kubik! — Brian potruchtał za kolegą, wołał go, jednak nie za głośno, pewnie bał się, że jeszcze ktoś go usłyszy. — Gdzie idziemy?

Kuba nie odpowiedział. Po prostu szedł, wbiwszy wzrok w swoje buty, jednak w pewnym momencie popatrzył na towarzysza i zauważył, że Brian rozgląda się wokół, rzuca szybkie spojrzenia przez ramię, rzadko patrzy przed siebie.

— Tu kiedyś kogoś... wiesz... — wyszeptał Brian. Jego głos znów drżał. — To znaczy nie tu... tu jeszcze spoko... ale dalej... — Wskazał ręką na lewo. — W tym domu... ludzie znikali...

— Bullshit — mruknął Kuba, gdy dreszcz przebiegł mu po plecach. — Nie mów, że miękniesz.

— Nie, ale... — Brian trząsł się, Kuba szybko więc dodał:

— Daj spokój. To pierdoły. Mam dowody. Chodź, pójdziemy tam. — Ta myśl pojawiła się niespodziewanie w jego głowie, ale zapalił się do niej tak, jakby planował tę wyprawę od dawna. Zboczył w lewo, przedzierając się przez trawy ku nawiedzonemu domowi, do którego rzadko przychodzili miejscowi. Budynku jeszcze nie było widać, ale wiedział, dokąd musi pójść, by ujrzeć te stare mury...

— Kuba, chcesz TAM iść? Wypeżyniaj! — Brian zatrzymał się. Kuba już chciał go wyśmiać, lecz jeden rzut oka na kompana wystarczył mu, by ugryźć się w język. W słabym świetle księżyca twarz Briana lśniła od potu, a oczy szkliły się od łez. Był blady jak ściana.

— Byłem tam i nic mi się nie stało — powiedział spokojnie Kuba.

— Zalewasz! — Brian zmrużył powieki, ale przestał się trząść.

— Serialnie. Tydzień temu mieliśmy wycieczkę na historii. Ze cztery godziny. Przyszedł ten facet, co się interesuje Opolem, konkretnie Nową Wsią Królewską, i pokazywał różne miejsca. Na początku standardy: rynek, ratusz, wieżę. A potem wskoczyliśmy do busa i przyjechaliśmy tutaj. Myślałem, że tu nie ma co oglądać, a potem przypomniałem sobie o tym domu, myślę se, że nie będzie nas wlókł po takich miejscówkach, a on właśnie do niego nas zaprowadził.

— Byliście w środku? — W głosie Briana pobrzmiewał podziw.

— Teraz do środka nie można. Ale mówił o tych zaginięciach. Że bujdy. Znaczy się: jasne, zaginęło z dziesięciu kolo, ale dom nic do tego nie ma. Pierwsza sprawa to była z tym właścicielem, zawinął się nie wiadomo jak i od tego cały fejm nawiedzonego domu. Potem przychodzili różni, sprawdzali i wychodzili. Tylko tych dziesięciu miało pecha, ale facio mówił, że tylko pierwszy i ostatni na serio tajemniczo się zgarnęli, bo pozostali... Dwóch to było Polaków, co w powstaniach śląskich walczyli, pewnie uciekali przed Niemcami, którzy ich tu dopadli, potem był niemiecki oficer, później ruscy żołnierze, zwiali z armii i tutaj się ukryli, kulkę dostali albo od szkopów, albo od swoich, i po wojnie jakiś ubek czy kto... Wszyscy się tu kręcili, ale nie można powiedzieć, że w domu zniknęli, nie ma dowodów, tak mówił. Chodź, co się ciskasz. Przeczytam ci więcej, jak neta złapię, zobaczysz, że ściema.

— Po co tam idziemy?

Chłopak, nic nie mówiąc, sięgnął po komórkę. Jasny ekran znów go oślepił, musiał przystanąć, by nie wywalić się jak długi.

— Lukaj — powiedział wreszcie, podając telefon koledze. Brian podszedł bliżej i zmrużywszy oczy, przyjrzał się wyświetlaczowi. — Topic na Eksploratorach. Ten gość w tym domu był. — To mówiąc, przesunął palcem po smartfonie. Białe litery poleciały w górę, zastąpiły je zdjęcia, głównie gruzu i pustych pomieszczeń o popękanych ścianach. — Jak przyjechaliśmy, to wszystko taśmą zaklejone. Ale kiedyś wstępu nie zabraniali, to wszedł, porobił fotki. I nie umarł. Nie tylko on.

— Oks, ale po co...?

Kuba znów nie odpowiedział, poszedł dalej. Po chwili wahania kolega dołączył do niego.

***

— Dobry wieczór, panie Schwarz. Alberto Arena. — Starszy człowiek o bardzo pomarszczonej twarzy, palący cygaro, wyciągnął do niego prawicę. — Hermann... Hermann Aschgrau... Upadł, detektywie. Nagle. Chcieliśmy pomóc, ale był już... — Tu wymownie przerwał. — Nie mamy pojęcia, co się mogło stać. — Starzec niemalże wycharczał te słowa.

Detektyw uścisnął mu dłoń, po czym zbliżył się do pozostałych.

Była tam zapłakana młoda kobieta o jasnych włosach upiętych w kok, w którym — niczym w gnieździe — tkwił mały rubin. Jej długa niebieska suknia wieczorowa ze złotymi dodatkami i głębokim dekoltem odkrywała białe ramiona. Drżącą ręką przyciskała jedwabną chusteczkę do oczu. Przy niej stał wysoki, barczysty mężczyzna przed trzydziestką, o nieco nieobecnym spojrzeniu i kruczoczarnych włosach. Na uboczu garbił się niskiego wzrostu człowieczek; jedną dłonią drapał się po głowie, drugą natomiast, opuszczoną, zaciskał w pięść. Rozszerzonymi oczami wpatrywał się w trupa.

Hermann Aschgrau był mężczyzną o twarzy anioła — i nawet śmierć nie zdołała go oszpecić. Tylko nos, wielki i zakrzywiony, zupełnie nie pasował do fizjonomii.

— Thorsten Grau. — Czarnowłosy facet podał rękę Jacobowi. Detektyw wzdrygnął się.

— A ja jestem... panią Aschgrau. — Kobieta skinęła mu głową. Wydawało się, że już panuje nad sobą, lecz po jej policzkach ciągle spływały łzy.

Jacob przedstawił się każdemu z osobna, po czym spojrzał na małego człowieczka. Ten dalej stał z boku, nie spuszczając oczu z trupa, jakby w ogóle nie zauważył przybycia detektywa.

— A pan? — spytał Schwarz, wyciągając do niego dłoń. Facet aż podskoczył. W końcu na niego popatrzył. Miał mętne, błękitne oczy.

— Gottlieb Weiss — jęknął. Gdy ścisnął prawicę detektywa, spod poplamionego rękawa jego marynarki wysunęły się malutkie paciorki.

— Przepraszam, że zapytam, panie Weiss, ale cóż to? — Jacob wskazał na paciorki. Facecik uśmiechnął się szeroko. Nie miał jednego zęba na przedzie.

— Pamiątka z Ameryki, panie detektywie — powiedział lekko drżącym głosem. — Amulet na szczęście... Mówiłem Hermannowi, by też sobie taki sprawił, może wtedy... — Westchnął ciężko.

— Poplamił pan sobie rękaw winem — zauważył detektyw, wskazując na ślad na marynarce Weissa.

— Chyba tak... — mruknął tamten, spuszczając wzrok.

— Dobrze się pan czuje? — spytał Jacob, a w odpowiedzi Weiss najpierw ponownie westchnął.

— Jeśli mam być szczery, niezbyt — przyznał. — Ale... Hermann... — Wzruszył ramionami i przeniósł wzrok na trupa. Jacob uczynił to samo. Przyklęknął przy denacie. Odchylił marynarkę, by spojrzeć na śnieżnobiałą koszulę. Nigdzie żadnego załamania, żadnej plamy, nic.

— Możecie mi państwo powiedzieć, kiedy to się stało? — zapytał, nie odwracając się do gości. Dalej szukał poszlak, podczas gdy za jego plecami rozległ się chropowaty głos Areny:

— Bo ja wiem...? Jakieś dziesięć minut temu.

Żadnych śladów po nożu czy kuli.

— Czy pan Aschgrau na coś chorował? — Jacob kątem oka spojrzał na żonę. Ta pokręciła energicznie głową.

— Był zdrów jak ryba. Nigdy nie miał nawet kataru.

— Możecie mi państwo powiedzieć, co to za uroczystość?

Na chwilę zapadła cisza, a potem znowu odezwał się Arena.

— To już taka mała tradycja. Od kiedy Aschgrau wybudował tę posiadłość, corocznie organizuje spotkania. To już czwarty raz. Gadamy o interesach, ale przede wszystkim się relaksujemy. Dobre jedzenie, miłe towarzystwo. Wie pan, człowiek nie może ciągle myśleć o pracy.

— Tylko państwo byli na tej uroczystości?

— Oczywiście, że nie — odpowiedziała wdowa. — Dziś było ze czterdzieści osób.

— Gdzie oni są?

— Nie byli zamieszani w tę sprawę. Poprosiłam ich o opuszczenie domu. To nie morderstwo... — Kobiecie głos się załamał.

— A jeśli morderstwo, to i tak my jesteśmy głównymi podejrzanymi — dodał Alberto. Jacob spojrzał na niego uważnie. Starszy człowiek palił cygaro, wpatrując się w wielkie okna, za którymi panowała ciemność.

— Tak?

— Mogliśmy najwięcej zyskać. To my znaliśmy Aschgraua na tyle dobrze, że mogliśmy go nienawidzić czy mu zazdrościć. Mamy, jak to się mówi w pana profesji, motyw.

— Ja nie mam żadnego motywu! — obruszył się Grau. — Hermann był moim przyjacielem! Nigdy bym go nie skrzywdził!

— Przyjaźnie kiedyś się kończą. Przyjaciela najłatwiej znienawidzić. — Arena uśmiechnął się paskudnie.

— Co ty mówisz?

— Panowie, spokojnie. — Jacob przeniósł wzrok na żonę denata. — Co ze służbą?

— Jest tutaj, wystarczy zawołać.

— Rozumiem. — Jacob podrapał się po policzku, a potem zaczął zadawać kolejne pytania. Dowiedział się, że goście skończyli posiłek około dwudziestu minut temu, ale pan Aschgrau z powodu kłopotów żołądkowych nie jadł zbyt dużo. Wzniósł tylko toast, podczas którego wygłosił krótką mowę na cześć przyjaciół.

Schwarz włożył rękę do kieszeni denata i wyciągnął z niej chusteczkę z inicjałami „H.A.”. Dostrzegł różową smugę na białej powierzchni. Schował chusteczkę, wstał i spojrzał na gości.

— Teraz, jeśli państwo pozwolą, rozejrzę się po sali.

To mówiąc, zbliżył się do stołów, by obejrzeć złoty puchar.

Duże naczynie, przywodzące na myśl średniowieczne kielichy, wydawało się ciężkie. Jacob podniósł je. Rzeczywiście, trochę ważyło. Nóżka zostawiła różowy okrąg na białym obrusie. Tuż obok znajdował się drugi.

— Złoto? — spytał, patrząc na Elizę.

— Tak — odparła. — Hermann jest... był zainteresowany średniowieczem. Z tego kielicha pił tylko na tych spotkaniach. Mówił, że jedynie na specjalne okazje... — Zamilkła. Schwarz skinął głową i odstawiwszy naczynie na miejsce, zapytał, kto nalewał denatowi. Okazało się, że polska gosposia, Maria. Detektyw, wysłuchawszy odpowiedzi, zaczął przyglądać się pozostałym przedmiotom znajdującym się na stole. Puste talerze, tutaj ktoś nie dojadł jakiegoś mięsa... Nagle dojrzał jasnobrązowy przedmiot, leżący przy jednym z kieliszków. Malutki koreczek do buteleczki.

— Pili państwo wino, prawda? — zwrócił się do Elizy, chowając koreczek do kieszeni.

— Tak.

— Kto tu siedział? — zapytał, wskazując na krzesło do tej pory zajmowane zapewne przez właściciela kieliszka, przy którym znalazł koreczek.

— To chyba ja — przyznał Arena.

— Rozumiem. Szanowni państwo, proszę o opuszczenie pomieszczenia. Będę wzywał państwa pojedynczo. Pani Aschgrau, proszę zaczekać — poprosił, kiedy wszyscy ruszyli do drzwi.

***

Jedynie jaskrawożółte taśmy ostrzegawcze, rozwieszone na ogrodzeniu, nie pozwalały temu miejscu całkowicie utonąć w cieniach.

Po plecach Kuby przeszedł dreszcz.

Ogrodzenie przywodziło na myśl metalowe włócznie, wbite w ziemię ku przestrodze, dzieło dawnych wojowników, wyznaczające granicę, której nie wolno przekraczać. Taśmy, pozostawione tu przez współczesnych, oplatały starą konstrukcję jak groteskowa winorośl, oznajmiając wielkimi literami: „BUDYNEK GROZI ZAWALENIEM! WSTĘP WZBRONIONY!”.

Najwięcej żółtych wstęg zwieszało się z metalowej bramy, za którą rosły jakieś zielska i krzaki, otaczające jedyny ocalały budynek. I trudno byłoby domyślić się, że ta ruina o szarych murach, oknach zabitych grubymi dechami, o dziurawym dachu była niegdyś pałacykiem. Lecz kiedyś... Przed oczami Kuby pojawił się obrazek jak z Disneylandu: biały zamek, czysty i piękny, wręcz zachęcający do tego, by doń wejść. A wokół ogromny ogród pełen różnokolorowych kwiatów. Wtedy pałacyk musiał być większy, gołym okiem było widać, że brakuje jednego skrzydła, zniszczonego pewnie podczas wojny.

Kuba rozluźnił się. Dreszcz zastąpiło przyjemne ciepło.

Przeniósł wzrok na kolegę. Brian patrzył na ruinę i dygotał.

— Kubik, czemu ja się tu dałem zawlec? — mruczał bardziej do siebie, niż do kumpla. W końcu jak gdyby przypomniał sobie o istnieniu towarzysza i spojrzawszy na niego nawet dość twardo, spytał: — Powiesz, kurde, w końcu?

Kuba wyszukał kolejną stronę w necie i przysunął mu jasny ekran komórki pod nos. Brian odskoczył jak oparzony.

— Luz. — Kuba zachichotał, kręcąc głową. — To WWW tego kolo, co nas tu zaprowadził. Tu wszystko pisze. O... „Przed pierwszą wojną światową na Górnym Śląsku działało jedenaście cementowni, z czego aż dziewięć na terenie obecnego Opola. Nasze miasto stało się ważnym ośrodkiem tej gałęzi przemysłu — także w skali europejskiej!”.

— Ciekawe — mruknął Brian, lecz jego głos nie zdradzał zainteresowania. Patrzył to na Kubę, to na ruderę.

— To mało ważne... ble ble... W 1865 za cement wziął się jakiś Pringsheim... browarnik i radny miasta... Jego zakłady powstały tam... Niedaleko miał willę... Zmarł w 1875. — Kuba prędko przesuwał bloki tekstu, wyławiał interesujące go informacje i pospiesznie streszczał je Brianowi. — W 1888 jego wnuczka Eliza wyszła za jakiegoś Hermanna Aschgraua. Aschgrau był synem biznesmena z Prus Wschodnich, dziany. Został udziałowcem czy kimś u Pringsheima, zajmował się papierami czy czymś w browarze, w każdym razie wżenił się nieźle. W 1893 padł trupem na balu w tym pałacu i nikt nie wykminił dlaczego. A później z wdową ożenił się przyjaciel Hermanna, Thorsten Grau. Wszyscy gadali, że to on otruł kumpla, żeby dobrać się do żony. Nic nie udowodnili, ale kolo nie miał życia, więc wyjechał z tą Elizą jakoś w 1896. Sprzedali dom.

— Słuchasz mnie? Po co tu przyleźliśmy? — Syk Briana przypomniał Kubie, gdzie się znajduje i że nie jest tu sam. Spojrzał najpierw na kumpla, potem przeniósł wzrok na pałacyk i długo nań patrzył, w myślach rekonstruując jego kształt, przywracając mu dawny blask.

— Jak z Holmesa — powiedział wreszcie. — Co prawda nie Anglia, ale też XIX wiek. I nikogo to miejsce nie obchodzi... — Umilkł. Zerwał się zimny wiatr, szumiał w liściach pobliskich drzew, przenikał do kości.

— Kubik, znowu był pijany?

Chłopak nie odezwał się. Pociągnął tylko głośno nosem. Nie czuł już krwi.

— Co z twoją matką? — Brian pytał cicho. Czasem się zająknął. — Czy ona...?

— Nie ma jej — odparł równie cicho Kuba. — Wyjechała do roboty. Nie będzie jej ze trzy miechy. To lepiej.

Zamilkli. Wiatr zaczął głośniej wyć, jak gdyby zbierało się na burzę. Pulsowanie w uchu chłopaka przybrało na sile.

— Brian, nie wrócę do domu.

— Jarzę — mruknął kolega. — Ale gdzie...? Możesz tę noc u mnie, albo i dwie...

— Dzięki, ale nie. To moja sprawa — powiedział stanowczo, a po chwili, jakby w nagłym olśnieniu, dodał: — Zostanę tu.

Brian rozdziawił usta.

— Tu? Jesteś poje...

— Nic nie rozumiesz! — Przerwał koledze Kuba; pomysł, który znienacka pojawił mu się w głowie, rozniecał jego entuzjazm, im więcej o tym mówił, tym większe czuł podniecenie: — Dziesięć zniknięć na sto dwadzieścia lat to nic! Więcej w samym Opolu pewnie przez ten czas zniknęło. Tu nikt nie łazi, może jakiś menel czasem, ale jak coś, to na działki pójdę! Może przekimam się tu? I nagram? I wrzucę na YouTube’a! Noc w nawiedzonym domu! Ile wyświetleń, ile subów będzie! To będzie coś, nie jakiś gówniany letsplej! Albo lepiej! — Teraz to już spłynęło na niego objawienie, czuł się jak w transie, nie mógł przestać mówić, z trudem łapał oddech. — Niewyjaśniona zbrodnia, tyle lat koleś nie żyje, nikt nie rozkminił, ani policja, ani nikt, ale ja mogę to zrobić! Będę jak Sherlock! Napiszą w gazetach, że nikt nie potrafił, żadne asy, trzeba było gościa z technikum mechanicznego, bohater, tak napiszą, jarzysz?

— Kubik, ciebie naprawdę porypało! — krzyknął Brian. — Jak chcesz rozwiązać zagadkę, skoro nikt nie wydolił? Nic nie znajdziesz, ktoś już by coś dawno znalazł! Nie pieprz, że tu będziesz kimał!

— Rób, co chcesz. — To powiedziawszy, Kuba wzruszył ramionami i pobiegł do bramy.

— Kubik! — Tym razem w głosie Briana pobrzmiewała histeria, ale Kuba nawet się nie obejrzał. Dom go wzywał, nie było czasu się zastanawiać. Podjął już decyzję.

***

Kiedy Schwarz został już sam na sam z wdową, usiedli przy stole. Pani Aschgrau wydawała się nieco nieobecna; jej wzrok często wędrował gdzieś w dal. Czasami nie słyszała pytań, mężczyzna musiał je powtarzać. Czy nieboszczyk miał wrogów? Oczywiście, że nie. To był wspaniały człowiek, co prawda wybuchowy, ale każdy ma wady. Nawet konkurencja go szanowała. Byli dobrym małżeństwem, układało im się.

— A pozostali goście? — spytał detektyw. — Może mi pani coś o nich powiedzieć?

Długo patrzyła mu w oczy, to otwierając, to zamykając usta, jakby nie potrafiła wydusić z siebie słowa, ale w końcu wyznała:

— Nie mam żadnych podstaw, to tylko moje przypuszczenia... Proszę o tym pamiętać...

— Oczywiście.

Kobieta przygryzła wargę, ale szybko się zreflektowała i wydęła usta.

— Widzi pan, pan Arena mi się nie podoba. To tylko przeczucie... ale wie pan, to Sycylijczyk. Mówi się, że Włosi prędcy są do sztyletu i do trucizny. A pan Alberto... Mój ojciec spotkał go w Oppeln. Arena wrócił wtedy z Odervorstadt, a pan wie, jaka to dzielnica! Pełna wszelkiego elementu. Przypadł mojemu ojcu do serca, nie wiem naprawdę dlaczego. I dlaczego dał mu pracę w naszym browarze. Dorobił się i teraz ma jakiś sklepik z włoskimi przedmiotami przy Krakauerstrasse w Oppeln. Ale nigdy mu nie ufałam.

— Dzieliła się pani tymi odczuciami z panem Aschgrauem?

— Tak, ale uważał, że histeryzuję. Z jakiegoś powodu lubił Arenę, lubił go od chwili, gdy sam przyjechał tutaj z Prus i pierwszy raz odwiedził nas w domu... Akurat pan Alberto był wtedy u nas na obiedzie... Nie wiem, co jest w tym człowieku, że wszyscy mu ufają.

— Pan Arena mówił, że wszyscy ci ludzie byli bliscy pani mężowi. Ale co z panią? Czy na przykład zna pani dobrze Thorstena Graua?

Zacisnęła mocno usta.

— Tak, znam go dobrze. Dzięki mojemu mężowi. Byli przyjaciółmi. I dzięki Gottliebowi. Znają się od lat. A ja od lat znam Gottlieba.

— Skąd?

— Nasi rodzice się przyjaźnili i odwiedzali się co niedzielę. Jedliśmy wspólnie obiady, kiedy byliśmy mali. Zabawne, bo jak teraz się nad tym zastanawiam... znam Gottlieba niemalże całe życie, a tak naprawdę niewiele o nim mogę powiedzieć. Zawsze był taki... wycofany. Rzadko ze mną rozmawiał. Kiedy jedliśmy, unikał mojego wzroku. A jednak lubię go. Ma w sobie coś takiego... nie wiem. Po prostu... nigdy nie miał szczęścia. Oboje jego rodzice zginęli w wypadku. Dobrze, że Gottlieba przygarnęła rodzina Thorstena... Thorsten dał mu też pracę w swojej fabryce w Breslau. Prawdziwy przyjaciel.

— Zapewne. Ostatnie pytanie: czy podczas dzisiejszego przemówienia pani męża stało się coś, co panią zastanawia? Coś niezwykłego?

— Nic sobie nie przypominam. Hermann podziękował gościom, podałam mu puchar, opowiedział jakąś anegdotkę i wypił wino. Potem mówił coś o interesach... Przepraszam, nie pamiętam szczegółów.

— Podała pani puchar mężowi, tak? I Maria go napełniła, tak?

— Właśnie tak. Maria go napełniła, ja po niego sięgnęłam i... — Eliza zmarszczyła brwi. — Nie do końca tak. Maria napełniła go, ale on stał trochę dalej ode mnie. Chciałam podać go Hermannowi, więc poprosiłam, żeby mi go przysunęła...

— I przysunęła?

— Tak... nie! Ktoś, kto był bliżej, przejął go i podał mnie...

— Kto siedział obok pani?

— Nie pamiętam... Przez cały wieczór siedziałam gdzie indziej, potem, kiedy Hermann poszedł na środek sali, zmieniłam miejsce, żeby nie biec do niego z kielichem przez całe pomieszczenie... ale kto siedział wtedy obok? Chyba Thorsten.

— Dziękuję. Proszę wezwać pana Arenę.

Kobieta wyszła za drzwi, a chwilę później na krześle usiadł starzec.

***

Bramy nie sforsuje, pewnie zamknięta. Mimo to Kuba dotknął zimnego metalu i zdziwił się bardzo, gdy żółta taśma opadła na ziemię, a wrota z przeciągłym jękiem stanęły otworem. Wiatr wrzeszczał mu teraz do uszu, nie słyszał już prawie niczego więcej, tylko ten wrzask, skrzypienie ogrodzenia i dolatujące skądś „Kubik!”.

W końcu wicher porwał słowa Briana i pogrzebał je pod falą mroźnego powietrza. Mrok jakby spotężniał. Dopiero w tym momencie Kuba zdał sobie sprawę, że do tej pory świat leciutko oświetlał ogryzek księżyca, lecz teraz przysłoniły go burzowe chmury. Trudno. Jeśli ma padać, to tym szybciej musi się tam schować. Parł dalej.

Wielkich drzwi, zabitych deskami, nie potrafił sforsować. Obejrzał wszystkie okna z frontu, ale nigdzie nie dostrzegł nawet szparki. Uderzył w jedno kilka razy barkiem, ale bez entuzjazmu. Ktokolwiek zabił wejścia do budynku, poważnie potraktował swoją robotę. Łzy napłynęły do oczu chłopaka, lecz stłumił je i zaczął obchodzić ruinę. Nagle zatrzymał się i pacnął się w czoło. Przecież ta rozwalona ściana...!

Jego radość szybko wygasła. Rzeczywiście, zniszczony fragment pałacyku odsłaniał prowadzący do wnętrza korytarz, ale kończył się on zamurowanymi drzwiami.

Smutek ustąpił miejsca gniewowi. Kuba jak w transie krążył wokół budynku, szukając jakiejkolwiek luki w zabezpieczeniach, ale bez rezultatu. Z niechęcią patrzył na znajdującą się nad głównymi drzwiami informację „Własność gminy Opole” i herb miasta. Korciło go, by przywalić temu pół orłowi, pół krzyżowi, ale jednak nie wypadało.

Wiatr uderzył tak wściekle, że Kuba aż się zachwiał. Z lewej coś zachrzęściło. Zaraz, co to?

Zrobił kilka kroków w tamtym kierunku i dojrzał małe okienko. Tu jedna z desek zbutwiała, trzymała się tak naprawdę tylko z jednej strony, z drugiej drewno się poddało i ledwo dotykało framugi. Kuba naparł. Trzask. Decha odskoczyła od okna, odsłaniając niewielką szparę i zalegającą za nią kompletną ciemność.

Chłopak mocno kopnął drugą deskę, znajdującą się niżej. Kopał chyba z minutę, nim i ta trzasnęła. Szpara powiększyła się. Teraz mógł przecisnąć się do środka.

Oświetlając sobie drogę ekranem komórki, zaczął gramolić się przez okno. Smród wilgoci i rozkładu niemal natychmiast zaatakował nozdrza, duszne ciepło, uwięzione w środku, wcale nie było lepsze od mrozu na zewnątrz. W końcu jego podeszwy dotknęły podłogi. Cały się uświnił, ale opłaciło się. Stał w tym, co pozostało z willi Aschgraua.

***

— Przepraszam, czy może mi pan odczytać ten monogram? — spytał Jacob, podając Arenie chustkę Aschgraua. — Zapodziałem gdzieś okulary...

— To mamy pecha, panie detektywie — odparł Alberto, mrużąc oczy i wpatrując się w materiał. — Mój wzrok też jest już nie taki, co kiedyś.

— A mimo to nie nosi pan okularów?

— Noszę, ale nie dziś — odpowiedział, oddając mu chusteczkę. — Okulary mnie denerwują. Używam ich tylko do czytania, nie przypuszczałem, że dziś cokolwiek będę musiał czytać. — Zachichotał. — Przyszedłem tu pić i jeść.

— Oczywiście. Czym się pan zajmuje?

Z ust Areny nie schodził uśmiech, gdy udzielał odpowiedzi. Miał sklepik w Oppeln, sprzedawał różne rzeczy z Włoch, czasem antyki. Kiedyś też pracował dla ojca pani Elizy w browarze. Pringsheimowie traktowali go jak krewnego, obdarowywali pieniędzmi, które ten dobrze inwestował.

— Więc znał pan dobrze pana Aschgraua? — spytał Schwarz. — Sądzi pan, że miał wrogów?

Sycylijczyk uśmiechnął się krzywo.

— Hermann to był taki dobry chłopak. Trudno uwierzyć, że ktokolwiek mógłby go nie lubić.

— Kpi pan?

— Skądże — zaprzeczył Arena. — Powiem panu jak na spowiedzi: to był zięć mojego przyjaciela, ale nie darzyłem go wielką sympatią. Nie zadzierzgnąłem z nim mocniejszych więzi, powiedziałbym, że trochę, powierzchownie, jakby z racji powiązań towarzyskich, lubiłem go i nic więcej. Wie pan, ja nie potrafię nawiązywać kontaktów z ludźmi. Wielu mówi, że jestem zimny jak lód. Może. To był dobry chłopak. Ale kiedy pyta pan, czy miał wrogów... Nie mam pewności, czy nie istnieją ludzie, którzy życzyli mu źle.

— Co ma pan na myśli?

— Wszyscy wiemy, że państwo Aschgrauowie z każdym rokiem mieli dla siebie coraz mniej czułości. Pewnie dlatego że z jakichś powodów nie mogli mieć dzieci. Gdy uczucie między nimi gasło, powstało nowe. Nie jest tajemnicą, że pani Aschgrau jest bardzo zainteresowana panem Grauem. Z wzajemnością.

— Sugeruje pan, że mają romans?

— Tak tego bym nie nazwał. Czasami ludzie zakochują się, choć wiedzą, że nie powinni. Uczucie do zamężnej kobiety to jeszcze nie grzech. O ile oczywiście nie pociągnie za sobą czynu.

— Uważa pan, że w końcu Grau przeszedł do czynu?

— Nie. Trudno mi uwierzyć, że Grau mógł skrzywdzić przyjaciela. Poza tym, w jaki niby sposób? Wszyscy widzieliśmy, co stało się z Aschgrauem, po prostu upadł. Nikt go przecież nie dźgnął... — Nagle Arena zmarszczył brwi, a jego wzrok stał się pusty.

— Nie zauważył pan niczego dziwnego, zanim pan Aschgrau upadł? Albo wcześniej, w trakcie jego przemówienia?

Arena zamrugał i wrócił do rzeczywistości. Uśmiechając się, wsadził rękę do kieszeni.

— Wie pan co? Zauważyłem coś dziwnego — powiedział, wyciągając kartkę. — Jeszcze wcześniej. Przed balem. — To mówiąc, podał papier Jacobowi. Detektyw przyjrzał się mu.

Mówił prawdę. Nikt mnie nie złapał. Nikt się nie dowiedział. Trochę boję się tego, co ma być później. Czytałem o powrocie. Nie wyobrażam sobie tego. Ale przecież dostałem to, czego chciałem, i mam jeszcze bardzo dużo czasu. Oszukałem ich, oszukałem ją, to tylko kwestia czasu. Wymyślę coś i oszukam jego.

— Skąd pan to ma?

— Hermann mi to dał. Powiedział, że znalazł w holu. Pytał, co to znaczy, czy może się nie domyślam, czyje to dzieło. Przeczytał mi na głos, bo, jak mówiłem, nie wziąłem okularów. Zapytałem go, skąd mam to niby wiedzieć, a on się wtedy zadumał i w końcu zaśmiał. Potem chyba o tym zapomniał.

— A domyśla się pan? — spytał Jacob, rozkładając drugą kartkę.

— Nie mam zielonego pojęcia.

— Dziękuję — powiedział Jacob, wkładając kartkę do kieszeni. — Proszę wezwać pana Weissa.

***

Gruz, zbutwiałe drewno, czasem robaki, wijące się na śmieciach — to wyławiało z mroku słabe światło telefonu. Szare ściany to pojawiały się, to znikały, a końce długich korytarzy tonęły w czerni: wyglądały jak drzwi prowadzące w pustkę. Lecz prawdziwych drzwi, tych na zewnątrz, nie było; wszystkie okna zabito zbyt grubymi deskami, by je sforsować, a skąd tu przyszedł — nie pamiętał. Krążył po zalanych ciemnością pomieszczeniach, z bijącym szybko sercem wsłuchując się w echo własnych kroków. Tu niczego nie było, tylko on, tylko kroki...

...a jeśli coś jest w mroku i słucha?

Podłoga otworzyła się i Kuba runął w nicość.

***

Arena wolnym krokiem opuścił pomieszczenie. Chwilę później Weiss wśliznął się do środka. Szedł ostrożnie, rozglądając się na boki, jakby bał się, że skądś wyskoczy na niego jakiś potwór.

Kiedy usiadł na krześle, Jacob zaproponował:

— Może napije się pan wina? Nie wygląda pan najlepiej.

— Dziękuję, nie piję — odparł Weiss, uśmiechając się słabo. — Tak, nie czuję się najlepiej... z powodu śmierci Hermanna, ale też... — Weiss westchnął przeciągle. — Od dzieciństwa taki jestem... zawsze roztrzęsiony... — Przerwał, a oczy mu się zaszkliły. — Wiem, że jestem niemęski. Powinienem... zachowywać się jak mężczyzna... ale... — Splótł dłonie na stole.

— Długo znał pan pana Aschgraua?

— Długo, ale... Nie umiem nawiązywać kontaktów z ludźmi. To, że tu jestem, to zasługa Thorstena. On mnie tu zabierał...

— Ale zna pan panią Elizę od dzieciństwa, prawda?

— To prawda.

— Rozumiem więc, że jest pan bardziej związany z panią Aschgrau niż z panem domu?

Weiss podrapał się po głowie.

— Niewiele rozmawiałem z Hermannem... ale to szlachetny człowiek, tak sądzę. Zawsze był dla mnie dobry, nigdy się nie śmiał... — Spuścił wzrok.

— Z czego miałby się śmiać?

Weiss spojrzał na niego załzawionymi oczami.

— Choćby ze mnie. I z moich ozdób się nie śmiał. Wiem, że to wygląda tak, jakbym... stroił się jak kobieta... To nie tak. To amulety, mają wielką moc. Thorsten dawał mi pieniądze na różne wyjazdy, zwiedzałem więc Europę, a potem popłynąłem do Ameryki i tam poznałem pewnych Indian. Mówili o magii. Mówili, że to chroni. Kupowałem więc... dużo.

— Wierzy pan w magię?

Weiss uśmiechnął się krzywo.

— „O, Horacy, więcej jest rzeczy na ziemi i w niebie, niż się ich śniło waszym filozofom[1]”.

— Żonie też pan kupował?

Weiss znowu spuścił wzrok.

— Nie mam żony.

— Sądzi pan, że ktoś mógłby chcieć śmierci pana Aschgraua?

— Nie. Nie wiem. Mało rozmawiam z ludźmi. Chodzę do fabryki i wracam do domu.

— Nie zauważył pan może czegoś dziwnego, co pomogłoby mi w śledztwie?

— Raczej nie.

— A amulet? Wspominał pan, że próbował namówić pana Aschgraua, żeby sobie taki sprawił?

— Oczywiście! — Weiss wyraźnie się ożywił. — Setki razy! Ale zawsze odpowiadał, że to bzdury. Nawet oferowałem, że mu sprowadzę...

— Mógłby mi pan zapisać nazwę tego plemienia indiańskiego? — Jacob wyciągnął z kieszeni notatnik i ołówek, a następnie podał oba przedmioty Weissowi. Ręce przesłuchiwanego drżały i lepiły się od potu. — Zaintrygował mnie pan. Chciałbym w wolnej chwili zgłębić ten temat.

Weiss skinął głową i napisał dwa słowa.

— Dziękuję. I jeszcze jedno. Gdzie siedziała pani Eliza, kiedy przemawiał pan Aschgrau?

Mężczyzna zasępił się.

— Tam. — Wskazał palcem na szczyt stołu. — Obok Thorstena.

— Dziękuję. Proszę wezwać pana Graua.

***

Mama tuliła go do siebie, uśmiechała się, śpiewała piosenki.

— Lubię jesień, synku — mówiła. — Bo wtedy się urodziłeś.

On też się uśmiechał. Było dobrze, bezpiecznie.

Wtedy pojawił się potwór. Bestia o małych, tępych oczkach, ogromna, silna. Śmierdziała alkoholem i papierosami. Patrzyła na Kubę. Chłopak załkał.

Mama wstała, odepchnęła go pod ścianę i zastąpiła drogę potworowi. Ten warknął i jednym uderzeniem w twarz powalił ją na ziemię. Krzyknęła. Z rozbitego łuku brwiowego bryznęła krew.

Nie zatrzymał się. Kopał, pluł na nią. Osłaniała głowę rękami. Po chwili dłonie zaczerwieniły jej się od krwi.

Kuba płakał i krzyczał, prosił, by potwór dał jej spokój, ale na próżno. Bicie się nie kończyło. A chłopak trząsł się jak osika i nie potrafił ruszyć się z miejsca.

— ZABIJĘ! — Ryk potwora wstrząsnął ścianami i wtedy Kuba odzyskał władzę nad własnym ciałem. Rzucił się na bestię.

— Przestań! — zawołał; był malutki, a monstrum ogromne, ale uwiesił się na jego ramieniu, wbił się w nie paznokciami. — Jak musisz, to bij mnie, nie ją! Już nigdy jej nie bij! Tylko mnie!

Bestia zostawiła matkę w spokoju. Jej ciężka łapa spadła na głowę Kuby. Chłopak runął na podłogę, ból był nie do wytrzymania, jakby mózg pękł mu na dwoje. Mimo to uśmiechał się. Boże, dziękuję, niech tak już będzie zawsze…

(Nie, tak przecież nie było… było podobnie, ale inaczej…)

(NIE! WŁAŚNIE TAK BYŁO!)

***

Weiss zniknął za drzwiami, a do środka wkroczył Grau. Podczas gdy czarnowłosy olbrzym sadowił się naprzeciwko Jacoba, ten rzucił okiem na nazwę, skreśloną w notatniku ręką Weissa. Niewiele mu ona mówiła.

— Dobrze się pan znał z panem Hermannem, panie Grau? — zapytał Schwarz.

Grau potwierdził. Byli jak bracia, znali się od lat.

— Nawet nie wie pan, jak mi będzie go brakowało. — dodał.

— Pan Weiss też jest pana przyjacielem, prawda?

— Poczciwy Gottlieb. Wiem, że niektórzy uważają go za... ale to dobry człowiek. Sądzę, że nie można oceniać ludzi po wyglądzie. Jego to znam nawet dłużej niż biednego Hermanna. Urodziłem się w Oppeln; kiedy byłem chłopcem, rodzice Gottlieba zginęli w wypadku. Przygarnęliśmy go. Jest dla mnie jak brat. Dopiero później przeprowadziliśmy się do Breslau, ojciec tam rozkręcił interes. Gdy dorośliśmy, wyjechałem do Prus Wschodnich, gdzie poznałem Hermanna. Służyłem z nim w wojsku, w jednym oddziale. Gottlieba nie wzięli do armii, jest za... za niski. Został w Breslau. Kiedy wracałem do domu, cieszyłem się na spotkanie z Gottliebem, ale smuciła mnie rozłąka z Hermannem. Na szczęście dobry Bóg tak sprawił, że Hermann też przybył na Śląsk, co prawda nie do Breslau, ale jednak Königlich Neudorf to zawsze bliżej niż Prusy Wschodnie. A kolej to najwspanialszy ludzki wytwór, połączenia są tu dobre.

— Te indiańskie ozdoby. To dość ekscentryczne, prawda?

— Gottlieb wierzy w magię. Nie do końca, ale trochę tak... W indiańskie czary. Mnie się to nie podoba, to niezgodne z boskimi przykazaniami, ale też nikomu tym krzywdy nie robi.

— A pani Eliza? Dobrze pan ją zna?

Grau westchnął i zapatrzył się w leżący na stole talerz.

— To żona mojego przyjaciela — odparł powoli. — Wspaniała kobieta. Hermann ma... miał szczęście.

— Czy pan Weiss siedział obok pana, gdy pan Aschgrau wznosił toast?

Grau zmarszczył brwi.

— Chyba tak. Siedziałem pośrodku, po mojej prawej Eliza, po lewej Gottlieb. Potem Hermann wzniósł toast. Potem wstaliśmy, żeby bić mu brawa i sięgnęliśmy po kieliszki.

— Czy pan Weiss też wznosił toast?

Grau pokręcił głową.

— Gottlieb nie pije.

— Dziękuję. Proszę zawołać służącą, Marię.

***

....Boże, gdzie ja jestem?

Kuba z trudem podniósł się na nogi. Z początku pośladki i plecy miał jak z drewna, po chwili odezwały się tępym bólem. Krzywiąc się i kaszląc, strzepał z siebie pył. Drażnił go dziwny zapach. Było tu duszno i ciężko się oddychało, jak w upalny letni dzień tuż przed burzą. Najbardziej jednak doskwierała ciemność. Otaczała go ze wszystkich stron. Nie, nie otaczała — on się w niej zagubił, utonął, jakby nie istniał. Nie istniało nic poza tą czernią.

Uniósł drżącą dłoń do oczu, trzymał w niej komórkę. Nie wypuścił telefonu nawet na chwilę, nawet wtedy, gdy spadał. Wcisnął klawisz z boku i kiedy tylko pojawił się blask, westchnął z ulgą. Pomimo długiej rysy na ekranie urządzenie ciągle działało. Słaba poświata wyrwała malutki fragment czerni i przywróciła go rzeczywistości. Przesunął światłem wokół siebie, lecz nigdzie nie dostrzegł ścian. Podniósł telefon nad głowę i ujrzał dziurę w suficie.

— Pewnie podłoga była przegnita. — Jego szept zabrzmiał jak wrzask. Kuba wzdrygnął się na dźwięk swego głosu, a w mroku coś się poruszyło. Zamarł, nasłuchiwał. Nie, wydawało mu się. Może szczur. Nic takiego.

Spojrzał raz jeszcze na otwór w górze. Ze trzy metry. Cud, że po takim upadku tylko tyłek go boli. Ale już tam nie wejdzie. Trzeba znaleźć inne wyjście.

Ruszył przed siebie, wyciągnął dłoń w bok, szukając jakiegoś muru, jakiegoś punktu orientacyjnego, lecz bezskutecznie. Blask komórki też nie wyławiał z ciemności żadnego obiektu, więc Kuba szedł dalej, zdawało mu się, że godzinami, a z każdym krokiem serce biło coraz szybciej i coraz trudniej się oddychało, jak gdyby coś naciskało na klatkę piersiową, coraz mocniej i mocniej.

— Gdzieś muszą być ściany... — Znowu za głośno. Zatrzymał się, nadstawił uszu. Nic. Przełknąwszy ślinę, poszedł dalej.

***

Barczysty mężczyzna wyszedł, a jego miejsce zajęła blada, przestraszona dziewczyna. Jacob uśmiechnął się do niej, po czym wyjął koreczek z kieszeni i pokazał go jej.

— Nie bój się, Mario. Dzień dobry — powiedział po polsku. Jako były oficer policji z Oppeln musiał znać ten język. Twarz dziewczyny pojaśniała. Wyraźnie się odprężyła.

— Dzień dobry — odpowiedziała.

— Będziemy jednak mówić w moim języku, jeśli pozwolisz. Dawno już nie używałem twojego, tak będzie szybciej — rzekł, przechodząc znów na niemiecki. — To korek do butelki wina?

Dziewczyna przyjrzała się przedmiotowi krytycznie, po czym energicznie pokręciła głową.

— Nie, proszę pana. Jest za mały. To do jakiejś małej fiolki, jakby perfum.

— Tak myślałem. Byłaś tu, gdy wznoszono toast, prawda?

Maria potwierdziła. Jeśli chodzi o pana Grau, to nie opuszczał sali, kiedy Aschgrau wznosił toast. Siedział obok pani Elizy i także pił wino.

— A pan Weiss? — spytał detektyw.

— Obok pana Grau. Cały czas. Nierozłączni.

— Na poprzednich balach też trzymali się razem?

— Tak. Ale to Weiss łaził za panem Thorstenem. Pan Thorstenem jest taki przystojny... a Weiss...

— Pan Weiss też wznosił toast?

Maria zmarszczyła brwi.

— Wydawało mi się, że tak, ale teraz, jak pan wspomniał... On nigdy nie pił alkoholu. — Nagle w jej oczach pojawiły się jasne błyski. — Tak! On wtedy stał przy oknie. Tym tam, po lewej. — Wskazała palcem na szybę, za którą rozciągała się ciemność. — Stał i się gapił. Dziwak.

Jacob wstał od stołu i podszedł do okna. Było uchylone.

— Było otwarte, kiedy wznoszono toast?

— Tak, zostawiłam lufcik, żeby nie było tak gorąco... w tych murach szybko robi się duchota. Nie wiem czemu. W izbach innych domów jest tak zimno...

— Jeszcze jedno. Czy twoja pani lubiła pana Thorstena?

— Jestem tylko służącą — odparła dziewczyna, a jej blada twarz w jednej sekundzie zrobiła się zupełnie czerwona.

— Dziękuję, Mario. Możesz odejść. Powiedz wszystkim, żeby przyszli tu za pół godziny.

***

W końcu światło wydarło z czerni czerwone cegły. Uśmiechnął się. Lecz po chwili radość ustąpiła miejsca zaskoczeniu. Gdy bowiem podszedł bliżej, zauważył białe i czarne linie, wijące się po ścianach. Napisy rozlewały się w lewo i w prawo, gubiły się w mroku, tam, gdzie blask już nie sięgał. Zostawiło je kilkadziesiąt różnych rąk. Różne charaktery pisma; wiele z nich układało się w niemieckie słowa. Kilka — we włoskie i francuskie. Nie znał żadnego z nich. Lecz pośród obcych wyrazów i zdań zauważył także polskie. Zmrużywszy oczy, zaczął iść wzdłuż muru, ruszył tropem liter, wychwytywał strzępki polskich zdań, pozbawionych początku i końca, jakby chaotycznych myśli wyszarpniętych bezpośrednio z mózgu:

ZA PROSTE — POKONAŁEM NIE MIELI SZANS — NIE MOGĘ MUSZĘ WALCZYĆ UMRĘ — WYBÓR NIE MA ŻADNEGO KŁAMSTWO — NIE MOGLI PRZECIEŻ JESTEM MISTRZEM WAGI CIĘŻKIEJ — NIGDY SIĘ NIE ZGODZĘ — TEGO CHCIAŁ — BOŻE NIE OPUSZCZAJ MNIE PRZECIEŻ

Kuba zamarł. Dusił się. Coś ściskało go w dołku, płuca odmówiły posłuszeństwa, koszulkę miał mokrą od potu, gorąc był nie do wytrzymania. Co to wszystko znaczy? Świat zawirował.

Kiedy usiadł na podłodze, poczuł dotkliwy chłód, ale sprawiło mu to przyjemność, zimno przyniosło ulgę. Mógł już normalnie oddychać, przestało mu się kręcić w głowie, serce wreszcie się uspokoiło. I nic go już nie obchodziło: jak stąd wyjdzie, kiedy czy w ogóle. Był tak strasznie zmęczony, ten dzień był okropnie długi, nie miał końca, tylko zasnąć, zamknąć suche oczy, niech się dzieje, co chce, odpocząć...

Wtedy zauważył wnękę w ścianie po prawej. Znajdował się w niej mały ołtarzyk, a na nim jakieś przedmioty. Dźwignąwszy się z trudem na nogi, podszedł do obiektów i skierował nań światło zaimprowizowanej latarki.

Ujrzał pożółkłą kartkę i sztylet o drewnianej rękojeści, którego krótkie ostrze było tak skorodowane, że zdawało się, iż broń trzyma się w całości tylko na słowo honoru i gdyby ją podnieść, rozleciałaby się w rękach. Mimo to wyglądała na diabelnie ostrą.

Najpierw jednak skierował światło na papier. Okazało się, że jest pokryty zawijasami neogotyku. Kuba już chciał odwrócić wzrok, lecz wtem ze zdumieniem dostrzegł, że litery układają się w polskie, a nie niemieckie słowa. Niektórych fragmentów tekstu nie dało się już odczytać; gdzieniegdzie inkaust spłynął, w innych miejscach znaki ginęły pod żółtymi plamami.

Mój kochany Kurt Ulrich zaskoczył mnie wyjątkowo miłą propozycją: otrzymałem od niego niesamowity prezent. Fascynujące dokumenty. […]

Wynikało z nich, że gdzieś w pobliżu znajduje się miejsce o niezwykłych właściwościach […]

W zamian za darowanie życia poganie zdradzili tajemnicę tego miejsca Rycerzom Świątyni, którzy z kolei długo debatowali nad naturą tegoż: czy jest to dar Chrystusowy, czy może szatański.

[…]

Udało mi się znaleźć to miejsce! Nie była to legenda czy zabobonne bajania ciemnych rycerzy! Teraz jednak, po tylu latach, nie jestem pewien, co z tym faktem zrobić. Obawiam się […]

Dzięki Bogu za […] Jest o wiele młodszy ode mnie, ale to prawdziwy przyjaciel. Tylko jemu mogę przekazać dokumenty i notatki, wiem, że je ukryje. Wielki Mistrz Childe chce znaleźć Miejsce, jestem tego pewien. Mówią, że ma czarną duszę. Bóg jeden wie, do jakich bezeceństw je wykorzysta [...] Nie mogę na to pozwolić. Ale nawet jeśli uda się przed nim ukryć pisma, to przecież ja wiem, gdzie Miejsce się znajduje i, niestety, nie mogę być pewny tego, że na torturach nie zdradzę mu […] Nie mogę na to pozwolić, nie może wziąć mnie żywcem. Ojcze niebieski, przebacz mi, bo muszę to zrobić, nie mam wyjścia. […]

Kuba skończył czytać i przeniósł wzrok na sztylet. Dotknąć tego ostrza… Może wziąć je do domu? To będzie dowód, że tu był, że wszedł do pałacu… Wyciągnął dłoń ku broni. Znowu zrobiło mu się duszno.

Wrzask dobiegł zza jego pleców. Chłopak także krzyknął i odwróciwszy się, omiótł światłem przestrzeń wokół siebie. Smartfon prawie wypadł mu ze spoconych palców. Cisza. Nic.

Potem bardziej poczuł, niż zobaczył, jakieś pulsowanie w mroku. Coś się tam przesunęło, przeskoczyło w lewo. Dysząc ciężko, Kuba zasłonił się przed tym czymś światłem z ekranu telefonu. Syk, wysoki pisk i znowu ten wrzask. Ciemność runęła na niego. Boże...

Krzycząc z przerażenia, rzucił się do tyłu, upadł na ołtarz. Nie odrywając wzroku od punktu w przestrzeni, z którego coś na niego pędziło, wolną ręką zaczął macać ołtarz za sobą. W końcu palce trafiły na drewnianą rękojeść. Gdy to coś było już blisko, zasłonił się ostrzem.

— NIE! — rozległ się skowyt i wszystko się zatrzymało.

***

Kilka minut później wszyscy podejrzani znowu znaleźli się w sali. Eliza była zdezorientowana. Weiss nie patrzył Jacobowi w oczy. Grau drapał się po głowie. Arena palił cygaro, a z jego twarzy niewiele dało się wyczytać. Schwarz odchrząknął.

— Szanowni państwo, pan Aschgrau został otruty. Zabił go Gottlieb Weiss.

Wszyscy spojrzeli na oskarżonego. Ten zbladł.

— Z początku myślałem, że zrobił to w porozumieniu z panem Grauem — kontynuował Jacob. — Doskonale wiem, że za jakiś rok ożeni się on z wdową po panu Hermannie. Tylko on miał motyw. Pan Weiss nie zyskiwał nic. Myślałem więc, że pomógł przyjacielowi zdobyć ukochaną, ale tak nie było. Weiss działał sam. Pan Grau nie wiedział o jego zamiarach. Nie wiedział też o tym, że Gottlieb Weiss kochał Elizę Aschgrau. Za oknem znalazłem fiolkę z trucizną. — To mówiąc, pokazał wszystkim szklany pojemnik.

Przez otwarte okno do sali wdarł się lodowaty wiatr, grając na kieliszkach i talerzach irytującą melodię. Ciało Aschgraua zniknęło, a twarze wszystkich gości — oprócz Weissa — rozmazały się, jakby zostały starte z płótna rzeczywistości. Gottlieb uśmiechnął się do Jacoba i wyprostował się.

— Brawo! — rzekł Weiss mocnym, tubalnym głosem. W jego oczach igrały jasne iskierki. — Gratuluję! Dowiodłeś, że nie zasłużyłeś na śmierć. Zasłużyłeś na nagrodę. Spójrz.

To powiedziawszy, wskazał na ścianę, na której nagle pojawił się jasny prostokąt drzwi.

— Jesteś wolny — oznajmił Weiss. Jacob skinął mu głową i już robił krok do przodu, lecz wtem się zatrzymał. Spojrzał na mężczyznę, który uśmiechał się do niego szeroko, i spytał:

— Najpierw muszę się dowiedzieć prawdy. Dlaczego to zrobiłeś? Kochałeś ją, ale przecież to Grau ją zdobył. A jego nie zabiłeś.

— Przyjaźń to rzecz święta. — Weiss nonszalancko machnął ręką, jakby wyjaśniał rzeczy oczywiste. — Tak, kochałem Elizę. Kochałem ją tak mocno, że nie potrafiłem o niczym innym myśleć. Ale spójrz na mnie. Taka kobieta nie byłaby w stanie pokochać takiego ohydnego potwora jak ja. — Jego uśmiech przybladł, a w oczach pojawiły się łzy. Na chwilę stał się tamtym Weissem, małym, przestraszonym mężczyzną. — A nawet gdyby była w stanie... to przecież grzech. „Nie pożądaj żony bliźniego swego” i tak dalej. Nie chciałem tego uczucia, ale mi się przydarzyło. Chciałem się go pozbyć, ale nie udało się. Wtedy zrozumiałem, że już jestem potępiony i Bóg na pewno nie ma wobec mnie żadnych dobrych planów. Ale Grau zawsze był dla mnie dobry. Tylko on mnie cenił. Skoro Eliza nigdy nie byłaby ze mną, to chciałem pomóc przyjacielowi.

— Jak to się stało, że nigdy cię nie złapano? Że Grau nie został skazany za ciebie?

— To bardzo proste, choć nieco niesamowite. — Weiss ponownie uśmiechnął się szeroko. — Spotkałem Joachima Schlossera, wolnomularza, a on opowiedział mi o niezwykłym miejscu. Takim, do którego się pielgrzymowało, gdy popełniło się jakiś grzech. Tu bowiem wszelkie winy były wybaczane. Wystarczyło tylko o to poprosić, a nawet największe zbrodnie odchodziły w niebyt. A wiesz, co było w tym wszystkim najlepsze? Że właśnie na tym miejscu Aschgrau, zupełnym przypadkiem, postawił swoją rezydencję! Długo się wahałem, ale wreszcie podjąłem decyzję. Tamtego dnia wziąłem sztylet, wcześniej zdobyłem truciznę. Kiedy jednak zjawiliśmy się na balu... cóż, nie byłem mordercą. Dopadły mnie wyrzuty sumienia wobec Joachima i wobec Aschgraua. Przestraszyłem się tego, co mi przyszło do głowy. Poczucie winy wręcz miażdżyło mi serce. Zanim Aschgrau wzniósł toast, wziąłem go na bok i wyznałem mu jak na spowiedzi: że pożądam jego żony, że życzę mu śmierci. Wszystkiego się spodziewałem: że mnie przeklnie, wyrzuci z domu. Ale tego, że zacznie się ze mnie śmiać — nigdy. Mówił, że taka kobieta jak Eliza nigdy by nie spojrzała na kogoś takiego jak ja. Nie traktował mnie jak zagrożenie, ale jak robaka, niewartego splunięcia. Wtedy wyzbyłem się wyrzutów sumienia. Wlałem mu truciznę do pucharu. Nikt nie zauważył! I nikt nigdy się nie dowiedział. Nikt, ponieważ w momencie popełnienia zbrodnia została mi już wybaczona. Doszło do kosmicznego paradoksu — chyba pierwszy raz popełniono mord w miejscu, w którym zbrodniarzom się wybacza. Mój czyn został odkupiony, zanim jeszcze został popełniony. Dożyłem końca swych dni w spokoju! Jednak jako że nie żałowałem zbrodni, doszło do kolejnego paradoksu: nie mogłem zostać potępiony, nie mogłem zostać zbawiony, wróciłem więc tu... i trwam. I trwać będę do końca czasu. Każdy, kto popełnił tu zbrodnię, wraca. Nie wiem, czy to lepsze od piekła. Nie wiem, czy to gorsze od zbawienia. Ale osiągnąłem to, co chciałem, i tego nikt mi nie zabierze.

Jacob milczał długo, nim w końcu rzekł:

— Ale ta zagadka jest prosta. Trudno jej nie rozwiązać.

— To logiczne. — Uśmiechnął się Weiss. Uśmiech nie schodził mu z ust, kiedy sięgnął do kieszeni i wydobył z niej skorodowany sztylet. Wyciągnął go rękojeścią w stronę Jacoba. — Wiesz, przydałby mi się lokaj.

***

— Kubik!

Ból głowy prawie rozsadził mu czaszkę. Rozejrzał się wokół. Leżał na zewnątrz, przed zamkniętymi drzwiami posiadłości Aschgraua. Nagle wszystko ułożyło się w całość, jakby dwa umysły połączyły się w jeden. Pamiętał podziemia. Pamiętał sztylet, mur, słowa, kartkę. Gdy ten ktoś się na niego rzucił, Kuba stracił pamięć. Wtedy liczyły się tylko drzwi przed nim, biały prostokąt światła.

Był Jacobem Schwarzem z Oppeln… nie, był Jakubem Czarneckim z Opola… i pojechał do Königlich Neudorf, by wyjaśnić zagadkę śmierci Aschgraua… nie, pojechał do Nowej Wsi Królewskiej, żeby…

Przypomniał mu się korytarz, którym szedł, nim stał się Schwarzem, korytarz, na którego ścianach wydrapano szereg liter. Zanim wszedł do willi Aschgraua, by rozwiązać zagadkę jego śmierci, zatrzymał się i je odczytał: „Alojzy Adamiec 1899–1921, Günter Angerer 1888–1921, Józef Baron 1900–1921, Marcin Kiętrzyński 1986–2010, Artur Łagodny 1933–1972, Tomasz Radzyński 190–1946, Wasyl Rybakow 1922–1945, Rolf Schoch 1868–1915, Robert Schumann 1897–1919, Iwan Vdivicenkov 1924–1945.”. Wtedy nie wiedział, jakie to miało znaczenie. Wtedy liczyła się tylko zagadka. Teraz wszystko stało się jasne.

Wiatr ucichł, ale za to zaczynał padać deszcz. Brian pochylał się nad Kubą, a kiedy zobaczył, że kolega dochodzi do siebie, uśmiechnął się.

— Ale się o ciebie bałem, stary! Pobiegłeś do tego domu i nagle zaliczyłeś glebę! Nie wiedziałem, o co kaman! Potknąłeś się, co? Zemdlałeś?

— Tak — mruknął Kuba, próbując się podnieść. Wtedy zrozumiał, że trzyma jakiś przedmiot.

— Co tam masz? — zapytał Brian.

Kuba nie odpowiedział. Podpierając się na nadgarstkach, usiadł, po czym powoli uniósł dłonie do twarzy. Palce prawej zaciskały się na rękojeści przeżartego przez rdzę sztyletu.

Obawiam się, że...

Potwór nie odejdzie.

— Kubik, skąd to masz? — W głosie Briana pobrzmiewał niepokój. Zbliżył się do kolegi i patrzył jak zaczarowany na broń.

Kuba długo siedział nieruchomo. Dopiero gdy deszcz rozpadał się na dobre, chłopak, tłumiąc łzy, zwrócił się do przyjaciela:

— Brian, gdzie moja komórka?

— Nie wiem, Kubik, zimno mi. Zostaw tego grata i chodźmy, znajdziemy ją później.

— Daj mi swoją. Muszę zadzwonić.

— Gdzie ty chcesz dzwonić? Dobrze się czujesz?

— Muszę — powtórzył cicho, ochryple, jakby nie swoim głosem; jego słowa tonęły w coraz głośniejszym szumie deszczu. — Musi przyjść. A jak przyjdzie, to wszystko już będzie dobrze. Muszę zadzwonić po potwora.

1. W. Szekspir, Hamlet: Królewicz duński, tłum. J. Paszkowski, Warszawa 1984, s. 57. ↑

Autor o sobie:
Piszę głównie dziwne opowiadania, czerpiąc inspirację z filozofii i/lub psychologii i/lub matematyki. Dotychczas publikowałem w „Szortalu”, „Silmarisie”, „Białym Kruku” i „Esensji”. Uwielbiam spacery i introspekcje.

Michał Brzozowski

Paradoks hipnotyczny

Tabliczka błyszczała nowością. Dawid Gołębiewski westchnął z niesmakiem, gdy przeczytał napis:

Gustaw Pająk
hipnotyzer, terapeuta uzależnień
potomek naukowy samego Mesmera.

Dawid westchnął ponownie, bardzo chciał ostentacyjnie okazać zażenowanie Gustawową tabliczką, ale, niestety, siedział sam w poczekalni i nie miał dla kogo robić przedstawienia. Mężczyzna kręcił się na krześle i raz po raz zerkał na zegarek. Dochodziła osiemnasta, a hipnotyzer nadal nie wychylił się z gabinetu. Ile można czekać?

— Od kiedy to Mesmer miał doktorantów — Dawid prychnął pod nosem i otworzył skórzaną walizkę. Jakby zażenowania na dzisiejszy wieczór było mało, zaczął przeglądać listy otrzymane od amatorów. Każdego miesiąca dostawał korespondencję od kolejnych naiwniaków pełnych nadziei, że rozwiążą monumentalny matematyczny problem. Nigdy nie chodziło o jakiś podrzędny, malutki lemacik, tylko zawsze o teoretycznego Behemota w rodzaju położenia liczb pierwszych czy rozwiązania równań cieczy. Amatorów niestrudzenie wierzących, że ich chałupnicze, tępe narzędzia, które nigdy nawet nie stały obok formalnych definicji, osiągną coś, czego matematycy nie rozgryźli przez tysiące lat.

— Co tym razem? — spytał na głos Dawid, przyzwyczajony do mówienia do siebie. Rzucił okiem na pierwszy z listów. — Trysekcja kąta? Która to już z kolei... Następne było twierdzenie Fermata, a potem problem Collatza. Wszystkie wielkie, słynne i stare.

— Wszystkie błędne — stwierdził matematyk, gniotąc kolejny list. Mógłby ich nawet nie przeglądać, ale to było jego guilty pleasure, coś, jak oglądanie złych filmów.

Dawid wyjął ostatnią kopertę, trochę grubszą od poprzednich.

— A to co za bzdury? — Skrzywił się. Tym razem problem dotyczył dziedziny badań Gołębiewskiego. I nie był taki antyczny. Dawid szybko przekartkował notatki i spojrzał na ostatnią stronę z wnioskami.

— Co za bełkot — stwierdził, gdy nagle drzwi do gabinetu skrzypnęły i do poczekalni wszedł jakiś pryszczaty nastolatek o dziwacznej fryzurze w kształcie sporej kuli.

— Do widzenia — powiedział po krótkim wahaniu.

Matematyk spojrzał znad notatek. Dostrzegł coś specyficznego w oczach nastolatka. Ale nie potrafił tego sprecyzować. Pryszczaty nieśmiało skinął głową i wyszedł z mieszkania.

— Do widzenia — odparł Dawid z trochę opóźnionym zapłonem. — Pewnie kolejny ćpun — dodał szeptem. Potem wstał i zapukał do drzwi gabinetu rzekomego ucznia ucznia ucznia i tak dalej samego Mesmera.

Salę hipnozy przyozdobiono zakurzonymi księgami na temat magnetyzmu zwierzęcego oraz kilkoma żabami, dla których czas stanął w miejscu dzięki znakomitym własnościom formaliny.

Sam Wielki Gustaw Pająk siedział w purpurowej szacie na fioletowym fotelu. Lub na odwrót. Mesmerysta bawił się właśnie warkoczykami imponującej brody.

— Mogę już wejść? — spytał Gołębiewski.

— Pewnie, wchodź, stary. Widziałeś? Sprawiłem sobie nową tabliczkę.

— Tak, widziałem. Ale czemu wciskasz ludziom kit z tym Mesmerem? Wiesz w ogóle, kto to jest potomek naukowy?

— Oj tam, oj tam — stwierdził filozoficznie Gustaw. — Przepraszam, że musiałeś tyle czekać, ale miałem klienta.

— Ćpuna.

— Tak, to znaczy człowieka w okowach nałogu. Ćpun to takie brzydkie słowo. Nie powinieneś tak mówić, mam ci przypomnieć twoją przeszłość?

Dawid przełknął ślinę. Nie lubił swojej przeszłości. Nie, żeby pałał jakąś szczególną sympatią do teraźniejszości.

— Co to za papiery? — spytał hipnotyzer, przerywając ciszę, jeszcze zanim stała się niezręczna.

— To? Takie tam bazgroły od fanów. Czasem czytam, żeby się dowartościować.

— Nie obraź się, ale jesteś trochę arogancki.

— A od kiedy to wada? Ale serio, te listy są beznadziejne. Ludzie myślą, że zrobią trysekcję kąta, choć już ze dwieście lat minęło od dowodu niewykonalności!

— Fascynujące — stwierdził Gustaw i niezbyt zafascynowany kręcił młynka wahadełkiem jak prowizorycznym jojo.

— Ale to jeszcze nic. Ten ostatni list to już przesada. Jakiś koleś myśli, że rozwiąże problem paradoksu hipnotycznego na czterech stronach!

— To przecież twoja działka.

— Tak, zresztą twoja też.

— Ja jestem praktykiem — obruszył się Gustaw.

— Niech ci będzie. Jeśli dobrze zrozumiałem, wnioski, do których doszedł autor listu, to poprawnie przeprowadzony paradoks hipnotyczny...

— Tak?

— Unicestwi cały wszechświat w wybuchu logicznej osobliwości!

— A po ludzku?

— Wszystko zje absurd. Świat skończy się nie hukiem, ale wielkim WTF. Spokojnie, to jakaś pseudonauka. Z tego, co przejrzałem, nie powołał się nawet na twierdzenie Gołębiewskiego!

Brodacz poprawił się w fotelu i odchrząknął.

— W jakiej sprawie właściwie chciałeś się ze mną widzieć? Znowu jesteś w okowach...?

— Nie, chodzi właśnie o ten paradoks hipnotyczny — odparł Dawid. — Potrzebuję pomocy praktyka — dodał zawstydzonym tonem.

— Kamień z serca. Nie obraź się, ale z tymi waszymi teoriami zawsze byłem na bakier. Co to właściwie jest paradoks hipnotyczny?

— Ależ to bardzo proste. — Dawid uśmiechnął się i podał hipnotyzerowi przedmiot przypominający wizytówkę.

Gustaw zmarszczył czoło, nie miał ochoty na zagadki.

— Zdanie z tyłu jest fałszywe — przeczytał napis na karteczce. Potem ją odwrócił. — Zdanie z przodu jest prawdziwe.

— I co o tym sądzisz? Czy zdanie z przodu jest prawdziwe?

Mesmerysta ziewnął i rzucił kartkę na stolik.

— Znam to — skwitował. — Wiem, co to paradoks. Nie łapię jednak, co ma do tego hipnoza. Nie wiem, po co wy, jajogłowi, rzuciliście się na badanie mocy sugestii posthipnotycznej.

— Bo wy, praktycy, nie rozumiecie jej potencjału! Ostatnie badania potwierdziły istnienie pola psionicznego, choć początkowo też nikt w to nie wierzył!

— Potwierdziły, ale tylko teoretyczne.

— W swoim czasie. Do wytworzenia stabilnej telepatii potrzeba chyba pięćdziesięciu teraelektronowoltów. Mają zbudować Zderzacz Poltergeistów pod Chinami.

— Łapać duchy za pieniądze podatników...

— Niby tak, ale chińskich podatników, więc co cię to obchodzi?

— Psionika, telepatia, poltergeisty i inne cudeńka. Sugestia posthipnotyczna to co innego. — Gustaw nie krył oburzenia, że ktoś próbuje szkalować jego zawód i drogę życiową. — Wmawiasz człowiekowi w okowach nałogu...

— Ćpunowi?

— Wmawiasz jeńcowi uzależnienia, że heroina śmierdzi i szast-prast! Po wyjściu z mojego gabinetu nawet nie spojrzy na strzykawkę! Nie ma w tym żadnej magii.

— Chyba trochę upraszczasz.

— Troszeczkę.

— Ale modele matematyczne hipnozy i psioniki wykazują niespotykane podobieństwo! To coś więcej niż analogia. Teoretycznie powinno się dać wmówić człowiekowi w transie, że potrafi latać, i ten wyleci ci z gabinetu!

— Teoretycznie...

— Do lewitacji potrzeba od trzystu do pięciuset teraelektronowoltów. Zależnie od preferowanego modelu. Ale paradoks powinien być osiągalny w zwykłych warunkach!

Gustaw zniecierpliwiony postukał w stolik.

— Wytłumaczysz mi w końcu, co mam zasugerować zahipnotyzowanemu? Jaki to ma być paradoks? Najlepiej w praktyce.

— Jasne. Mam nawet ochotnika do zahipnotyzowania.

— Kogo?

— Siebie. Stęskniłem się już trochę za wahadełkiem.

***

— Robisz się senny i ociężały — polecił Wielki Gustaw.

Dawid siedział w tym czasie w fotelu i potulnie robił się ociężały i senny. Nie odrywał wzroku od srebrnego medalika, który wahał się w tę i we w tę, jak na wahadełko przystało.

— Jesteś coraz bardziej zmęczony, gdy zatrzymam wahadełko, zamkniesz oczy i zupełnie się rozluźnisz.

Medalik wahał się jeszcze chwilę w coraz krótszych okresach pomiędzy w tę i we w tę. Aż w końcu zatrzymał się, zawieszony w powietrzu jak napięty stryczek. Powieki Dawida opadły, a reszta Dawida utonęła w objęciach szalenie wygodnego fotela.

— Znajdujesz się na pla... — Gustaw urwał. Ostatnio za często zabierał hipnotyzowanych na plażę. Przydałoby się jakieś urozmaicenie. — Jesteś na pustyni. I wszędzie wokół masz żółty piasek. Wiatr smaga cię po twarzy.

Po opisaniu fikcyjnego krajobrazu hipnotyzer powtórzył jeszcze kilka typowych frazesów o wiotkich mięśniach i koncentracji na wydawanych komendach. Gdy pacjent pływał już głęboko w transie, Gustaw chrząknął i starał się przypomnieć sobie paradoksalną komendę. By niczego nie przekręcić, miał ją nawet spisaną.

— Gdy pstryknę palcami, wybudzisz się. A teraz, proszę cię, słuchaj uważnie. Gdy usłyszysz następujący dźwięk...

Gustaw zastukał w stolik.

— Gdy usłyszysz ten dźwięk, chciałbym, żebyś nie wykonywał tego polecenia. Rozumiesz? — spytał Gustaw, który sam niewiele z tego rozumiał. — Gdy usłyszysz takie stukanie, nie wykonuj polecenia, które właśnie wymawiam! Jeśli zrozumiałeś, pokiwaj głową.

Dawid posłusznie pokiwał głową, a gdy rozległ się dźwięk pstrykania, otworzył oczy. Matematyk przez chwilę mrugał i zastanawiał się, dlaczego czuje piasek między zębami. W końcu odezwał się rozemocjonowanym tonem.

— I jak? — spytał.

— Zaraz się dowiemy. — Hipnotyzer zastukał o drewniany blat.

I wtedy to właśnie nie stało się absolutnie nic. Chwilę czekali w milczeniu. Ale Dawid tylko siedział i tyle.

Nic się nie wydarzyło.

— Chyba nic.

— Nic?

— Ano. Idę się napić.

***

Knajpę nazwano „Kukułczym gardłem” z co najmniej trzech powodów. Po pierwsze, ściany zdobił szereg zegarów, z których dokładnie o dziewiętnastej wystrzeliwały drewniane imitacje ptaków i głośnym jazgotem oznajmiały początek happy hours. Drugim powodem był jasnoczerwony wystrój, podobno inspirowany kolorem kukułczego gardła, które to, także podobno, posiadało hipnotyzujące własności. Arcydzieło ewolucji wykorzystywane przez pisklaki do robienia w bambuko przybranych rodziców.

No i jeszcze szyld z eksplicytnym napisem „Kukułcze gardło”.

Dawid nie spodziewał się, co prawda, że eksperyment z paradoksalną sugestią przyniesie rezultat przy pierwszym podejściu. Jednak gorycz porażki pozostawała nieprzyjemny posmak, który matematyk próbował przyćmić goryczką piwa. Gdy kilkanaście kukułek wydostało się na wolność ze swoich drewnianych klatek, zamówił kolejne dwie szklanki. Dwie, gdyż towarzystwa dotrzymywała mu poznana kwadrans wcześniej kobieta.

Lidia Kwiecień wyglądała niesamowicie wręcz stereotypowo, jak emo, utrzymująca dość zaognione stosunki z życiem i światem. Uwagę Dawida zwróciły najpierw włosy związane w dwa warkocze i ufarbowane na ciemny fiolet, kolczyk w nosie oraz pomalowane paznokcie. Jeszcze pół biedy, gdyby były czarne. Ale na czerni znajdowały się czaszki i piszczele. Jak dziesięciostatkowa flota pirackich okrętów.

Oczywiście, pozory czasami mylą, ale tym razem pozory grały uczciwie.

— No, to wracając do tematu podcinania żył — tłumaczyła Lidia. — To wbrew powszechnym mitom trzeba ciąć wzdłuż żyły, żeby odnieść skutek. Jak natniesz w poprzek, to tylko się pokaleczysz. No, chyba że o to chodzi. Albo o atencję.

Lidia zademonstrowała raz jeszcze z wykorzystaniem podkładki pod kufel w roli żyletki.

— Poziomo, żeby się zabić. A pionowo dla zwrócenia uwagi? — upewnił się Gołębiewski i upił kolejny łyk piwa. Sprawdził przy okazji, czy szklanka pesymistki nie jest pusta, choćby do połowy.

— Bardzo dobrze — pochwaliła kobieta.

— A można ciąć pomiędzy? Na ukos pod różnymi kątami. Można by wtedy mierzyć swój nastrój w radianach.

Pudło. Hermetyczny żart nie trafił i przeleciał co najmniej pół metra od tarczy. Dawid poczuł się jak kretyn. Podobnie, gdy próbował poderwać dziewczynę na dowcip o nieskończonej liczbie matematyków zamawiających piwo.

— Nie pamiętam, co to radiany — wytłumaczyła się Lidia. — Ale chyba wolę mierzyć nastrój w promilach. I podobno to ja jestem stereotypowa!

— No bo trochę jesteś... — wtrącił Dawid, patrząc na jej twarz, na której blada cera kontrastowała z czarną szminką.

— I kto to mówi? Nie wiesz, co mówią o typowych matematykach?

— Nie. Co niby mówią o typowych matematykach?

— No, że są pojebani.

Dawid przyjął osobliwy komplement z uśmiechem i wdzięcznością.

— Wiesz, mam nawet swoją amatorską teorię matematyczną — zaczęła niepewnie Lidia.

— Śmiało. Zawsze chętnie wysłucham amatorów — skłamał Dawid.

— Nazywam to teorią ujemnego totalnego szczęścia. Chodzi o to, że jeśli przyjmiemy, że celem etyki jest maksymalizacja sumy szczęścia ludzkości oraz, patrząc na wojny, głód, cierpienie, nowotwory czy ostatnie nielegalne eksperymenty psioniczne na więźniach, stwierdzimy, że ta suma jest ujemna... mocno na minusie, to lepszą opcją jest jej wyzerowanie.

— Jak to?

— Spokojnie, nie chodzi mi o masowe ludobójstwo.

— Tylko o masową sterylizację? — Dawid przełknął ślinę i bardzo zapragnął zmienić temat.

— Nie, głuptasie. Gdyby dało się jakoś po cichu i bezboleśnie uśpić świat. Sprawić, że ot tak zniknie... Gdyby, powiedzmy, Bóg przez przypadek wyłączył wszystko jakimś magicznym pstryczkiem-elektryczkiem. Zgasił światło. To może byłoby to moralnie uzasadnione.

— Chyba mnie nie przekonasz. Zresztą, to takie gdybanie. Nie wydaje mi się, by dało się uściślić etykę. A przynajmniej nic dobrego by z tego nie wyszło.

— No może. A czym dokładniej się zajmujesz?

— Matematycznymi modelami psioniki i hipnozy.

Lidia skrzywiła się.

— Mam nadzieję, że nie pomagałeś w badaniach CIA — powiedziała i przy słowie „badania” machnęła w powietrzu cudzysłów.

— Nie, w życiu. Pracuję obecnie nad rozwiązaniem tak zwanego paradoksu sugestii posthipnotycznej. — Dawid już chciał wyjaśnić towarzyszce, o co chodzi, ale gdy ta bez skrępowania ziewnęła, zmienił plany. — Ale ostatnio bez rezultatów. Czasem myślę, że najlepszy okres naukowy mam już za sobą. Od roku nic nie udowodniłem, upadłem tak nisko, że nawet szukam pomocy w wynikach doświadczalnych!

— Skandal. Może straciłeś inspirację?

— Może. Kiedyś naprawdę odnosiłem sukcesy, potrafiłem pracować całymi dniami nad jednym problemem, a teraz...

— Jak ona miała na imię?

— Kto?

— Inspiracja.

— To głupie, ale... miała na imię amfetamina.

— Bardzo ładne imię — stwierdziła Lidia. — Rzuciłeś ją?

— Tak, to był bardzo toksyczny związek. Nie było łatwo, poszedłem do kumpla, który zajmuje się hipnozą. Gustaw wmówił mi po kilku sesjach, że amfa śmierdzi jak oregano. A ja niesamowicie brzydzę się oregano.

— Gustaw? Gustaw Pająk? Potomek naukowy samego Mesmera?

Dawid przewrócił oczami, dopił piwo i jeszcze raz nimi przewrócił.

— Błagam, z tym Mesmerem to takie hasło reklamowe. Skąd go znasz?

— Powiedzmy, że pomógł kilku moim kumplom w toksycznych związkach... Nie tęsknisz czasem za inspiracją? Jest pewna nowa substancja, która mogłaby ci pomóc. Można ćpać na okrągło i być w kółko na haju.

Mężczyzna wahał się tylko przez chwilę. Obiecał kiedyś, że skończy z używkami, gdy omal nie wywalili go przez nie z uczelni. Ale nieprzyjemny incydent zdążył już na tyle zatrzeć się w pamięci, że Dawid postanowił złamać przyrzeczenie. Tylko raz. Na próbę.

— Jak ma na imię ta nowa inspiracja? — spytał.

— Ludolfina.

— To bardzo ładne imię.

***

Gustaw miał opory, by testować paradoksalną sugestię na swoich pacjentach. Ale Dawid się upierał, błagał, że to przecież nieszkodliwe i dla dobra nauki. Hipnotyzer długo rozważał wszystkie za i przeciw, ale ostatecznie zdecydował się pomóc sfrustrowanemu przyjacielowi. Przede wszystkim dlatego, że był pewien, że żadna zagadka paradoksu nie istnieje. Że pod wpływem sugestii po prostu nic się nie dzieje. Że gdyby poprosić losowego przechodnia o trzaśnięcie obrotowymi drzwiami, ten ktoś po prostu spojrzy na ciebie jak na debila i sobie pójdzie. A poza tym nic się nie stanie.

Po przetestowaniu paradoksu na kilku pacjentach ponownie nic się nie wydarzyło. Dawid jednak nie chciał w to uwierzyć. W końcu wszystkie modele matematyczne zgadzały się co do istnienia ukrytego potencjału sugestii posthipnotycznej zapędzonej w kozi róg. Gustaw zauważył, że jego przyjaciel zachowuje się trochę podejrzanie, odkąd wyszedł utopić smutki w „Kukułczym gardle”. Jednak hipnotyzer sądził, że przyczyną jest wypalenie zawodowe kumpla. I doskonale to rozumiał.

Od jakiegoś czasu hipnotyczna terapia odwykowa, w której się specjalizował, przynosiła coraz gorsze skutki. Podskórnie bał się, że osiągnął już szczyt kariery zawodowej i teraz czeka go tylko jazda w dół. A może po prostu się zestarzał.

Gustaw z wielkim smutkiem stwierdził, że jego ulubione wahadełko zaczęła pożerać rdza.

— Naprawdę nie wiem, czemu terapia tak długo trwa — powiedział do pacjenta o kulistej fryzurze, który odwiedzał gabinet już chyba po raz dwudziesty.

— Nie szkodzi, może już zawsze będę uzależniony. Nawet teraz zaczynam tęsknić za ludolfiną.

— Nie rozumiem, dlaczego hipnoza nie działa, dlaczego sugestia nie trzyma. Nie wiem, z jakiego gówna robią tę waszą ludolfinę.

— Podobno z odpadków po badaniach nad telekinezą. Pewnie pan słyszał... CIA czy inne FBI.

— Tak, coś mi się obiło o uszy. Właśnie z niewolnikami ludolfiny mam największy problem. Mogę panu zadać jeszcze jedno pytanie?

— Tak, jeśli to coś pomoże.

— Od razu poznam jeńca ludolfiny po źrenicach, perfekcyjnie, nienaturalnie okrągłych. Ale te wasze fryzury to chyba nie jest żaden objaw?

— Nie, to tylko rytuał.

— Rytuał? — zaniepokoił się Gustaw.

— Należałem do Kościoła Ludolfinistów.

— Do czego? Bo chyba nie dosłyszałem. — Hipnotyzer nachylił się w stronę pacjenta, przybliżając swoje włochate i badawcze ucho.

— Kościoła Ludolfinistów. Próbował pan kiedyś...?

— Nigdy w życiu nie miałem nawet papierosa w ustach — oburzył się mesmerysta i z dumą pogładził brodę.

— Gdyby pan zobaczył te wizje... Jak z innego świata. Jak z lepszego, piękniejszego miejsca. Wierzymy... Wierzyłem, że ludolfina to klucz do raju. Że na ludolfinowym haju spotykasz się ze stwórcą.

Hipnotyzer westchnął i wyjął z kieszeni płaszcza jakiś żółtawy przedmiot.

— Co to?

— Order z ziemniaka — odparł Gustaw i przekazał nagrodę w ręce zdziwionego pacjenta. — Za najlepszą racjonalizację i samooszukiwanie się. Narkotyki to ucieczka.

— Niech pan już nie gada, tylko mnie zahipnotyzuje. W końcu za to płacę, nie za pieprzenie głupot! — krzyknął narkoman i cisnął kartoflem w stronę słoika ze spreparowaną żabą.

Gustaw odchrząknął i odpowiedział spokojnym tonem:

— Obawiam się, że to nic nie da. Nadal pan wierzy w te banialuki?

— Wypraszam sobie. Gdyby pan widział tę dżunglę spirali...! To nie mogło być z tego świata.

— Ale było. Nawet wiem, z którego miejsca tego świata — stwierdził Wielki Gustaw i wskazał na głowę. — Czy nadal widzi pan w strzykawce z ludolfiną coś świętego? Jak... nie wiem... relikwię?

— Bardziej jak sakrament.

— W porządku, a czy w rzuceniu tego gówna widzi pan coś grzesznego?

— Poniekąd. Nie powinno się rezygnować z klucza do raju. To niewdzięczność.

— Bingo! — ryknął hipnotyzer i klasnął w dłonie. Odgłos triumfu rozniósł się po całym gabinecie.

— Ale, że co? — Pacjent nie ukrywał konsternacji.

Wybuch radości terapeuty zdziwił go jeszcze bardziej niż ziemniaczany medal.

— Sugestia hipnotyczna to nie żadne hokus-pokus. Nie możesz zmusić człowieka do zrobienia, co tylko zapragniesz! Słyszałem kiedyś historię o jakimś hipnotyzerze, który w trakcie pokazu na scenie wprowadził w trans kobietę z widowni i kazał jej się rozebrać na dźwięk pstryknięcia palcami.

— I co? — spytał zdębiały ludolfinista, nie rozumiejąc, do jakiego morału zmierza ta anegdota.

— Po pstryknięciu palcami kobieta dała mu w twarz ku uciesze publiki!

— No i? Jaki to ma związek?

— Nie można zmusić kogoś do zrobienia czegoś niemoralnego. Czegoś, co ten ktoś uważa za złe. Nie możesz zasugerować złamania czyjegoś prywatnego kodeksu. Czy kiedykolwiek słyszał pan, żeby ktoś kogoś zabił pod wpływem hipnozy?

Pacjent zaprzeczył ruchem głowy.

— No właśnie! To niewykonalne lub bardzo trudne. I dlatego nie potrafię obrzydzić panu ludolfiny. Bo uważa ją pan za świętość!

— Czyli nie pomoże mi pan?

— Mogę tylko doradzić zmianę wyznania.

***

Dawid ponownie odnalazł wenę. Miała zielonkawy, jaskrawy kolor, rzadką konsystencję i dumnie spoczywała na liście substancji zakazanych. Prezentowała się wręcz magicznie w porównaniu z topornym białym pudrem amfetaminy, której to jednak Dawid zawdzięczał swój sukces naukowy i godną podziwu mnogość opublikowanych artykułów z dziedziny psioniki teoretycznej.

Ludolfina wspomagała Dawida w inny sposób: zamiast zwiększać produktywność, stanowić rodzaj akademickiego dopingu, wprowadzała w rodzaj dziwacznego, surrealistycznego transu.

— To jak nazywacie te wizje? — spytała Lidia, zginając papierosa w popielniczce. Wyglądało, jakby łamała mu kręgosłup.

— Co? — spytał Dawid, który był na tyle ospały, że nie dosłyszał pytania.

— To, co widzi się po wstrzyknięciu ludolfiny. Te miraże, witraże i inne takie...

— A, to. Matematycy nazywają takie obrazy fraktalami. W ogóle te całe wizje są jakby z innego świata. Wiesz, niektórzy, może nawet większość moich kolegów z pracy wierzy, że matematyczne byty istnieją naprawdę jak platoniczne idee. W jakimś abstrakcyjnym kosmosie. A co, jeśli ludolfina to dosłownie moja inspiracja?

— Nie obraź się, ale gadasz jak ci sekciarze z bulwiastymi fryzurami.

— A co, jeśli to drzwi do tamtego świata?

— Jakiego świata? Cyferek?

— Nie tylko. Idei, analogii, figur, dowodów...

— A czy w takim świecie istnieje cierpienie? — przerwała Lidia.

Dawida zupełnie zbiło z tropu to pytanie. Nie wiedział, co powiedzieć.

— Bo jeśli nie istnieje — kontynuowała kobieta, nie czekając na odpowiedź. — A na dobrze naoliwionym świecie nie powinno istnieć cierpienie, to chętnie bym tam uciekła. W ogóle chętnie bym uciekła. Gdziekolwiek.

Dawid obracał w dłoni strzykawkę z limonkowym płynem.

***

— Na razie bez żadnych efektów. Nic się dzieje.

Gustaw przechadzał się wzdłuż gablot ze spreparowanymi płazami. Omiatał dywan burgundowym płaszczem.

— Jesteś pewien, że dobrze formułowałeś sugestię? — upewniał się Dawid. Ukradkiem sprawdził swoje odbicie w szybie. Jeszcze rano bujał w ludolfinowych obłokach, ale zdecydowanie wolał zachować to w tajemnicy przed hipnotyzerem-terapeutą.

— Tak, przecież mi ją podyktowałeś. Każę im wykonać polecenie polegające na niewykonywaniu polecenia, które właśnie wymawiam.

— I co?

— I nic.

— No cóż. Ale ostatnio coś ruszyło w teorii. Jakoś lepiej mi się pracuje.

— To bardzo ciekawe. Właśnie zauważyłem, że już nie łazisz taki sfrustrowany. Coś się zmieniło? — zapytał Gustaw i spojrzał przyjacielowi prosto w oczy. Dawid poczuł, że za chwilę zapadnie się pod ziemię.

— Nie, to znaczy... Zacząłem biegać. To pewnie to. A wracając do tematu paradoksu, to...

— Powinniśmy znowu spróbować na tobie — stwierdził nagle Gustaw i wziął do ręki rdzewiejące wahadełko.

— Znowu na mnie?

— No bo wiesz, ci moi klienci to przecież zwykłe ćpuny. Sam tak mówiłeś — powiedział Gustaw i wskazał na fotele.

Przyjaciele usiedli naprzeciwko siebie.

— Pewnie znowu się nie uda — zaczął Gołębiewski, ale hipnotyzer przerwał mu gestem.

— Ale nie zaszkodzi spróbować. Dla dobra nauki. Prawda?

— W porządku — poddał się Dawid i pokornie wlepił wzrok w wahadełko.

W tę i we w tę. I znowu w tę. A potem we w tę.

— Będziesz teraz odpowiadał na moje pytania. Dobrze? — rozkazał Wielki Gustaw.

Dawid, który oczyma zwiedzionej hipnozą wyobraźni, widział teraz pustynny krajobraz, pokiwał głową.

— Doskonale.

Gustaw zerknął na kartkę ze spisaną treścią paradoksalnej sugestii, ale teraz jej nie potrzebował.

— Jak się nazywasz?

— Nazywam się Dawid Gołębiewski — odparł Dawid Gołębiewski, patrząc zza zamkniętych powiek, jak wiatr rozsypuje piasek z wydm.

— Czy w ostatnim czasie brałeś jakieś narkotyki?

— Tak.

— Co?

— Ludolfinę.

Gustaw uśmiechnął się pod nosem, choć nie dowiedział się niczego nowego. Idealnie okrągłe źrenice wydały Dawida jeszcze przed przesłuchaniem.

— Skąd ją miałeś?

— Od Lidii.

— Jakiej Lidii?

— Lidii Kwiecień.

— Znam ją. — Przypomniał sobie na głos hipnotyzer. — Chyba kiedyś nawet była u mnie na terapii... To ta, co ubiera się na czarno i  przypomina trupa w makijażu?

— Tak — potwierdził Dawid, którego świadomość spędzała właśnie wczasy w Egipcie.

— Pamiętam tę dziewczynę. Widziałem ją kiedyś w „Kukułczym gardle”. Jakaś świrnięta emo. Pewnie ma na tyłku wytatuowanego Schopenhauera.

— Nie ma — powiedział Dawid.

— Co? Skąd ty to... To nawet nie było pytanie! — krzyknął Gustaw i pstryknął palcami tuż przy uchu Dawida.

Silny powiew zdmuchnął pustynię i rzucił mężczyznę z powrotem w oschłe objęcia rzeczywistości.

— I jak? — spytał matematyk, gdy już otrząsnął się z transu. — Sprawdzasz paradoks?

— Czy w ostatnim czasie brałeś jakieś narkotyki? — zapytał ponownie Gustaw.

Dawid zmarszczył czoło i otworzył usta. Gapił się jak idiota jeszcze przez chwilę. Dopiero potem się odezwał.

— Nie. Skąd ci to przyszło do głowy?

— To ciekawe, bo minutę temu mówiłeś coś innego.

— Co?! — Dawid gwałtownie wstał z fotela. — Przesłuchiwałeś mnie? Pod hipnozą? W transie? Jesteś z jakiegoś pieprzonego CIA? To w ogóle jest legalne? Myślałem, że jesteśmy kumplami.

— Bo jesteśmy. I właśnie dlatego się o ciebie martwię.

— Posłuchaj, rzuciłem amfę...

— Nie mówię o amfetaminie. Od kiedy wstrzykujesz sobie ten zielony syf?

— Wiesz, co to ludolfina? — spytał Dawid, kierując się w stronę wyjścia.

— Oczywiście, że wiem! Jestem terapeutą, do cholery! Od kiedy to bierzesz?

— Miałeś już okazję mnie dzisiaj przesłuchać!

— Wiesz, że mogę ci pomóc. Tak jak kiedyś.

— Ale ja nie potrzebuję twojej pomocy! Dzięki ludolfinie znów widzę matematykę tak wyraźnie, jak wcześniej! Ja ją dosłownie widzę! Rozumiesz? To jak brama do świata idei...!

Gustaw westchnął z politowaniem i włożył rękę do kieszeni płaszcza.

— W takim razie, mam coś dla ciebie.

— Tylko spróbuj dać mi ten swój order z kartofla, a naprawdę dostaniesz w ryj! — krzyknął Dawid i wyszedł z gabinetu mesmerysty.

Drzwi trzasnęły z hukiem, prawie zrzucając tabliczkę.

***

Lubili uciekać. Ale Dawid nie miał pewności, czy wspólne narkotykowe sesje z Lidią umacniają ich związek. Chociaż używaniu jednej strzykawki trudno odmówić romantyzmu, co najwyżej aseptyki, sam trans nie był wspólnym doświadczeniem. Narkotyk otwierał kochankom wrota do świata bez cierpienia, jednak każde z nich wkraczało do krainy abstrakcji przez inne wejście. Nawet ludolfinowe halucynacje nie mają trybu multiplayer.

Dawid obawiał się, że zwiększenie dawki to nie najlepszy pomysł. Lecz mężczyzna nigdy nie grzeszył asertywnością i pokornie wbił igłę w przedramię. Zagłębiła się w żyle jak kłujka komara i wlała w Dawida mieszaninę popiołu, skruszonego szkła, mleczka makowego i odpadków psionicznych.

Istniał jeszcze jeden powód uległości Dawida. Po tygodniach pracy pod natchnieniem psychodeli czuł, że jest już blisko teoretycznego rozwiązania paradoksu hipnotycznego. Od sukcesu dzielił go tylko jeden cieniutki wzór. Potrzebował formuły i musiał ją znaleźć. A najlepiej zobaczyć na własne oczy.

Świat zaczął drżeć, wirować. Kręcić coraz szybsze i coraz bardziej finezyjne piruety.

Dawidowi zdawało się, że widzi pustynię. Wyglądała bardzo znajomo, choć nie miał pojęcia dlaczego. Wiatr porywał drobinki piasku z wydm i przenosił kilka metrów dalej. A świat nadal się kręcił, pokrywając wizję coraz bardziej poplątanymi spiralami.

Gdy wiatr skończył swoje wiekopomne dzieło, Dawid ujrzał przed sobą wrota. Otworzył je i znalazł się w pomieszczeniu, którego kształt przypominał wnętrze ostrosłupa. Piramidy...

Spojrzał na pochyloną trójkątną ścianę, ale zamiast hieroglifów zobaczył znajome symbole teorii psioniki. Ostateczny model sugestii posthipnotycznej. Swojego naukowego Świętego Graala.

Ale świat nadal drżał i nie przerywał tańca. Piasek spadał na głowę podróżnika, bryła mogła w każdej chwili się zawalić. Znaczki na ścianie stawały się coraz bardziej mgliste. Przy mocniejszym wstrząsie kilka z nich wyskoczyło i zaczęło mknąć w kierunku wyjścia. Dawid nie nadążał ich łapać. Symbole uciekały na dobre. Niedługo potem ostrosłup zapadł się pod wpływem trzęsienia ziemi.

Mężczyzna zamrugał. Tym razem znajdował się w prostopadłościanie. Zupełnie swojskim. Nieprzyzwoicie wręcz prozaicznym. Dawid leżał na łóżku w sypialni. Zgiął rękę i spojrzał na zegarek. Percepcja nadal drżała, nadludzkim wysiłkiem przywołał zmysły do porządku i odczytał zamazany cyferblat. Od wzięcia ludolfiny minęły trzy godziny.

Po prawej leżała Lidia, nadal w stanie transu. Delikatnie poruszała końcówkami palców. Dawid uśmiechnął się. Słyszał kiedyś w jakimś dokumencie o zwierzakach domowych, że podobnie robią koty, gdy im się coś śni. Pomyślał, że gdyby Lidia była kotem, na pewno miałaby czarne umaszczenie. I celowo przebiegałaby drogę wszystkim przechodniom.

Wtedy przypomniał sobie piramidę i dowód. Wystrzelił z pościeli jak pocisk i pognał w poszukiwaniu czegoś do pisania. Znalazł jakiś czarny mazak, ale nigdzie nie widział papieru. Próbował liczyć oddechy, żeby uspokoić drżące dłonie. Świadomość nadal migotała. Dawid czuł, że wspomnienie symboli na ścianie coraz bardziej blaknie. W końcu pobiegł do stołu, zrzucił obrus z zastawą na podłogę i zaczął odtwarzać z pamięci widziane znaczki.

Gdy skończyło się miejsce na stole, przeniósł obliczenia na szafki i lodówkę. Na lodówce pisało się najtrudniej. Dawid omijał slalomem naklejki i magnesy i kopiował na wpół zatarte wizje.

Niestety, kuchnia nie była zbyt pojemna i matematyk musiał wykorzystać także podłogę.

Dopiero gdy skończył, runął na swoje ostatnie zapiski i zasnął.

Po przebudzeniu z rozczarowaniem stwierdził, że przespał kolejne pięć godzin. Rozejrzał się i zobaczył swoje szalone notatki.

Jęknął.

Notatki nie były trywialne.

Nie były nawet błędne.

Były zupełnym, pozbawionym sensu bełkotem. Postawione na chybił-trafił znaczki jak w listach, które Dawid otrzymywał od amatorów.

Tak bardzo nie chciał przyjąć do wiadomości, że jego inspiracja mogła stanowić jedynie placebo. Nic więcej. Ludolfina nie otwierała żadnych drzwi do świata matematyki. Już prędzej do świata toksykologii.

Dopiero wtedy zorientował się, że zamiast mazaka użył do notatek szminki Lidii.

Lidii. Pognał do sypialni.

Kobieta wyglądała jeszcze bladziej, niż zwykle. Końcówki palców już nie drżały jak u kociaka. W ogóle się nie poruszały. Dawid podbiegł do łóżka, omal nie nadziewając się na leżącą na podłodze igłę.

„Można ćpać na okrągło i być w kółko na haju” — przypomniał sobie słowa wypowiedziane przez Lidię w dniu, w którym po raz pierwszy się spotkali. Słowa bardzo dalekie od prawdy. Przypudrowane bezwstydnie jak hasło reklamowe.

— Obudź się, proszę. — Dawid dotknął policzka Lidii.

Ale ludolfinowa księżniczka nie posłuchała. Dawid z trudem powstrzymał narastającą panikę i sprawdził puls.

Lidia jeszcze żyła.

***

Gdy przywiózł ją do szpitala, nadal nie odzyskała przytomności. Lekarze na OIOM-ie wypytywali o szczegóły jak na jakimś przesłuchaniu. Przypomniał sobie mimochodem, jak nauczyciel przyłapał go na paleniu trawki, gdy miał piętnaście lat.

— Czy należy do Kościoła Ludolfinistów? — zapytał doktor w zielonym fartuchu.

— Nie.

— Słyszał pan o nich? Tych z włosami w kształcie kopuły?

— Mówiłem już, że nie należała do żadnej sekty. Czemu to takie ważne?

— Oni wierzą, że dzięki ludolfinie zobaczą niebo. A niektórzy nie chcą spędzać w raju tylko wakacji.

— Nie rozumiem, co pan sugeruje.

— W takim razie zapytam wprost. Czy Lidia Kwiecień chciała popełnić samobójstwo?

— Nie — odparł szybko Dawid. I przed oczami stanęły mu wszystkie bezpośrednie rozmowy z Lidią o śmierci, cięciu żył pod odpowiednim kątem i nieistniejącym świecie jako lepszym od świata z cierpieniem. Ale myślał, że to tylko taka poza. Tylko taka niewinna emo- -etykietka. — Tak — zmienił zdanie.

— Czyli?

— Po prostu jej pomóżcie.

Czekał. Skarcił się, gdy myśli automatycznie wędrowały w stronę matematycznych problemów. Nie teraz, nie w takiej chwili. Odganiał się od mentalnych natrętów, jakby przenosiły malarię. Stwierdził, że najwyższa pora na detoks. Także od pracy naukowej. Nadal odczuwał ból po tym, jak zdradziła go inspiracja o barwie limonki.

Dawid skupił się na tykaniu ściennego zegara. Tik i tak. Tik, a potem ponownie tak.

Po trzech tysiącach tików i o jeden mniejszej liczbie taków, pozwolili mu wejść.

W skromnym szpitalnym pokoju dominował kolor zgniłej zieleni. Lidia leżała z głową opartą o ścianę i tępo patrzyła przed siebie.

— Jak się czujesz?

— Jestem rozczarowana.

***

— Rzuciłeś to?

— Od tygodnia jestem czysty. Jesteśmy — poprawił się Dawid i objął ramieniem Lidię.

— Jestem z was dumny. To kto idzie na pierwszy ogień? — spytał Gustaw i wskazał drzwi z nieskromną tabliczką. — W takim razie, zapraszam — dodał, gdy kobieta zgłosiła się na ochotniczkę. — Czego się najbardziej brzydzisz? Nie wiem, czy Dawid ci mówił, ale on nie znosi oregano. Terapia będzie polegać na skojarzeniu z pomocą sugestii hipnotycznej ludolfiny z czymś ohydnym. Zatem, czego nie cierpisz?

— Nie cierpię cierpienia — odparła Lidia. Mówiła serio, ale zdaniem Gustawa zabrzmiała raczej komicznie, w stylu smerfa Marudy.

— A może coś mniej abstrakcyjnego?

— W sumie, to nie lubię brokułów.

— Doskonale. Zatem, proszę się rozgościć.

Gołębiewski został w poczekalni i gdy tylko zamknęły się drzwi gabinetu, zaczęło mu się nudzić. Z przyzwyczajenia wyjął z walizki nowe listy od matematycznych laików.

***

Lidia siedziała w fotelu wśród podręczników hipnozy i zwierzęcych eksponatów. Ale jej zmysły bujały w obłokach hipnotycznego transu.

— Gdy się wybudzisz, będziesz przekonana, że ludolfina śmierdzi i smakuje jak brokuły. Rozumiesz?

— Tak — potwierdziła Lidia, której percepcja właśnie nurkowała w chmurze z waty cukrowej.

Na stoliku nadal leżała treść paradoksalnej sugestii. Gustaw zastanawiał się przez moment, skubiąc brodę. W końcu obiecał Dawidowi, że będzie ją testować na każdym kliencie.

— Gdy usłyszysz następujący dźwięk...

Hipnotyzer zastukał w drewno.

— Gdy usłyszysz takie stukanie, chciałbym, żebyś nie wykonywała tego polecenia. Rozumiesz? Gdy usłyszysz takie stukanie, nie wykonuj polecenia, które właśnie wymawiam! Jeśli zrozumiałaś, pokiwaj głową.

Lidia skinęła.

***

Dawid zdziwił się, że ktoś jest na tyle natrętny, by wysyłać dwa razy ten sam list. Z braku lepszego zajęcia postanowił przejrzeć rzekome „Elementarne rozwiązanie problemu paradoksu hipnotycznego”. Od razu zauważył, że nowa wersja miała bardziej rozbudowany wstęp:

„Bardzo przepraszam za uciążliwość, ale pilnie muszę się z panem skontaktować. Przyznaję, że jestem samoukiem i nie mam formalnego wykształcenia matematycznego. Wiem, że moje argumenty są bardzo nieścisłe, jednak wnioski, do których doszedłem, są zbyt ważne, by je zignorować. Po pierwsze, odkryłem przyczynę niepowodzeń w badaniach doświadczalnych. Istnienie moralnej blokady...”.

Matematyk przeskoczył na koniec pracy, gdzie znajdowało się podsumowanie wniosków. Lecz ujrzał tam te same apokaliptyczne bzdury, co wcześniej.

Po tym, jak ludolfina okazała fałszywym pasterzem, Dawid trochę spokorniał. I z większą życzliwością podchodził do amatorskich notatek. Tak bardzo nudziło mu się w poczekalni, że postanowił poszukać, gdzie autor listu popełnił błąd. Analizował linijka po linijce, tłumacząc w głowie intuicyjne argumenty laika na formalną dedukcję. Serce biło mu coraz szybciej, gdy zbliżał się do ostatnich akapitów, ale nadal nie przydybał pomyłki.

Wszystko się zgadzało.

Najpierw poczuł zazdrość, a potem wbiegł jak oparzony do gabinetu hipnotyzera.

***

Gdy Dawid wparował do środka, Gustaw właśnie stukał w stolik, dając sygnał do uruchomienia paradoksu.

Oczekiwał, że jak zawsze nic się nie wydarzy.

Ale wtedy coś się stało. Nawet bardzo się stało.

Lidia siedziała spokojnie i cicho się śmiała, gdy wokół świat dostawał głupawki.

Wahadełko wyleciało z ręki Gustawa i poszybowało w stronę stosu książek na temat zwierzęcego magnetyzmu. Następnie przekształciło się w jojo i zaczęło wywijać w powietrzu ósemki.

Racjonalne fundamenty kosmosu rozerwały się, wypuszczając przez szczelinę demony szaleństwa.

Stolik począł stepować, a ponieważ z czterema nogami szło mu to raczej średnio, dokonał amputacji za pomocą kartki.

Obłęd wyciekał coraz szerszym strumieniem, puszczały zawory rozsądku.

Żaba w formalinie zmieniła się w królewicza w formalinie.

Stało się jeszcze ze sto innych rzeczy i każda mniej sensowna od poprzedniej.

***

Dawid najpierw pomyślał, że może nadal widzi ludolfinowe halucynacje. Ale szybko zrozumiał, że to coś dużo gorszego. Był świadkiem powstania logicznej osobliwości, która pożerała świat ze smakiem, począwszy od gabinetu hipnotyzera. Nonsens wypływał z każdego zakątka. Przedmioty przekształcały się jedne w drugie, a gdy stężenie absurdu przekraczało poziom krytyczny, po prostu znikały. Cicho i bezboleśnie, jakby Bóg zgasił je magicznym pstryczkiem-elektryczkiem.

Tak jak przewidział to list. Paradoksalna sugestia niszczyła logiczne fundamenty wszechświata, wysysając sens z każdego napotkanego obiektu. Jakby jakiś sztubak nieroztropnie podzielił przez zero, zanim jeszcze dowiedziałby się, że tak nie wolno.

Lidia nadal chichotała, nie przejmując się specjalnie, że zamiast nóg ma wielką kałamarnicę.

— Przestań! — krzyknął Gustaw, zupełnie nie rozumiejąc, co się wokół niego dzieje. — Przestań to robić...!

— Co robić? — spytała Lidia.

— Przestań... unicestwiać świat! — rozkazał Dawid, a potem zmienił się w mumię i zniknął zdmuchnięty nonsensem.

— Nie mogę przestać.

— Czemu? — spytała traszka, która jeszcze przed chwilą była hipnotyzerem Gustawem Pająkiem.

— Bo to niemoralne!

Autor o sobie:
Rocznik 1995, zainteresowania „science” od dzieciństwa usiłuję łączyć z „fiction”. Od niedawna próbuję swoich sił w publikowaniu. Jak dotąd moje opowiadania ukazały się w Magazynie Histeria („Inna pieśń”, 1. miejsce w konkursie „Zatruty dźwięk”) i antologii „nanoFantazje” (Fantazmaty 2018), a tekst „Pamiętasz mit o Tanatosie?” zajął 2. miejsce w konkursie „Umieranie to parszywa robota”.

Wiktor Orłowski

Rekonstruktor

Rekonstruktor najpierw spogląda czaszce w oczodoły.

Musi umiejscowić ją na statywie idealnie równo względem płaszczyzny frankfurckiej — równoległej do podłoża linii łączącej otwory słuchowe i dolny brzeg oczodołu. Dopiero wtedy, spojrzawszy w puste wydrążenia roboczego modelu, może przystąpić do pracy: wprawić sztuczne gałki oczne, odtworzyć przebieg mięśni, uzupełnić brakujące tkanki według wskaźników.

Piotr zadrżał. Model twarzy młodej kobiety z bezczelną śmiałością spoglądał mu w oczy akrylowymi tęczówkami w odcieniu morskiego błękitu. Wciąż nie był ukończony — prawą część oblicza miał uformowaną i gładką, lewa straszyła plątaniną mięśni odartych ze skóry. Przypominał nordycką Hel, boginię piekła o dychotomicznej twarzy, której jedna połowa należała do pięknej dziewczyny, druga zaś do gnijącego trupa.

Mężczyzna przełknął ślinę. Czuł, że dłonie zaciśnięte na papierowej kopercie spotniały mu lekko. Rekonstrukcja hipnotyzowała go, przez chwilę nie pamiętał nawet, po co tutaj przyjechał.

Niemal bezwiednie wyciągnął dłoń, zamierzając dotknąć twarzy zmarłej dziewczyny. Sam nie wiedział, która jej część pociągała go bardziej.

— Proszę nie dotykać. — Drgnął, słysząc głos cichy, ale stanowczy. Schował rękę za plecami jak zganiony uczniak. — Jest niedokończona.

— Widzę — stęknął. Dziesiątki informacji na temat antropologicznej rekonstrukcji twarzy wirowały mu w głowie; przed przyjazdem tutaj przeczytał chyba wszystko, co mógł w Internecie znaleźć.

I wciąż miał wrażenie, że to zły pomysł.

— Proszę usiąść — powiedziała rekonstruktorka, odkładając na niski stolik tacę z filiżankami. — Napije się pan herbaty?

— Bardzo chętnie. — Na miękkich nogach podszedł do niskiej sofy i opadł na nią tak, jakby pragnął, by mebel go pochłonął, zakrył przed dyskretnie wyczekującym spojrzeniem kobiety.

Była zaskakująco młoda. Musiał przerwać jej pracę — ręce miała uwalane gliną, kruczoczarne włosy zebrane w niedbały węzeł, a długą szarą spódnicę miejscami pobielałą od gipsowego pyłu. Jej ciemne oczy błyszczały pytaniem, na które Piotr wiedział, że będzie musiał odpowiedzieć.

Znów będzie musiał mówić o... o tym, o czym z Magdą przysięgli już nigdy więcej nie myśleć i nie rozmawiać, o tych ośmiu miesiącach gehenny rozpoczętej w dniu, w którym u ich dziecka zdiagnozowano glejaka. Lekarze rozkładali ręce. Nie byli w stanie nic zrobić, twierdzili.

Piotr zacisnął palce na pogniecionej kopercie.

— Chodzi o... o moją córkę — wykrztusił przez zaciśnięte gardło. — Zmarła pół roku temu. Glejak wielopostaciowy. Miała sześć lat.

— Rekonstrukcje twarzy dzieci są problematyczne — wtrąciła spokojnie kobieta. Serce Piotra na moment stanęło.

— Czyli nie może pani...?

— Mogę. Proszę kontynuować.

Odchrząknął. Niezręcznie rozprostował kopertę wielką jak płyta lotniska międzynarodowego.

— Moja żona usłyszała od koleżanki o pani... pracach — podjął, wytrząsając z papierowego wnętrza kilka arkuszy zdjęć RTG oraz płytę. — Podobno potrafi pani na podstawie czaszek odtworzyć głowy tak, by wyglądały jak żywe. Magda... moja żona bardzo chciałaby mieć taką rekonstrukcję. Ona wciąż nie pogodziła się ze śmiercią Oli.

Kobieta przekrzywiła głowę jak nasłuchujący ptak.

— A pan? — zapytała. Piotr poczuł, jak coś ściska go w gardle.

— Ja też nie — wycedził. — Chcemy, żeby Ola była z nami w domu. Przywiozłem pani całą dokumentację medyczną, tutaj są zdjęcia rentgenowskie, na płycie jest plik z tomografią. Czytałem, że można z tego wyłuskać model czaszki. Czy jest pani w stanie... — Odchrząknął. — Podejmie się pani tego zadania?

— To nie jest dobry pomysł. — Ciemne oczy zamigotały, kiedy kobieta sięgała po czarno-szare arkusze, unosiła je pod światło, by nabrały przejrzystości. — Zmarłe dzieci nie powinny wracać do domów.

— Proszę! — Piotr pochylił się do przodu, zaciskając palce na kolanach. Czuł kłujące pod skórą dreszcze desperacji. — To dla nas bardzo ważne. Zapłacę.

Rekonstruktorka uśmiechnęła się lekko. Ciemny kosmyk wymsknął się z jej niedbałego koka i opadł na twarz, momentalnie skręcając się w malowniczy lok. Zważyła w dłoni papierową kopertę z płytą.

— Wykonam to zlecenie — powiedziała. — Na pańską odpowiedzialność.

Piotr nieomal usłyszał łoskot spadającego mu z serca kamienia. Gdyby się nie zgodziła, nie potrafiłby tego powiedzieć Magdzie — żona uczepiła się pomysłu jak rozbitek deski i za nic nie chciała słyszeć o jakichkolwiek przeciwnościach.

— Ile...? — rzucił, mając na myśli cenę, ale kobieta zrozumiała go opacznie.

— Tydzień. Muszę przygotować model trójwymiarowy do wydruku, puścić na drukarce pyłowej i dopiero wtedy robić pełnoplastykę. To trochę potrwa. Proszę przyjechać za tydzień o tej samej porze.

W oszołomieniu skinął głową.

— Potrzebuje pani jeszcze... czegoś? — bąknął. — Na przykład zdjęć Oli?

— Nie — zaprotestowała ostro. — Ja jestem rekonstruktorem, nie rzeźbiarzem. Potrzebuję tylko czaszki.

Piotr instynktownie poczuł, że oto audiencję zakończono — należało dopić duszkiem zimną już herbatę, wstać i udać się ku wyjściu. Podniósł się z kanapy i sztywno jak automat nałożył płaszcz. Kobieta nie odprowadziła go do drzwi.

— A zapłata? — bąknął już z ręką na klamce. Rekonstruktorka nie odwróciła się.

— Porozmawiamy o cenie, kiedy już skończę.

***

W domu Piotr stał się posłańcem dobrej nowiny. Krótka informacja o przyjętym zleceniu, wygłoszona jeszcze w przedpokoju, gdzieś pomiędzy zdjęciem płaszcza a rozsznurowaniem butów, podziałała na Magdę lepiej niż półroczna sesja terapeutyczna. Żona z wolna odzyskiwała spokój. Piotr odetchnął z ulgą.

Nie zależało mu na tym, by Magda odzyskała radość życia teraz, już, natychmiast, tak jak kazała ta wyszczekana psycholożka z miliardem certyfikatów i „fantastycznymi osiągnięciami w dziedzinie psychoterapii”. Dawał żonie — i sobie — prawo do żałoby po dziecku. Prawo do bycia smutnym, do wybuchania płaczem na widok dziecięcych wózków, do drżenia warg na dźwięk imienia Ola. Po prostu chciał, by Magda w swojej żałobie odzyskała spokój, pogodziła się z faktem, że ich córka nie żyje. Żeby przestała czekać na coś, czego sama nie potrafiła nazwać, wreszcie przyjęła do wiadomości, że to nie jest film hollywoodzki i nikt zaraz nie zadzwoni ze szpitala z informacją, że: „Och, pani Wiśniewska, zaszła koszmarna pomyłka, pani dziecko jednak jest zdrowe i żyje”.

Podświadomie czuł, że rekonstrukcja coś zmieni.

Teraz nerwowo krążył po parkingu niczym głodny rekin, polując na wolne miejsce. Chłodne powietrze pachniało jesienią.

Pamiętał swoje zdziwienie, kiedy znalazł się tu po raz pierwszy. Spodziewał się, że kobieta będzie mieszkała sama w ponurym domostwie z oknami zasłoniętymi setką krzywo zbitych desek, strzeżona przez wściekłe ujadanie psa, którego nigdzie nie mógłby dostrzec. Tymczasem rekonstruktorka Alicja Meisner — jak głosiła elegancka wizytówka — na swoją pracownię zaadaptowała trzypokojowe mieszkanie w nowoczesnym, strzeżonym wieżowcu.

Winda była chłodna i bezosobowa. Piotr niechętnie zmierzył się spojrzeniem z tym ponurym, zdenerwowanym facetem z lustra. Przygładził nieco za długie już włosy, potarł niechlujnie ogolony policzek (nie miał zbyt wiele czasu na higienę osobistą ani nerwów do tego). Uczucie ssania w żołądku urwało się raptownie, winda stanęła na czwartym piętrze i bezszelestnie rozsunęła szarą taflę stalowych drzwi.

Mieszkanie nie było zamknięte na klucz. Piotr nacisnął mocniej klamkę i pchnął skrzydło drzwi, wchodząc do ciasnego przedpokoju. W nozdrza uderzył go zapach — mieszanina środka do czyszczenia paneli, gipsowego pyłu, mokrej gliny i rozgrzanego silikonu, aromat jaśminowych perfum i chemiczna woń rozmaitych farb. Bezszelestnie zamknął za sobą drzwi.

— Pani Meisner?! — zawołał, czując się niezmiernie głupio.

— Jestem w gabinecie.

Ruszył przed siebie.

Wąski korytarzyk ledwo pozwalał na komfortowe zdjęcie butów. Piotr podarował sobie ten element polskiego obyczaju i ruszył w głąb mieszkania, słuchając echa własnych kroków.

Korytarzyk wychodził wprost na malutką, acz nowocześnie urządzoną kuchnię z przylegającą do niej łazienką niewiele większą niż dwuosobowy namiot. Drzwi po lewej stronie były uchylone — Piotr, z zawodu i zamiłowania elektronik, z ciekawością rzucił okiem na imponujący komputer i dwie drukarki trójwymiarowe. Sprzęt buczał cichutko jak gniazdo ospałych szerszeni. Na parapetach, rozłożone na płachtach pomiętych gazet, walały się kości.

Ludzie, pojął z dreszczem niepokoju.

Po prawej stronie znajdowały się dwie pary drzwi. Jedne, szczelnie zamknięte, prowadziły chyba do właściwej pracowni. Drugie wiodły do pomieszczenia, które zinterpretował jako skrzyżowanie salonu, artystycznego pierdolnika i biura do przyjmowania interesantów.

Nacisnął klamkę i natychmiast cofnął się z jękiem.

Za drzwiami była Ola.

Głowa skromnie ustawiona na postumencie z lakierowanego drewna miała przymknięte powieki, cienkie jak skrzydełka motyla i poznaczone drobną pajęczynką niebieskawych żyłek. Piotr poczuł, jak oczy wzbierają mu łzami.

Ola wyglądała, jakby spała. Lekko rozchylone usta rozciągał blady, nieśmiały uśmiech. Rekonstruktorka przekrzywiła jej głowę leciutko w lewo, nadając pozór ruchu i życia, zabarwiła rumieńcem blade, pucołowate policzki dziewczynki. Odtworzyła zadarty nos Magdy, jasne kędziorki i wachlarze ciemnozłotych rzęs, wiernie oddała jego własne uszy, lekko odstające, o przyrośniętym płatku. Piotr ze wzruszeniem dostrzegł, że odwzorowała nawet dziurki po kolczykach.

Podszedł do postumentu. Z bliska model robił piorunujące wrażenie — twarz Oli miała z pozoru niedbale wyprofilowane łuki cienkich brwi, lekki jak puch, złocisty meszek na policzkach, nawet perfekcyjnie odmalowaną konstelację piegów.

— Jak żywa — szepnął z podziwem Piotr, wyciągnąwszy rękę, by dotknąć twarzy. Drgnął. Rzeźba w dotyku była jedwabista i ciepła, uginała się lekko, jakby...

Ola otworzyła oczy.

— Tatusiu...

Piotr wrzasnął i rzucił się w tył, wpadając na sofę. Zachwiał się i upadł – drewniany podłokietnik wbił mu się pod żebra, ale nawet nie zwrócił na to uwagi. W osłupieniu wpatrywał się w twarz dziecka, które toczyło wokół nieprzytomnym wzrokiem. Usta Oli drżały w dobrze znanej zapowiedzi płaczu.

— Tatusiu...! — wyłkała. Piotr wydał z siebie nieartykułowany pisk i osunął się na podłogę, dygocząc jak w febrze. Głowa płakała, kręcąc się na cienkiej szyi, napinając ten dziwny mięsień o bardzo długiej nazwie.

— Jezu! — jęknął.

— Tatusiu... boli!

Ola płakała. Potrząsała złotymi lokami, kręciła główką, jakby usiłowała ją zerwać z postumentu raptownie nasiąkającego wilgocią. W przymglonym świetle gabinetu oszołomiony Piotr dopiero po chwili skonstatował, że rozpoznaje ten kolor, że zna ten słodko-żelazisty zapach.

Krew.

Zerwał się z podłogi, na czworaka przypadł do rekonstrukcji. Drżącymi dłońmi chwycił śliskie drewno.

— Jezu Chryste — stęknął przez łzy. Zgiął się wpół i zwymiotował. Ola płakała coraz bardziej; jej twarz, wcześniej rumiana, teraz traciła wszelki kolor. Rozchylone wargi pierzchły. W jednym momencie model oblicza zdrowej córki przeistoczył się w straszącego ich całymi miesiącami upiora wycieńczonego chorobą, umierającego dziecka.

Piotr w przerażeniu obmacywał jego szyję, usiłując jakoś oderwać ją od drewna.

— Już, kochanie, trzymaj się, tata zaraz coś wymyśli... — mamrotał. — O Boże...!

— Tatusiu! Zimno... — wyjęczała głowa przez szczękające zęby.

Piotr zerwał się na równe nogi. Oszalałym wzrokiem powiódł po gabinecie; opasły tom sam wpadł mu w ręce.

A potem zrobił pierwsze, co przyszło mu do głowy.

Zamachnął się i uderzył ciężkim woluminem. Ola krzyknęła wysoko — ostry róg twardej oprawy zostawił krwawą szramę tuż powyżej lewej skroni. Piotr zawył i z całej siły uderzył jeszcze raz.

(nieoperacyjny)

Drewniany postument spadł razem z miotającą się głową. Piotr tłukł ją raz za razem, rzężąc jak stary traktor. Zanosił się zwierzęcym skowytem, wyciem sięgającym dna trzewi, świdrującym aż do szpiku kości.

(nic nie możemy zrobić)

Krew rozrzedzona przejrzystym płynem mózgowo-rdzeniowym bryzgała mu na twarz i ubranie, szaro-białe strzępki galaretowatego mózgu osiadały na włosach i szkiełkach okularów.

(trzy miesiące)

Mężczyzna bił tak długo, aż głowa, roztrzaskana niczym strącona z komody porcelana babci Feli, przestała się ruszać. Dopiero wtedy opadł na kolana, wypuściwszy z rąk doszczętnie uwalony krwią wolumin.

Atlas anatomii człowieka, przeczytał z pustką w głowie.

A potem szarpnął się w torsjach i zwymiotował jeszcze raz.

— Jak żywa — powtórzyła jego słowa rekonstruktorka, bezszelestnie zjawiwszy się w uchylonych drzwiach. Bez uśmiechu opierała się o framugę. Wyglądała na zmęczoną i smutną. — Tak jak pan chciał.

Wstał z trudem; kolana drżały, jakby zaraz miały odmówić dalszego obowiązku dźwigania jego ciała. Spróbował otrzeć ręce, a wtedy spostrzegł, że ma je uwalane gliną.

Spodnie na udach miał brudne od burego pyłu. Stał na roztrzaskanej rzeźbie — pękła jak arbuz, rozrzucając okruchy lakierowanej gliny i strzępy sztucznych włosów. Wyłupione akrylowe oko oskarżycielsko spoglądało z podłogi.

— Sam trafi pan do drzwi — powiedziała kobieta, odwracając się na pięcie. — Mam dużo pracy.

— A zapłata? — wyszeptał Piotr.

Milczała przez chwilę.

— Pan już zapłacił.

Autorka o sobie:
Rocznik ’89. Tłumacz języka angielskiego, obecnie w szponach korporacji. Uwielbiam czytać, szczególnie fantastykę, magiczny realizm oraz powieści dla młodzieży. Debiutowałam w 2016 roku powieścią „Paradoks Marionetki: Sprawa Klary B.”, obecnie pracuję nad dalszymi odsłonami cyklu.

Anna Karnicka

Pocałunek Lata

Wiedziałam, że trafię do ogrodu, od momentu, gdy tylko po raz pierwszy usłyszałam o jego istnieniu. Dokąd niby miałabym pójść? To było jedyne miejsce, w którym jeszcze dało się sensownie zaopatrzyć, tak przynajmniej twierdził nasz dzielnicowy diler. Uprzedzali mnie, że będzie dziwnie i że powinnam pozbierać tyle korzeni i nasion, ile uniosę, i zwiewać stamtąd w cholerę. Pech w tym, że kiedy wreszcie wymyśliłam, jak pokonać wysoki, pokryty kolczastymi pnączami mur, zapadł już zmrok.

Byłam wściekła, podrapana i zmęczona, a na dodatek wyczerpała mi się bateria w czołówce. Nie było szans, żebym w takich warunkach znalazła dokładnie to, czego potrzebujemy do porządnego haju. Poza tym, wcale nie spieszyło mi się aż tak bardzo do powrotu. Niby do czego miałabym wracać? Po dziurki w nosie miałam rozgrzanego, wysuszonego na wiór miasta. Obiecywana od tygodni ulewa wciąż nie chciała nadejść i wszystkim stopniowo puszczały nerwy. Co jakiś czas wybuchały pożary i drobne zamieszki, wzmocniono więc patrole wojskowej policji na ulicach. Mundurowi zaglądali w każdą dziurę i czepiali się wszystkiego. Produkowanie i sprzedawanie na większą skalę graniczyło z niemożliwością.

Za wysokim murem ogrodu nie było żadnej wojskowej policji. Panowała tu cisza, zakłócana jedynie cykaniem świerszczy i szelestem liści. Ponad konarami jabłoni widziałam usiane gwiazdami niebo — tak bardzo inne od tego w mieście. Nawet gwiazdy wydawały się bliższe, jakby zaciekawione moją obecnością. Przemknęło mi przez głowę, że to może jakieś omamy wywołane zmęczeniem i odstawieniem prochów, ale zignorowałam to. Najbardziej na świecie chciałam tutaj teraz zostać, chociażby i do rana. Tak dawno nie czułam, że chcę gdzieś zostać.

Ułożyłam się na ziemi, wsuwając pod głowę zwiniętą w rulon kurtkę. Nie widziałam, co jest w głębi ogrodu, i nie miałam pewności, czy nie czai się tam żadne zagrożenie — chociażby inny amator psychoaktywnej roślinności — lecz nie chciało mi się tego sprawdzać.

Leżałam. Patrzyłam na gwiazdy. Rozpoznawałam zapach trawy, rozmarynu i skrzypu. W tej mieszance było jednak o wiele więcej. Obce i znajome zapachy splatały się ze sobą w woń, która oszałamiała mnie i tuliła do snu. Na moment nawet zdołałam zapomnieć o tym, że następnego dnia muszę wrócić do miasta i że wszyscy czekają na mój towar. Rozkoszowałam się zapomnianym od dawna uczuciem, że gdzieś pasuję.

Obudziły mnie ptaki. Niebo na wschodzie dopiero jaśniało, a powietrze przesycała woń rosy i wilgotnej ziemi. Drżałam z zimna, szybko więc narzuciłam na plecy kurtkę i wstałam, by nieco rozgrzać się marszem i przy okazji lepiej rozejrzeć po ogrodzie. Im szybciej wyniosę się stąd z torbą napakowaną nasionami i korzonkami, tym lepiej dla mnie. Tak mi przecież mówili, tylko że nie chciałam jeszcze odchodzić.

Ogród okazał się większy niż którykolwiek z miejskich parków. Dziwne. Z zewnątrz otoczony wysokim murem teren nie wydawał się aż tak rozległy. Jak okiem sięgnąć nie widziałam żadnej ścieżki ani rabatek, ani nawet wyznaczonych grządek. Kwiaty i zioła rosły, gdzie chciały i jak chciały, walcząc o wodę i słońce z chwastami. W miarę jak niebo jaśniało, coraz wyraźniej widziałam pokrzywione konary jabłonek uginających się pod ciężarem owoców. Między nimi dostrzegłam górujące nad krajobrazem ruiny wieży, porośnięte tymi samymi kolczastymi pnączami co zewnętrzne mury. Ruszyłam w tamtym kierunku.

Za drzewami dostrzegłam odbłysk wody. Przez ogród przepływała wąska struga, rozgałęziając się i z obu stron obmywając dwie niezawalone ściany wieży. Piaskowiec sięgał wyżej niż nasza trzypiętrowa kamienica. Aż dziw, że nie dostrzegłam tego, zbliżając się do ogrodu.

Doskonale widziałam dno pędzącego po kamieniach strumyka. Uklękłam i obmyłam twarz. Zadrżałam z zimna i otrząsnęłam się, rozsiewając wokół błyszczące w porannym słońcu krople. Nabrałam wody w dłonie i upiłam kilka łyków. Była zaskakująco smaczna i orzeźwiająca. W mieście od dawna nie było już pitnej wody i nawet butelkowanej jakoś specjalnie nie ufaliśmy. Zazwyczaj po prostu sięgaliśmy po bimber.

Dotarło do mnie, jak bardzo jestem głodna. To uczucie też było nowością, wcześniej stłumione prochami i nieznośnym upałem. Sięgnęłam po jedno z jabłek i ugryzłam, pozwalając, by sok spłynął mi po brodzie. Podniosłam wzrok na ruiny. Idąc w stronę wieży na wysepce, minęłam fragment niskiego muru, po którym wspinał się pachnący groszek i kilka porośniętych powojem i winoroślami kolumn. To wszystko musiało być kiedyś ogromnym budynkiem — zamkiem lub kościołem. Przyszło mi do głowy, że może to i dobrze, że natura zdołała zabrać, co swoje. Może coś takiego powinno stać się też z miastem. Usiłowałam wyobrazić je sobie jako zapuszczony, porośnięty dzikimi ziołami ogród. Do takiego miasta mogłabym nawet wrócić.

Wrócić, tak.

Napojona i najedzona, nie miałam innego wyjścia, jak tylko zabrać to, po co przyszłam. Mimo że brak prochów coraz bardziej grał mi na nerwach, nie potrafiłam skoncentrować się na poszukiwaniach. Nawet gdy już znalazłam właściwą roślinę, czułam opór przed wyrwaniem jej z ziemi. Żeby zaopatrzyć nas wszystkich, musiałabym zryć dość spory kawałek ogrodu. Gdzieś z tyłu głowy czułam, że w ten sposób coś zepsuję. Gdy zaćpam, przestanę czuć się tu jak u siebie i już tu nie wrócę. Postanowiłam więc sprawdzić, ile jestem w stanie wytrzymać, zanim ostatecznie się złamię.

Po raz pierwszy zobaczyłam go po południu. Słońce stało jeszcze dość wysoko, zalewając ogród i ruiny w jego centrum miodowym blaskiem. Zaczynała trząść mną gorączka. Mdliło mnie okropnie, całe ciało miałam mokre i lepkie od potu, a popołudniowe światło raziło mnie w oczy. Marzyłam tylko o tym, by wyrwać korzenie z ziemi, wetrzeć w dziąsła pastę, następnie zaś napełnić torbę wszystkim, co zdołam znaleźć, i uciekać. Może nawet dałabym radę wrócić do swoich przed zmrokiem. Kiedy już prawie wyciągałam dłoń, za krzakiem malin dostrzegłam parę złocistych oczu. Tylko tyle i aż tyle.

Od samego rana czułam, że jestem obserwowana, ale odbierałam to raczej jako wyczekiwanie ze strony samego ogrodu. Wszystko, co w nim rosło i żyło, było ciekawe, po co przyszłam i kim ostatecznie się okażę.

Puściłam korzeń i ruszyłam w stronę krzaka. Coś zaszeleściło. Cień wielkości człowieka przemknął pod drzewami w stronę wieży. Teraz nie miałam już wątpliwości — ktoś tu był oprócz mnie.

— Hej! — zawołałam, ruszając w tamtym kierunku. — Poczekaj! Nic ci nie zrobię!

Nieznajomy jednak schował się gdzieś i wyraźnie nie zamierzał wyjść z ukrycia.

— Posłuchaj. — Wciąż zbliżałam się do wieży. — Nic ci nie zrobię. Wiem, że jesteś tu z tego samego powodu co ja. Jeśli chcesz nazbierać czegoś i zanieść swoim w mieście, dla mnie spoko. Mogę ci nawet pokazać dobre miejsce. Nie bój się, nic ci nie zrobię.

Uniosłam dłonie, by pokazać, że nie mam broni ani złych intencji. Wtedy właśnie mój wyczerpany brakiem prochów i słońcem organizm postanowił się poddać. Zapach dzikiego czosnku i szałwii sprawił, że zjedzone wcześniej jabłko podeszło mi do gardła. Upadłam jak podcięta i zwymiotowałam żółcią, a ogród rozmył się przed moimi oczami w jednolitą czerń.

Obudziło mnie muśnięcie chłodnego materiału. Ktoś przemywał mi czoło. Poruszyłam się i dobiegł mnie szelest. Uchyliłam powieki. Leżałam w cieniu zrujnowanej wieży, na posłaniu z liści i traw. Nade mną pochylał się mężczyzna o złocistych oczach. To jego widziałam wśród malin i nie ulegało wątpliwości, że to on mnie wcześniej obserwował. Teraz, gdy pochylał się nade mną, mogłam powiedzieć tylko, że był piękny. W jego złocistych włosach tańczył ognisty poblask zachodzącego słońca, rysy zdawały mi się idealnie harmonijne. Spojrzał na mnie i ze smutkiem pokręcił głową. Do oczu zakradał się chłód zmierzchu. Dopiero gdy się poruszył, dostrzegłam, że to, co uznawałam za włosy, wcale nie jest włosami, a długimi źdźbłami traw, nieco sztywnymi, złocistymi od słońca i zakończonymi kłosami. Cicho szumiały na wietrze. Czyżbym wciąż majaczyła? A może jednak zdobyłam korzenie i zrobiłam pastę, tylko wcale tego nie pamiętam?

Usiłowałam coś powiedzieć, ale tylko pokręcił głową i położył palec na ustach. Drugą ręką przysunął mi do ust wilgotną szmatkę i zwilżył spierzchnięte wargi. Oblizałam się. Wyraźnie czułam posmak rumianku, mięty i tataraku.

— Kim jesteś? — spytałam. — Jak masz na imię?

Uspokajająco pogładził opuszkami palców po moim rozgrzanym policzku. Jeszcze kilka razy spytałam nieznajomego o imię, za każdym razem jednak zbywał mnie milczeniem. W myślach nazwalam go Lato, ponieważ tym właśnie dla mnie był. Słonecznym, złocistym latem w pełnym rozkwicie.

Wraz z nastaniem wieczora zrobiło się chłodniej. Lato okrył mnie więc pledem, utkanym z miękkiego, aromatycznego materiału. Wtedy, tamtej nocy wydawało mi się, że to płatki kwiatów. Tak delikatnie muskały moją skórę. Przez cały czas mój opiekun śpiewał cicho. Nie rozróżniałam słów, ale melodia splatała się z pieśnią nocnych ptaków i cichym szumem wody. Zasnęłam i nawet we śnie marzyłam o moich korzeniach.

Następne dni były kiepskie. Słońce prażyło bez litości, ziemia parowała zaś, napełniając powietrze mieszanką zapachów. Głównie przesiadywałam nad strumieniem lub snułam się w ślad za Latem i obserwowałam, jak dogląda ogrodu. Pierwszego ranka po przybyciu tutaj wydawało mi się, że teren jest zupełnie dziki i zarośnięty, nie mogłam się bardziej mylić. Obserwując, jak mój nowy przyjaciel przechadza się między starymi jabłoniami i gruszami, coraz lepiej pojmowałam, że dokłada wszelkich starań, by utrzymać ogród w dokładnie takim stanie. Perfekcyjne rozplanowanie, praktycznie nie dające się odróżnić od losowości natury.

Włosy gospodarza nawet w ciągu dnia zdawały się zrobione ze źdźbeł polnej trawy, raczej nie mógł być więc człowiekiem. Czasem wydawał się stary. Złociste oczy spoglądały na mnie ze znużeniem. Na pewno widział tu już wielu takich jak ja. Opowieści o ogrodzie krążyły przecież po mieście, gdy czasy robiły się ciężkie, ktoś ruszał na wyprawę po łup, czasem nawet wracał.

Lato wiedział, że mu się przyglądam. Coraz częściej przywoływał mnie do siebie skinieniem głowy, by pokazać otwierające się płatki kwiatów lub jedwabiste, szarozielone listki piołunu. Zmuszał mnie do wąchania, smakowania. Pantomimą przedstawiał objawy, które z pomocą ziół można leczyć. Część z tego pamiętałam — jako dziecko mieszkałam w domu z ogrodem — część była dla mnie nowością. Dzięgiel na bezsenność. Głóg na serce. Rumianek na rany. Gospodarz nigdy nie zbliżał się do miejsca, w którym znalazłam korzenie. Zazwyczaj mijał je obojętnie, posyłając mi przy tym spojrzenie mówiące: “wiem, że wiesz”. Jakże mogłabym kiedykolwiek zapomnieć.

Już drugiego dnia bardzo dobitnie pokazał mi, jakie są warunki mojego pobytu w ogrodzie. Nie wolno mi niszczyć roślin ani w żaden sposób splamić tej ziemi krwią. Zrozumiałam. W moim zmęczonym upałem mózgu kołatała się jedynie myśl, że jeśli spróbuję zdobyć korzenie, Lato będzie wiedział.

Rankiem i wieczorami w ogrodzie śpiewały ptaki, w ciągu dnia milkły jednak, znużone upałem. Towarzystwa dotrzymywał nam jedynie szum strumienia i brzęczenie owadów. Pszczoły krążyły leniwie wśród kwiatów, zbierając nektar. W upalne południowe godziny, przepełnione mieszanką woni powoju, malw i rumianku marzyłam o korzeniach. O podobnym do śmierci stanie otępienia, jaki wywołuje ich żucie. Snułam się po ogrodzie wściekła i rozżalona, łypiąc ponuro na gospodarza. Lato podlewał swoje kwiaty i zioła, pielił grządki po kolana ubrudzony w ziemi, nic sobie nie robiąc z moich humorów. Cichym głosem przemawiał w swoim języku do owocowych drzewek i kwiatowych kielichów.

Kiedy nie pobierałam akurat lekcji o ogrodzie i roślinach, po prostu siedziałam w cieniu wieży, na zwieszającej się nad strumieniem gałęzi wierzby. Moczyłam stopy w wodzie i obserwowałam ważki. Fruwały nisko nad wodą, na moment zawisając w powietrzu, i te białe, i błękitne. Przypominały małe smoki. Mogłam tak przesiedzieć cały dzień.

Lato przyglądał mi się czasem z wyższej gałęzi drzewa, jak zawsze cierpliwy i wyrozumiały. Nie poganiał mnie. Możliwe, że bawiło go obserwowanie, jak próbuję odnaleźć się w ogrodzie. Ja też pewniej czułam się, gdy był w pobliżu, gdy wiedziałam, że złociste oczy mnie pilnują. Wiedziałam, z jakim wyrzutem potrafiły spoglądać, gdy nie mogłam już wytrzymać i krążyłam wokół zakazanych korzonków, kombinując, jak też mogłabym przechytrzyć mojego strażnika.

Zmierzchy były łagodniejsze, przesycone wonią róż i jaśminu. Siadywaliśmy wtedy z Latem w ruinach, osłonięci od wiatru i zasłuchani w szum toczącej się po kamieniach wody. Czasem opowiadałam mu o mieście i o wszystkich tych ludziach, którzy od tygodni czekali na świeżą dostawę korzeni. Na głos zastanawiałam się, czy powinnam odejść, w głębi serca licząc na to, że gospodarz poprosi mnie, bym została. Nie robiło to na nim wrażenia.

Czasem to on śpiewał w swoim dziwnym języku, głosem przesyconym tęsknotą za innym ogrodem. Bolało mnie od tego serce. Nie zasługiwał na to, by siedzieć w tym skwarze i pielęgnować porośnięte chwastami ruiny. Jednocześnie nie wyobrażałam sobie życia poza ogrodem i nie wyobrażałam sobie, że zostaję tu sama, bez niego. Najczęściej zasypiałam wtedy, ukołysana pieśnią Lata i własnym miarowym łkaniem. Czasem lekko obejmował mnie ramieniem i pozwalał, bym złożyła głowę na jego kolanach. Częściej jednak zostawiał mnie samą. Nie potrzebował spać. Nie wiem, gdzie spędzał całe noce, ale czasem, gdy się budziłam, widziałam samotną sylwetkę na szczycie zrujnowanej wieży.

Przyszli wczesnym świtem. Przeskoczyli przez mur, szarpiąc porastające go pnącza. Połamali gałęzie jabłoni, podeptali miętę i tymianek. Przede wszystkim zależało im na korzeniach. Dopiero gdy na-pchali już torby do pełna, zaczęli mnie nawoływać.

— Kamilla! — Zadrżałam, słysząc głos Neona. Zapomniałam już, jak bardzo był ochrypły i pełen niechęci. Lato nigdy nic nie mówił, czasem tylko nucił głosem idealnie współgrającym z szumem wiatru i wody. — Kamilla, dobrze wiem, że tu jesteś. Bądź łaskawa przyciągnąć tu swoje chude dupsko. Mamy rachunki do wyrównania.

Ukryłam się w ruinach, karmiąc się nadzieją, że może pokrzyczą sobie trochę i pójdą. Widziałam przecież, jak ryli ziemię w poszukiwaniu korzeni. Mieli to, po co tu tak naprawdę przyszli. Neon był jednak zbyt rozdrażniony moją kilkutygodniową nieobecnością, by odpuścić. Nawoływania rozbrzmiewały coraz bliżej, a ja siedziałam skulona, mając nadzieję, że intruzi nie dokonają zbyt wielu zniszczeń i że nie skrzywdzą Lata. Na pewno znalazł sobie lepszą kryjówkę. Pamiętałam przecież, jak długo obserwował mnie z oddali, gdy trafiłam do ogrodu.

Plusk wody uświadomił mi, że jestem w pułapce. Znaleźli moją kryjówkę na wysepce i idą po mnie. Jeśli teraz spróbuję uciec, zdradzi mnie hałas. Skuliłam się, przeklinając się w myślach za to, że nie pomyślałam o lepszym schronieniu. Przecież mogłam się spodziewać, że prędzej czy później ich przyciśnie. Nawet najbardziej leniwy ćpun weźmie się do roboty, gdy przychodzi do kołowania towaru.

— No, no, no. — Skrzywiłam się, słysząc ochrypły śmiech Neona. Najpierw dostrzegłam jego cień na ścianie. Odważyłam się spojrzeć mu w oczy dopiero, gdy jego ludzie podnieśli mnie za ramiona i unieruchomili. — A oto i nasza mała wagarowiczka. Kiedy miałaś wrócić, gówniaro? — spytał, podchodząc i łapiąc mnie za włosy.

Nie odpowiedziałam. Zawaliłam na całej linii i zostawiłam ich bez dostawy towaru prawie na miesiąc. Mieli prawo być na mnie wściekli, nie zamierzałam jednak dawać im więcej satysfakcji, niż to konieczne.

Milczenie kosztowało mnie cios w szczękę.

— Odpowiadaj, jak się do ciebie mówi — poradził mi Neon, ocierając pięść z krwi. — Co, zdziczałaś przez ten miesiąc i zapomniałaś, jak się mówi?

Wyplułam ślinę zmieszaną z krwią.

— Zrobiłam sobie urlop.

— No, właśnie widzę. Strumyczek, ogródek, korzonków ile wlezie. Powiedz, ile się tego nawpieprzałaś? Chodzisz jak zamulona. Ogarnij się, dziewczyno, i zbieramy się stąd.

— Nie.

Neon zamrugał, najwyraźniej przekonany, że się przesłyszał.

— Co tam znowu?

— Nigdzie z tobą nie idę. Zostaję tutaj.

Zaśmiał się, w akompaniamencie swoich przybocznych.

— Chyba do reszty ocipiałaś. Wiesz, jakie miałem straty przez ten twój niby-urlop? Zbieraj się, gówniaro. Masz u nas dług do odrobienia.

— Nigdzie z tobą nie idę! — podniosłam głos. Chciałam, żeby Lato mógł mnie słyszeć, gdziekolwiek się teraz ukrywa. Chciałam, żeby wiedział, co jest dla mnie ważne. Zdusiłam myśl, że może po prostu nie zrozumieć i że milczy, bo nie zna mojego języka. — Nie potrzebuję ani ciebie, ani twoich korzonków.

Skuliłam się, czekając na kolejny cios, Neon miał jednak najwyraźniej lepszy pomysł na rozwiązanie sytuacji. Aż wstrzymałam oddech, czując na gardle chłód noża.

— Albo idziesz z nami, albo zostaniesz tu na zawsze — syknął Neon. — Wybieraj.

Zamknęłam oczy. Uśmiechnęłam się do siebie z satysfakcją. Dobrze wiedziałam, że podjęłam decyzję już w momencie, gdy wyruszałam do ogrodu. Nie chciałam stąd odchodzić. Pasowałam tu. I był tu ze mną Lato.

Neon dał mi dokładnie dziesięć sekund do namysłu, po czym wzruszył ramionami.

— Jak tam sobie chcesz — mruknął, cofając nóż, najwyraźniej po to, by lepiej przygotować się do cięcia. — Dla mnie bez różnicy.

Drżałam, czekając na dźwięk noża i własny urwany krzyk. Jednak to nie ja krzyknęłam jako pierwsza. Poranną ciszę ogrodu rozdarł wrzask Neona, tylko częściowo zagłuszając mokry odgłos rozdzieranych tkanek. Przyboczni Neona puścili mnie niemal jednocześnie, pozwalając, bym upadła na ziemię. Uniosłam się na łokciach i ostrożnie uchyliłam powieki.

Neon wił się w spazmach dobry metr nad ziemią. Jego ciało przebijały gałęzie rozrastającej się na moich oczach jabłonki. Krew ściekała po pniu i wsiąkała w ziemię. Lato stał nieco z tyłu, z jedną dłonią wyciągniętą przed siebie. Jego czoło zdobiła korona. Nie miałam pojęcia, z czego była wykuta, materiał nie przypominał nic, co znałam, przywodził jednak na myśl miodowozłote światło późnego popołudnia. Wokół wirowały płatki rozwijających się na moich oczach kwiatów jabłoni. Zdawały się bardziej różowe niż normalnie, jakby też nasiąknęły krwią Neona. Krzyk mężczyzny wreszcie ucichł. Dwaj pozostali nieproszeni goście wymienili przerażone spojrzenia i rzucili się do ucieczki. Lato uśmiechnął się do nich i niedbale skinął dłonią. Już po chwili patrzyłam, jak dwa nowe drzewka wyrastają z ziemi, unieruchamiają ich i zaczynają rosnąć, przebijając się przez ciała i rozszarpując je na strzępy. Dopiero kiedy oba drzewka również zakwitły, Lato podszedł do mnie i ukląkł naprzeciwko. Wydawał się zmartwiony. Przez chwilę czułam, że jest moim księciem z bajki, wtedy jednak mój wzrok padł na wsiąkającą w ziemię krew.

— Przepraszam — powiedziałam, wyciągając dłoń, by pogładzić Lato po policzku.

Musnęłam jego czoło w miejscu, gdzie jeszcze kilka chwil temu widziałam widmową koronę. Tak bardzo chciałam go teraz przytulić. Uwielbiałam jego zapach: ziemi, kwiatów, ogrodu i ziół. O wiele bardziej ludzki niż zapach któregokolwiek z nas. O wiele bliższy. Starałam się nie myśleć o tym, że zaledwie dwoma ruchami dłoni zabił właśnie wszystkich ludzi, których kiedykolwiek znałam w mieście. I że nie musiałby tego robić, gdybym tu nie została. Naprawdę powinnam była nazbierać tych korzonków i wynosić się tego samego dnia.

Lato pochylił się i ujął moją twarz w dłonie. W jego złocistych oczach widziałam smutek i coś zbliżonego do współczucia. Chciał mi pomóc, mimo że ja tak naprawdę wcale nie potrzebowałam pomocy. Jedyne, czego potrzebowałam, to zostać tu z nim, pić soki z tej samej ziemi, nigdy nie musieć stąd odchodzić.

— Pozwól mi tu zostać — poprosiłam, starając się nie odwracać oczu. Jak zawsze było to trudne, tak jak patrzenie prosto w słońce.

Lato położył smukły palec na moich ustach. Wchłaniałam w siebie zapach krwawnika i płakałam bezgłośnie. Tak bardzo chciałam z nim zostać, pomagać mu. Pochylił się nade mną i przytulił moją głowę do piersi, następnie zaś musnął ustami moje powieki i spieczone wargi. Pocałunek Lata smakował jak miód i kurz, i gwiazdy, i pszczoły, i suche trawy. Nie był przyjemny dla żadnego z nas, nie mogłam jednak przerwać. Nie mogłam w ogóle się poruszyć. Moje stopy i kolana zapadły się w ziemię i ukorzeniły, dłonie wyciągnęły się do Lata niczym cienkie łodyżki. I tak zostałam, jeszcze jedna roślina w jego ogrodzie, którą mógł podlewać i której lecznicze kwiaty mógł zbierać. Należałam do niego. I nareszcie mogłam się na coś przydać.

Zdumiało mnie to, ale jednak byłam mu wdzięczna. Rumianek na rany.

Czy uchronisz się przed bestią?

Aleksandra Cebo

Autorka znana z łagodnych, nostalgicznych opowieści, wzruszających nieraz do łez, czasami słodkich jak belgijska czekolada, pokazuje nowe, wyjątkowo mroczne oblicze i udowadnia, że horror wcale nie jest jej obcy.

Tym razem Barbara Mikulska stworzyła bardzo brudny świat. Jej najnowsza pozycja zdecydowanie nie jest książką dla wrażliwych osób. Autorka bez skrupułów i owijania w bawełnę, ale też bez zbędnej bezpośredniej wulgarności, pokazuje najokrutniejsze zachowania ludzkich bestii. A ponieważ w większości pokazanych przypadków zachowania te wynikają z wyrachowania i świadomego działania, ich wydźwięk jest tym mocniejszy.

Tytułowe bestie bowiem to nie tylko te demoniczne, przybyłe z innych światów czy stworzone z czarnoksięstwa potwory, ale też te tkwiące w zakamarkach ludzkich dusz. Takie, które zalęgły się przy pomocy magii i interwencji złych mocy (jak u Nemrue), które wytworzyły się samodzielnie pod wpływem przeżyć (jak u Walrika) lub po prostu były obecne od zawsze i nikt nie wie, jak i dlaczego powstały (jak w przypadku Junsta).

Autorka pokazuje, jak łatwo jest się im poddać, ale też jak można z nimi walczyć — z pomocą boskiej opieki, innych ludzi, własnego samozaparcia. Czasem wystarczy jakiś drobny impuls — słowo, wspomnienie, widok, przy czym nigdy nie wiadomo, jaki wywoła to efekt. Czy wspomnienie troskliwego ojca powstrzyma bestię, czy ją uwolni?

Wydawać by się mogło, że pozycja ta jest klasyczną gawędą o walce światła z ciemnością, na co wskazywałby prolog. Jednak opowieść poprowadzona została tak, że w niczym nie przypomina pompatycznych historii z oczywistym i wyraźnym rozdziałem między dobrem i złem, dzięki czemu nie popada w kicz.

Wspomniałam o prologu, który na pierwszy rzut oka może wydać się dość ryzykowny. Barbara Mikulska wprowadza czytelnika do wykreowanego przez siebie świata poprzez streszczenie mitologiczne i historyczne. Na szczęście styl autorki pozwala uniknąć wrażenia przesadnie obszernego i suchego objaśnienia powieściowej rzeczywistości. Czytelnik raczej płynie wraz z gawędą od chwili narodzin świata aż do jednego z początków opowieści.

Jednego z początków, bo autorka odeszła od liniowości fabuły i postawiła na zdecydowanie inną konstrukcję. W książce istnieje wyraźny podział na kilka części, które wydają się w pierwszej chwili i do pewnego momentu niepowiązane. Można odnieść wrażenie, że autorka wraz z końcem danej części porzuca bohaterów i przeskakuje z akcją nie tylko w inne miejsce, ale i w inne czasy, do zupełnie nowych postaci. Jakby tego było mało, to dodatkowo, w wyjątkowy sposób ich przeszłość i wspomnienia przeplatają się z wydarzeniami dla nich bieżącymi. Zabieg ten może być ryzykowny, bo prawdopodobnie nie każdemu taki kalejdoskop będzie pasował. Jednak z mojego punktu widzenia jest to napisane w czytelny sposób i nie można się w tym pogubić, jak to mi się czasem zdarzało z innymi książkami. Porzucone, pozornie niełączące się wątki i losy bohaterów splatają się jednak, schodzą i akcja dociera do finału, który zdaje się jednoznacznie rozstrzygać trwający od wieków konflikt. Porozrzucane po całej książce drobiazgi nabierają znaczenia, stając się łącznikami spajającymi poszczególne elementy w jedną całość.

Historia wchłania czytelnika, a styl autorki, która kilkoma słowami potrafi nakreślić bardzo plastyczne i sugestywne obrazy, gwarantuje wysoką jakość warsztatową i z całą pewnością wzbudzi emocje. Ich siła oczywiście będzie zależeć od indywidualnego odbioru, ale mnie, którą wcale nie jest tak łatwo słowem nastraszyć, dreszcze niepokoju przeszywały nie raz i nie dwa.

Powieść czyta się szybko, bo nie ma w niej zbędnych dłużyzn, a prawie każdy fragment i scena mają jakieś znaczenie. Pojawiają się wprawdzie elementy takie, które nie mają żadnego wpływu na fabułę i przy których czytelnik zastanawia się, jaki jest ich cel. Jako jedyne usprawiedliwienie widzę dla nich jeszcze bardziej finezyjne budowanie scenografii i mrocznego klimatu. Poza tym, jak dla mnie stanowią pewne mylące tropy. Takim przykładem jest dzieciństwo Trude, która wprawdzie w pewnym momencie pojawia się jako ważny element, ale bez wprowadzenia jej pełnej historii główny wątek nic by nie stracił. A tak czytelnik dostaje oderwany fabularnie od reszty przez opis okropnego dzieciństwa bardzo pobocznej postaci.

Wspomniane styl i konstrukcja sprawiają, że czytelnik poznaje świat nie wprost, ale po kawałku, jak odkrywany fragmentami obraz (albo jak puzzle — co kto woli). Pozwalają działać wyobraźni w poszukiwaniu i próbach przewidywania następnych zdarzeń. I chociaż ćwiczenie dla umysłu jest to niezłe, i tak, jak ścieżki Nemrue dla Widzącego Boltana były nieprzewidywalne, czytelnik nie domyśli się wszystkiego. I dlatego uwaga i pewne napięcie utrzymywane są nieustająco, zwłaszcza że autorka nie serwuje swoim bohaterom prostych rozwiązań i co rusz podrzuca im pod nogi kolejne kłody, powoli i wyboistą drogą prowadząc ich do końca. Jakiego końca? O tym najlepiej przekonać się samodzielnie.

Tytuł: BESTIE
Autor: Barbara Mikulska
Wydawnictwo: Alegoria
Data wydania: 25 października 2018 r.
ISBN: 9788362248902
Liczba stron: 284
Gatunek: fantastyka, dark fantasy, horror

Każdy rząd popełnia zbrodnie

Magdalena Makówka

Trylogia Magów Prochowych Briana McClellana dostarczała niewymagającej rozrywki każdemu, kto gustuje w klimatach militarnej fantasy. Co prawda końcówka całego cyklu sprawiała wrażenie nieprzemyślanej i chaotycznej, jednak nie była w stanie zatrzeć ogólnie pozytywnych wrażeń. Czy tworzenie kolejnych powieści rozgrywających się w tym samym świecie ma jednak sens, czy też jest zwykłym odcinaniem kuponów od sukcesu poprzednich powieści?

Tym razem akcja powieści przenosi się na znany do tej pory jedynie ze wspomnień Taniela kontynent, do Fatrasty. Jednak problemy, z którymi będą musieli się zmierzyć bohaterowie, okażą się podobne do tych znanych im z ojczyzny. Pojawią się więc potyczki słowne z politykami, starcia z wrogami, a do tego wszystkiego dojdą kłopoty z potężnymi artefaktami związanymi z bóstwami. Innymi słowy... po staremu.

Ponownie spotykamy dobrze znane postaci. Vlora, teraz znana jako lady Krzemień, jest dowódcą oddziału najemników. Swój talent i umiejętności stara się jednak wykorzystać w zgodzie z sumieniem, nawet jeśli miałoby to nie spodobać się mocodawcy. Towarzyszy jej Olem, którego poczucie humoru nie uległo zmianie mimo upływu lat. Nie zabraknie również Taniela, pojawi się on jednak w dość zaskakujących okolicznościach. Spotykamy także zupełnie nowe postacie, przyćmiewające momentami bohaterów znanych z poprzedniej serii. Pułkownika Styke’a poznajemy, gdy przebywa w obozie karnym, z czasem dowiadujemy się coraz więcej o jego przeszłości i szalonych decyzjach podejmowanych w trakcie wojny. Trzeba przyznać, że autor stworzył w jego przypadku całkiem udaną kreację. Nieco szalony weteran jednocześnie potrafiący wykazać nie lada troskę o dziecko, które wziął pod swoją opiekę, budzi zainteresowanie czytelnika. Michel to z kolei młody i ambitny członek Kapeluszy — połączenia lokalnego wywiadu ze służbą bezpieczeństwa. Jest to bez wątpienia ciekawa i pełna niuansów postać. Szkoda tylko, że nie poświęcono jej więcej uwagi, gdyż w połowie powieści znika na dość długo. Do tego w pewnym momencie popełnia tak śmieszne błędy w działalności szpiegowskiej, że zaczęłam zastanawiać się, w jaki sposób zaszedł tak wysoko w szeregach zatrudniającej go organizacji.

Wydarzenia w najnowszej powieści McClellana pędzą tak szybko, że czytelnik spragniony emocjonującej lektury bez wątpienia nie będzie się nudził. Jednocześnie nie ma miejsca na zbyt wnikliwe zaprezentowanie charakterów bohaterów, co może rozczarować, zwłaszcza że niektórzy z nich są zarysowani w interesujący sposób i aż chciałoby się dowiedzieć o nich więcej.

Narzekać można za to na kreacje antagonistów, których motywacje nie zostały przedstawione zbyt dogłębnie. Cóż, taki los „złych” w rozrywkowej fantasy, najczęściej autorowi nie starcza zapału na zbyt szczegółowe ich nakreślenie. Sam świat został zarysowany bez większych szczegółów. Czytelnik powinien znać już podstawowe zasady w nim panujące z wcześniejszych dzieł autora, tu dostajemy de facto niewiele nowych elementów. Sama magia prochowa również przestaje zaskakiwać, zwłaszcza że coraz więcej pojawia się na rynku powieści, których twórcy przypominają sobie o istnieniu prochu strzelniczego. Autor starał się nieco dokładniej niż poprzednio przedstawić politycznie intrygi, lecz widać, że o wiele lepiej czuje się, pisząc o zmaganiach wojskowych niźli salonowych rozgrywkach. Zresztą, jego bohaterowie większość problemów wolą rozwiązywać za pomocą pistoletów niż zgrabnych słów. Da się zauważyć, że kiedy trzeba przedstawić wydarzenia, w których trudno sięgać po broń, McClellan ma wyraźny spadek formy i tego typu sceny zaczynają nużyć.

Zawsze przy kontynuacjach wcześniejszych serii należy zadać sobie pytanie, czy czytelnik, który chce dopiero rozpocząć swoją przygodę z danym uniwersum, może to zrobić bez większych problemów. W przypadku Grzechów imperium niełatwo odpowiedzieć na to pytanie. Z jednej strony zdarzenia, które śledzimy, nie są bezpośrednio powiązane z tym, co działo się w poprzedniej trylogii. Jednocześnie jednak mechanizmy działania magii nie zostały wyjaśnione zbyt dokładnie, gdyż autor najwidoczniej założył, że czytelnik zdążył się z nimi zapoznać już przy okazji lektury poprzednich jego powieści. Do tego losy znanych już wcześniej postaci są jedynie pokrótce wspomniane i trudno zrozumieć relacje, jakie łączą bohaterów bez przypomnienia sobie wydarzeń z Trylogii Magów Prochowych.

Gdybym miała zachęcić kogoś do przeczytania Grzechów imperium, to byłyby to osoby znające już wcześniejsze prace autora. Nowi czytelnicy mogą nie wciągnąć się w fabułę i nie odczuwać sentymentu w stosunku do postaci znanych z wcześniejszych powieści. Omawiana przeze mnie książka jest jedynie pierwszym tomem trylogii, trudno więc powiedzieć, w którym kierunku potoczą się wydarzenia i czy McClellan rozwinie cały potencjał wykreowanego przez siebie świata. Na razie mamy do czynienia z poprawnie napisaną militarną fantasy, w której brakuje nieco fajerwerków, mogących uradować miłośników gatunku.

Tytuł: GRZECHY IMPERIUM
Autor: Brian McClellan
Tłumacz: Krzysztof Sokołowski
Wydawnictwo: Fabryka Słów
Data wydania: 28 listopada 2018 r.
Liczba stron: 758
Gatunek: militarna fantasy

Wirus zwany człowiekiem

Anna Szumacher

Powinnam zacząć od tego, że nie jestem fanką postapokalipsy, a tym bardziej dystopii. Zdarza mi się czasami sięgnąć po takie teksty lub filmy, ale albo są one naprawdę złe pod względem fabularnym, albo odbijają mi się potem latami czkawką. „Nowy wspaniały świat” (książka) i „Fahrenheit 451” (film z 1966) to dzieła wybitne, które zalegają mi w mózgu. Nie żałuję, że po nie sięgnęłam, ale te lektury wcale nie były przyjemne.

Więc sięgam po te gatunki nadzwyczaj rzadko, bo używam kultury, by oderwać się od rzeczywistości, a nie żeby się dodatkowo dobijać. Wystarczy mi obserwowanie na co dzień ludzi u władzy, którzy doprowadzają naszą planetę do zagłady, żebym jeszcze dawkowała sobie dodatkowe (nie)przyjemności z własnej woli.

Z drugiej strony, jeśli duże wydawnictwo, które od fantastyki przez lata raczej stroniło, postanawia podbić nasz fandomowy rynek wznowieniem serii fantastycznej „Behemot” i na pierwszy ogień rzuca właśnie dystopię, to trzeba zbadać temat. Zobaczyć, jak się ten debiut przedstawia pod względem fabuły, wydania, redakcji. Fizycznie wygląda całkiem nieźle, okładka jest bardzo estetyczna i ładna (czyli plus na start, bo to, co się czasami pojawia na półkach, woła o pomstę do nieba). Książka ma skrzydełka, ładnie pachnie, a do redakcji i korekty tekstu nie można się przyczepić (czego znowu nie można powiedzieć o wszystkich książkach na rynku, a nic tak nie irytuje podczas czytania jak potrzeba poprawiania błędów językowych i literówek). No dobrze, jak już przeprowadziłam autopsję „ciała” książki, to teraz może o fabule.

Jest rok 2117 i sytuacja ludzkości na Ziemi przedstawia się, że tak powiem, kijowo. Szereg naturalnych kataklizmów, które przetoczyły się przez planetę kilkadziesiąt lat wcześniej, wybił całkiem spory procent populacji, a reszta żyje w systemie „módl się, by nie było gorzej, i zbieraj oszczędności, by dostać się na Arkę”. Tak przynajmniej wygląda to na pierwszy rzut oka. Jak ma się komuś za coś płacić, to logiczne, że istnieje ktoś, komu się płaci. Poza tym niby bida z nędzą, a jednak technologia okazuje się wysoce rozwinięta, każdy człowiek ma wgrany specjalny interfejs, który służy w sumie jako środek kontroli, a kastowość społeczeństwa — jak odkrywamy, zagłębiając się w treść — dochodzi do granic absurdu. Czy sytuacja na Ziemi naprawdę jest tak zła? Czy Arki naprawdę są takie dobre? I czy można coś z tym wszystkim zrobić? Te pytania wraz z rozwojem fabuły zaczyna sobie zadawać coraz więcej żyjących w tym świecie osób.

Książka napisana została barwnym językiem, a sceny są tak skonstruowane, że ma się wrażenie oglądania filmu. I, co bardzo ważne — nie mamy jednego głównego bohatera, którego działania byśmy śledzili. Jest ich całkiem sporo i na początku fabuła wydaje się dosyć zagmatwana i poszatkowana, ale kiedy losy poszczególnych, kompletnie niezwiązanych ze sobą jednostek zaczynają się przeplatać, wszystko nabiera sensu, a my musimy stanąć po jednej ze stron. Autorka zdecydowanie stawia na rebeliantów, więc i czytelnik zaczyna darzyć sympatią właśnie tę grupę. Jak w Gwiezdnych Wojnach. A jest komu kibicować, choć postaci pod względem charakteru balansują od zabawnych do lekko irytujących. Jednak napisanie więcej o tym, kto jest kim i jaką rolę ma do odegrania, ocierałoby się o spoiler, więc po prostu ustalmy, że jest czytelniczy fanklub Maxa i cała ta opozycyjna reszta, której zadaniem jest uratowanie świata, z wykorzystaniem wszelkich możliwych sposobów, z SeeIT na czele.

Podsumowując, to kawał dobrej, choć ciężkiej tematycznie lektury, a otwarte zakończenie sugeruje, że powinien być jakiś ciąg dalszy. Którego w sumie jestem ciekawa...

Tytuł: SEEIT
Autor: Jagna Rolska
Wydawnictwo: Wydawnictwo Dolnośląskie
Data wydania: 13 lutego 2019 r.
ISBN: 9788324583621
Liczba stron: 304
Gatunek: sf, postapo, dystopia

Jeden koniec świata to za mało

Anna Szumacher

Kapitan Nabuchodonozor Wilkins miał jedno proste zadanie: uratować świat. A właściwie to dolecieć z Ziemi do asteroidy, odpalić bombę takim sprytnym detonatorem, uratować świat, wrócić na Ziemię i zostać bohaterem. Cóż z tego, skoro plan nawalił gdzieś w okolicy „detonatorem”, Ziemia zniknęła, a dwaj ostatni Ziemianie w kosmosie zostali z niczym i jedyne, co mogli zrobić, to... wsiąść do budki sprzedającej hot dogi? Zaraz...

Kacper Kotulak jako autor nie zna strachu. Napisał coś, co balansuje na granicy fanfiction. Coś, co mogło się okazać potworną, międzygwiezdną klapą, niejadalną papką koloru musztardy. Postanowił napisać książkę bazując na swoim błyskotliwym umyśle, absurdalnie głupim pomyśle, dygresjach i miłości do twórczości Terry’ego Pratchetta oraz Douglasa Adamsa. To ostatnie zgaduję, ale pewnie daleka od prawdy nie jestem. Mogło być bardzo, bardzo źle. Ale nie jest.

Humor w Początku, końcu i hot-dogach jest siłą, która napędza książkę, tak jak nienawiść napędza x’vorgańskie statki. I choć na początku czytelnik może mieć wrażenie, że jest tam głownie humor, ale fabuły jakby niewiele, i ten sposób pisania lepiej sprawdziłby się w antologii opowiadań a nie powieści, to w pewnym momencie coś klika i wszystko nabiera sensu. A może raczej bezsensu, ale nie wchodźmy w szczegóły. I wspomniany czytelnik zaczyna się wciągać w ratowanie wszechświata. Pościgi i ucieczki. Istnienie i nieistnienie. Przeskakiwanie w czasie i rozmowy z Czasem. I sprzedaż hot dogów.

Podsumowując? To książka, która z pewnością Was zaskoczy. Mam nadzieję, że pozytywnie, bo tak było w moim przypadku. Podchodziłam do lektury z duża rezerwą i nieufnością, na szczęście okazało się, że jest dobrze. Co do Kotulaka, to autor, którego nazwisko należy zapamiętać. Którego należy śledzić (bo warto mieć wariatów na oku, nigdy nie wiadomo, co zrobią). Którego książki zdecydowanie warto czytać. Bo taka jazda bez trzymanki często się nie trafia.

Tytuł: POCZĄTEK, KONIEC I HOT–DOGI
Autor: Kacper Kotulak
Wydawnictwo: Gmork
Data wydania: 10 marca 2019 r.
ISBN: 9788395133305
Liczba stron: 218
Gatunek: sf, absurd, parodia

Magdalena Lewandowska
Małgorzata Lewandowska

Drzewo wspomnień

(fragment)

Piast obudził się z przeraźliwym bólem głowy. Otwarcie oczu i próba podniesienia się z posłania spowodowały falę nudności. Spod ciężkich, napuchniętych powiek rozglądał się po skromnej izbie, szukając jakiejś miski. W końcu, nie mogąc już dłużej powstrzymywać wymiotów, sięgnął po stojący nieopodal gliniany dzban. Bogowie — myślał w przerwach pomiędzy falami torsji. — Nigdy więcej... W końcu młody mężczyzna podniósł głowę znad wypełnionego wymiocinami naczynia. Chcąc oszczędzić rękawy jednej z niewielu posiadanych koszul, sięgnął po leżącą na klepisku szmatę. Ocierając usta, rozejrzał się po ciasnej izbie. Leniwe jeszcze myśli powoli uwalniały się z oparów wypitych nocą trunków. Sączące się przez zamknięte okiennice szare światło dnia padało na rozklekotane sprzęty, brudne naczynia i porozrzucane po izbie ubrania. Ze zbolałą miną Piast próbował przypomnieć sobie, jak trafił do tej rozpadającej się chaty. Z minionej nocy pamiętał tylko tańce w karczmie Pod Drewnianą Nogą i zagadującą do niego niebrzydką, cycatą dziewkę. Coś poruszyło się za plecami Piasta i chwilę później spod brudnych okryć rozległo się donośne chrapanie. Mężczyzna odwrócił się powoli, z grymasem bólu na twarzy. W mdłym świetle poranka dostrzegł owłosioną, pokrytą licznymi strupami, całkiem pokaźnych rozmiarów nogę. Zaniepokojony, uniósł lepiącą się od potu derkę. Odskoczył z okrzykiem przerażenia, kiedy jego wzrok padł na nalaną, pokrytą krostami twarz. Z popękanych, rozchylonych ust ciekła strużka śliny. Pod szerokim nosem rysował się rzadki, ciemny wąsik.

— Bogowie! — wyszeptał przerażony Piast. — Czy ja...

Momentalnie zapomniał o bólu głowy i słabości ciała. Chwycił ponownie za brzeg derki i uniósł ją nieco wyżej.

— Dzięki Ci, Panie — wyszeptał krótką modlitwę do Jara, kiedy pod derkami dostrzegł pokaźnych rozmiarów piersi — No, cycata to ona jest...

Nieco spokojniejszy podniósł się powoli. Wyglądało na to, że upojony trunkiem nie zdołał się nawet rozebrać. Odetchnął z ulgą. Sięgnął po porzucony na rozklekotanym stole półkożuszek i w pośpiechu, chwiejnym krokiem, skierował się ku drzwiom.

— Nigdy więcej... — obiecywał sobie, walcząc z kolejną falą nudności.

Delikatnie zamknął za sobą plecione z wikliny drzwi rozpadającej się lepianki. Oparł dłoń o brudną ścianę. Odetchnął głęboko zimnym powietrzem. Osłonił oczy przed zbyt ostrym blaskiem. Próbując zgadnąć, jaka jest pora dnia, spojrzał ku zasnutemu ciężkimi ołowianymi chmurami niebu. No patrz, słońca nie ma, a tak jasno… Zbyt osłabiony, by przejmować się czymkolwiek, ruszył powolnym krokiem w stronę jeziora. Pić, potem łaźnia, a potem może się będę martwił. Zataczając się i przystając kilka razy dla ulżenia żołądkowi, umęczony mężczyzna w końcu dotarł na dziedziniec karczmy. Z ulgą dostrzegł czekającego już na progu karczmarza.

— Pochwaleni! — pozdrowił głośno rosłego męża. — Wody macie?

— Mamy. — Karczmarz stuknął drewnianą nogą w stojące przy drzwiach wiadro. — I łaźnia już się grzeje.

— Rochu! Mój ty najmilejszy! — wzruszył się Piast. — Co ja bym bez was...

— Już mi tu nie kadź — zagrzmiał Roch, wywołując tym bolesny grymas na twarzy młodego mężczyzny. — Gdyby nie twój ojciec, to bym palcem nie ruszył. A jakżem cię wczoraj z Piękną Mańką zoczył, to już słów mi zabrakło.

— Patrz, a nawet żem jej rano nie rozpoznał...

— Bo się pewnie nie goliła jeszcze! — Karczmarz zaśmiał się rubasznie.

— To nie mogliście mnie zatrzymać? — zapytał młody mężczyzna, klękając przy wiadrze.

— A co ja na drodze szczęściu będę stawać? — odparł karczmarz złośliwie. — Toż nawet Pięknej Mańce trochę miłowania się należy.

Piast aż wzdrygnął się na wspomnienie owłosionych strupiastych nóg i ciemnych wąsów. Pochylił się nad wiadrem i wsadził głowę do wypełnionego naczynia.

— Bogowie! — parsknął, wynurzywszy głowę z lodowatej wody. — Tego mi było trzeba!

— No, do łaźni, synu! — pogonił go karczmarz. — Toż już dobrze po trzech kurach. Do Pałacu ci trzeba iść!

— Po trzecich kurach? — zdziwił się Piast. — Patrz, a myślałem, że już południe...

Roch tylko wzruszył ramionami i schylił się, by odwiesić puste wiadro na kołek.

— Posprzątałbyś po sobie! — krzyknął za wbiegającym do gospody mężczyzną.

Piast, nieprzejęty narzekaniami karczmarza, zatrzaskiwał już drzwi łaźni. Roch, postukując drewnianą nogą, wkroczył do głównej izby karczmy. Z głośnym westchnieniem opadł na ławę.

— Ten chłopak mnie do Nawii wpędzi — rzekł do pochylonej nad piecem żony. — Jakby to Stojkowy syn nie był, to już dawno bym go...

— Już nie marudź, Roszku — powiedziała łagodnie Jowana, żona karczmarza. — Może i popija ostatnio, ale posadę dobrą ma, do roboty codziennie chodzi. Skąd wiesz, co to się w tym Pałacu wyprawia? Przedtem to jak złoto chłopak był... Może ta robota mu tak pod skórę włazi?

— Robota?! — Roch huknął pięścią w stół. — Toż on na tych abakusach tylko kamyczki cały dzień przesuwa! Jak to może, kiepy, za skórę zaleźć?!

— Mnie się pytasz? — odparła Jowana. — A kto jeszcze w zeszłym tygodniu z bólem głowy po liczeniu beczek chodził?

Roch spojrzał na żonę z oburzeniem. Otworzył okolone gęstą brodą usta, jakby zbierając się na ciętą ripostę, po czym zrezygnowany schował twarz w dłoniach.

— Moja własna żona przeciwko mnie... — No już, już. — Jowana postawiła przed mężem miskę gotowanych jajek i stos grubo krojonych pajd chleba. — Nie jestem przeciwko tobie, tylko czasem jak się na tego Piasta uweźmiesz, to aż żal patrzeć. Widać chłopak ma jakieś zmartwienia, to i pije na nie.

— Ja też mam zmartwienia! I jakoś nie piję! — obruszył się Roch.

— Bo ty żonę masz. Spróbuj tylko popić, to ja ci zaraz pokażę, co to są zmartwienia. — Jowana pogroziła mężowi palcem.

— Znachy żonyh mu trheba? — odparł Roch z pełnymi ustami.

— Jak słońca na niebie, żony mu trzeba! — zgodziła się kobieta, zachwycona domyślnością męża. — Pewnie Duszka po nocach spać nie może, bo wnuków już dawno powinna być gromadka!

Piast, który dopiero co wszedł do izby, przewrócił oczami słysząc zwykłe lamentowania Jowany.

— Wy, Jowano, znowu o tych wnukach? — zapytał, zasiadając przy stole.

— A pewnie, że znowu — odparła Jowana, stawiając strawę na stole. — Chłop taki jesteś wyrośnięty, żonę byś sobie wziął, niechby się stara matka wnuków doczekała. A nie tak się z Piękną Mańką po kątach obściskiwać. A może ty Mańkę do Gaju chcesz prowadzić, co?

— No co wy?! — Piast aż się wzdrygnął. — Ot, takie głupoty człowiek robi z nadmiaru trunków...

— Ty to tego nadmiaru to już z miesiąc temu w nadmiarze miałeś — strofowała go karczmarka. — Jeszcze trochę i po ojca do Zatonia będziemy posyłać, coby ci rozumu do głowy wbił.

Pochylony nad strawą Roch kiwał głową, przytakując każdemu słowu żony. Piast przewrócił tylko oczami i sięgnął po łyżkę. Jak tu nie pić? — pomyślał, żując jajka. — Nic tylko żonę i żonę. Na co komu żona, jak wojna idzie?! Piast, syn wojskiego Zatonia, miał powody, aby wątpić w sens zakładania rodziny. Od wielu już lat wspinał się żmudnie po szczeblach kariery pisarza. Niemal piętnaście lat temu zaczął skromnie, na zapleczu gospody Rocha. Stopniowo awansował; od pisania pism dla ubogich mieszkańców dzielnicy portowej do układania listów dla kupców, a następnie dla miejskich urzędników. W końcu dostał posadę u samego Ratomira Milczewa, skarbnika Witii. Pracował w Pałacu Witii nieco ponad rok i wszystko szło gładko. Zawsze sumienny, szybko zyskał zaufanie skarbnika, który zlecał mu coraz to ważniejsze zadania. Kilka miesięcy temu, krótko po Kolendach, znalazł się w gabinecie Ratomira z poleceniem, aby dopilnować urzędowych spraw, w czasie kiedy skarbnik będzie przeprowadzał ważne rozmowy z Cechami. Jeszcze teraz Piast przeklinał swoją sumienność, która tego dnia kazała mu przejrzeć stertę zakurzonych tabliczek woskowych. Spędził wtedy pół dnia czytając słane z Zachodu błagania o broń, za którą, jak pamiętał doskonale, skarbiec zapłacił pół roku wcześniej. Czytał wielokrotne prośby o zbroje, derki czy nawet koszule. Wszystkie te rzeczy zostały zamówione i opłacone miesiące temu. Przynajmniej na piśmie... Następne kilka tygodni, niedosypiając i niedojadając, Piast spędził na przekopywaniu się przez księgi Skarbu Daboru i porównywaniu ich z rzeczywistością. Ku jego przerażeniu okazało się, że Ratomir Milczew na tabliczkach woskowych i pergaminie płacił nie tylko za zaopatrzenie armii. Według ksiąg wyremontowane zostało całe skrzydło Pałacu, zakupiono bele płótna na uniformy służby i sztandary. Piast przeszukał Pałac wzdłuż i wszerz i nie dopatrzył się ani śladu remontu, uniformów czy sztandarów. Sumienny pisarz znalazł w księgach wybudowany na kupionych od sławskiego wojwody ziemiach, kosztujący fortunę myśliwski domek. Kiedy syn Stojka wybrał się, by zobaczyć na własne oczy tę niezwykle drogą budowlę, znalazł tylko parę kicających po leśnej polanie zajęcy. Im więcej czasu poświęcał analizowaniu daborskich finansów, tym więcej znajdował niezgodności. Wydawało się, że w okradanie Skarbu Witii zaangażowany był nie tylko skarbnik, ale również wojwodowie ze Swaru, Polesia i samej Sławy do spółki z kilkoma mistrzami cechowymi i tuzinem żupanów, włączając w to żupana Zatonia. Piast spędzał całe noce zastanawiając się, co zrobić ze zdobytymi informacjami. Napisał dziesiątki listów do ojca. Żadnego z nich nie wysłał. Dziesiątki razy stał przy bramie Gaju, gotowy omówić sprawę z zielarkami. Nigdy nie otworzył furtki. Obawiał się, że jego ojciec może być zaangażowany w okradanie skarbu. Obawiał się, że ujawnienie sprawy staruchom skończy się oskarżeniem jego samego o zdradę. Którejś nocy, pogrążony w ponurych rozmyślaniach, sięgnął po dzban z gorzałką. Od tej pory sięgał po niego każdej bezsennej nocy. Co rano zmierzał do Pałacu Witii, by z niemal chorą przyjemnością śledzić coraz szybsze wykrwawianie się Daboru. Przewidywał, że w takim tempie najdalej w przyszłym roku ani Daboru, ani Sławy nie będzie. Spodziewał się, że długi Skarbu Witii wykupione zostaną przez bajecznie bogatych hemarskich kupców. Ukochane przez ojca ziemie staną się zaledwie prowincją wielkiego Cesarstwa.

— Smakowało? — Głos Jowany przerwał rozmyślania Piasta.

— Hm? — Młody mężczyzna spojrzał nieprzytomnie znad pustej miski.

— Pytam, czy jedzenie smakowało — cierpliwie wytłumaczyła karczmarka.

— A ten chlebek to mięciutki taki... — wtrącił Roch, widząc, że jego podopieczny nie bardzo jest w nastroju do rozmów.

— Dobry jest, co? — uradowana Jowana wzięła się pod boki. — W tym piecu, coś go, Roszku, postawił, upieczony. Cudeńko takie...

Bogowie, ta znowu o gotowaniu… — pomyślał Piast z niechęcią. Głowa zaczęła go boleć jeszcze bardziej. Nie przerywając zachwytów Jowany nad nowym piecem, wstał od stołu i w milczeniu wyszedł z gospody. Nie był w nastroju na pogawędki. Nie był w nastroju na nic. Stał przez chwilę na progu, spoglądając ku budzącej się do życia Sławie. Odetchnął głęboko kilka razy i zmęczonym krokiem wyruszył w długą drogę do Pałacu. Byle do wieczora… — obiecywał sobie. — Byle do wieczora…

Wszystkich interesujących się słowiańszczyzną — ze szczególnym uwzględnieniem świata Witii — Autorki zapraszają na swoje strony:

https://www.facebook.com/sladamistarychbogow

http://sladamistarychbogow.blogspot.com/

ŚLĄSKIE DNI FANTASTYKI 2019

Śląsk znowu fantastyczny!

Śląski Klub Fantastyki przedstawia: Śląskie Dni Fantastyki 2019, których druga już edycja odbędzie się 23-24 marca w Chorzowie, przy ul. Farnej 7. Motto tegorocznej zabawy to Strażnicy Pradawnych Żywiołów.

Gośćmi będą m.in. pisarze: Robert Wegner, Aleksandra Janusz i Rafał Cuprjak; znani w popkulturze: Zwierz Popkulturalny, Kobieta Ślimak i Grupa Filmowa Darwin.

Dla tych aktywnych prezentujemy niepowtarzalną szansę spróbowania swoich sił w Quidditchu wraz z drużyną Black Diamond Silesia Miners, tym mniej aktywnym proponujemy entuzjastyczne kibicowanie rozgrywkom.

Zadbamy także o tych cierpiących na bezsenność, albowiem z soboty na niedzielę uczestniczyć można będzie w Nocy Planszówkowej, gdzie dobra zabawa nie skończy się aż do rana.

Oprawę muzyczną koncertowo zapewni nam utalentowana harfiarka Basia Karlik, a podczas konwentu obecni mogą skorzystać też z niepowtarzalnej szansy zobaczenia dokumentu Wojna Gwiazd.

Tak jak w zeszłym roku, będzie okazja do wzięcia udziału w emocjonującej grze konwencyjnej, prelekcjach, warsztatach, spotkaniach z autorami, rozgrywkach planszówkowych, LARP-ach i sesjach RPG.

Nie zabraknie także herbaty i oczywiście ciast oraz ciastek z naszej ulubionej piekarni Magorówka.

Zeszłoroczni kosmiczni piraci w tym roku mają okazję zostać nieustraszonymi łowcami smoków. Przybywajcie i bawcie się dobrze :)

Więcej informacji:

Strona www: www.sdf.org.pl

Strona FB: https://www.facebook.com/slaskiednifantastyki/

Wydarzenie: https://www.facebook.com/events/165644267630756/

Instagram: http://picdeer.com/slaskie_dni_fantastyki

Cześć i dzięki za śniegi

Trzy słowa o zimie nuklearnej

Marta Magdalena Lasik

Gdy przymierzałam się do napisania tego artykułu, prezydent Donald Trump nie wypowiedział jeszcze porozumienia o INF (Intermediate-range Nuclear Forces) między Stanami Zjednoczonymi a Rosją, dotyczącego ograniczania rozwoju arsenału jądrowego o pośrednim i średnim zasięgu. To uległo zmianie na początku lutego i odbiło się na tytule. W odpowiedzi na tę deklarację Rosja ogłosiła, że w ciągu dwóch lat opracuje nowe pociski i, zważywszy, że te dwa kraje gromadzą 95% światowego arsenału jądrowego, jest to informacja, która budzi niepokój. Zegar zagłady wskazuje obecnie dwie minuty do północy, przestawiano go już dwukrotnie w ciągu ostatnich dwóch lat, można podejrzewać, że niebawem stanie się to ponownie i na klawiaturę ciśnie mi się angielskie shit just got serious. I nie jest to czcze gadanie, bo tak blisko północy byliśmy tylko raz — w 1953 roku.

Jak duży jest światowy arsenał?

Dokładnie nie wiadomo, bo nikt nie chwali się swoim stanem posiadania. Szacujemy, że jest to około 15 000 ładunków o łącznej mocy około 6 000 megaton, czyli ponad czterysta tysięcy razy więcej niż miała bomba zrzucona na Hiroszimę. Little Boy miał 15 kiloton i to wystarczyło, aby zniszczyć lub poważnie uszkodzić 67% budynków w Hiroszimie i zabić 27% mieszkańców w czasie eksplozji, czyli bez uwzględniania późniejszych zgonów wskutek choroby popromiennej.

A mimo tego skutki bezpośrednie bombardowania to wciąż dopiero początek, bo skutki dużego atomowego konfliktu zbrojnego nic sobie nie będą robiły z granic, tak jak nic sobie z nich nie robiła chmura znad Czarnobyla. A na tych, co przeżyją, czeka odmieniony świat i nie chodzi o złe mutanty z zony, a o skutki o wiele bardziej globalne.

Czy grozi nam zima nuklearna?

Tak, nie, może — te odpowiedzi się poprawne i wszystko zależy od tego, ile z tych 6 000 megaton faktycznie zostanie wykorzystane, w jakim czasie, o jakiej porze roku. Czy będzie to konflikt lokalny, czy globalny. Te czarniejsze scenariusze przewidują, że wystrzelamy około jednej trzeciej arsenału, zanim się opamiętamy (albo zanim zaczniemy mieć większe problemy lokalne i sobie to strzelanie odpuścimy).

Co ma zima do promieniowania jądrowego?

W zasadzie to nic. Energia zawarta w promieniowaniu jądrowym to tylko 15% całej energii wyzwalanej przez bombę atomową i w pewnym sensie skażenie terenu to skutek uboczny. Większość to energia uwolniona w postaci fali uderzeniowej, około 50% całości, oraz energia cieplna w postaci kuli ognia o temperaturze idącej w setki tysięcy stopni w pierwszych chwilach wybuchu. I to te ostatnie 35% odmieni naszą planetę.

Ogień i ozon

Będą płonęły miasta, infrastruktura przemysłowa, w tym rafinerie i pola wydobywcze ropy i gazu. Będą płonęły również lasy. Przyczyną jednych pożarów będzie wybuch bomby, innych — uszkodzone instalacje gazowe i elektryczne w budynkach, przerwane gazociągi etc.

Miasta staną w ogniu, bo to one, a przede wszystkim obiekty przemysłowe znajdujące się przy nich, staną się celem ataków. Bomby zrzuca się po to, aby pozbawić przeciwnika możliwości dalszego prowadzenia walki — to dlatego zrzucono bombę na Nagasaki. Miało ono duże znaczenie militarne, znajdował się tam duży port oraz zróżnicowany przemysł. Przywołując słowa naukowców z projektu Manhattan, wysłanych do Japonii, aby zanalizować skutki bombardowań, był to teren szczególnie ważny ze względu na znajdujący się tam przemysł.

Spłoną lasy, bo kula ognia może ich sięgnąć, a potem pożar będzie się rozprzestrzeniał, jak to zawsze robi. Wraz z odpaleniem pierwszych pocisków nasza zdolność do opanowania wielkopowierzchniowych pożarów lasów zacznie drastycznie maleć — i chodzi tu zarówno o zasoby ludzkie, jak i pojazdy gaśnicze oraz paliwo do nich, w dodatku będą to tereny czasowo skażone, gdzie nie za bardzo ktokolwiek powinien się pchać. Przy tej skali zjawisk przeliczanie, ile lasów spłonie na boiska do piłki nożnej nie ma sensu, prościej na kraje. Wówczas szacujemy, że spłonie ich tyle co łączna powierzchnia Skandynawii.

Każdy taki pożar będzie źródłem popiołu, sadzy i smoły. A o tym, że mają one wpływ na klimat, przekonaliśmy się, jeszcze zanim wynaleźliśmy bombę atomową. W 1815 roku doszło do erupcji wulkanu Tambora w Indonezji i przyczyniło się to bezpośrednio do tego, że rok 1816 został nazwany rokiem bez lata i mówi się o nim także jako o okresie zimy wulkanicznej, mniejszej siostry zimy nuklearnej. Dodatkowo trzeba wziąć pod uwagę, że popiół wyrzucany przez wulkany jest większy od tego powstającego w czasie spalania. Jego cząsteczki ważą więcej i szybciej opadają na ziemię. To oznacza, że te z pożarów pozostaną w atmosferze o wiele dłużej. W troposferze — tu koło nas — mogą opadać przez ponad tydzień po wygaśnięciu pożaru. Wyniesione do wyższych warstw atmosfery mogą w nich krążyć latami.

Czy oznacza to, że nawet w południe będzie równie ciemno jak o zmierzchu? Miejscami może być.

Innymi produktami spalania, z którym przyjdzie się nam zmierzyć, będą tlenki azotu (NOx) i ich wpływ na zawartość ozonu w atmosferze.

W przypadku światowego konfliktu jądrowego o ozonie należy mówić w dwóch różnych kontekstach. Jeden to ten w troposferze. To on odpowiada za charakterystyczny zapach, który czujemy po burzy. Drugi to ten zgromadzony w warstwie ozonowej w stratosferze. Oba będą zachowywały się inaczej ze względu na panujące na danych wysokościach warunki fizykochemiczne.

W troposferze ozon jest zanieczyszczeniem i ma negatywny wpływ na wielkość zbiorów może nie wszystkich roślin, ale wielu. W naszym dobrze pojętym interesie jest, aby nie było go za dużo. Niestety jego ilość będzie rosła, bo jednym z jego źródeł jest utlenianie wspominanych wcześniej tlenków azotu.

W stratosferze może dojść do odwrotnego procesu. Jeśli zdetonujemy dostatecznie duże (powyżej 1Mt) ładunki odpowiednio wysoko, to zwiększymy ilość tlenków azotu w stratosferze. Jej skład jest inny niż troposfery, inne są długości docierającego tam promieniowania i kilkadziesiąt kilometrów wyżej te same NOx przyczynią się do ponownego zanikania warstwy ozonowej.

Jak to zmieni nasz świat?

Posłużmy się przykładem z roku 1816, choć nie mamy z niego aż tak szczegółowych danych. Tambora sprawiła, że Europę dręczyły wielkie powodzie, a w sierpniu odnotowano przymrozki. Po drugiej stronie oceanu, w Kanadzie, w czerwcu zdarzyły się dwie burze śnieżne, a w Quebecu leżało 30 centymetrów śniegu. W lipcu i sierpniu w północno-wschodnich Stanach rzeki nadal były zamarznięte. W Indiach spóźnił się monsun letni, co przyczyniło się do wybuchu epidemii cholery, a na leżącym w strefie tropikalnej Tajwanie spadł śnieg. W tym roku, a także w pewnym stopniu jeszcze w kolejnych latach, plony były niższe, co przełożyło się na klęskę głodu. To wszystko w padającym w niektórych miejscach brązowym i czerwonym śniegu. Według analiz z 2012 roku średnia temperatura na Ziemi spadła wówczas o 1°C.

Jak już ustaliliśmy, w tym czarniejszym scenariuszu skutki konfliktu atomowego będą poważniejsze niż erupcja indonezyjskiego wulkanu.

W naszej okolicy najgorszy będzie pierwszy rok, choć drugi tak naprawdę nie będzie wiele lepszy.

W symulacjach, zakładających wspomniane wyżej użycie jednej trzeciej arsenału, w pierwszym roku w Polsce temperatura spadnie o około 30°C. Poza pasem przy wschodniej granicy — tam spadek byłby nieco większy: o 35°C w stosunku do obecnie mierzonych temperatur.

W kolejnym roku, jak podpowiadają symulacje, jedyną zmianą w naszej okolicy będzie lekkie ocieplenie wschodnich rejonów Polski. Panujące tam temperatury zrównają się z tymi na pozostałych obszarach naszego kraju i będzie to jedynie lokalne zjawisko. Średnia temperatura na świecie nadal będzie się obniżała. I tak lato będzie wyglądało jak wiosna, wiosna będzie przypominała zimę, a zima wejdzie na nowy poziom zimna. Ostatni raz tak niskie temperatury panowały tutaj, gdy epoka lodowcowa na dobre rozgościła się w okolicy — jakieś 18 000 lat temu.

Zimno samo w sobie już będzie dla nas problemem w świecie, gdzie centralne ogrzewanie może należeć do przeszłości — nawet jeśli okoliczna ciepłownia nie została zrównana z ziemią, to czymś trzeba w niej palić, a to wymaga wydobycia i szlaków transportowych, a te w wielu miejscach mogą zostać zniszczone. Jednak od zimna większym problemem okaże się raczej głód. Niskie temperatury oznaczają zaburzenie obiegu wody, to oznacza mniej opadów nawet w miesiącach, kiedy temperatury będą powyżej 0°C. Znowu podpierając się modelami matematycznymi możemy powiedzieć, że okres wegetacji skróci się na przestrzeni pierwszych trzech lat miejscami o 20 dni, miejscami o 120 i więcej (nasz środkowoeuropejski grajdołek to ta druga wartość), do czego należy dołożyć jeszcze wspomniany wcześniej efekt nadmiaru ozonu.

A to wszystko bez brania pod uwagę oddziaływania promieniowania UV-B (to zatrzymywane normalnie w ozonosferze) na ludzi.

No właśnie, a co z ludźmi?

Zima nuklearna nie będzie trwała wiecznie. Mówimy tu o kilku latach, po których sytuacja zacznie się powoli poprawiać — pył pochłaniający światło słoneczne opadnie, ozon w stratosferze zacznie się ponownie akumulować, temperatura zacznie rosnąć, obieg wody wracać do normy. Czy tego dożyjemy? Zimno, głód, choroby będą przetrzebiały populację tych, którzy przeżyją konflikt, ale może ktoś będzie miał szczęście.

Źródła:

Kristensen H. M., Norris R.S. Status of World Nuclear Forces Federation of American Scientists, https://fas.org/issues/nuclear-weapons/status-world-nuclear-forces, [dostęp 15.02.2019].

Crutzen P.J., Briks J.W. The Atmosphere after a Nuclear War - twilight at noon, 1983.

The Manhattan Engineer District The atomic bombing of Hiroshima and Nagasaki, 1946.

Robock A., Oman L., Stenchikov G.L. Nuclear winter revisited with a modern climate model and current nuclear arsenals - Still catastrophic consequences, Journal of geophysical research 202, 2007.

250 years of global Warming, http://static.berkeleyearth.org/pdf/berkeley-earth-announcement-jul-29-12.pdf [dostęp 15.02.2019].

Pierwszy bestseller

Damian Lupa

Odwiedzając księgarnie i portale społecznościowe, często spotykamy się z publikacjami określanymi jako „bestsellery”. Poprzez natarczywy marketing termin ten bardzo stracił na znaczeniu, choć są pozycje, które są niekwestionowanymi światowymi bestsellerami, a nie są określane takim terminem. Jaka była pierwsza opowieść, która zawładnęła umysłami ludzi? Na długo przed Iliadą i Odyseją Homera panowała niepodzielnie na terenie całej Mezopotamii. Archeolodzy ciągle odkrywają fragmenty spisywane na glinianych tabliczkach w różnych wersjach i językach. Opowieść żyła i zmieniała się na przestrzeni wieków, uniwersalne tematy w połączeniu z pięknem formy zapewniły eposowi o Gilgameszu nieustającą popularność przez blisko dwa tysiące lat.

Gilgamesz i Enkidu

Piękny, mądry i silny Gilgamesz jest protoplastą późniejszych greckich herosów, przedstawiany jako syn bogów „w dwóch trzecich bogiem będący, w jednej trzeciej człowiekiem”.

Punktem wyjścia do dalszych przygód są jego tyrańskie rządy w Uruk. Kazał wznieść potężne mury wokół miasta, długie na dziesięć kilometrów, które budowali mieszkańcy zmuszeni tym samym oderwać się od własnych zajęć. W podziękowaniu za pomoc w przegnaniu trzech potworów z cudownego drzewa bogini Isztar dała Gilgameszowi magiczny bęben, dzięki któremu zwoływał wojowników na bliżej nieokreślone wyprawy. Po każdej eskapadzie zostawał tylko płacz i smutek: mężczyźni trafiali do niewoli lub umierali. Płacz córek i wdów spowodował, że otworzyła się kraina zmarłych i pochłonęła magiczny bęben. Jednak najgorsza dla mieszkańców była ogromna chutliwość władcy, „po dniach i po nocach, rozszalały, ciała zażywał”. Nie liczył się tutaj z nikim i niczym, wykorzystywał mężczyzn i kobiety, wolnych i zamężne. Gilgamesz egzekwował prawo pierwszej nocy, zmuszając do współżycia pannę młodą w noc poślubną. Małżonek był drugi w kolejności.

Skargi mieszkańców usłyszeli bogowie, stworzyli więc istotę podobną Gilgameszowi — Enkidu. Mieszkał on początkowo w stepie i zachowaniem przypominał bardziej zwierzę niż człowieka: jadł trawę razem z gazelami, pił z wodopoju itp. Misję jego ucywilizowania otrzymała Szamchat, prostytutka ze świątyni Isztar (bogini miłości). Bogowie osiągnęli tu swój cel, stwarzając istotę równie pożądliwą co pierwowzór. Po sześciu dniach i siedmiu nocach Enkidu chciał wrócić do swych zwierząt, te jednak już go nie poznawały. Szamchat nauczyła go więc jeść chleb, pić piwo i nosić ubranie, opowiadała też o życiu w Uruk. Miłość zmieniła Enkidu z dzikiej istoty w człowieka rozumnego, świadomego siebie i swoich możliwości.

W eposie istotną rolę odgrywają sny. Wzbogacają akcję i budują symbolikę. Zwiastują zmiany, zwycięstwa lub porażki. Przenoszą też płynnie akcję w inne miejsca, dając zapowiedź przyszłych wydarzeń. Są również często odzwierciedleniem podświadomości bohaterów. Pierwszy proroczy sen miał Gilgamesz, kiedy czekał na wieści z misji ucywilizowania Enkidu. Pojawia się tu zapowiedź ich przyszłej relacji: przyjaźń, braterstwo, ale i miłość cielesna.

Enkidu był witany w Uruk jak wybawiciel; wszyscy się ucieszyli, że w końcu pojawił się ktoś skłonny powstrzymać króla. Gdy Gilgamesz kroczy przez miasto w drodze na wesele, drogę zastępuje mu Enkidu. Władca jest zdziwiony, że nie może siłą usunąć przeszkody i zostaje zmuszony do wysłuchania gorzkich słów na temat swoich rządów. Musiał być zaskoczony, nie mamy informacji, by ktoś wcześniej próbował wpłynąć na władcę; ani matka, ani rada starszych, raz tylko uczynili to bogowie, zabierając mu magiczny bęben. Enkidu jest ucieleśnieniem proroctwa, Gilgameszowi podoba się jego siła i temperament. Stają się przyjaciółmi, towarzyszami broni i kochankami. Enkidu chciał nawet zejść do krainy zmarłych i odzyskać magiczny bęben Gilgamesza, ale pomysł nie doczekał się realizacji.

W eposie są zawarte ich dwie przygody. Pierwszą i największą była wyprawa w góry i pokonanie Humbaby. Stworzył go Enlil (władca powietrza i ziemi uprawnej), aby strzegł lasów cedrowych, i wyposażył go w siedem boskich promieni. Celem wyprawy było przede wszystkim utrwalenie sławy Gilgamesza, bez względu na to, czy by przeżył, czy też nie. Dodatkowym zyskiem miało być drzewo cedrowe, bardzo cenne w pozbawionej lasów Mezopotamii. Wyprawa była długa i bardzo niebezpieczna, bohaterowie chwilami wątpili w jej sens i na przemian tracili odwagę. Pomogły tu trzy prorocze sny Gilgamesza zwiastujące zwycięstwo. Ostatecznie Humbaba został pokonany, choć przy pomocy Szamasza (boga słońca), który obrócił siedem boskich promieni przeciwko niemu. Nie stało się to w bezpośrednim starciu, lecz już po walce, kiedy potwór był bezbronny i chciał się wkupić w łaski Gilgamesza. To właśnie Enkidu przekonał przyjaciela, że to podstęp. Ciało Humbaby zostawili zwierzętom na pożarcie, a głowę zanieśli jego stwórcy. Enlil rozgniewał się, przeklął bohaterów, a siedem boskich promieni połączył z siłami natury, czyniąc je jeszcze groźniejszymi dla wszystkich ludzi.

Kolejnym zwycięstwem było pokonanie niebiańskiego byka. Po powrocie z wyprawy do lasów cedrowych, Isztar zachwycona pięknem Gilgamesza zapragnęła, aby zostali kochankami. Król nie poczuł się w żaden sposób doceniony przez boginię miłości, wytknął jej, jak wykorzystuje mężczyzn i zaczął wyliczać kochanków oraz co się z nimi stało. Rozgniewana i zawstydzona Isztar uciekła do nieba i wyprosiła u swojego ojca zemstę. Ten stworzył ogromnego byka i zesłał go w okolice Uruk. Gilgamesz i Enkidu szybko pokonali potwora. Isztar zaczęła przeklinać króla, który tak ją upokorzył. Enkidu w odpowiedzi wyrwał genitalia bykowi i rzucił jej w twarz.

Stosunek do bogów

Bogowie opisani w eposie nie różnią się zachowaniem od ludzi. Bywają tchórzliwi, mściwi, rozpustni, ale też pomocni i wspaniałomyślni. Posiadają wielką moc i różnie ją wykorzystują. W przeciwieństwie do bogów egipskich nie zawsze są przedstawiani jako mądrzy i nieomylni. Ich relacje również odzwierciedlają te ludzkie. Walczą ze sobą bezpośrednio lub za pomocą wybrańców. Niestety, nie są wszechmocni i nie zawsze są w stanie obronić swoich herosów przed innymi bogami.

Charakterystyczna jest nieufność względem bogów; ludzie wiedzą, że nie zawsze mogą na nich polegać. Nawet w bezpośredniej rozmowie nie boją się mieć własnego zdania. Zachowanie bohaterów względem bogów jest bardzo różne. Wobec Szamasza zawsze są pobożni i pełni szacunku, co ten odwzajemnia, często im pomagając. Względem Enlila zachowują się neutralnie, czasem zadziornie. Czasem nawet są agresywni i pogardliwi, jak Enkidu w obecności Isztar. Ten fragment eposu jest niezwykle obrazoburczy, ponieważ była ona patronką Uruk, a bohatera nie spotyka żadna kara za jego czyn. Ten fragment eposu budził wiele kontrowersji, dlatego też w niektórych kopiach został pominięty.

Problematykę dobrze charakteryzuje sen Enkidu, w którym naradzają się bogowie. Anu (bóg nieba), Enlil i Szamasz debatują o bohaterach. Anu chciał ukarać śmiercią Gilgamesza za zabicie Humbaby i niebiańskiego byka. Enlil przekonał go, że lepiej zabić Enkidu. Szamasz odpierał ataki twierdząc, że wykonywali tylko jego polecenia. Wytknięto mu wtedy, że zachowuje się jak ich kompan, codziennie im towarzysząc. Nie był w stanie obronić bohaterów.

Enkidu zapada więc nagle na chorobę i po dwunastu dniach cierpień umiera. Gilgamesz pogrąża się w żałobie, jest zaskoczony, że po tylu przygodach i niebezpieczeństwach Enkidu umiera z powodu choroby. Gilgamesza przepełnia rozpacz, pozwala pochować przyjaciela dopiero po siedmiu dniach, co w gorącym klimacie Mezopotamii było niebezpiecznie długim okresem.

Problem śmierci i nieśmiertelności

Myślą przewodnią eposu jest nieuchronność śmierci, jednak samo zagadnienie nieśmiertelności możemy tu rozpatrywać na co najmniej trzech poziomach.

Nieśmiertelność można było osiągnąć poprzez pamięć. Gilgamesz był wielkim wojownikiem, zwyciężył Aggę z Kiszu i podporządkował sobie jego królestwo, pokonał Humbabę i byka Isztar, wzniósł potężne mury, zapewniając poddanym bezpieczeństwo. Sami bogowie przyznali, że zapewnił już sobie miejsce w historii po wsze czasy, lecz to go nie zadowalało.

Pewien rodzaj nieśmiertelności można było osiągnąć poprzez liczne potomstwo. W pierwszej części eposu spotykamy się z nienasyconym temperamentem seksualnym Gilgamesza, co zapewne nie pozostawało bez dalszych konsekwencji dla kobiet. Ten aspekt jest jednak zupełnie nieobecny.

Trzecim i ostatnim poziomem jest życie wieczne, przezwyciężenie śmierci i osiągnięcie statusu równego bogom (w eposie te elementy są tożsame). Śmierć Enkidu to punkt zwrotny całej opowieści. Wcześniej śmierć dotyczyła innych, wobec bohaterów była czymś teoretycznym, jak w czasie wyprawy na Humbabę. Gilgamesz zdawał sobie sprawę z możliwości utraty życia, ale nie był tego całkiem świadomy. Odejście przyjaciela spowodowało, że śmierć stała się czymś namacalnym, bliskim i nomen omen śmiertelnie poważnym. Gilgamesz zaczyna bać się własnego zgonu, prosi o życie wieczne. Bogowie powtarzają mu, że śmierć to naturalna kolej rzeczy, odwieczna konsekwencja bycia człowiekiem, a jego prośba nie może zostać spełniona, „życia, co go szukasz, nigdy nie znajdziesz!”.

Zachwycający jest brak zgody Gilgamesza na taki los. Na przekór wszystkiemu postanawia znaleźć sposób. Rusza w daleką podróż. Od ludzi-skorpionów, żyjących w górach na skraju świata, dowiaduje się, jak trafić do Utnapiszti, człowieka, który przeżył potop i został bogiem. Bohater przechodzi przez góry jako pierwszy człowiek. Spotyka Siduri, szafarkę bogów, która wskazuje mu miejsce, gdzie mieszka Utnapiszti: po drugiej stronie morza i za wodami śmierci. Gilgamesz również przebywa je jako pierwszy człowiek i w końcu odnajduje boga. Wytyka mu, że przecież nie różnią się między sobą, jak więc to się stało, że zyskał on życie wieczne? Utnapiszti opowiada wtedy „tajemnicę bogów”, czyli historię o potopie.

Potop

Zagłada opisana w eposie jest bardzo podobna do późniejszej wersji biblijnej. Przyczyną była zbyt duża populacja ludzi i czyniony przez nich hałas. Enki zwołał zgromadzenie bogów i zaproponował, aby zesłać potop, który oczyści Ziemię. Wszyscy się z nim zgodzili, mimo to Ea (bóg słodkich wód i mądrości) zesłał sen Utnapisztiemu. Polecił mu zbudować okręt dla swoich krewnych oraz wszystkich zwierząt i ptaków. Budowa trwała siedem dni, a następnie spadła potężna ulewa. Bogowie przerazili się ogromu zniszczeń i uciekli do nieba. Burza trwała siedem dni, aż niemal cały świat znalazł się pod wodą. Kiedy pogoda się uspokoiła, Utnapiszti postanowił wypuścić ptaki, aby sprawdzić, czy znajdą suchy ląd. Pierwszy był gołąb, ale wrócił. Następnie Utnapiszti wypuścił jaskółkę, po niej kruka. Dopiero trzeci ptak znalazł suchą ziemią i został na niej, ciesząc się nowym domem. Kiedy ludzie zeszli na ląd, zobaczył ich Enlil, zły, że ktoś mógł ocaleć z potopu. W obronę wziął ich Ea, zarzucając Enlilowi, że potop był niepotrzebną katastrofą i że istniały inne sposoby na przetrzebienie ludzkości. Enlil zrozumiał swój błąd i pobłogosławił Utnapisztiego i jego żonę, ofiarowując im życie wieczne i miejsce wśród bogów. Otrzymali nieśmiertelność w podziękowaniu za uratowanie ludzi i zwierząt lub w dowód uznania, że zrozumieli zesłany sen i odgadli plany bogów – wersje różnią się w tym miejscu.

Charakterystyczne jest to, że nie prosili o życie wieczne, nie pragnęli go. Zostało im ofiarowane niespodziewaną decyzją bóstwa. Było więc możliwe, ale tylko dla nielicznych. Utnapiszti rozwiewa nadzieje Gilgamesza, lecz na pożegnanie wyjawia mu tajemnicę zioła, które przywraca młodość. Król wydobywa je z dna morza i postanawia zawieźć do Uruk i tam przetestować; jeśli wszystko okazałoby się prawdą, sam chciał je zażyć. Niestety, w drodze powrotnej do miasta roślina zostaje porwana przez węża. Gilgamesz płacze nad bezskutecznością wszystkich swoich działań. Wraca do miasta z pustymi rękami, porzucając wszelkie plany i marzenia zyskania nieśmiertelności.

Historyczny Gilgamesz

Większość historyków uważa Gilgamesza za postać historyczną. Był piątym królem I dynastii z Uruk „po potopie” według sumeryjskiej listy królów. Synem Ninsun i Lugalbandy (trzeciego króla). Wiemy również, że jego syn i wnuk byli kolejnymi władcami miasta. Nie są nam obecnie znane żadne inskrypcje Gilgamesza, zachowały się za to świadectwa panowania Aggi, który rządził prawdopodobnie w podobnym okresie. W eposie jest opisana wojna między nimi, a w sumeryjskiej liście królów znajdujemy potwierdzenie. Agga jest tam wymieniony jako ostatni władca Kisz. Królestwo zostało pokonane i przyłączone do Uruk, w którego głównej świątyni znalazły się regalia i pozostałe insygnia z Kisz. Gilgameszowi tradycyjnie przypisuje się wzniesienie potężnych murów wokół miasta. Wykopaliska potwierdzają jedynie, że zostały wzniesione za czasów I dynastii. Zwycięstwa, jak i całe panowanie Gilgamesza przyczyniły się do jego wielkiej popularności. Po śmierci zaczął być czczony jako bóstwo, a ślady jego kultu odnajdujemy w różnych częściach Mezopotamii.

Opowieść o Gilgameszu jest czasem interpretowana jako nieudana próba inicjacji. Nieśmiertelność była przecież możliwa, Utnapiszti ją zyskał. Może gdyby Gilgamesz nie załamał się po utracie zioła przywracającego młodość zostałby nagrodzony?

Epos o Gilgameszu nie bez przyczyny był pierwszym bestsellerem świata starożytnego. Opowiada o przygodzie, potędze miłości, wierności przyjaciela, śmierci i pragnieniu nieśmiertelności. Piękno formy i uniwersalne treści zapewniły mu nieustanne funkcjonowanie w świadomości wielu ludów tak długo, jak posługiwano się pismem klinowym, czyli do ok. II w. p.n.e. Choć Gilgamesz nie zyskał życia wiecznego, tak jak tego pragnął, bogowie mieli rację, zapewniając go, że pamięć o nim przetrwa długo po jego śmierci.

Bibliografia:

Gilgamesz, tłum. Robert Stiller, Vis-a-vis etiuda, Kraków 2016.

Jadwiga Wais, Gilgamesz i Psyche. Z antropologii przemiany duchowej. ENETEIA, Wydawnictwo Psychologii i Kultury, Warszawa 2001.

Przemysław Turek, Od Gilgamesza do kasydy. Poezja semicka w oryginale i przekładzie. Księgarnia Akademicka, Kraków 2010.

Trzy matki ludzkości i triumf techniki.

Lem jako technoprorok

Magdalena Świerczek-Gryboś

Kiedy spojrzymy na etapy rozwoju ludzkości, możemy — oczywiście w uproszczeniu — wskazać trzy matki naszej cywilizacji: naturę, kulturę i technikę. Stanisława Lema interesowały wszystkie trzy.

Naturę można nazwać pramatką, pierwszym etapem rozwoju. Jest biologicznością, chaosem i losowością, ciągle ewoluuje. Kultura to wartości moralne, stałe i dające bezpieczeństwo, a jej dziedziną jest sztuka, którą można modyfikować. Technika rozumiana jako nauka i technologia jest ostatnim etapem rozwoju.

Technika wykorzystuje coraz głębsze badanie natury do celów wykraczających poza te poznawcze i zapewniające przetrwanie, a istniejąca niejako pomiędzy nimi dotychczasowa kultura jest intensywnie zmieniania, a nawet degradowana. Czy powinniśmy zaakceptować ów proces jako coś nieuniknionego? Czy zmiany, jakie są dokonywane, zarówno w naszej fizyczności, jak i myśleniu, mamy uznać za etap, eksperyment, coś, czemu należy się poddać, czy też powinniśmy się przed tym bronić?

Pytań jest wiele, omówić ich w krótkim artykule nie sposób. Przyjrzyjmy się więc kwestiom aksjologicznym i etycznym (kulturowym), które przez wieki pełniły funkcję strażnika dotychczasowej ludzkiej tożsamości. Wydaje się, że Lem uznawał zanik i przekształcanie wartości za klęskę człowieka, objawiającą się pod postacią aksjologicznej pustki[1]. Powstała ona, gdyż:

„Nauka z technologią pospołu obłupiły ludzkość z ujęć i kategorii aksjologicznych, instytucjonalnie przerastających jednostki i generacje, i stały się protezami powstałego okaleczenia. Odebrały człowiekowi wielkie całości, co powodowały jego losem, a w zamian dały mu instrumentarium dosytu konsumpcyjnego (...). Technologia z nauką zabrały nam wiele, a dały w zamian mało. Jeśli dały nam wiele, to w planie potęgi i ekspansji człowieka, w skali promieniowania dowodzącego ludzkiej władzy nad otoczeniem, lecz nie w obrębie wartości i przeżyć, instrumentalnie po prostu nieużytecznych, lecz takich, co naszemu życiu sens nadają”[2].

Czego jeszcze obawiał się i co przewidział Lem, analizując naturę trzech ludzkich matek?

Mama kultura dostaje schizofrenii

Lem dowodził, że kultura, z założenia przeciwlosowa (mająca zapewniać nam stabilizację), o niezmiennych regułach i oddziaływaniu — poprzez rozwój nauki staje się domeną przypadku i losowości. Jakby zamieniała się miejscami z naturą. Pisarz przybliżył ten proces w Filozofii przypadku[3], pokazując trzy oblicza kultury: kultura jest własną destrukcją (wartość upatrywana w niszczeniu wartości), jest ucieczką z siebie samej (kultura masowa oparta na widowisku zaspokajającym instynkty i proste potrzeby), a także podlega komercjalizacji i unifikacji, zatracając autentyczność.

Wraz z samym rozwojem techniki rośnie instrumentalny charakter kultury oraz jej uczestników, bombardowanych nie tylko nieustannym przyrostem wiedzy, ale i zbędnymi treściami, kreującymi nieistniejące potrzeby. Przede wszystkim traci znaczenie wiodąca przez wieki interpretacja znakowa — filar kultury. Znaki zastępowane są przez obrazy, jak gdyby historia dziejów zatoczyła koło. W następstwie triumfu kultury obrazkowej i medializacji niszczeje język, którym nauczyliśmy się opisywać rzeczywistość.

Co to właściwie znaczy medializacja kultury? Można powiedzieć, że to wszechogarniający proces wchłaniania kultury przez technikę, która z jednej strony kulturę przekształca, z drugiej upowszechnia. Ale nie tylko. Ten proces dotyczy także wykorzystywania reklamy w celu sprzedaży produktów — a kultura także stanowi produkt. Media, jako środki masowego przekazu, wnikające w nasze życie poprzez wszechobecną technologię, wskazują nam już nie tylko, jakie jedzenie mamy uważać za najlepsze czy też które urządzenie jest niezbędne do życia, ale i którego artystę mamy uznać za wzór, medium za najlepsze, jaki temat i formę sztuki za interesującą. Media wskazują nam, co jest sztuką, nierzadko błędnie bądź relatywnie, sugerując jednocześnie, że przekazywane nam informacje są obiektywne. Jeżeli znamy mechanizmy manipulacji i uodpornimy się na nie, w pewnym stopniu możemy sami wyznaczyć sobie cele, wartości i ramy kultury. Jeżeli nie jesteśmy ich świadomi i bezrefleksyjnie śledzimy trendy, uznajemy za wartościowe to, co opłaca się inwestorom. Ktoś twierdzi, że w danym sklepie czeka na nas najlepsza szynka, na danym seansie uczta dla zmysłów, że odwiedzając konkretne miasto, zyskamy wyższy status, a nawet że tylko jedno wyobrażenie Boga, patriotyzmu czy wartościowej kultury jest prawdziwe. I jeśli zobaczymy bądź usłyszymy to w naszym ulubionym, pozornie wszechwiedzącym medium, opakowane bodźcami, jesteśmy skłonni wziąć to za pewnik. Wszechobecność mediów, zapraszanych do naszego życia przez mamę technikę, pielęgnuje lenistwo umysłowe, ponieważ możemy chłonąć lawinę przekazów nawet nie wstając z łóżek, będąc podatnymi na manipulację za każdym razem, gdy włączymy dany przekaźnik medialny. I często nawet nie mamy okazji skonfrontować tych rewelacji z rzeczywistością.

Jak możemy zyskać kontrolę nad tymi zjawiskami? Przede wszystkim rozumiejąc ich naturę. Według Lema technologię cechują podobne uwarunkowania, co bioewolucję (naturę) i rozwój kultury: dobór, mutacja, a najbardziej przypadek. Matka technika nie różni się od pozostałych dwóch, procesy technologiczne i ewolucyjne postępują bliźniaczo. Można interpretować to w ten sposób, że rozwój techniki jest kolejnym etapem ewolucji, następstwem eksperymentalnej ścieżki rozwoju życia. Początkowo podobna do poprzedniczek, dąży jednak do uniwersalizacji najkorzystniejszych funkcji[4]. Jej działania są tak wszechogarniające, że mimo podobieństw procesów coraz trudniej przewidywać skutki podejmowanych przez nią działań. Warto uważnie przyglądać się temu, jak oddziałuje na nasze życie.

Użyteczność jako cnota

Matka technika zdaje się niejako nadzorczynią pramatki natury, opiekującą się nią w celu eksploatacji, i despotką wobec kultury. Lem podkreślał, że nie wypracowano takiej technologii, która wzmacniałaby wartości moralne w ludziach[5]; wygląda na to, że technika pomija je lub sięga po nie, gdy są dla niej użyteczne. Obecnie to właśnie użyteczność zdaje się cywilizacyjną wartością nadrzędną.

Użyteczność przez wieki teoretycznie stała bezwzględnie niżej od takich wartości jak dobro, piękno, prawda. Mówienie prawdy wciąż jest rozumiane jako cnota sama w sobie, ale nim powiemy prawdę, w głowie odbywa się kalkulacja: po co? Czy mi się to opłaca? Czy nie będę miał nieprzyjemności z tego powodu? W praktyce prawda to często już nie obowiązek, a dylemat podciągnięty pod użyteczność. Prawda dylematem powinna być jedynie wtedy, gdy w grę wchodzi krzywda drugiego człowieka; niestety, nawet wtedy wartościowanie odbywa się w obrębie własnych korzyści bądź strat. Trzeba wspomnieć, że fantastyka naukowa często posługuje się hasłami godności, odpowiedzialności, prawdy[6], niejako przypominając założenia owych terminów w opozycji do użyteczności.

Lem nie był wrogiem technologii, jednak zdawał sobie sprawę, że łatwo może być niewłaściwie wykorzystana. Sądził, że otwieramy drzwi ku ogromnej gamie występków przeciwko ludzkości, z czego wagi nie do końca zdajemy sobie sprawę. Był świadomy, że rekonstrukcja człowieka i środowiska z udziałem technologii będzie miała miejsce niezależnie od wszelkich oporów etycznych. Trafnie określił niebezpieczeństwa, jakie staną na drodze rekonstruktorom i które zagarną w swoją władzę nienaruszalne dotąd systemy aksjologiczne.

Nie bez powodu, podsumowując XX wiek, inny myśliciel, Francis Fukuyama, pisał o końcu człowieka — człowieka, jakiego znamy, nienaruszonego przez modyfikacje wykraczające poza gotowe konstrukty myślowe i idee. Lem dodatkowo ostrzegał, że środowisko człowieka może stać się inteligentniejsze od niego, a sam homo sapiens zostanie zdegradowany do najgłupszego ogniwa[7]. Duchowe spustoszenie i niewolnicza kultura to obawy wielu dwudziestowiecznych pisarzy, jak choćby Orwella czy Huxleya. Fukuyama podkreślał jeszcze jeden problem — człowiek może przestać w ogóle być istotą ludzką w sensie, w jakim jesteśmy przyzwyczajeni o nim myśleć, a sprawi to matka technika, zgłębiając tajemnice pramatki i zawłaszczając matkę kulturę.

Już teraz posługujemy się bezmiarem urządzeń, najczęściej nie zdając sobie sprawy z ich budowy, skazując się na zwyrodnienia, dolegliwości i choroby wynikające z ich użytkowania. Spożywamy substancje, których skutków nie znamy, przebywamy w mocno przekształconym i zanieczyszczonym środowisku. W naszym świecie dominuje określony przez Neila Postmana technopol[8] — społeczeństwo oparte jest na dążeniu do jak największej wydajności — który redukuje jednostki do istot tak przewidywalnych i schematycznych, jak maszyny.

O tym, że technika z założenia prowadzi do przekształcania kultury i związanym z tym niebezpieczeństwie pisał już Platon, o którym Postman wspomniał w Technopolu. Triumfie techniki na kulturą. Platon podkreślał, że wynalazek pisma osłabia pamięć; każdy kolejny wynalazek ułatwiający nam życie również zabiera nam jakąś zdolność.

Mama technika, choć nie stanowi pramatki natury, nigdy nie jest dla nas neutralna.

Poprzez technopol generowane są luki w naszych quasi-światach, wypełniane następnie coraz to nowszymi urządzeniami. Prowadzi to do swoistego pędu i nadmiaru sprawności, której użytkownicy nie są w stanie do końca wykorzystać, w związku z czym czują nieustanny niedosyt z powodu nieposiadania aktualnych wersji. Proste dobra etyczne ustępują kreowanej użyteczności coraz bardziej skomplikowanych maszyn, dotyczącej coraz bardziej szczegółowych, drobiazgowych czynności oraz pragnień. Uczymy się kupować nowe zamiast naprawiać stare (mniejsze koszty, przede wszystkim w trudzie)[9], co przekłada się na relacje międzyludzkie, dążenia, starania i życiowe postawy.

Czy nie tylko świat materialny, ale i ideowy, nie jest dyktowany komercjalną użytecznością? Spójrzmy na proces nadawania praw wraz z postępem cywilizacyjnym: nadano je niewolnikom, dzieciom, kobietom, mniejszościom; w tej chwili nadaje się je zwierzętom i roślinom, kolejnym etapem będą bądź już są maszyny. Czy to nas dziwi? Raczej przestaje. Czy są to działania całkowicie czyste, ideowe, nie generujące nowych obszarów dla towarów i usług? Na to pytanie każdy odpowie sobie sam.

Co ciekawe, rozwój sztucznej inteligencji — stwarzający potrzebę ustanowienia dla SI praw — szaleńczo biegnie do przodu głównie z tego powodu, że nie generuje tak wielu trudnych dylematów etycznych, co np. w przypadku modyfikacji genetycznych. Tam, gdzie obostrzenia etyczne są zbyt słabe lub nie ma ich wcale, technologia staje się celem samym w sobie, niejednokrotnie znoszącym dotychczasowe wartości. Mama technika staje się już nie tylko użyteczna dla nas; jej rozwój jest użyteczny dla pokolenia jej własnych owoców! Czy Lem więc nie przestrzegał nas słusznie, sugerując, że staniemy się głupi i niepotrzebni w królestwie maszyn?

We władzy matczynych molochów

Lem wspominał bardzo często w swoich utworach o problemie nadmiaru informacji. W dzisiejszym społeczeństwie informacyjnym nadmiar ten stał się naszą codziennością. Czy nie jesteśmy w stanie nauczyć się więcej z Internetu niż od nauczyciela w szkole? Jednocześnie ta globalna baza danych, dostępna w każdej chwili przez telefon, jest wielokrotnie większa niż jakakolwiek encyklopedia czy stos podręczników, które jesteśmy w stanie przeczytać w trakcie studiów. Pomiędzy wiadomościami istotnymi dociera do nas masa nieistotnych komunikatów, a także szczątkowej i śmieciowej wiedzy. Nawet gdyby spróbować odrzucić te nieprzydatne dane, żaden człowiek nie jest w stanie przyswoić sobie całej nagromadzonej dotychczas wiedzy, ogólnodostępnej dzięki matce technice.

Nasze bazy danych, przenikające do umysłu, w uproszczeniu można by podzielić na przynależne do dziedziny podstawowej wiedzy i trendów. Obawy Lema spełniły się w postaci molocha o dwóch wierzchołkach (góra drobnych elementów z różnych dziedzin nauki i techniki oraz góra śmieci), pomiędzy którymi dotychczasowe wartości zdają się coraz mniejsze i mniej ważne.

Jak już było wspomniane, matka technika ma tę samą właściwość co natura i kultura — stale ewoluuje. Zatrzymanie procesu rozwoju wydaje się niewykonalne bez zniszczenia dotychczasowego obrazu cywilizacji. Czy próba odrzucenia owoców techniki — gdyby była możliwa — oznaczałaby samobójstwo[10]? O ile w przeszłych wiekach fach był przekazywany naocznie i ustnie, prym wiodło zdobywanie „życiowej mądrości”, a funkcję nauczyciela spełniał człowiek i praktyka — o tyle dziś to my dostosowujemy się do funkcjonalności maszyn, którymi się posługujemy, a sfera aktywnego życia przenosi się do zarządzanej przez algorytmy sieci. Społeczność zostaje zastąpiona portalami społecznościowymi i jeśli ktoś z nich nie korzysta, omijają go informacje i mechanizmy unifikujące oraz scalające ze sobą użytkowników. Mechanizmy te jednocześnie separują od siebie jednostki.

Lem zdawał sobie sprawę z problemów postępującej alienacji i moralnej obojętności, których wcale nie niwelują pozytywne aspekty informacyjnego ogólnodostępnego molocha — na przykład możliwość niemal jednoczesnego poinformowania większości mieszkańców globu o danym zdarzeniu. Pisarz obawiał się nieumiejętnego, nieporadnego użytkowania wynalezionych przez ludzkość technologii, które zdegradują człowieka z istoty o wysokim i właściwie jedynym w przyrodzie instynkcie moralnym w coś znacznie prymitywniejszego.

Separując nas od siebie, matka technika jednocześnie pozostawia nam jedynie swoje własne źródła informacji, które stają się w dialogu publicznym źródłami dominującymi lub wręcz wyłącznymi. Zamiast konfliktów o podłożu moralnym powstają konflikty wynikające z różnych źródeł informacji. Mądrość życiowa ustępuje „mądrości” Internetu, gdzie osoby zdolne do manipulowania i tworzenia trendów myślowych mogą dotrzeć do całych mas. Technologia jest amortyzatorem ludzkich relacji[11] i bezosobowym, globalnym informatorem, choć jednocześnie wciąż stoją za nią konkretne osoby, jednak odpowiedzialność za ich działania jest rozmyta. A użytkownicy Internetu chłoną podawane informacje jako obiektywny pewnik.

One Human Minute, choć Lem ukazuje tam nagromadzenie informacji niemożliwych do zebrania, dobrze obrazuje problem społecznego przeinformowania. Umonstrualniona ludzkość, sprowadzona do zestawienia liczb odnośnie aktywności biologicznej jednostek — głównie seksu i śmierci — w groteskowy sposób ukazuje społeczeństwo chore na konsumpcjonizm, o apetycie nieustannie napędzanym przez reklamy o idealnym świecie, ogłuszone medialnym zgiełkiem[12]. Czy nie brzmi to znajomo? Takie społeczeństwo wygląda z jednej strony na wysoko rozwinięte, z drugiej — skupione na własnej fizjologii, a więc najbardziej pierwotnych i prostych instynktach, za pomocą których jednostki gnębią się nawzajem.

Ponadto One Human Minute to zestawienie książki i biblioteki, który to zabieg miał konkretny cel, dotyczący ujawnienia natury informacyjnego molocha. Nie istnieje jedna wspólna Księga; Lem nie wierzył w możliwość stworzenia takiego ponadczasowego spisu. Był przekonany o nieustannym i nieostatecznym przyroście wiedzy. Stąd projekt inwentarza o charakterze totalnym, zbierającego każdy szczegół, jednakże pozbawionego zdolności wyciągania wniosków. Wyniki badań, jako próba wyjaśnienia Wszechświata, mają charakter streszczenia rzeczywistości. W OHM zamiast biblioteki dostajemy katalog, zamiast literatury pięknej — statystyczną, co niejako tworzy złudzenie wyczerpywalności zagadnień dotyczących świata. Kultura masowa wytworzyła mit Księgi, poznania świata w migawkowym skrócie. Pokazana jest tu także prawdziwa i w swej prawdziwości jakże problematyczna różnica perspektyw — jednostki łaknącej poznania i zbiorowej, skatalogowanej wiedzy ludzkości. Czysta statystyka, jaką reprezentuje bezduszna, przepełniona informacjami One Human Minute widziana jest jako nagie, jałowe dane liczbowe, do których nie może sprowadzać się wielopłaszczyznowa, skomplikowana rzeczywistość[13].

Mama technika kusi wszechmocą

Natłok informacji nieustannie się powiększa podczas prób maksymalnego wybiegania w przyszłość, jak największego zawężenia pola nieprzewidywalności. Ludzkość broni się przed chaosem i przypadkowością poprzez swoistą obsesję przewidywania i panowania nad rzeczywistością, a ponieważ to niemożliwe, przenosi się do nadbudowanych rzeczywistości, takich jak kultura czy świat wirtualny. Lem pisał o nieustannych, gorączkowych próbach zdemaskowania biegu przyszłych zdarzeń, na przykład w Wizji lokalnej i Golemie XIV, gdzie odpowiednio skonstruowane maszyny prognozowały ludzkie losy, ustalały języki, stan naszego świata nawet za miliardy lat. Zamiast zaakceptować pewne mechanizmy rządzące kosmosem, ludzie niejednokrotnie próbują je przełamać, przekłamać, zepchnąć poza świadomość. Coraz bardziej szczegółowe statystyki, degradowana i rozwarstwiana dziedzina dotychczasowych wartości, powiększający się strumień informacji oraz możliwych rozrywek zajmują ludzkie umysły, odcinając je od własnej natury i natury świata.

Komputery rządzą naszym życiem i Stanisław Lem doskonale wiedział, że tak będzie, snując wizje całkowicie skomputeryzowanych społeczeństw oraz światów. Napisał o tym choćby Historię literatury bitycznej, hiperboliczną fantazję o skomputeryzowanej przyszłości. Maszyny przejęły tam dziedzinę matki kultury — sztukę i szeroko pojętą twórczość. Ta bityczna twórczość sięga języków, filozofii, nauki i literatury, nawet pornograficznej czy fantastycznej, co zrujnowało producentów tych dziedzin. Choć wytwory komputerów stają się coraz bardziej wysublimowane myślowo, jednocześnie ich treść jest coraz mniej zrozumiała dla ludzi. Powstaje potrzeba tłumaczenia z bitycznego na ludzki system pojęciowy, lecz i to z czasem jest niewystarczające. Lem stworzył tu kolejny niewyczerpywalny kosmos, nie do ogarnięcia dla ludzi[14]. To, od czego ludzka świadomość stroni, dla pisarza było motywem przewodnim wielu utworów. W tej perspektywie pojawia się zupełnie nowa płaszczyzna nieporozumienia — umysłu naturalnego ze sztuczną inteligencją.

Poprzez postępującą komputeryzację tworzymy nową rzeczywistość, do której nie należymy i musimy się dopasowywać. Matka technika, wytwarzająca dla nas na przykład świat wirtualny, zaczyna stanowić domenę ludzkiej aktywności, ale nasza fizyczność i psychika są od niej odrębne. To ona w nie ingeruje, a nie człowiek się w nią zagłębia. To dostosowywanie się do rzeczywistości wykreowanej przez nasze twory niesie niebezpieczeństwa już nie tylko dla systemów etycznych, które dotychczas programowały życie ludzkie, ale w ogóle dla rozwoju, natury i aktów poznawczych.

Odpowiedzialność moralna w obrębie Internetu tkwi o wiele słabiej w świadomości użytkowników, ponieważ nie dochodzi do starć bezpośrednich między ludźmi oraz istnieje duże pole anonimowości. Podobnie, jeżeli poznajemy coś w obojętnej moralnie symulacji. Czy na pewno nie przeniesiemy na rzeczywistość zachowań, które dzięki domowej rozrywce uskuteczniamy częściej niż bezpośrednie relacje międzyludzkie? Czy nie potraktujemy zadań w życiu jak questów w grze? Czy zdołamy zaakceptować własną biologiczność, skoro wierzymy w wyidealizowaną prawdę ekranu i nieskończoną liczbę szans jak w grach? Czy virtual nie będzie tak zaawansowany, że nieodróżnialny od rzeczywistości? Jakim procesom poddajemy się, spędzając czas z maszynami?

Molochy informacyjne są możliwe dzięki temu, że komputery potrafią tworzyć gigantyczne bazy danych; Lem niejednokrotnie fantazjował o całych nieogarnionych, informacyjnych kosmosach. W Dziennikach gwiazdowych wspominał o wykreowaniu się trzeciego Wszechświata, zamkniętego w pozostałych — wygenerowanej przez maszyny wiedzy. Łamana w ten sposób na skalę kosmiczną brzytwa Ockhama, nagromadzanie bytów, rozumów, systemów w specyficzny sposób przełamuje ludzką samotność we Wszechświecie, solipsyzm naszego jestestwa[15]. Nie mogąc przekształcić świata, w którym istnieje, człowiek wytwarza kolejne jako swoiste remedia i ogromne bazy informacji tak o realnych, jak i abstrakcyjnych bytach, co — wspierane matką techniką, nieustannie rodzącą wydajniejsze od nas dzieci — powoduje, że granica pomiędzy fikcyjnym a rzeczywistym się rozmywa.

Czy można powiedzieć, że postępująca komputeryzacja, choć zdaje się już nieunikniona, jest swoistą ucieczką od nędzy i beznadziei miejsca, w którym znajduje się osamotniona ludzkość? To tak, jakby znajdować się w opustoszałym, okrytym mrokiem miejscu, ciągnącym się bez kresu aż po horyzont i w reakcji obronnej wchodzić do pudełka. W pudełku tym pozornie rozrasta się bowiem pełna, skomplikowana i wielopłaszczyznowa rzeczywistość, którą łatwiej znieść. Los zapisany w komputerze, w bazie danych, obwarowany wyliczeniami i statystyką zdaje się znośniejszy od ślepych trafów, które każdego dnia spadają wszystkim na głowy. Prawdziwą nieuchronnością, do jakiej w ten sposób zmierzamy, jest przyjęcie złudzenia za rzeczywistość tylko dlatego, że iluzja jest łatwiejsza, daje fałszywe bezpieczeństwo i zgarnia niemal całą uwagę naszego postrzegania. Matka technika tuli nas do piersi i pociesza na znacznie więcej sposobów, niż były to w stanie robić ideowe instancje wyższe.

Od uwielbienia do wzgardy

Niegdyś uznawane za wzór i gigantyczne osiągnięcie pramatki natury, umysł i ciało ludzkie stały się dla matki techniki czymś ułomnym, wymagającym uzupełnień i naprawy. Lem był pewny, że motywem przewodnim rozwoju technologicznego w XXI wieku będzie prześciganie się w próbach stworzenia urządzeń przewyższających człowieka na każdym polu. Kontynuował ten temat po Summie w esejach z Molocha. Próby te miały być oparte na wzorowaniu się na pramatce naturze — niedościgłym wzorze inżynierów oraz prowadzić do wytworzenia rzeczywistości nieodróżnialnej od rzeczywistej, która działałaby na receptory w naszych mózgach[16]. W ten sposób Lem doskonale przewidywał powstanie świata wirtualnego. Projekt, początkowo przedstawiany w Summie jako abstrakcyjny, po dziesiątkach lat w Molochu jest już wpleciony w ludzką codzienność, wprowadzony do domów poprzez Internet, urządzenia produkujące quasi-wymiary (np. gry komputerowe) oraz produkty inżynierii genetycznej.

Według Lema najważniejszym problemem sztucznej inteligencji — dzieci matki techniki, aspirujących już nie tylko do dorównania człowiekowi, ale prześcigania go — jest nieumiejętność naśladowania sfery emocjonalnej człowieka. Akty wolnej woli, dobroci, bezinteresowności, humor, relacje międzyludzkie, zależności, a przede wszystkim doznania zmysłowe, które wpływają na to wszystko — to rzeczy wciąż jeszcze trudne do osiągnięcia dla SI. Maszyna może w pewien sposób naśladować te sfery ludzkiego istnienia, ale wtedy wikła się także w ludzkie defekty. By ich uniknąć, trzeba by wdrożyć jej program, który ograniczałby jej wolność, jakieś „mechaniczne superego”[17] — a to nie jest droga ku stworzeniu czegoś przypominającego człowieka, a oddalanie się od człowieczeństwa.

Z konkluzji Lema wynika także, że niekoniecznie chcemy stworzyć tego sztucznego człowieka. Zwrócił na to uwagę badacz jego twórczości, Jerzy Jarzębski, wspominając o ujawniającym się tutaj dylemacie Frankensteina[18], człowieka boga, człowieka kreatora, którego owo kreowanie może przerosnąć. Lem nie odrzucał możliwości stworzenia pełnej sztucznej świadomości, ale pozostawał wobec niej daleko idącym sceptykiem. Uważał, że zamiast zbliżyć się do typowo ludzkiego sposobu myślenia, stworzymy rozmaite, kompletnie odrębne ścieżki rozumowania (mało tego, które przekażemy tworom pozbawionym emocjonalnej wrażliwości). Pisarz przychylniej patrzył na próby wykreowania sprzyjającego ludzkiemu życiu środowiska, chroniącego go od zagrożeń (Wizja lokalna). Nakładał więc na rozwój SI podobne obostrzenia, które dotyczą współcześnie w znacznie większej mierze modyfikacji genetycznych — modyfikacji mogących wynikać z mody czy polityki, których nie sposób cofnąć, a zostaną jednak na trwałe wpisane w przyszłe pokolenia.

Stanisław Lem przewidział wiele: powstanie czytników ebooków, przenośnych dysków, Internet w dzisiejszej odsłonie, nanotechnologię, druk 3D. „Przepowiedział” pojawienie się nowych chorób, związanych z problemami z odróżnieniem realu od wirtualu. Wiedział, przed jakimi dylematami etycznymi staniemy. Autor „Solaris” zajrzał w tajemnice przyszłości dzięki wyjątkowej wnikliwości i zrozumieniu procesów, którym podlega natura, kultura oraz technologia. W niniejszym artykule temat owych procesów w żaden sposób nie został wyczerpany, a jedynie nieznacznie zarysowany. Zachęcam do czytania utworów „technoproroków” i wyciągania z nich własnych wniosków, do poszukiwania zagadnień, które dziś przynależą do dziedziny fantastyki, a jutro mogą stać się naszą rzeczywistością.

1. Z. Lekiewicz, Filozofia science-fiction, Krajowa Agencja Wydawnicza, s. 179. ↑

2. Lem, Fantastyka i futurologia, Tom II, Wydawnictwo Agora, s. 511-512. ↑

3. S. Lem, Filozofia przypadku, Tom II, wydanie drugie, s. 69-86. ↑

4. S. Lem Summa technologiae, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1974, s. 5. ↑

5. Z. Lekiewicz, Filozofia SF, op.cit., s. 180. ↑

6. Tamże, s. 183. ↑

7. J. Jesiółkowski, Lem jako filozof, praca magisterska, [w:] http://solaris.lem.pl /o-lemie/prace/prace-dyplomowe/kamil-rosinski/529-lem-jako-filozof, dostęp 25 III 2019. ↑

8. K. Cieślik, Kiedy kultura przegrywa z postępem, [w:] http://technopolis.polityka.pl/2011/kiedy-kultura-przegrywa-z-postepem, dostęp 25 II 2019. ↑

9. J. Jesiółkowski, Lem jako filozof, op. cit. ↑

10. Tamże. ↑

11. Tamże. ↑

12. M. Płaza, O poznaniu w twórczości Stanisława Lema, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2006, s. 514. ↑

13. Tamże, s. 514-517. ↑

14. Tamże, s. 519-520. ↑

15. Tamże, s. 521. ↑

16. J. Jarzębski, We władzy Molocha, [w:] http://solaris.lem.pl/ksiazki/eseje/moloch/175-poslowie-moloch, dostęp 26.02.2019. ↑

17. Tamże. ↑

18. Tamże. ↑

Przekleństwa pamięci absolutnej

Kora Nowak

Jill Price była zmęczona życiem i cierpieniem. Jej matka chorowała na nowotwór, a mąż zmarł nagle w wieku zaledwie czterdziestu dwóch lat. Wciąż prześladowały ją złe wspomnienia i bała się, że wariuje. We czwartek 5 czerwca 2000 roku usiadła przed komputerem i wpisała do wyszukiwarki jedno słowo: pamięć.

Tak natknęła się na stronę Jamesa McGaugha z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Irvine, specjalizującego się w uczeniu oraz pamięci. Zajmował się badaniami nad tym, jak emocje wpływają na zapamiętywanie: kiedy zdarza się sytuacja, która pobudza nas pozytywnie lub negatywnie, uwalniają się hormony aktywujące ciało migdałowate. Ono z kolei wysyła do innych obszarów mózgu informację, że właśnie wydarzyło się coś ważnego i należy to wydarzenie zapamiętać.

Jill postanowiła napisać do niego maila:

Szanowny Panie Doktorze McGaugh,

Zastanawiam się, od czego zacząć, aby wyjaśnić, dlaczego piszę do Pana i Pańskich współpracowników. Mam po prostu nadzieję, że możecie mi pomóc.

Mam trzydzieści cztery lata i od jedenastego roku życia mam tę niewiarygodną zdolność przypominania sobie swojej przeszłości, ale nie takiego zwykłego przypominania. Moje pierwsze wspomnienia dotyczą mnie jako małego dziecka w łóżeczku (około 1967 roku), jednakże mogę wziąć dowolną datę między 1974 rokiem a dzisiaj i powiedzieć Wam, jaki wypadał wtedy dzień tygodnia, co tego dnia robiłam i jeśli zaszło tego dnia jakieś wydarzenie wielkiej wagi (np. katastrofa Challengera, czwartek, 20 stycznia 1986 roku), potrafię to również podać. Nie zaglądam do kalendarza ani nie czytam moich dzienników, które prowadzę od dwudziestu czterech lat. Kiedy tylko mignie mi data w telewizji (albo gdziekolwiek indziej), automatycznie wracam do tego dnia i przypominam sobie, gdzie byłam, co robiłam, jaki był dzień tygodnia i tak dalej, i tak dalej, i tak dalej. Jest to nieprzerwane, nie do opanowania i totalnie wyczerpujące.

Niektórzy nazywają mnie żywym kalendarzem, inni uciekają przerażeni, ale wspólną reakcją wszystkich, którzy dowiadują się o tym „darze”, jest bezgraniczne zdziwienie. Zaczynają podawać daty, próbując mnie zagiąć... Jeszcze nigdy nikt mnie nie zagiął. Większość nazywa to darem, ale dla mnie to ciężar. Całe życie przebiega mi przez głowę każdego dnia i doprowadza mnie to do szaleństwa!!![1]

Po otrzymaniu wiadomości James McGaugh był nastawiony sceptycznie, ale postanowił się jednak spotkać z Jill Price. Wraz ze współpracownikami Larrym Cahillem i Elizabeth Parker zdali sobie sprawę, jaką burzę w naukowym świecie wywołają umiejętności Jill. Zaprosili ją do udziału w badaniach i testach, które trwały dwa lata.

Niezwykła pamięć

Pamięć Jill była zupełnie inna niż opisywane przypadki utalentowanych ludzi potrafiących zapamiętywać długie ciągi cyfr. Nigdy też nie była w szkole prymusem i, jak podkreśla, „nienawidziła” jej. Nie pamięta, który klucz w breloczku służy do czego, a listy zakupów musi zapisywać.

Jako ośmiolatka musiała przeprowadzić się z rodzicami na Zachodnie Wybrzeże. Była przerażona i w nowym miejscu zaczęła „organizować swoje wspomnienia”. Sporządzała listy przyjaciół, których zostawiła na wschodzie, patrzyła na zdjęcia i myślała dużo o przeszłości. W 1976 roku, gdy miała 10 lat, zaczęła pisać pamiętnik. Dwa lata później po raz pierwszy zdała sobie sprawę ze swojej wyjątkowej pamięci. Uczyła się wtedy z matką i zaczęła odpływać, myśląc o poprzednim roku w szkole, który bardzo lubiła. Potrafiła przypomnieć sobie dokładne szczegóły z tamtego okresu łącznie z datami i tym, co wtedy robiła. Z biegiem czasu pamiętała coraz więcej dat i wydarzeń, a gdy miała 14 lat, uzmysłowiła sobie, że przypominanie zrobiło się „automatyczne”.

Kobieta opowiedziała naukowcom, iż jej wspomnienia są głęboko osobiste i powiązane z tym, co ją interesuje, pamięta daty i wydarzenia będące jej personalnymi doświadczeniami, a zapisywanie w pamięci dzieje się poza jej świadomą kontrolą. Pewnego dnia, po kilku godzinach wywiadów została poproszona o zamknięcie oczu i powiedzenie, jak ubrane są osoby, z którymi rozmawia. Nie była w stanie tego zrobić, jednak zapytana o konkretną datę z przeszłości, potrafiła dokładnie opisać wydarzenia, przy czym naukowcy mogli zweryfikować wszystko w jej pamiętnikach.

3 kwietnia 1980 roku? — Widzę to. Ferie wiosenne. Pascha, przypominam sobie ten tydzień. Wyjechałam na ferie. Widzę ten tydzień. Byłam w 9 klasie. W tygodniu przed feriami byłam w szpitalu.

27 kwietnia 1994? — To była środa. To było dla mnie proste, ponieważ wiem, gdzie wtedy dokładnie byłam. Byłam na Florydzie. Zostałam wezwana, aby pożegnać się z babcią, którą wszyscy uważali za umierającą, ale dalej żyła. Tata i mama pojechali do Nowego Jorku na ślub. Potem mama pojechała do Baltimore, aby odwiedzić jej rodzinę. Pojechałam na Florydę 25, to jest w poniedziałek. To był ten weekend, gdy umarł Nixon. Następnego dnia po moim przybyciu na Florydę przyleciał tata. Potem poleciałam do domu, a tata poleciał do Baltimore, żeby być z mamą.[2]

Zespół uznał zdolności Jill Price za tak wyjątkowe, że zasługują na własny termin — hyperthymesia, czyli „wyjątkowa pamięć”. W języku polskim termin ten nazywany jest hipermnezją. Potem nazwę zmieniono na HSAM (highly superior autobiographical memory — wysoce zaawansowana pamięć autobiograficzna). Doktor McGaugh stwierdził, że hyperthymesia brzmiała jak jakaś choroba weneryczna.

13 sierpnia 2003 roku naukowcy przedstawili medycznej społeczności uniwersytetu wstępne ustalenia na temat niesamowitej pamięci Jill. Kobieta wyjaśniła zgromadzonym, w jaki sposób „widzi” daty i wspomnienia i opisała, jak wyobraża sobie czas. Każdy rok jest dla niej jak okrąg, ze styczniem na pozycji godziny jedenastej, a miesiące są umieszczone w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara.

Świat dowiaduje się o hipermnezji

Dwa lata później naukowcy poprosili Jill, aby przeczytała szkic artykułu, który o niej napisali i mieli zamiar opublikować. Opisali ją jako „strażnika i więźnia” swoich wspomnień. Kobieta płakała, gdy to czytała: „W końcu ktoś mnie posłuchał. Całe życie spędziłam na krzyczeniu na całe gardło, ale nikt mnie nie słyszał”.

Praca A Case of Unusual Autobiographical Remembering (Niezwykły przypadek pamięci autobiograficznej) została opublikowana w czasopiśmie „Neurocase” w lutym 2006 roku, a kobieta figurowała w niej jako A.J.

„To był ostatni dzień, w którym moje życie było moje” — tak Jill Price opisuje 12 marca 2006 roku. Następnego dnia pojawił się pierwszy artykuł o odkryciu hipermnezji w Orange County Register, a z doktorem McGaughem skontaktowało się pięciu przedstawicieli mediów, którzy chcieli rozmawiać z A.J. Miesiąc później uniwersytet otrzymywał już tyle wiadomości i telefonów, że Jill polecono zatrudnienie rzecznika prasowego. Kobieta udawała swojego rzecznika i odpowiadała na wszystkie pytania sama, gdyż wolała mieć kontrolę nad tym, co się dzieje.

Poza telefonami i mailami z pytaniami do Jill, zaczęły masowo napływać maile od ludzi, którzy wierzyli, że oni albo ktoś, kogo znają, mają taki sam typ pamięci. Drugą osobą, u której potwierdzono hipermnezję, był Brad Williams, spiker radiowy z Wisconsin. Jego brat skontaktował się z doktorem McGaughem w 2007 roku. Trzecim okazał się Rick Baron, którego siostra przeczytała o „A.J.” w Internecie. Czwarty to Bob Patrella, komik stand-upowy i producent reality shows. W 2010 roku do grupy dołączyła aktorka Marilu Henner.

W grudniu 2010 roku wyemitowano program informacyjny 60 Minut z segmentem zatytułowanym „endless memory”, gdzie pojawili się Petrella, Williams, Baron oraz Henner. Jill Price do nich nie dołączyła, bo występy w mediach zaczęły ją do tego czasu bardzo męczyć. Oglądalność programu osiągnęła 19 milionów widzów, a po emisji do dr. McGaugha napłynęło ponad 600 maili. Jednak przez kolejny rok udało się potwierdzić HSAM tylko u 22 osób.

Więcej badań. Czy superpamięć można oszukać?

Naukowcy podczas kolejnych badań zauważyli, że osoby z HSAM wykazują obsesyjne zachowania. Zbierają rzeczy i mają bzika na punkcie dat i wydarzeń. Rick Baron przechowuje każdy banknot w kolejności alfabetycznej zgodnie z nazwą miasta Federal Reserve Bank, w którym został wydany. Jill Price wciąż składuje lalki i zabawki. Bob Patrella czyści produkty spożywcze chusteczkami antybakteryjnymi po zakupach. Skoro zatem badani wykazują takie zachowana w życiu codziennym, to dlaczego nie mogą obsesyjnie przywoływać wspomnień? Skany mózgów osób z HSAM i ludzi ze średnią pamięcią autobiograficzną wykazują różnice w obszarach mózgu związanych z tworzeniem pamięci autobiograficznej. Jednak nic nie wyjaśnia wciąż w pełni, co pozwala takim ludziom pamiętać tak wiele.

W 2013 roku Lawrence Patihis współpracujący z naukowcami z UCI opublikował wyniki badania, w którym sprawdzał, jak doskonałe są wspomnienia osób z hipermnezją i czy da się je zniekształcić. Dwie grupy, 20 osób z HSAM i 38 ze standardową pamięcią, poddano trzem testom na wszczepianie fałszywych wspomnień.

Pierwszy test DRM (Deese-Roediger-McDermott) polegał na odczytywaniu badanym listy powiązanych skojarzeniowo słów, które mieli zapamiętać. Większość uczestników badania podczas odpytywania podawała inne słowo, pojęciowo związane z listą, ale na niej występujące. Twierdzili przy tym, że są pewni występowania tego słowa na oryginalnej liście. Prawdopodobieństwo takiego błędnie przywoływanego słowa było takie samo dla obydwu grup badanych.

Drugi eksperyment polegał na przekazaniu „błędnej informacji”. Badanym pokazano dwa zestawy po 50 slajdów każdy. W pierwszym zestawie mężczyzna udawał, że pomaga kobiecie, a tak naprawdę kradł jej portmonetkę. W drugim — włamywał się do samochodu. Po obejrzeniu slajdów uczestnicy otrzymywali pięćdziesięciozdaniowy opis przebiegu obydwu zdarzeń. W każdym z nich umieszczono sześć błędnych informacji. Osoby z hipermnezją wykazały większą skłonność do włączania fałszywych szczegółów z opisu w swoje opowiadanie, niż osoby ze zwykłą pamięcią.

W trzecim badaniu, zwanym paradygmatem nieistniejącej wiadomości, wyświetlono spreparowany materiał z katastrofy lotu United 93 z 11 września, w którym samolot rozbija się na polu w Pensylwanii. Naukowcy podkreślali, że film był pokazywany w wiadomościach i w Internecie. Pytano badanych, czy go widzieli. 20% osób z HSAM i 29% osób bez HSAM twierdziło, że widzieli film, i podawali jeden czy dwa szczegóły.

W wyniku tych eksperymentów wiemy, że osoby z wybitną pamięcią autobiograficzną są tak samo jak zwykli ludzie podatni na zniekształcenia pamięci. Badanie jednak potwierdza tezę, iż proces kodowania wspomnień nie działa inaczej dla ludzi z HSAM i tych ze zwykłą pamięcią.

W terminologii neurobiologicznej pamięć jest przechowywanym wzorem połączeń między komórkami nerwowymi w mózgu. Powstaje, kiedy synapsy są aktywowane przez krótki czas. Im częściej wspomnienie jest przywoływane, tym bardziej prawdopodobne jest, że pomiędzy komórkami nerwowymi powstaną trwałe połączenia, a wzór zostanie zapisany jako pamięć długotrwała. Przechowywane wspomnienia są bardziej szczegółowe, gdy są powiązane z emocjami. Uczucia są przetwarzane w ciele migdałowatym. Tam oraz w hipokampie podejmowane są decyzje, które informacje powinny zostać zapisane w pamięci długotrwałej.

Potwierdzają to badania z 2016 roku przeprowadzone przez Aurorę LePort, która wraz ze współpracownikami sprawdzała jakość i liczbę wspomnień autobiograficznych. Podczas pierwszego tygodnia grupa badanych z HSAM i grupa kontrolna osiągały takie same wyniki względem ilości i jakości informacji, które sobie przypominali. Po tygodniu grupa z HSAM wciąż pamiętała wszystko bardzo dobrze, natomiast w grupie kontrolnej moc przywracania wspomnień spadła.

Skąd to się bierze?

Obecnie najpopularniejsze wyjaśnienie fenomenu HSAM to fakt, że osoby z hipermnezją mają szczególnie silne połączenia między elementami swoich wspomnień, a zatem budują silne sieci neuronalne. Niektórzy badacze sugerują, że zdolności osób z HSAM są tak rzadkie, ponieważ ewolucja wyeliminowała tę cechę, bo pamiętanie wszystkiego nie daje żadnej przewagi ewolucyjnej. Nawet doktor McGaugh mówi, że jeśli zdołalibyśmy pamiętać wszystko równie dobrze, mózg byłby beznadziejnie przeciążony i działałby wolniej.

Niestety, ze względu na brak funduszy nie można przeprowadzić kolejnych badań. Instytucje udzielające dotacji chcą wiedzieć, co może dać studium nad HSAM. Jill Price i Bob Patrella są nastawieni optymistycznie i mają nadzieję, ze badania będą mogły pomóc w odnalezieniu lekarstwa na chorobę Alzheimera.

Bibliografia:

„A case of unusual autobiographical remembering” J. McGaugh i inni, Neurocase 2006.

„What It’s Like to Remember Almost Everything That Has Ever Happened to You” Alexa Tsoulis-Reay, New York Magazine 2014.

„Oszustwa pamięci” Julia Shaw, Amber 2018.

1. „A case of unusual autobiographical remembering” J. McGaugh i inni, Neurocase 2006. ↑

2. „A case of unusual autobiographical remembering” J. McGaugh i inni, Neurocase 2006. ↑

Magazyn Silmaris
ISSN: 2451-3261

Redaktor Naczelny:
Adam Wołodźko   AdamKB

Wszystkie prace redakcyjne, wydawnicze oraz korektę wykonał zespół:
Aleksandra Cebo   śniąca
Anna Dudało   rooms
Sylwia Finklińska   Finkla
Bogusz Jaśniak   vyzart
Justyna Lech   Mirabell
Magdalena Makówka   Magdalena
Olga Niziołek   Olga
Anna Szumacher   Cet
Marianna Szygoń   Marianna
Magdalena Świerczek Gryboś   Magdalena(Naz)

Współpraca:
Michał Bończyk
Agnieszka Fulińska   Drakaina
Damian Lupa
Marta Magdalena Lasik
Małgorzata Lewandowska   Goria
Kora Nowak
Krzysztof Piasek   KPiach
Rafał Piotrowicz   Sethrael
Dorota Stefańska   Dot.i
Katarzyna Szymonik   Katia72
Antonina Weber

Ilustracja i projekt okładki:
Bogusz Jaśniak   vyzart

Skład:
Bogusz Jaśniak   vyzart

Adresy redakcji:
http://silmaris.pl
https://www.facebook.com/MagazynSilmaris/
redakcja@silmaris.pl

Adres korespondencyjny:
ul. Polskich Skrzydeł 2/64
03-982 Warszawa

Propozycje prac prosimy przesyłać na:
literatura@silmaris.pl
grafika@silmaris.pl

Wydawca:
Silmaris Michał Wołodźko
ul. Polskich Skrzydeł 2/64
03-987 Warszawa

Materiałów niezamówionych redakcja nie zwraca.

Przedstawiane w tekstach wprost lub tylko sugerowane poglądy i opinie Autorów nie muszą być zgodne z poglądami i opiniami zespołu redakcyjnego.

Wszystkie zamieszczone materiały pozostają własnością ich autorów i podlegają ochronie prawnej. Kopiowanie dowolnymi technikami części bądź całości treści utworów bez uzyskania pisemnej zgody twórców stanowi naruszenie przepisów prawa z wyłączeniem prawa do cytowania w myśl art. 29 i 35 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r. (Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631, z późn. zm.).

Magazyn ukazuje się w postaci plików elektronicznych w kilku formatach do wyboru. Jakiekolwiek modyfikowanie tych plików bez zgody Wydawcy jest zabronione. Wydawca dokłada wszelkich starań, aby pliki elektroniczne były wolne od wad, w szczególności złośliwego kodu. W celu zachowania bezpieczeństwa urządzeń i oprogramowania czytelników Wydawca uprzejmie prosi o niedystrybuowanie plików Magazynu Silmaris w innych miejscach niż wskazane przez Wydawcę oraz o niepobieranie tych plików z niezaufanych źródeł. Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za nieuprawnione modyfikacje plików elektronicznych Magazynu Silmaris wykonane przez osoby trzecie oraz za skutki wywołane przez te modyfikacje.