Spis treści

Wywiady

Skazana na książki

Praca z tekstem i wróżenie z fusów

Literatura

Sielskie okoliczności pewnego opętania

Łapki na piasku

Czekając na Klarę

Ostatnie odesłanie

Anons

Pomyłka

Openminder

(fragment powieści)

Słowodzicielka

(fragment powieści)

Recenzje

Kto tak naprawdę jest łowcą, a kto zdobyczą?

Pióro potężniejsze od miecza, książka potężniejsza od broni palnej

Jestem tu po to, by otworzyć twój umysł

Dzień świstaka w ponurym zamku

Miłość, krew i zamek w chmurach

Astralny szpieg mimo woli

Bohater pierwszoplanowy pilnie poszukiwany

Publicystyka

Wprowadzenie do Kalevali

Skazana na książki

Panią Joannę Czarkowską miałem przyjemność poznać na VIII Międzynarodowych Targach Książki w Białymstoku. Bezpośrednią przyczyną pilnego poszukiwania stoiska Wydawnictwa Alegoria była chęć zapoznania się z kilkoma tytułami, które wyszły spod piór naszych redakcyjnych koleżanek, a wydane zostały przez właśnie Alegorię. Zaopatrzyłem się, jeśli można tak to określić, w owe tytuły, co dało początek miłej i ciekawej rozmowie z twórczynią i właścicielką wydawnictwa. Ponieważ tego rodzaju rozmów o wszystkim na raz nie daje się wiernie zrelacjonować, przy okazji ponownego spotkania z Panią Joanną na X Warszawskich Targach Książki umówiliśmy się na wywiad.

Adam Wołodźko: Pozwoli Pani, że zacznę od pytania w pewnym sensie niedyskretnego, jeśli więc nie zechce Pani na nie odpowiadać, to się nie zdziwię. Jak wiadomo, czytelnictwo w naszym pięknym kraju podupada. O przyczynach można by długo i zawile, więc pomińmy je, chyba że napomknienie o nich okaże się konieczne. Pytanie: co Panią skłoniło do otworzenia wydawnictwa, mimo że takie przedsięwzięcie jest, mówiąc otwarcie, ryzykowne?

Joanna Czarkowska: Oj... Chyba w końcu po prostu musiało do tego dojść. Jestem z książkami związana od zawsze. Czytałam od dziecka. Nałogowo. Potem studiowałam na Wydziale Historii UW, w Instytucie Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej (teraz to się nazywa jakoś inaczej), pracowałam w Bibliotece Uniwersytetu Warszawskiego, a potem już weszłam w rynek wydawniczy. Zaproszona do współpracy przez założycieli pierwszego pisma dla branży wydawniczej, miesięcznika „Wydawca”, od ich ekipy zaczęłam przygodę książkowodziennikarską. Potem przeszłam na drugą stronę mocy i zamiast pisać o tym, co się dzieje na rynku, sama zaczęłam zapraszać dziennikarzy na spotkania i podsyłać im książki do recenzji, bo w Wydawnictwie Iskry prowadziłam dział promocji. Stamtąd z kolei przeszłam do dużej korporacji wydawniczej, gdzie najpierw jako szeregowy redaktor, a potem redaktor naczelny jednej z redakcji, zajmowałam się już regularną pracą wydawniczą. I pewnie bym tam była nadal, ale... zmienił się zarząd i polityka firmy i przestało nam być „po drodze”. Wtedy w końcu pomyślałam: a może jednak sama? Skoro wiem, jakie książki chciałabym wydawać, skoro mam jakieś pomysły, których tu już nie dam rady zrealizować... I tak właśnie powstała Alegoria.

A.W.: Dlaczego właśnie Alegoria? Nazwa ciekawa, trochę sugestywna, lecz, rzekłbym, skromna.

J.C.: Za nazwę w pewnym sensie odpowiedzialność ponosi profesor Maciej Buszewicz, genialny artysta książki. Pierwszym tytułem, który zaczęliśmy szykować do wydania, jeszcze na etapie organizowania firmy, był album o Józefie Gosławskim, znakomitym rzeźbiarzu, autorze między innymi pomnika Chopina w Żelazowej Woli. Wtedy jeszcze myślałam o wydawaniu także książek z zakresu historii, w tym literatury faktu — bo każdy fakt szybko staje się historią — historii sztuki, ale po kilku tytułach zrezygnowałam. Natomiast wówczas profesor Buszewicz robił opracowanie graficzne naszej książki. Zgadało się, że właściwie nie wiem jeszcze, jak się będzie nazywała firma, nie mamy logo. I wtedy profesor dał mi rysunek, projekt logo, i powiedział, że to w prezencie, na dobry początek. Logo jest zupełnie... odjechane. Nie umiem go opisać, to trzeba zobaczyć, ale przedstawia figurę, która w rzeczywistości nie ma prawa istnieć. Pomyślałam — to w pewnym sensie tak jak moja firma. Porwałam się na wielkie, jak Pan słusznie zauważył, ryzykowne przedsięwzięcie. Szaleństwo, które nie ma prawa powstać, istnieć, a jednak już właściwie istnieje. I ta „niemożliwa” figura stała się alegorią mojego „niemożliwego” wydawnictwa. Niby nieprawdopodobne, a jednak istnieje. Nazwa stała się oczywista, chyba jako wyraz mojego najczystszego optymizmu, że jednak „da się”.

A.W.: O Alegorii usłyszałem po raz pierwszy od Basi Mikulskiej. W ofercie wydawnictwa znajduje się niemało tytułów debiutanckich. Wśród autorek kilka osób, obecnie lub w swoim czasie współpracujących ze „Silmarisem”. Dzięki czemu zwróciła Pani uwagę na twórczość Basi Mikulskiej, a także nie wymienionych z nazwisk, wyżej wspomnianych autorek?

J.C.: No to będzie kolejna anegdota. Pod koniec 2017 roku jedna z naszych książek dla dzieci na portalu Granice.pl brała udział w dwóch plebiscytach czytelniczych: „Najlepsza książka na zimę” i „Najlepsza książka na Gwiazdkę”. Oczywiście śledziłam losy naszego Detektywa Bzika i widziałam, że w obu plebiscytach naszą główną konkurentką była Myszka Hania Barbary Mikulskiej. Pewnego dnia dostałam maila z propozycją wydania powieści fantasy dla młodzieży. Autorka przedstawia mi się i pisze, że niedawno wydała pierwszą swoją książkę dla dzieci pod tytułem... tak jest: Myszka Hania. No to musiałam poznać nowy tekst naszej głównej konkurentki! Była to pierwsza część Łez Boga Deszczu — Nosicielka. Zaczęłam czytać i wsiąknęłam tak, że skończyłam nad ranem. Rano napisałam do Basi, że bardzo chcę to wydać. I tak się zaczęło, jedna książka, druga, trzecia… Teraz jest już u nas pięć „Mikulskich”, w tym jedna dla dzieci, a to jeszcze nie koniec. Nawiasem — wyniki tamtych plebiscytów wyraźnie zasugerowały, że będzie nam razem bardzo dobrze. W jednym wygrała Myszka Hania, w drugim Detektyw Bzik. Potem przez Basię, która rekomendowała Alegorię swoim koleżankom, między innymi właśnie z „Silmarisa”, „Nowej Fantastyki”, zaczęły do mnie napływać nowe świetne autorki. I autorzy też.

A.W.: Pytanie, powiedzmy, uzupełniające, nieco niedyskretne. O kontakty z „naszymi, „silmarisowymi” autorkami — o ile to nie sekret firmy. Polecały się nawzajem, tylko podpowiadały, że Magdalena, że Małgorzata też coś napisała? I pytanie zasadnicze: o kryteria selekcyjne.

J.C.: Nie wiem, czy one się wzajemnie polecają, do mnie „napędza” je głównie Basia. Za co jestem jej przeogromnie wdzięczna, bo znakomite teksty rozszerzają naszą ofertę dokładnie w tym kierunku, o jaki mi chodziło. A kryteria... Dla mnie każda książka musi być „po coś”. Nie chodzi tylko o to, aby było fajne czytadło, ale żeby niosło za sobą jakieś przesłanie, czegoś uczyło, zostawiało w czytelniku pole do przemyśleń, do wyciągania wniosków. Dotyczy to głównie książek dla dzieci, których, jak do tej pory, wydaliśmy najwięcej, ale w powieściach dla młodzieży też ma zastosowanie. To pierwsze kryterium. Drugie to oczywiście wciągająca fabuła, przede wszystkim niebanalna, intrygująca, inna od innych. Ale jest też trzecie kryterium. Już czysto subiektywne i wcale się tego nie wstydzę. Po prostu: podoba mi się. Jest dobrze napisane, z pazurem, wciągnęło mnie, rozbawiło, wzruszyło. Ma „to coś”.

A.W.: Przyznaję, było to pytanie niemal retoryczne. Dobrze napisany, interesujący tekst, ciekawa tematyka... Moda na gatunek też. I co teraz? Mam nadzieję, że wydawnictwo ma się czym pochwalić.

J.C.: Wydawnictwo ma się czym pochwalić. Oj, tak! Już wkrótce trzy znakomite książki. Pamięć lasu Agnieszki OsikowiczChwai, Dzieci Burzy Magdaleny Świerczek-Gryboś oraz Scheda gigantów Marka Zychli. Każda z nich jest inna, każda porywająca pomysłem. Będzie się działo! Tu muszę dodać, że Alegoria w tę „fantastyczną” działkę dla młodzieży i tak zwanych young adult teraz wchodzi tak mocno. Co nie znaczy, że dopiero zaczyna. Bo mamy na swoim koncie bardzo ciekawy cykl Wieloświaty Małgorzaty Górnej — adresowany do dzieci w wieku 9–11 lat, brawurowe wręcz połączenie fantasy i science fiction — oraz szalenie lubiany przez młode, w wieku 10–14 lat, czytelniczki cykl Julka Iwony Wilmowskiej. Taki polski Harry Pottter, bo rzecz się dzieje w szkole magii w Polsce (!), z bardzo pięknym przesłaniem — gdzie magia pełni rolę służebną, pomaga, rzecz jasna w ukryciu, ludziom, zwierzętom.

A.W.: Klasyka wywiadowa, czyli Pani plany na przyszłość.

J.C.: Planów mamy... na najbliższe kilka lat. Od razu powiem, że w tych planach jest także kolejna „silmarisowa” autorka — Magda Kucenty. No i oczywiście Małgosia Lisińska i dalsze losy bohaterów Magii Serbithów oraz, rzecz jasna, Basia Mikulska, która co chwila podrzuca mi kolejny swój pomysł, a każdy jest bardzo dobry. Nie wspominam nawet o książkach dla dzieci, bo jest ich... dużo. Kiedy pod koniec zeszłego roku zaczęłam ustawiać plan wydawniczy, złapałam się za głowę. Mamy tego tyle, że nie wiem, czy uda się nam ogarnąć wszystko w dwa lata. Co nie znaczy, że nowych nie przyjmiemy. Na przykład mam nadzieję, że Magda Lewandowska skończy tekst, którego kawałek podesłała mi w zeszłym roku. Jest frapujący i czekam na całość z wielką niecierpliwością.

A.W.: Będę trzymać kciuki. A w ogóle jak Pani oraz inne osoby recenzujące i kwalifikujące teksty oceniacie poziom kompetencji językowych większości autorów?

J.C.: Kiedy powiedziałam, że planów mamy mnóstwo, mogłoby się wydawać, że ten poziom jest bardzo, bardzo wysoki, ale... bywa różnie. Na szczęście dostajemy tyle dobrych tekstów, że z tych... słabszych możemy zrezygnować.

A.W.: Poważę się na zadanie pytania z całą pewnością nietypowego. Jak reagują autorzy na odmowę przyjęcia tekstu? O ile swoją reakcję ujawniają.

J.C.: Hm... Staram się każdą odmowę czymś uzasadnić. Wyjaśnić, dlaczego nie skorzystam z propozycji. Bo bywają propozycje zupełnie nietrafione. Jeśli nietrafione tematyką, bo czegoś po prostu nie wydajemy, wyjaśnienie jest proste. Gorzej, jeśli nietrafiony jest... poziom pisarstwa. Wtedy tylko dziękuję, piszę, że nie skorzystamy. Na szczęście nikt jeszcze na mnie z tego powodu nie nakrzyczał, przeważnie po prostu dziękują za odpowiedź. Natomiast kilka razy zdarzyło mi się podpowiedzieć coś autorom. I... też podziękowali, powiedzieli, że przemyślą.

A.W.: Szanowna Pani Joanno, dziękuję Pani za zaspokojenie ciekawości — mojej i czytelników „Silmarisa”. Należy życzyć wszystkim uzależnionym jak ja od książek, aby przedsiębiorczych optymistek — optymistów też — było więcej, a Pani — po prostu powodzenia.

Praca z tekstem i wróżenie z fusów

Magdalena Świerczek-Gryboś: Pracujemy razem prawie dwa lata, wiem wszystko o tym, ile Fantazmaty zjadają ci czasu i że to twoje ukochane dziecko; jednocześnie, choć to ty podejmujesz wszystkie najważniejsze decyzje, Fantazmaty działają w modelu zdecentralizowanym — masz kierowników działów, osoby odpowiedzialne za poszczególne kwestie, zawsze pytasz o zdanie, nie tylko ekipę, ale i czytelników, robisz ankiety, zbierasz pomysły, zwołujesz narady. I wszystko bardzo dobrze działa, ciągle się modernizujemy. Powiedz, gdzie zdobyłeś te umiejętności i co cię podkusiło, żeby przejść na swoje, w dodatku w modelu non profit?

Dawid Wiktorski: Przede wszystkim zarządzania tak dużym projektem uczę się na bieżąco — tuż przed powstaniem Fantazmatów miałem mylne wrażenie, że doświadczenie zdobyte na rynku wydawniczym jest w stanie przygotować mnie na wyzwania w modelu non profit. Bardzo szybko okazało się, że umiem skonstruować latawiec, a potrzebuję odrzutowca.

Fantazmaty trzeba było postawić od fundamentów. Przygotowywaliśmy antologię składającą się z kilkunastu opowiadań, a każde z nich było opracowywane przez kogoś innego. Nie mieliśmy żadnej organizacji, systemu nazywania plików, wytycznych. Ba, nie mieliśmy nawet głupich tabelek czy informacji, kto kiedy zaczął pracę.

Sam projekt rozrastał się zaskakująco szybko — znaczna część dzisiejszej ekipy to ludzie, którzy są z Fantazmatami niemal od samego początku. Wtedy dość naiwnie próbowałem ogarniać większość rzeczy sam, jednak zacząłem się przekonywać, że doba nie jest z gumy, a ja czasami muszę spać. Innymi słowy: nie wyrabiałem, tworzyły się zatory w przepływie informacji czy plików.

Jak się okazało – współpracowałem z ludźmi, którzy nie tylko dobrze sobie radzą z powierzonymi im zadaniami, ale mogą wręcz funkcjonować samodzielnie, bez pokazywania im palcem wszystkich możliwych rozwiązań.

W branży wydawniczej (tej komercyjnej) widziałem natomiast, jak wyglądała faktyczna realizacja pomysłów bez żadnego przemyślenia, analizy, czy w ogóle warto to robić. Dobrze uczyć się na własnych błędach, najlepiej — na cudzych. Przede wszystkim doskonale zdaję sobie sprawę, że mój nagły przebłysk geniuszu może być wyłącznie przebłyskiem, a po rozebraniu go na czynniki pierwsze okaże się, że to raczej przebłysk głupoty, względnie przebłysk chęci marnowania czasu, by uzyskać mniej niż mizerne efekty. Przede wszystkim Fantazmaty zostały przeze mnie stworzone, ale już tworzone są w niewielkim stopniu. Niech to ludzie tworzą Fantazmaty.

Co zaś skłoniło mnie do pójścia „na swoje”? Chyba ambicje. Komercyjne wydawnictwo musi zarabiać, a to równa się wyborowi tekstów nie dobrych, a takich, które się sprzedadzą. Dołóż masę terminów, biurokracji, zobowiązań i tabelek w Excelu. W takich warunkach po prostu nie da się robić rzeczy, które chce się osiągnąć.

W tradycyjnych wydawnictwach dużo tekstów dobrych jest odrzucanych z tego powodu, że nie ma realnej szansy, by chociaż zarobiły na wydanie. Antologie czy zbiory opowiadań są już w ogóle traktowane jako zło konieczne (nie licząc wyjątków), bo czytelnicy po prostu ich nie kupują. W Fantazmatach w najgorszym razie stracę czas, ale i tak nauczę się czegoś nowego.

M.Ś.-G.: Co jest najtrudniejsze w prowadzeniu takiego projektu?

D.W.: Trudno mi jednoznacznie wskazać coś, co jest najtrudniejsze. Fantazmaty to sam w sobie trudny projekt. Ale gdybym miał spróbować wskazać faktycznie coś, co sprawia mi problem, to planowanie. Właściwie przypomina to trochę wróżenie z fusów, najlepiej pokazały nam to pierwsze nanoFantazje. Analizowaliśmy dość długo i wyszło nam, że niewielka publikacja z premierą w święta bożonarodzeniowe to świetny pomysł. Statystyka pobrań w tym okresie udowodniła nam dość szybko, że to był pomysł, ale chybiony.

Bardzo trudno czasami przewidzieć też, jak tekst zostanie odebrany — bywa, że teksty, które ja uznałem za co najmniej dobre, przez czytelników odbierane są co najwyżej średnio (na szczęście dodam, że jeszcze nie udało mi się całkowicie spudłować i nie wybrałem tekstu ocenianego jednoznacznie źle).

M.Ś.-G.: Masz spore doświadczenie redakcyjne, a do tego potrafisz przekazywać wiedzę. Mogę śmiało powiedzieć, że nauczyłeś mnie (i nie tylko mnie) redagować. Co jest dla ciebie najważniejsze w pracy z autorem? Jakie miałeś najpoważniejsze wyzwanie w związku z redakcją? Zdarzyło się coś śmiesznego albo czego żałujesz?

D.W.: Najważniejszy element pracy z autorem? Przede wszystkim obustronne zaufanie — ja ufam autorowi, że wiedział, co tworzy, autor ufa mnie, że wiem, co robię oraz że chcę sprawić, by jego tekst był jak najlepszy. To chyba najważniejszy fundament, bez którego współpraca będzie męką.

Najpoważniejsze wyzwania? Trochę ich było. Najśmieszniejszy przypadek to autorka, która dosłownie zwyzywała mnie za poprawienie licznych błędów ortograficznych, argumentując, że na pewno nie było ich w tekście oryginalnym — sytuacja miała miejsce już naprawdę dawno temu, ale nawet dziś uśmiecham się na samo wspomnienie.

Mniej śmieszna była praca z drugim tomem serii — pierwszy tom został przez recenzentów niemal wdeptany w ziemię, zarzuty były bardzo konkretne. Niestety tom drugi powtarzał praktycznie wszystkie błędy tomu pierwszego, ja także miałem bardzo wiele uwag. Do dziś uważam, że dało się zrobić z tego coś dobrego, ale niestety napotkałem ogromną niechęć do jakichkolwiek poprawek. Ostatecznie zrezygnowałem z pracy nad tym tekstem. Książka została oceniona na LC kilkadziesiąt razy, a średnia ocen to... zawrotne 4,5/10.

Czasami zdarzają się też redakcje, gdzie niemal awansuję na miano współautora, a niektóre fragmenty trzeba napisać praktycznie na nowo z racji liczby błędów w nich obecnych. Męczące, ale raczej nie najtrudniejsze, chociaż na pewno irytujące.

Śmieszne wpadki zdarzają się co i rusz — nie tak dawno temu oddałem powieść po redakcji do wydawnictwa. Gdy była już na etapie druku (czyli nie do ruszenia), autorka, chyba trochę przerażona, napisała do mnie, że „puściliśmy ortografa”. Nie powiem, oblał mnie zimny pot, bo zlecenie było całkiem poważne — szybko okazało się, że ortograf to wdzięczna nazwa dla meliny: „Żygawa”. Nie ruszałem tego w trakcie pracy, bo uznałem to za zabieg celowy, zaalarmował autorkę dopiero ktoś, kto czytał tworzony w tym czasie drugi tom i zwrócił uwagę na to, że jej bohater „żyga”.

Rzeczy, których się wstydzę? Całkiem sporo, ale to nadal rzeczy, których się wstydzę, więc wspominać ich nie będę.

M.Ś.-G.: Dlaczego w ogóle zacząłeś redagować?

D.W.: Szczerze mówiąc — już nie pamiętam. Początkowo sporo udzielałem się na wszelkich forach literackich (to nie były jeszcze czasy FB i takich tworów w sieci było naprawdę sporo) w roli aspirującego do miana beta-readera. Znacznie lepiej idzie mi praca z tekstem niż tworzenie od zera — lubię rozkładać wszystko na czynniki pierwsze i analizować. To bardzo pomaga przy pracy redaktora.

M.Ś.-G.: Istnieje według ciebie przepis na sukces dla debiutanta? Jak wygląda sytuacja na rynku wydawniczym w kontekście wydawania debiutów albo „ryzykownych”, niemainstreamowych pozycji?

D.W.: Podkreślę jeszcze raz, że mówimy tu o debiutantach. Odpowiadając zaś na pytanie: nie tylko nie istnieje, ale wręcz uważam, że w gatunku fantastyki debiutant przede wszystkim musi mieć wiele szczęścia i jeszcze więcej samozaparcia. Nie należy wierzyć w obietnice internetowych kursów czy poradników, które zagwarantują przepis na sukces. Rynek fantastyki jest obecnie w Polsce trudny, dla debiutantów wręcz ekstremalnie trudny. Tak naprawdę drogi do debiutu są dwie. Pierwszą trudno nazwać ambitną: można wręcz napisać powieść „na zamówienie”, czyli taką, która jest tworzona pod konkretnego odbiorcę. Jest duża szansa, że taki tekst uda się wydać (oczywiście o ile będzie jeszcze prezentował przynajmniej średni poziom literacki), najczęściej w mniejszej oficynie. Dobrym przykładem są boomy sprzed kilku lat — czy to na dystopie, czy to na romanse paranormalne. Innymi słowy: jest trudno i raczej nie należy spodziewać się, że to pierwszy napisany tekst będzie tym wydanym.

Od razu wspomnę też, że self-publishing to droga donikąd. Bo vanity publishing litościwie pominę — nigdy nie korzystajcie z usług wydawnictw, które każą wam płacić za wszystko, a więcej na ten temat znajdziecie w moim tekście na stronie Fantazmatów. Przede wszystkim wydanie książki to bardzo duży koszt (co najmniej kilka tysięcy złotych, jeśli nie zamierzacie szaleć z nakładem), a możliwości promocyjne bardzo słabe, jeśli nie macie wcześniej pokaźnego grona odbiorców (co w przypadku beletrystyki zdarza się bardzo rzadko; autorzy popularni nie muszą raczej szukać wydawcy). A wydawanie tekstu w postaci surowej (gdzie wysiłek autora ogranicza się do eksportu pliku do formatu PDF) — nie róbcie tego zarówno odbiorcom, jak i sobie.

M.Ś.-G.: Wiem, że chciałbyś napisać coś swojego, ale Fantazmaty, studia, zlecenia i milion spraw. Czemu poświęcasz czas na wydawanie innych, a nie na pisanie? Gdybyś miał coś napisać, w jakim próbowałbyś gatunku?

D.W.: Ha, ile to ja w ostatnich latach miałem tych „jedynych i genialnych” pomysłów na powieść. Bardzo trudno połączyć mi działalność redaktora z pisaniem czegoś swojego. Wszystkie próby kończą się najdalej po dwóch, może trzech dniach, gdy czytam to, co już napisałem. Wtedy odkrywam, że wszystko zrobiłbym inaczej, na pewno znacznie lepiej. Rekordowo jeden tekst zaczynałem pisać osiem razy, za każdym razem zmieniając założenia. Nie wykluczam, że może kiedyś w końcu uda mi się stworzyć coś, z czego będę zadowolony, ale pewnie zajmie mi to jeszcze kilka lat.

Dlaczego wydawanie innych? Szczerze mówiąc, to nie wiem. Chyba dlatego, że lubię pracować z tekstem i stawiać sobie kolejne wyzwania, a Fantazmaty dostarczają do tego aż nadto okazji. No i nie ukrywam, że fajnie jest obserwować, jak efekt kilku(nasto)miesięcznych starań w końcu widzi światło dzienne.

Obecnie jestem najbliższy stworzenia kryminału (a raczej zabrania się za ten proces), w którym bardzo mocno chciałbym wykorzystać ewolucję motywu śmierci w europejskiej kulturze na przestrzeni ostatnich kilkuset lat. Ale prawdopodobnie wcześniej powstanie coś lżejszego, w moich notatkach kurzy się kilka konspektów na krakowskie urban fantasy albo mocno rozrywkową space operę.

M.Ś.-G.: Co oznacza dla ciebie nominacja do Śląkfy?

D.W.: Motywację do jeszcze cięższej pracy i tworzenia lepszych antologii — to na pewno. W prywatnym życiu nie zmienia chyba nic. To na pewno miłe wyróżnienie i sygnał, że nasze wysiłki są zauważane, ale na pewno nie sprawi ona, że spocznę na laurach czy wręcz uznam, że można trochę zwolnić tempa.

Autorka o sobie:
Czytam dużo, piszę za mało. Miałam zamiar pisać powieści historyczne, ale z powodu (nie tylko) lenistwa przerzuciłam się na fantastykę. Chciałabym być genialna. W dziedzinie niemal dowolnej. Publikowałam między innymi w „Esensji”, „OkoLicy Strachu”, „Silmarisie”. Na 2019 rok przewidziany jest mój debiut książkowy.

Agnieszka Osikowicz-Chwaja

Sielskie okoliczności pewnego opętania

Poczekalnia gabinetu doktora Grzywacza, nowej gwiazdy poznańskiej medycyny, była wypełniona podekscytowanymi pacjentami. Coraz bardziej znudzony Borys Reiher przestał słuchać zachwyconych westchnień i pełnych nadziei szeptów, w trzeciej godzinie czekania zapadając w odrętwienie. Nie obchodziły go już cudowne właściwości niezwykłej mąki z żołędzi po osiem złotych za dziesięć deko ani niemal magiczne działanie tabletek z rosnących wyłącznie w ogrodzie doktora Grzywacza nasturcji, po dwa złote za sztukę. I fenomenalne skutki nasączania tych wszystkich wynalazków własną krwią. Na pierwszych stronach leżących na stoliku gazet wciąż królowały komentarze dotyczące podpisanej niedawno przez prezydenta Mościckiego konstytucji, co Borysa wciąż wprawiało w zły humor. Wchodzącym do i wychodzącym z gabinetu pacjentom przyglądał się tylko z obowiązku, próbując dostrzec w nich zmiany. Dostrzegał. Błyszczące oczy wpatrzone w jeden punkt, wyprostowana postawa, wyraz pewności siebie błąkający się po ustach. Jak gdyby sama wizyta potrafiła ich przemienić.

Zniecierpliwiony Borys wstał, by rozprostować kości i zerknąć w wiszące przy wejściu lustro. Skrzywił się. Poczernione włosy wyostrzały rysy i dodawały lat. Nie miał jednak wyboru — Reihera stosunkowo dobrze znano w Poznaniu w pewnych kręgach, więc przemiana przystojnego blondyna w nieco mniej atrakcyjnego bruneta była konieczna. Dobrze, że użył farby, którą łatwo dało się zmyć. Przynajmniej tak zapewniał producent.

Gdy wreszcie urocza recepcjonistka z miłym uśmiechem na ustach wywołała jego nazwisko, miał już wszystkiego dość. Wszedł do gabinetu, zamykając za sobą drzwi, i oparł się o nie plecami, przez chwilę oddychając głęboko i ciesząc się spokojem. Dopiero potem spojrzał na siedzącego w pomieszczeniu mężczyznę.

Doktor Grzywacz uśmiechał się nawet milej niż recepcjonistka. Ruchem pulchnej dłoni wskazał Borysowi krzesło przed biurkiem. Pacjent usiadł i wlepił spojrzenie w pełne cierpliwości oczy lekarza.

— Jakub Kalita, prawda? — spytał Grzywacz po zerknięciu w leżące przed nim papiery. — Co pana do mnie sprowadza?

Borys chciał wzruszyć ramionami, ale zdołał się powstrzymać. Postanowił jeszcze chwilę grać swą rolę.

— Nie potrafię spać. Dręczą mnie koszmary. Budzę się z bólem głowy i dusznościami. I tak od kilku miesięcy. Żaden lekarz nie jest w stanie mi pomóc. Jest pan moją ostatnią nadzieją.

I pana tabletki z nasturcji na wszystkie dolegliwości świata, dodał w myślach.

Grzywacz poważnie pokiwał głową.

— To przypadek nerwicy charakterystycznej dla dzisiejszych czasów — stwierdził zatroskanym głosem. — Ale niech się pan nie martwi, pomogę panu. Proszę zdjąć marynareczkę, podwinąć rękawek koszulki. Muszę utoczyć panu troszkę krwi. — Uśmiechnął się jeszcze szerzej.

— A po co? — zapytał Borys z miną ostatniego naiwnego.

— Och, mam swoje metody, na pewno pan słyszał.

— I swoje ceny — rzucił Borys, zanim zdążył ugryźć się w język.

Doktor spoważniał. Odchylił się na krześle. Jego łagodne oczy momentalnie straciły ciepły blask. Przemknął przez nie błysk podejrzliwości.

— Z czegoś muszę żyć — powiedział chłodno.

Borys energicznie pokiwał głową.

— Oczywiście, oczywiście. Proszę się nie gniewać. Słyszałem, że pana metody działają, a to dla mnie jest warte każdej ceny.

Zdjął marynarkę, rozpiął spinkę u mankietu koszuli. Przy okazji dyskretnie lustrował pomieszczenie. Półki wypełnione medycznymi książkami, na ścianach powywieszane dyplomy, biurko zawalone dokumentami. Pod oknem kozetka i stolik wypełniony jakimś medycznym sprzętem nieznanego mu przeznaczenia. Nic interesującego. Wyostrzył zmysły. W powietrzu unosił się delikatny zapach ludzkich wydzielin, nasturcji, alkoholu. Probówki w drewnianym stojaku tylko pozornie były krystalicznie czyste. Borys dostrzegł w nich maleńkie czerwone plamki. Uniósł wzrok i spojrzał na dłonie lekarza. Opuszki jego palców pokrywały drobiny żółtego kwiatowego pyłku, ładnie komponujące się z niedokładnie zmytym szkarłatem krwi. Ale to przecież nic dziwnego. Jego pacjenci znali i godzili się na metody. Tabletki z nasturcji najlepiej działały wówczas, gdy zamoczyło się je w świeżo pobranej krwi. Zapewne nie mieli pojęcia, co dzieje się z pozostałą częścią próbki i też pewnie o to nie pytali.

Zaczął powoli podwijać rękaw i zerknął na usta lekarza. Spomiędzy różowych warg wysunął się ostry koniuszek języka.

— Wie pan, że lekarze nazywają pana zachłannym oszustem. I dziwią się, co się stało z może niezbyt lotnym, ale solidnym internistą.

Język zniknął, Grzywacz uderzył dłonią w biurko.

— Nie obchodzi mnie, co mówią. Moja skuteczność mówi sama za siebie, prawda? Jeśli pan chce, proszę sobie iść. Mam wrażenie, że przyszedł pan mnie obrażać.

Borys w uspokajającym geście uniósł rękę.

— Proszę się nie denerwować. Powtarzam tylko, co mówią lekarze. Nie jestem tu po to, by pana obrażać. Wcale nie po to. Niech mi pan powie, doktorze Grzywacz. Dlaczego pan się na to zgodził? Dla sławy, władzy czy pieniędzy?

Po raz pierwszy w oczach lekarza ujrzał odrobinę strachu i niepewności.

— A może dla wszystkiego po trochę? Sławę pan już na pewno ma, sądząc po tłumach w poczekalni. Majątek szybko pan zbije. Bez urazy, ale te nasturcje i żołędzie w takich cenach... To jednak dość nieprzyzwoite. Pan coś tam zdaje się przysięgał jako lekarz. A stał się pan szarlatanem. No i władza... No cóż, ta już nie dla Grzywacza, co? Zresztą, z kim ja właściwie rozmawiam... Zostało tam coś jeszcze z pana, doktorze, w tej skorupie? Czy całkiem pana pożarł?

Lekarz zerwał się z krzesła. Zrobił groźną minę, lecz w oczach miał panikę. Borys uśmiechnął się i sięgnął do kieszeni spodni. Poczuł się bezpieczniej, gdy zacisnął palce na obłym kształcie.

— Jeśli umrę, ci ludzie, których ze sobą związałem, też zginą!

Borys Reiher wydął policzki.

— Nie sądzę — odparł spokojnie. — Ile to trwa? Dwa, trzy tygodnie? Za mało czasu, nawet jak na związek krwi. Nie przy tych umiejętnościach. Pewnie gorzej się poczują, część nawet trafi do szpitala z dziwnymi objawami. Ale to nieważne. Nie przyszedłem tu nikogo zabijać. Pomożemy panu. Demon, którego pan przyjął, to takie demoniątko raczej. Mnóstwo ambicji, niewiele umiejętności. Nie powinno być z nim problemu. Prawda? Bo chyba już bardziej z tobą rozmawiam niż z panem doktorem, co?

Twarz Grzywacza poczerwieniała, a jego dłonie, z rozczapierzonymi palcami, pomknęły w stronę szyi Borysa. Ten zrobił szybki unik i wyjął z kieszeni obły, metalowy przedmiot. Doktor syknął na jego widok, lecz — wbrew przewidywaniom Borysa — nie cofnął się. Jego prawa ręka nagle zmieniła kierunek i z całej siły uderzyła w nadgarstek fałszywego pacjenta. Wytrącony z dłoni przedmiot poszybował przez gabinet i wylądował w kącie. Wieczko odskoczyło, niebieskawy proszek rozsypał się na podłodze.

— Kurwa — skomentował Borys i ledwo uchylił się przed lecącą ku jego głowie grubą książką. Skoczył pod ścianę, w stronę utraconego proszku, jednak doktor poruszał się z godną podziwu u tak pulchnego mężczyzny zręcznością. Złapał Borysa za ramię i wbił mu paznokcie w skórę. Reiher poczuł ogarniającą go niemoc.

— Taki pewny siebie, co? Demoniątko, tak? To demoniątko pokaże ci, co potrafi!

Cios w skroń powalił Borysa na kolana. Jak przez mgłę zobaczył, że lekarz zaciska w dłoni jakiś długi, wąski przedmiot, któreś ze swoich medycznych narzędzi, i bierze szeroki zamach. Błysk wypolerowanego metalu otrzeźwił Reihera. Potrząsnął głową, skoncentrował się i wyciągnął przed siebie prawą dłoń. Efekt okazał się zadowalający. Zdołał wytworzyć siłę wystarczającą, by rzucić Grzywacza na stolik pod oknem. Odrobinę za mocno, bo gdy głowa lekarza uderzyła o parapet, rozległo się niemiłe chrupnięcie.

Zanim jeszcze zdołał stanąć na drżących nogach, wyczerpany nagłym wyrzutem energii, Borys zorientował się, że pokpił sprawę. Przykucnął przy rozsypanym proszku i zebrał go z powrotem do metalowego pojemnika. Z kieszeni marynarki wiszącej na oparciu krzesła wyjął scyzoryk i podszedł do leżącego pod ścianą bezwładnego ciała. W samą porę. Ledwie naciął kciuk doktora i połączył niebieskawy proszek z kilkoma kroplami krwi, ciało Grzywacza zadygotało, uniosło o kilka centymetrów, by ponownie opaść. Ułamek sekundy później metalowy pojemnik w dłoni Borysa zadrżał, jakby ożywiony, ale uspokoił się, gdy mężczyzna zatrzasnął wieczko i wsunął go w kieszeń spodni.

Borys rozejrzał się wokół i zagryzł wargę. Jeśli teraz stąd wyjdzie, rozwścieczeni unicestwieniem kochanego cudotwórcy pacjenci zrzucą go ze schodów, a potem powieszą. Westchnął ciężko, złapał słuchawkę stojącego na biurku telefonu i wykręcił numer. Gdy usłyszał głos szefowej, rzucił tylko:

— Spieprzyłem sprawę. Przyślij zaraz ludzi na ulicę Fredry, bo inaczej mnie zamordują.

***

Rita Balińska, szefowa poznańskiej Straży Nadnaturalnej, nawet nie spojrzała na podwładnego. Borys bawił się spinką mankietu i starał się za bardzo nie myśleć. Nawet nieźle mu to szło, bo głowa wciąż pulsowała bólem po ciosie Grzywacza.

— Daj mi to.

Wygrzebał z kieszeni obły przedmiot i podał szefowej. Przez chwilę obracała go w palcach, a potem wstała, podeszła do wmontowanego w ścianę sejfu, pomanipulowała pokrętłem. Gdy grube drzwiczki się otworzyły, Balińska ostrożnie umieściła w środku pojemniczek. Wieczorem zostanie przeniesiony do opancerzonej piwnicy budynku Straży, jednego z najlepiej strzeżonych pomieszczeń w Poznaniu.

— Nie jesteśmy zabójcami — stwierdziła, ponownie siadając.

— To był wypadek — odparł. — Tak wyszło.

Westchnęła. Patrzył, jak unosi brwi i prostuje plecy. Była cholernie atrakcyjną kobietą, mimo to nawet nie próbował zaczynać czegokolwiek. Zjadłaby go na śniadanie. Wiedział, że jego szczupła, wysportowana sylwetka nie robi na niej wrażenia. A fakt, że miała zdolności telepatyczne czynił ją nawet bardziej przerażającą.

— Nie chciałem... — zaczął, ale przerwała mu:

— Wiem, że nie chciałeś. Jednak stało się, co się stało. Nie możemy biegać po mieście i zabijać niewinnych ludzi.

— No... nie był tak całkiem niewinny — mruknął. — Przecież...

— Dał się przekabacić i przegrał ze swymi żądzami. Tak, wiem. Tyle że z boku to tak nie wygląda. Ludzie nie tak będą to widzieć. Nie możemy sobie pozwolić na złą opinię. To znaczy, jeszcze gorszą — poprawiła się. — Co tam się właściwie stało?

Wreszcie na niego spojrzała i już wiedział, że nie ma się co tłumaczyć. Został przeczytany jak otwarta książka. Dla dzieci. Rita ponownie westchnęła.

— To cię kiedyś zgubi, wiesz? Ta cholerna pewność siebie. Nieuzasadniona, jak się okazuje. Myślałeś, że tłusty doktorek nie będzie się bronił, co? Że wspaniały Borys Reiher pokona go jednym paluszkiem?

Cóż. Właściwie tak. Mniej więcej tak myślał.

Balińska zastukała palcami w biurko i orzekła:

— Bywasz idiotą, Reiher. Ale potrzebujemy cię. Coraz trudniej o ludzi z twoimi talentami. Pojedziesz sobie gdzieś, powiedzmy, na dziesięć dni. Ja będę się za ciebie tłumaczyć, ty znikniesz. Idź już. Pa.

***

Pojechał nad morze do modnej Juraty, co o tej porze roku okazało się kiepskim pomysłem. Wczesną wiosną ścieżkami niemal martwego kurortu przechadzali się jedynie mieszkańcy albo turyści spragnieni spokoju i wyciszenia. On nie należał ani do jednych, ani do drugich. Zaczął się więc nudzić nazajutrz po przyjeździe. Przechadzał się po plaży, nazbierał nawet trochę muszelek, a potem, zażenowany tym faktem, cisnął je w morze. Przeszedł się molem, przypominającym raczej długi, wąski jeziorny pomost, ale szybko wrócił, bo wiało niemiłosiernie. Zjadł obiad w pustej restauracji, przeciął półwysep wszerz, podziwiając otwarte morze i zatokę, potem postanowił zmienić kierunek i ruszył na północ, docierając niemal do Jastarni. Pogoda zepsuła się jeszcze bardziej, więc zawrócił, kupił gazetę i zamówił kawę w jednej z nielicznych czynnych kawiarni.

Do pensjonatu nie chciało mu się wracać. Znudzona właścicielka trochę zbyt dużą atencją obdarzała jedynego gościa i bardzo szybko stało się to męczące. Chociaż, jak musiał przyznać, kobieta była całkiem przystojna i zaledwie kilka lat od niego starsza. Trochę żałował, że nie zdecydował się na pokój w hotelu „Lido”, o którym czytał w broszurce turystycznej i w którym latem zatrzymywały się same sławy. Kossak z córkami, Kiepura, Bodo, Mankiewiczówna. Jednak prostokątna bryła modernistycznego budynku zniechęciła go i wybrał uroczą, drewnianą willę blisko sosnowego lasu. Sprawiała wrażenie domu z tradycjami, chociaż była tak samo nowa jak wszystko wokół, co nie było naturą. Jurata powstała od zera kilka lat temu i błyskawicznie stała się jednym z najbardziej snobistycznych miejsc w Polsce.

Borys skrzywił się na samą myśl o wieczorze. Właścicielka pensjonatu na pewno już wypatrywała gościa przez okno, a gdy tylko go ujrzy, zajmie posterunek przy drzwiach, zacznie trajkotać i zapraszać na herbatkę, ciasteczka, rozmowy i zwierzenia. I będzie łypać tymi swoimi błękitnymi, zachwyconymi oczami.

Ech, wątpliwe uroki bycia atrakcyjnym mężczyzną, pomyślał Borys, ale w tym samym momencie uśmiechnął się do siebie. Nie było co narzekać. Zdecydowanie częściej ułatwiało to życie.

Zaczęło zmierzchać i kelner coraz częściej i na dłużej pojawiał się w zasięgu wzroku Borysa, mimo że ten z przesadną uwagą wpatrywał się w strony gazety. Dość długo udawało mu się ignorować jednoosobową obsługę, jednak gdy kelner zaczął dziwnie pochrząkiwać, Borys uniósł głowę i rzucił:

— Proponuję herbatę z tymianku. Pomoże panu.

Zagadnięty wytrzeszczył oczy i zrobił głupią minę, więc Borys wrócił do lektury. Po chwili kelner ponowił ofensywę, tym razem jeszcze intensywniej. Krzesła przy stolikach obok zaczęły szurać, zbierane sztućce nieznośnie hałasować, obrusy znikać ze stołów. Borys poczuł złośliwą chęć, by zamówić następną kawę i deser, po chwili jednak się rozmyślił. Uznał, że spędzenie w kawiarni kolejnych trzydziestu minut byłoby dla niego torturą równie wielką, jak dla kelnera. Rzucił więc na blat kilka monet i wyszedł, kierując się w stronę drewnianej willi ze stęsknioną właścicielką w środku.

Na ulicy, tuż przed furtką do ogrodu, stał samochód. Nowiuteńki, błyszczący, ciemnozielony opel olympia, wersja kabriolet, chociaż teraz oczywiście z zamkniętym dachem. Borys zwolnił. W lecie ulice Juraty zapełniały się zapewne nie takimi wozami, ale teraz, pod koniec marca, był to widok niecodzienny. Zerknął do wnętrza. W samochodzie panował nienaganny porządek, tylko na siedzeniu pasażera leżały niedbale rzucone skórzane rękawiczki.

— Ma pan gościa — przywitała go gospodyni już w progu, ponurym głosem. — Czeka w saloniku.

Z zagniewaną miną i zmarszczonymi brwiami wyglądała jeszcze ładniej i Borys niemal nabrał do niej sympatii.

Powinna się częściej irytować, pomyślał i poszedł we wskazanym kierunku.

Czekający mężczyzna miał mniej więcej pięćdziesiąt lat, był wysoki, szeroki w barach i wąsaty. Na widok wchodzącego zerwał się z fotela i runął ku niemu z wyciągniętą ręką. Jego piwne oczy płonęły ekscytacją.

— Witam pana, panie Reiher! — wykrzyknął. — Jakże się cieszę, że pana widzę!

Borys uśmiechnął się niepewnie, przywitał grzecznie, a potem podszedł do stojącego pod ścianą stolika. Chwilę przestawiał stojące na nim butelki, wreszcie sięgnął po jedną z nich i pokazał etykietę starszemu mężczyźnie.

— Calvados? — zapytał.

— Odrobinę. Muszę zaraz prowadzić.

— Oczywiście. Panie...?

Gość ponownie zerwał się z fotela.

— Najmocniej przepraszam, gapa ze mnie. Tadeusz Stuczyński.

Borys podał mu kieliszek i usiadł naprzeciw, czekając. Stuczyński patrzył na niego z zakłopotaniem, przygryzając końcówkę wąsa.

— Pan jest tym Borysem Reiherem, prawda? — wydusił wreszcie, zaczynając od oczywistości. Zapytany skinął głową. — Z Poznania? Ze Straży Nadnaturalnej?

Reiher uniósł brwi i przekrzywił głowę. Cholera, wiadomości rozchodziły się tutaj niewiarygodnie szybko. Wątpliwe uroki małych, znudzonych miejscowości. Stuczyński zauważył jego zdziwienie i uśmiechnął się uspokajająco.

— Och, to czysty przypadek. Mam przyjaciół w Poznaniu, opowiadali mi kiedyś o pewnej sprawie, w której brał pan udział. Na pewno pan pamięta. Chodziło o młoda damę, córkę znanego adwokata, opętaną przez ducha angielskiego pirata z czasów królowej Elżbiety. Niesamowita historia! A w Juracie jestem od rana, to trochę plotek się nasłuchałem. Wczesną wiosną mało tu przyjezdnych, a młody, przystojny mężczyzna zwraca uwagę. Skojarzyłem fakty, ot, cała tajemnica.

— Rozumiem. A czego pan ode mnie chce tak właściwie?

Stuczyński wypił zawartość kieliszka na jeden raz, westchnął głośno i powiedział:

— Moja żona zachowuje się ostatnio dziwnie. Obawiam się, że coś ją opętało.

Borys zachował poważny wyraz twarzy i z troską pokiwał głową.

— Mówi, że słyszy głosy. Czasem nas nie poznaje. Rozmawia z niewidzialnymi istotami. Mówi basem, jakby przemawiał przez nią demon. Śmieje się bez powodu. Bywa agresywna. Wie pan, zawsze była wrażliwa, miała humory, zmienne nastroje, ale to przecież naturalne. Kobieca natura taka już jest, nie sądzi pan?

Borys tak nie sądził, jednak w tym momencie postanowił przemilczeć ten fakt.

— Może ma problemy psychiczne? Nie lepiej wysłać ją do lekarza?

Stuczyński cmoknął poirytowany.

— Widzieli ją lekarze. Tu, nasi, lokalni. To same konowały. A wie pan, nie chcę jej wywozić do Gdańska czy Warszawy, bo jeszcze zamkną gdzieś bidulę. Te szpitale psychiatryczne to podobno przerażające miejsca. Wejdziesz w miarę normalny, wyjdziesz skończonym wariatem. Niech pan ją najpierw obejrzy, dobrze? Błagam pana. Może uda się wypędzić to, co w niej siedzi.

— O ile cokolwiek siedzi.

— Tak. — Stuczyński zwiesił głowę i Borysowi niemal zrobiło się go żal. — To co, pojedzie pan? To trzydzieści pięć kilometrów stąd, zaraz za półwyspem zjedziemy trochę na południe. Mam ładny majątek, nad jeziorkiem. Wygodny. Będzie do pana dyspozycji, panie drogi.

Reiher zastanowił się. Co prawda miał odpoczywać na urlopie, ale okazało się, że nie za bardzo mu to wychodzi. Nudził się straszliwie. Właściwie nie było o czym myśleć.

— Jak? Już teraz? Dzisiaj?

— A choćby i dzisiaj. Mam auto, za godzinę będziemy w domu. Pomogę się panu spakować. Oczywiście, przewidziałem przyzwoite honorarium.

Dwa kwadranse później Borys Reiher siedział na skórzanym fotelu nowiutkiego opla olympii i machał na pożegnanie zrozpaczonej właścicielce pensjonatu. Wynagrodzenie, na które zgodził się chyba trochę za szybko i bez zastanowienia, nie było może specjalnie imponujące, ale cóż. Rozrywka też jest ważna.

***

Dwór Stuczyńskiego zapierał dech w piersiach, chociaż Borys starał się tego nie okazywać, przybierając minę człowieka, któremu trudno zaimponować. Dom otoczony był parkiem, wciąż nieodżyłym po zimowej martwocie, lecz łatwo dało się dojrzeć jego potencjał. Jeziorko, wspomniane wcześniej przez gospodarza, okazało się sporym stawem, z przycumowanymi do pomostu łódkami i sztuczną wyspą na środku. Przy samym dworze czyjaś znająca się na rzeczy głowa zorganizowała ogród z urokliwymi ścieżkami i wygodnymi trawnikami. Niskie drzewa owocowe zaczęły wypuszczać liście, a pierwsze wiosenne kwiaty — tulipany, pierwiosnki, forsycje, krokusy — eksplodowały kolorami. Sielskiego charakteru posiadłości dopełniały huśtawki i ażurowe, ale solidnie wykonane, ogrodowe meble.

Dom wybudowano na planie kwadratu i przykryto typowym łamanym dachem polskim. Główne wejście prowadziło przez półokrągły, otwarty ganek, a jego proste kolumny podpierały balkon na piętrze. Nie był przesadnie duży, ale idealnie proporcjonalny. Borys, jako zdeklarowany mieszczuch, nigdy nie chciał mieszkać na wsi, jednak ta posiadłość mocno zachwiała tym postanowieniem. Przeszło mu, gdy sobie przypomniał, że pewnie i tak nie będzie go stać na taką posiadłość i jej utrzymanie.

Stuczyński wyjął z kieszonki kamizelki zegarek, otworzył go i uśmiechnął się.

— Świetnie — rzucił. — Za dziesięć minut podadzą kolację.

***

Wanda Stuczyńska musiała mieć co najmniej czterdzieści lat, lecz wciąż wyglądała olśniewająco. Czarne włosy opadały jej na ramiona w eleganckich lokach, a burgundowa bluzka cudownie kontrastowała z granatowymi oczami. Jednak łatwo dało się zauważyć nerwowość jej ruchów, niepokój w źrenicach i przypudrowane oznaki zmęczenia na twarzy.

Trzy młode dziewczyny, które również zasiadły do stołu, także były całkiem przyjemne dla oka. Dwie z nich stanowiły nieco bledsze kopie Wandy, trzecia za to nosiła się prosto i chłopięco. Rudawe włosy miała gładko zaczesane i utrzymane w ryzach przez kilka spinek, ale koloru oczu Borysowi nie udało się dojrzeć, bo dziewczyna szybko opuściła głowę i wbiła wzrok w stół. Skromnisia.

Reiher dawno tak dobrze nie jadł. Nawet krem z pomidorów, który zazwyczaj omijał szerokim łukiem, był wyśmienity. Potem czulent wołowy z kaszą i ogórkami, a na deser torcik czekoladowokawowy. Wszystko podane przez dyskretną, zwinną służącą.

Tylko rozmowa się nie kleiła. Co prawda Tadeusz Stuczyński gadał jak najęty, przynajmniej na początku, opowiadając o dniu spędzonym w Juracie i wychwalając nowy samochód, ale po kwadransie i jemu skończyły się tematy. Próbował zagadywać Borysa, jednak jego uprzejme, konkretne odpowiedzi nie pozwalały na ożywienie towarzystwa. Pani Wanda uśmiechała się grzecznie i blado, dłubiąc widelcem w talerzu, jej dwie młodsze kopie śmiało patrzyły na przystojnego gościa, chociaż niespecjalnie udzielały się w rozmowie, a ruda dziewczyna jadła pośpiesznie, nie podnosząc wzroku znad kolejnych talerzy. Po obiedzie wstała, podziękowała i opuściła towarzystwo, żegnana niechętnym spojrzeniem pani domu.

***

Po kolacji panowie usiedli w gabinecie gospodarza. Borys wyostrzył zmysły. Ciemnobrązowa skóra fotela przesiąkła zapachami niezliczonych cygar, które w nim wypalono, oraz luksusowych alkoholi, które na niego przypadkowo wylano. Unoszące się w powietrzu wspomnienie po rozmarynie, bergamotce czy grejpfrucie wyzwoliło w umyśle Borysa obrazy goszczących tu mężczyzn, dyskretnie skropionych luksusowymi wodami kolońskimi. Pewni siebie, w garniturach szytych na miarę, zamożni. Wszystko było typowe dla takiego gabinetu: zapachy, ciemne kolory, praktyczne, solidne wyposażenie.

Młody mężczyzna zakręcił kieliszkiem, podziwiając mahoniowy kolor koniaku. Aromaty korzenne, suszonych owoców, wanilii i dębu sprawiły, że zakręciło mu się w głowie. Uspokoił zmysły, by móc cieszyć się doskonałością alkoholu.

Gospodarz przeszedł w tryb familiarnowścibski:

— Pan wybaczy, panie Reiher... To pana nazwisko... Czy pan jest Niemcem?

Borys uśmiechnął się pod nosem.

— A co, nie lubi pan Niemców?

Stuczyński nie zmieszał się.

— Ech, nie używajmy takich słów. Świetnie pan mówi po polsku, wnioskuję więc, że nasz kraj jest panu bliski. A to, co dzieje się za zachodnią granicą, jest trochę niepokojące, nieprawdaż? Powiedzmy, że odczuwam do Niemców pewien... dystans.

— Ładny eufemizm. Ale nie odczuwa pan dystansu do niemieckich samochodów?

Stuczyński podrapał się po głowie.

— No cóż. Do niemieckiej motoryzacji mam akurat słabość.

Borys spróbował koniaku. Był wyśmienity. Zrobiło mu się głupio, że wcześniej poczęstował gospodarza calvadosem znacznie niższej jakości.

— Urodziłem się w Poznaniu. Mój ojciec jest Niemcem, matka Polką. A mnie samego kwestie narodowościowe nie interesują. Uważam, że to dziwny przeżytek, który do niczego ciekawego nie prowadzi.

Tym razem zdołał zaskoczyć Stuczyńskiego. Starszy mężczyzna przez chwilę gapił się na niego z otwartymi ustami. Borys postanowił zmienić temat.

— Niech mi pan coś opowie o swojej rodzinie — poprosił.

Stuczyński wyrwał się ze stuporu:

— Wanda jest moją drugą żoną. Poprzednia zmarła prawie dwa lata temu, zostawiając mi córkę, Olę. To ta rudowłosa pannica. Bliźniaczki, Karolina i Katarzyna, są z pierwszego małżeństwa Wandy. Widzi pan, też jest wdową. Los nas ukarał, by zaraz potem nagrodzić. Zwłaszcza mnie. Wanda... Jest absolutnie idealna. — Oczy mu rozbłysły, twarz pojaśniała. Bez pamięci zakochany mężczyzna.

— A dziewczyny? Wszystkie? Jak one do tego podeszły?

Oblicze Stuczyńskiego posmutniało.

— Karola i Kasia jakoś to przyjęły. To miłe panienki, rozumieją sytuację. Ale Ola... — pokręcił głową — Ola to utrapienie. Trudno to mówić ojcu, jednak serce mi się kraje, gdy widzę jej zachowanie. Wandzia ma rację, trzeba ją dobrze wydać za mąż, może małżeństwo, rodzina nadadzą jej życiu sens. Lecz kto by ją chciał? Tak naprawdę, a nie dla moich pieniędzy? Siedzi w tych swoich roślinach i książkach przyrodniczych, brudzi ręce ziemią, nic więcej jej nie interesuje. Wandzia mi poradziła, bym Olę zgadał ze służbą. Niech ją nauczą, jak gotować, jak dbać o dom. Może, jeśli stanie się świetną gospodynią, to znajdzie się mężczyzna, który będzie miał z niej jeszcze pożytek. Ale ona i tak ucieka do szklarni i ogrodu, a służba ją kryje. Wanda się denerwuje, bo chce dla niej dobrze, ja się martwię Olą i Wandzią i tak to wygląda. Trochę mi żal, kiedy Wandzia, Karola i Kasia każą sobie szyć fatałaszki, kupują biżuterię i wyglądają jak księżniczki, a ta moja Oleńka jak kocmołuch. Tylko nie wiem już, co robić.

Borys nie wytrzymał i parsknął śmiechem. Stuczyński spojrzał na niego z wyrzutem.

— Och, przepraszam — zmitygował się gość. — Po prostu coś mi to przypomina. Zna pan baśnie braci Grimm? No, wie pan, wdowiec z jedną córką, zakochany po uszy we wdowie z dwiema, tamte eleganckie i jaśniepańskie, a jego córeczka siedzi i oddziela mak od popiołu.

Gospodarz chwilę na niego spoglądał, a potem poczerwieniał.

— Ależ, co pan! Wandzia troszczy się o Olę, ja też! Chcemy wyłącznie jej dobra.

Borys przypomniał sobie wrogie spojrzenie, jakim macocha obrzuciła wychodzącą z jadalni pasierbicę, lecz postanowił nie drążyć tematu. W zamian zapytał:

— Od jak dawna pana żona ma te... objawy?

— Bo ja wiem? Od dwóch miesięcy? Trudno powiedzieć, bo początkowo miała po prostu napady melancholii, czasem chichotała bez powodu i mamrotała coś pod nosem, zdarzało jej się zdenerwować bez widocznej przyczyny. No i jak panu mówiłem — zawsze była bardzo wrażliwa. Ale od mniej więcej sześciu tygodni to już szaleństwo!

— Zdaje pan sobie sprawę z tego, że to mogą być problemy psychiczne?

Stuczyński z irytacją pokiwał głową.

— Oczywiście! Przecież mówiłem panu — sprowadzałem tu różnych konowałów! Nic nie stwierdzili, patałachy! Dlatego pan... — Zamilkł, zmarszczył brwi i wbił wzrok w drzwi. Na jego twarzy pojawił się wyraz boleści. — O, zdaje się, że będzie się pan mógł przekonać sam, co się dzieje — szepnął.

Po chwili i Borys usłyszał. Coś zaskrobało, a potem klamka powoli opadła. W uchylonych drzwiach ukazała się głowa pani Wandy. Kobieta miała nieco poszarpane włosy, szminkę niedokładnie startą z ust. Uśmiechnęła się lekko.

— O, tu jesteście. Szukałam cię, Tadziu. Mam ci coś ważnego do powiedzenia — Stuczyńska mówiła cicho, przesadnie słodkim tonem. — Muszę z tobą porozmawiać sama, bez tego... — Spojrzała na Borysa i nagle wzrok jej stwardniał, w oczach pojawiły się iskierki nienawiści. — Bez tego... — powtórzyła i zacięła się.

— Wandziu, pan Reiher jest przyjacielem. Chce nam pomóc.

— Nie! — Stuczyńska krzyknęła histerycznie, a Borys podskoczył w fotelu. — Nie wierz mu! Ja słyszałam, ja wiem... Chce nas rozdzielić, Tadziu. Ja słyszałam... Ostrzegają mnie... Popatrz na niego! — Oskarżycielsko wycelowała palec w stronę Borysa. — To diabeł! Już przy kolacji to dostrzegłam! Uwiódł cię! Mnie chce uwieść! Nas wszystkich!

Skierowana w stronę gościa dłoń zaczęła drżeć, głos kobiety się załamał. Ciało zwiotczało i osunęłaby się na dywan, gdyby mąż nie chwycił ją wpół. Delikatnie usadowił osłabłą żonę w fotelu. Borys przekrzywił głowę i z zainteresowaniem przypatrywał się Stuczyńskiej. Ta chwilę siedziała pobladła, z przymkniętymi powiekami, aż nagle ponownie szeroko otwarła oczy i wyprostowała się.

— Słyszycie? — syknęła przenikliwie.

— Co, słonko? — spytał Stuczyński.

— Ciiiii! — przerwała mu, nasłuchując w skupieniu. Po chwili kontynuowała: — Naprawdę nie słyszycie? Są głośniejsze niż zawsze. Ostrzegają...

Jej granatowe oczy otworzyły się jeszcze szerzej, choć przed chwilą Borysowi wydawałoby się to niemożliwością. Kobieta zerwała się z fotela, odskoczyła i przywarła plecami do ściany. Na jej twarzy odmalowała się groza. Reiher machinalnie podążył wzrokiem za jej spojrzeniem, ale nie zobaczył nic prócz regału ze skoroszytami.

— Są! — szepnęła Stuczyńska. — Są! Wreszcie się pojawiły! Musicie to widzieć! Musicie! Są takie śliczne! Cicho bądźcie! Mówią! Ostrzegają! Tak! Zły człowiek się pojawił. Zły człowiek w pięknym ciele! To on! — Znowu wyciągnęła rękę w stronę Borysa i tym razem na tym się nie skończyło. Runęła w jego stronę, wyginając palce zakończone polakierowanymi na czerwono długimi paznokciami.

Borys zareagował w ostatniej chwili, gdy szpony kobiety znalazły się centymetry od jego twarzy. Złapał ją za nadgarstki, odepchnął mocno. Wylądowała na dywanie, lecz zaraz ponownie się zerwała, ponawiając atak. Znowu ją przytrzymał, tym razem przygotowany, ale wyrywała się z siłą, o jaką by jej nie podejrzewał. Do gabinetu wpadł jakiś mężczyzna, wraz ze Stuczyńskim oderwał panią domu od Reihera, mąż podsunął żonie pod nos nasączoną czymś chusteczkę. Kobieta zwiotczała, uspokoiła się. Pan Tadeusz, szlochając cicho, odprawił służącego, wziął ukochaną na ręce i wyszedł na korytarz. Borys ruszył za nim aż do sypialni Wandy Stuczyńskiej.

Gdy tylko dotknęła plecami prześcieradła, wstąpiły w nią nowe siły. Ponownie zaczęła się miotać, krzyczeć coś bezładnie, wskazywać na gościa. Po chwili Reiher zdołał wychwycić kilka słów:

— Wyrzuć go! Coś mi siedzi... Nie mogę oddychać! Nie mogę! Zrzuć ten ciężar! Wyrzuć go! Nie mogę... Tadziu, pomóż mi. Pomóż. Wypędź go, wypędź ich wszystkich! Idźcie stąd, zostawcie mnie...

Mocny uścisk Stuczyńskiego po pewnym czasie odniósł skutek i Wanda zapadła w niespokojny sen. Mężczyzna spojrzał na Borysa, a w jego oczach czaiło się bezbrzeżne cierpienie.

— Nie powinien pan był coś zrobić? — zapytał z cieniem wrogości w głosie.

— Na razie tylko patrzę — odparł Borys.

— I co pan wypatrzył?

Reiher podszedł do śpiącej, położył dłonie na jej czole i stał tak chwilę bez ruchu. Potem wyprostował się i wzruszył ramionami.

— Szczerze mówiąc, nic ciekawego.

***

Śniadanie upłynęło w milczeniu. Wanda Stuczyńska się nie pojawiła, jej mąż wypił jedynie kawę, powiedział, że musi wyjechać w interesach, wróci w południe, i zniknął. Karolinie i Katarzynie zły nastrój chyba się nie udzielił, jednak dostosowały się do warunków, siedząc ze zwieszonymi głowami, bez słowa. Ale chętnie zerkały na gościa, a po wargach błąkały im się zalotne uśmiechy.

Ola zjadła szybko, z zamyśloną miną. Borys przyglądał się jej dłoniom, tak odmiennym od dłoni innych dziewcząt z jej sfery. Paznokcie miała krótkie, niektóre połamane, niezbyt czyste. Widać też było jasno, że przybrane siostry za sobą nie przepadają, chociaż pokazują to odmiennie. Karola i Kasia traktowały Olę z chłodem i niechęcią, ona odpłacała im stoicką obojętnością.

Po śniadaniu bliźniaczki wyszły na zewnątrz, korzystając z ciepłego przedpołudnia. Tylko Ola chwilę krzątała się po jadalni, potem zniknęła w kuchni, lecz i ona szybko znalazła się w ogrodzie. Borys stanął na ganku, oparł się o kamienną kolumnę i rozejrzał wokół. W zasięgu wzroku pojawiła się Wanda Stuczyńska. Szła ogrodową aleją, nerwowo gestykulując i mamrocząc coś do siebie. Z odległości kilkudziesięciu metrów nie zrozumiał ani słowa, chociaż wytężył słuch, jednak widział, że kobieta jest wzburzona i podenerwowana. Kilka kroków za nią podążała pokojówka, chyba w roli dyskretnej strażniczki, bo utrzymywała stałą odległość i nie spuszczała z kobiety uważnego spojrzenia. Wreszcie Stuczyńska popatrzyła na ganek, wzdrygnęła się, obnażyła zęby i Borys usłyszał przeciągły syk. Skłonił głowę i uśmiechnął się na powitanie. Pani Wanda nie odpowiedziała, podeszła do okrągłego stolika ogrodowego, sięgnęła po leżącą na nim papierośnicę. Włożyła papieros do lufki, zapaliła. Usiadła na krześle, tyłem do ganku, a służąca zajęła posterunek trzy metry za jej plecami.

Borys postanowił pospacerować. Zaszedł nad staw. Kilkadziesiąt metrów dalej Karola i Kasia wodowały jedną z łódek. Przykucnął, wygrzebał z ziemi kilka płaskich kamyków i zaczął puszczać kaczki. Dziewczyny zauważyły go i zachichotały unisono. Wyglądały bardzo malowniczo, w pastelowych sukienkach na tle odżywającej przyrody. Po chwili weszły do łódki i jedna z nich powiosłowała w stronę wysepki. Borys doskonale wiedział, co się za chwilę stanie i właściwie chciał odejść. Po chwili jednak postanowił dać dziewczynom odrobinę nadziei na przerwanie codziennej monotonii.

Rozpoczęły akcję wcześniej, niż się tego spodziewał. Odpłynęły ledwie kawałek od brzegu, gdy jedna z sióstr rozhuśtała łódkę. Nie szło jej to za dobrze, mimo to wystarczająco, by obie zaczęły piszczeć i znacząco spoglądać w jego stronę. Wstał, gotowy, by się dyskretnie ulotnić, zanim będzie za późno, ale wtedy jego uwagę zwrócił ruch od strony dworu. Pomiędzy drzewami ukazała się ruda głowa, a jej właścicielka szła w stronę położonej za domem szklarni. Ola trzymała w dłoniach narzędzia ogrodnicze, a nogawki szerokich spodni łopotały w rytm energicznych kroków.

Plusk, pisk, krzyk, wołanie o pomoc. Borys przewrócił oczami i zerknął na siostry. Jedna z nich, chyba Kasia, taplała się w wodzie, wzburzając leniwą toń stawu, a druga stała na rozchybotanej łódce i załamywała dłonie. Oczy jednak błyszczały im radością, a policzki czerwieniły się rumieńcami podekscytowania.

Tylko że on nie miał czasu na takie głupoty.

— Wody ma panienka po kolana. Wystarczy wstać i wyjść, a potem się przebrać — rzucił obojętnie i ruszył do dworu.

***

Postanowił zacząć od pokoi bliźniaczek. Chwilę zajmie, zanim wyczłapią ze stawu i przycumują łódź. Miał tylko nadzieję, że służba akurat ma co innego do roboty niż sprzątanie w tej części dworu. Na szczęście nie spotkał po drodze żywego ducha.

Sypialnie Kasi i Karoli były niemal identyczne i prawie tak samo banalne. Dużo pastelowych kolorów, delikatnych materiałów, takie same meble, lampki i lusterka. Gdy się skupił, wyczuł również podobne zapachy. Kwiatowe perfumy, krochmal, lawenda. I męskie nasienie, chociaż już mocno wywietrzałe. Wyjrzał za okna. Pokoje były na parterze, obok siebie, więc i widok z nich siostry miały podobny — zaciszny park, dające schronienie krzewy i drzewa. Tadeusz i Wanda Stuczyńscy okazali się naiwniakami. Borys z łatwością wyobraził sobie kryjących się w nocy dalekich kuzynów lub ich przyjaciół, czekających na znak od ponętnych dziewczyn. Przeskoczenie parapetu nie stanowiło żadnego problemu dla młodych mężczyzn. Borys wreszcie poczuł do dziewczyn cień sympatii.

Ale nic ciekawszego w sypialniach nie znalazł, wycofał się więc szybko, by nie dać się przyłapać wracającym znad stawu wściekłym i przemoczonym siostrom.

Następny pokój należał do Wandy Stuczyńskiej. Przez okno widział plecy wyprostowanej na baczność służącej, która wciąż pilnowała ćmiącej kolejnego papierosa gospodyni. A sama sypialnia wyglądała na ciut poważniejszą wersję sypialni córek. Kolory nieco ciemniejsze, meble trochę solidniejsze. Jednak zapachy już całkiem inne. Aromat kosmetyków ledwo przebijał się przez ostrą woń leków i ziół. Borys musiał odrobinę przytłumić zmysł powonienia, bo bał się, że rozboli go głowa. Z ciekawością obejrzał fiolki z tabletkami, buteleczki z syropami, słoiczki z kremami. Przytknął nos do pościeli i pokręcił głową. Wszystko to, czym faszerowała się w ostatnich dniach Stuczyńska, dało się wyczuć w prześcieradle i poszewkach. Jeszcze chwilę i jej organizm może tego nie wytrzymać. Nie wykończą jej demony czy choroby psychiczne, tylko sposoby, by się ich pozbyć.

Na dywanie znalazł drobiny tytoniu, wyblakłe plamki krwi, pochodzące zapewne z zadrapań i ran powstałych po którymś z napadów szału. Pokojówka, sprzątając, wykonała kawał dobrej roboty, ale Borys dostrzegał niemal wszystko. Na toaletce znalazł drobne zadrapania, a w nich odpryski czerwonego lakieru, takiego samego, jaki pokrywał paznokcie Stuczyńskiej. Sypialnia była polem walki między lokatorką a tym, co chowało się w jej głowie.

Do sypialni Tadeusza Stuczyńskiego wszedł bardziej z obowiązku niż ciekawości. Nie różniła się wiele od jego gabinetu. Te same kolory, podobny styl mebli, trochę inne zapachy. Kawałkiem drutu pootwierał szuflady i chwilę pogrzebał w wypełniających je papierach. Nuda.

Została jeszcze Ola. Jej pokoik jako jedyny znajdował się na piętrze. Był mniejszy od pozostałych, chociaż zapewne nieco większy niż służbówki służących. Jedną ścianę miał pochyłą, jak to na poddaszu. Proste łóżko stało pośrodku, dokładnie pod oknem połaciowym. Borys uniósł głowę i zobaczył niebo. W bezchmurne noce dziewczyna musiała mieć przepiękny widok na gwiazdy.

Na nocnej szafce leżała książka Bohdana Dyakowskiego, Z naszej przyrody. Podniósł ją i chwilę przeglądał, oczarowany. Cudowne ryciny i cytaty sławnych poetów sprawiły, że na moment zapomniał, po co tu przyszedł. Na łóżku znalazł równie piękny i szczegółowy Atlas motyli krajowych. Znowu skorzystał z wytrychu, by włamać się do szuflady dziewczęcej toaletki i wyjął z niej gęsto zapisany zeszyt. Nie był to jednak pamiętnik, jak mógłby się spodziewać, a raczej szkicownik, wypełniony odręcznymi rysunkami roślin i ich dokładnymi opisami. Ola rysowała pewnie, schematycznie i przejrzyście, ale pismo miała drobne i niezbyt staranne. Borys pobieżnie przejrzał notes, zatrzymując się na dłużej przy niektórych pozycjach. Potem popatrzył na zawartość ściennych półek — kolejne tomy roczników ogrodniczych, Doświadczenia z fizjologji roślin Czartkowskiego, Zasady botaniki Heilperna, Wiadomości z botaniki Kudelki, a nawet Faunę zwierząt Afryki Meyersa. I wiele innych pozycji. Dziewczyna miała godne podziwu zainteresowania, to jej trzeba było przyznać. Świat roślin fascynował ją najbardziej, jednak i o zwierzętach musiała mieć sporą wiedzę.

Ale on nie po to tu przyszedł. Zapachy u Oli oczywiście zdominowane były przez zioła i inne rośliny, mimo to nawet tu poczuł delikatną woń wody toaletowej.

Drzewo herbaciane, pomyślał z uznaniem. Podobało mu się. Na deskach podłogi znalazł grudki ziemi, pyłki kwiatów, trochę śladów po wyschniętych plamkach. Potarł palcem kilka z nich i przytknął opuszki do nosa. Zapach ziół, oczywiście. Na parapecie Ola poustawiała małe moździerze, fiolki, słoiczki. A na biurku, obok szkła powiększającego, znalazł drobiny tytoniu. Dokładnie takiego samego, jakiego używała macocha dziewczyny. Wyglądało na to, że nawet cicha Oleńka ma swoje tajemnice.

***

— Niech pan na chwilę przy mnie usiądzie.

No cóż, nie było to tym, na co teraz miał ochotę, ale gospodyni się nie odmawia. Przysunął krzesło i usiadł koło Wandy Stuczyńskiej.

— Muszę pana przeprosić. Wiem, jak się wczoraj zachowałam. Nie panuję nad tym.

— Rozumiem.

Była blada, a biała, zapięta pod szyję bluzka jeszcze to podkreślała. Nerwowo poprawiała czarne loki i Borys zauważył, że z jednego paznokcia odprysnął lakier.

— Musi mi pan pomóc, nawet jeśli znów będę nieprzyjemna. To nie moja wina.

— Wiem.

Westchnęła.

— Nie jest pan zbyt rozmowny.

— Mogę zapewnić, że zrobię, co będę mógł.

Ola przeszła koło nich bez słowa, wymachując trzymanym w dłoni koszyczkiem. Pani Wanda śledziła ją spod przymkniętych powiek, aż dziewczyna zniknęła za parkowymi drzewami.

— Nie lubi jej pani. — Borys bardziej stwierdził, niż zapytał.

Drgnęła, jakby przyłapał ją na czymś wstydliwym.

— Och, bez przesady. To trudna dziewczyna. Tadzio się o nią martwi, a kiedy on się martwi, to i ja. Staramy się, by wyszła na ludzi. A ona szwenda się bez celu. Powinna teraz uczyć się prowadzenia domu, a nie... — Machnęła ręką i zamilkła, mocno zaciskając usta.

— Zdaje się, że interesuje się przyrodą?

— Tak! Tylko co jej to da? To nie dla takiego dziewuszyska! Zamknie się w pustelni i będzie hodować roślinki? A z czego się utrzyma? Nie, proszę pana, powinna mieć normalny dom i rodzinę, a nie jakieś kwiatki w głowie!

Usłyszeli dźwięk silnika zbliżającego się opla olympii i kobieta straciła zainteresowanie gościem. Stuczyński zaparkował na wybrukowanym podjeździe i w podskokach pobiegł do żony. Borys zmarszczył nos, gdy zaczęło się powitanie, cmoknięcia, czułe słówka, pytanie o zdrówko, pełne westchnień odpowiedzi, całowanie rączek, maślane spojrzenia... Już chciał odejść, gdy gospodarz przypomniał sobie o jego istnieniu.

— Cieszę się, że sobie tak spokojnie rozmawiacie. Wandzia zawsze po nocy czuje się trochę lepiej. Prawda, kochanie? I zawsze mamy nadzieję, że to był ostatni raz, że się nie powtórzy. I nic. Klops. Duchy się uwzięły. Złe duchy. Demony! Bo tylko one chciałyby skrzywdzić tak cudowną osobę.

— Rozmawialiśmy o Oli.

Oblicze Stuczyńskiego przybrało boleściwy wyraz.

— Tak. Ola. Ale staramy się, w końcu nam się uda.

— A jej zmarła matka? Też traktowała zainteresowania córki z niepokojem?

Borys zwrócił się do ojca, lecz to macocha odpowiedziała:

— Elżbieta... Znaczy, matka Oleńki była idealistką. Nie stąpała twardo po ziemi, nie rozumiała, jakie zagrożenia czyhają na młode dziewczęta. Popierała pragnienia córki, obiecywała jej złote góry. Nawet studia przyrodnicze! Była całkowicie zaślepiona. Cudowna, dobra kobieta, ale niepoprawna marzycielka. Prawda, moje serce?

— Tak, tak. I wstyd przyznać, że i ja uległem jej wpływom. A przecież jestem mężczyzną, powinienem kierować się rozsądkiem. Na szczęście zjawiła się Wandzia i wszystko naprostowała. Oj, kochanie, jakaś ty blada! Jadłaś coś, złoteczko? Gwiazdeczko moja!

Borys poczuł mdłości, pożegnał się więc pośpiesznie i ruszył tam, gdzie chciał iść już od dłuższej chwili. Za Olą.

***

Nie znalazł jej od razu. Przeszedł koło stawu, zagłębił się w park. Drzewa rosły coraz gęściej, a majątek Stuczyńskich zaczął przypominać las. Reiher musiał mocno się naszukać, by odnaleźć ślady, jakie pozostawiła za sobą dziewczyna. Jednak był w tym dobry, więc po niespełna dwóch kwadransach zobaczył Olę, przykucniętą pomiędzy krzewami.

Jej koszyczek stał przy ścieżce. Borys uniósł go za wiklinowy uchwyt i przyjrzał się zawartości. Jakieś korzenie, trochę pąków liści, kilka pomarszczonych owoców, które przetrwały zimę. Wyjął suchą, czarną kulkę i spokojnie podszedł do dziewczyny.

— Z tą wilczą jagodą to pani przesadziła — stwierdził.

Ola drgnęła. Musiała poznać go po głosie, bo nie obejrzała się.

— Prowadzę notatnik. Opisuję w nim znalezione tu rośliny.

Zdał sobie sprawę, że usłyszał jej głos po raz pierwszy. Mówiła ciepłym altem, z cieniem naturalnej chrypki.

— Przecież wilczą jagodę opisała już pani bardzo szczegółowo.

Zamarła na chwilę, a potem wstała, odwróciła się i popatrzyła na niego.

— Czy dobrze rozumiem, że grzebał pan w moich rzeczach? I włamywał się do prywatnych szuflad?

— Nie tylko u pani.

Jej jasnobrązowe oczy cisnęły błyskawice. Ładnie to wyglądało.

— Obejrzałem sobie wasz dom dokładnie — kontynuował. — Ale to pani sypialnia okazała się najciekawsza. Sprytne to sobie pani wymyśliła. Choroba psychiczna albo opętanie. Na pierwszy rzut oka rzeczywiście tak wygląda.

— Na drugi i trzeci również — odparowała. — Pytanie jedynie, które z nich jest prawdą. Zwariowała czy zżerają ją duchy.

Borys pokręcił głową.

— Ech, przecież pani wie. Co tu u was rośnie ciekawego? Widziałem tatarak. Powoduje halucynacje wzrokowe, prawda?

Wzruszyła ramionami.

— Podobno. Ale to akurat najmniej mnie interesuje.

— Purchawki też pewnie tu macie. Słyszy się po nich dziwne głosy.

Ola się zirytowała.

— Tak, jest to możliwe, jak po wielu innych roślinach. Co pan sugeruje? Że nafaszerowałam kochaną Wandzię zielskiem i grzybami, a ona zaczęła wariować?!

— Z grubsza, w sumie tak. Tak, właśnie to sugeruję.

Bezpośredniość Borysa zaskoczyła dziewczynę. Stała chwilę z otwartymi oczami, a potem zmarszczyła brwi i fuknęła:

— To chyba jednak pan się czegoś nażarł. A teraz niech pan sobie idzie. Jestem zajęta.

— Dobrze. Pójdę. Prosto do pani tatusia, bo to on zlecił mi rozwikłanie tej tajemnicy.

— Zlecił panu egzorcyzmy, a nie śledztwo. Proszę więc egzorcyzmować. Chętnie to obejrzę.

Odwróciła się, wyraźnie chcąc zakończyć rozmowę. Właściwie Borys mógłby odejść zgodnie z jej żądaniem, lecz nic nie potrafił poradzić na to, że z całej rodziny to Ola wzbudziła w nim najwięcej sympatii. Spróbował więc jeszcze raz:

— Pójdę, tylko powiem panu Stuczyńskiemu, że nie ma żadnego opętania. Choroby psychicznej też nie ma. Jeśli chce żonę taką, jak miał kiedyś, niech po prostu na kilka tygodni odseparuje ją od pasierbicy. Efekty na pewno go przekonają. I co wtedy zrobi?

Ola pociągnęła nosem.

— Mówi pan od rzeczy — broniła się jeszcze, chociaż jakby mniej zażarcie. — Proszę się rozejrzeć. Z czego niby miałam robić te mikstury? Zima była, nic nie rosło.

— Przecież nie interesuje się pani przyrodą od pół roku, tylko znacznie dłużej. Zdążyła pani zebrać ciekawe zbiory. Nie życzę pani źle — zastrzegł szybko. — Wręcz przeciwnie. Chciałbym zaproponować rozwiązanie, które zadowoli każdego. A mnie zapewni trochę rozrywki.

Napięła mięśnie ramion i pojął, że źle go zrozumiała. Co jak co, ale nie czuł potrzeby wykorzystywania młodych kobiet za pomocą szantażu. Szybko więc zapytał:

— Proszę mi powiedzieć, co panią tu trzyma?

— Nic! — odparła gwałtownie i bez zastanowienia. — Nic! — Odwróciła się ponownie, a jej rude włosy zatańczyły w podmuchu wiatru. — Och, bardzo chciałabym stąd wyjechać! Miałam wyjechać! Jednak gdy umarła moja matka... — Posmutniała, pokręciła głową. — Zresztą, źle mówię. Coś mnie tu trzyma. Brak pieniędzy. Matka wymogła na ojcu obietnicę, że sfinansuje moje studia. Że będę mogła wyjechać, by się uczyć. Obiecał to! Ale potem zjawiła się ona — wyrzuciła ostatnie słowo ze wstrętem, brodą wskazując w kierunku dworu — i przekabaciła ojca. Wmówiła mu, że to brednie, wyrzucanie pieniędzy, nie tego potrzebuję. Chce wszystkiego dla siebie i dla tych dwóch głupich dziewuch. A ojciec... Jakby go coś zaczarowało, wie pan? Zgadza się na wszystko, co ona powie. Na wszystko! Moje studia zamieniają się w jedwabne bluzki, błyskotki oraz posag dla Karoli i Kaśki!

Wydawało się, że kiedy już zaczęła mówić, nie potrafiła przestać. Wyrzucała z siebie desperację i poczucie niesprawiedliwości, które gromadziły się od dawna.

— A to wszystko, ten mój pomysł, zaczęło się przypadkowo. Kiedyś chciała, żebym jej zrobiła herbatę. Był wieczór, ona cały czas miała jakieś żądania. Czytałam akurat fascynującą książkę o grzybach, a ta mi przeszkadzała. Zrób to, skończ tamto, przynieś nie wiadomo co. To dodałam jej do herbaty lulka czarnego, by się trochę... uspokoiła. I chwilę był spokój. A potem zaczęła biegać po ogrodzie, wrzeszcząc: „Ja latam! Ja latam!”, po chwili znowu chowała się pod stołem, szukając małych, niebieskich ludzików. Chyba do północy. Może nieco przesadziłam z tym lulkiem, może dodałam coś więcej, ale mimo wszystko... Jej reakcja była niesamowita! Wiadomo, rośliny mają różne dziwne działania, na sobie też eksperymentowałam, lecz czegoś takiego jeszcze nie widziałam. No to zrobiłam trochę ekstraktów i dodawałam jej do posiłków. Głównie do kolacji, dlatego najbardziej szalała nocami. A potem przyszli lekarze ze swoimi lekami i zrobiło się jeszcze ciekawiej. Moje ziółka, ich medykamenty. Istne szaleństwo! Było mi wszystko jedno. Choroba psychiczna czy opętanie. Byle ją zabrali na pewien czas, może zdołałabym przekonać ojca, by wrócił do starych planów. A przynajmniej przekazał pieniądze. Uciekłabym, zanim Wandzia by wróciła.

Zwiesiła głowę, westchnęła. Istny obraz skrzywdzonej niewinności.

— A do papierosów co jej pani nawciskała?

Zerknęła na niego z ciekawością. Odkąd wyrzuciła z siebie kaskadę zwierzeń, zmieniła się jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki. Patrzyła śmiało, z ciekawością, a na policzki wystąpił jej rumieniec podekscytowania.

— Skąd pan wie?

— Nie wydaje mi się, by pani paliła, a na podłodze w sypialni znalazłem drobiny tytoniu.

Uśmiechnęła się.

— No tak. Ususzone pąki grzybienia. Lilii wodnej — wyjaśniła, widząc jego minę. — Niesamowite to było. Najpierw zaczęła coś tam mamrotać, potem lekko podskakiwać, aż w końcu roznamiętniona rzuciła się na mojego ojca. Chyba chciała się z nim kochać na podłodze w salonie, ale jakoś zaciągnął ją do sypialni. Jęczała na cały dom. Szkoda, że nie widział pan min Kaśki i Karoli! — Parsknęła śmiechem, lecz zaraz umilkła. Zakłopotana wygrzebała z koszyczka wszystkie pomarszczone czarne kulki, wyrzuciła je na ziemię i stwierdziła: — Chyba ma pan rację. Te wilcze jagody to przesada. Co prawda jedna czy dwie nie powinny specjalnie zaszkodzić, lecz kto wie? Z jej skłonnościami... Lepiej nie kusić losu.

Borys patrzył na nią i w zamyśleniu zagryzał dolną wargę.

— Powiedziałem pani ojcu, że to wasze urocze ognisko domowe coś mi przypomina — powiedział. — Baśń. Kopciuszka. Wdowa, wdowiec, trzy córki. Kogoś brakuje.

— Całkiem pan przystojny, jednak koło księcia to pan chyba nawet nie stał. Bez urazy.

Riposta dziewczyny była bolesna, ale przełknął ją dzielnie.

— O wróżce mówię. O dobrej wróżce. Taka rola mi się marzy. Czy mogłaby pani dziś na noc przyrządzić coś, co da naprawdę spektakularne efekty? No, wie pani, takie opętanie do kwadratu. I czy naprawdę jest pani gotowa na to, by, oczywiście z pieniędzmi, na dobre opuścić ten dom?

— Tak i tak — odparła, twardo patrząc mu prosto w oczy. — Tylko... Co to da?

Ukłonił się przed nią lekko.

— W tym już moja głowa. Pani przygotuje opętanie, ja sprawię, by demony tym razem wyraźnie przemówiły i jasno przedstawiły swą wolę. Jestem w końcu ze Straży Nadnaturalnej.

***

Po kolacji Wandę Stuczyńską zaatakowały wszystkie duchy, jakie znajdowały się w promieniu przynajmniej pięćdziesięciu kilometrów. Wyła, śmiała się i trzęsła ze strachu na przemian, słyszała dziesiątki głosów i widziała setki przedziwnych stworzeń, a każde coś od niej chciało.

Borys Reiher stwierdził, że nadszedł już czas. Służba zaprowadziła oszalałą panią do sypialni, gdzie rozpoczął egzorcyzmy. Kazał pozostawić się z pacjentką sam na sam i nie przeszkadzać, więc zrozpaczonemu mężowi pozostało warowanie na korytarzu i wsłuchiwanie się we wrzaski i dziwne, basowe pomruki rozlegające się za drzwiami. Jego tortury trwały do pierwszej w nocy, kiedy przerażające odgłosy wreszcie umilkły, a z sypialni wyszedł wyglądający jak siedem nieszczęść Borys. Młody mężczyzna poprawił zmierzwione włosy, obejrzał rozdarcie na rękawie koszuli i wytarł krew z rozbitej wargi, a potem zawyrokował:

— Śpi. Niech nikt jej nie przeszkadza. Odstawić wszystkie leki. Ja też idę spać.

I poszedł, zostawiając Stuczyńskiego rozdartego między miłością a czystą grozą.

***

Następnego dnia rano, ku zdumieniu wszystkich, Wanda Stuczyńska pojawiła się na śniadaniu. Była blada i wyraźnie zmęczona, ale z determinacją w oczach. Domownicy i Borys milczeli, patrząc, jak nakłada sobie na talerz szynkę, pieczywo i plasterki ogórka, a potem uśmiecha się serdecznie i zwraca do Oli:

— Moja droga, jak tam twoje rośliny? Cudowna pasja, warto ją rozwijać. Jestem z ciebie taka dumna. Musisz pomyśleć o przyszłości.

Ola z trudem uniknęła zakrztuszenia się herbatą, jej ojcu ta sztuka się nie udała. Serwetka, której róg wcisnął sobie pod kołnierzyk, zabarwiła się głębokim kolorem klasycznej earl grey.

— Ależ, kochanie... — wyjąkał, gdy odzyskał zdolność mówienia.

Żona zmierzyła go surowym spojrzeniem:

— O co chodzi, Tadziu? Czyżbyś nie pamiętał o obietnicy, jaką złożyłeś matce Oli? Że zatroszczysz się o przyszłość i wykształcenie córki? To hańba, tak to zaniedbać. Na szczęście jestem jeszcze ja i mam zamiar naprawić skutki twojej indolencji. Ola bezzwłocznie dostanie należne jej pieniądze. I, moja droga — jej twarz, gdy ponownie popatrzyła na Olę, przybrała wyraz serdeczności — zostanie ci tylko wybór wymarzonego uniwersytetu. Resztę zostaw mnie.

***

Borys przestał wiosłować, gdy opłynęli wysepkę drugi raz. Siedząca naprzeciw niego Ola Stuczyńska promieniała szczęściem.

— Jak to zrobiłeś?

Wydął wargi.

— Mam swoje sposoby. Potrafię zasugerować różne rzeczy osobom, które nie całkiem kontrolują stan swego umysłu.

— Hipnoza?

— Nie całkiem, ale tak, coś podobnego.

Popatrzyła na niego zachwycona. Podobało mu się to.

— No więc, co jej zasugerowałeś?

— Oj, przecież się domyślasz. Nie wiem, czy chcesz to usłyszeć. Wykorzystałem przecież postać twojej matki.

— Ale nie ją samą?

— Nie mam pojęcia, co wy sobie wyobrażacie. Nie, nie ją samą. Nie mam dostępu do ducha każdej zmarłej osoby. To tak nie działa. Po prostu trochę ukierunkowałem halucynacje Wandzi. Wywnioskowała, że demony, które ją nawiedzają, zostały wysłane przez twą matkę, bo ta dowiedziała się, jak potraktowana została jej kochana córeczka. I sobie pójdą, kiedy krzywdy zostaną naprawione. Mam nadzieję, że się nie gniewasz?

— Nie, oczywiście. Mama byłaby z nas dumna.

— I wiesz, koniec z eksperymentami na macosze.

Dziewczyna zmarszczyła nos.

— No, tego to mi troszkę szkoda. — Zamilkła na chwilę, przypatrując się Borysowi. Potrząsnęła głową. — Chyba cię lubię. Mógłbyś mnie kiedyś odwiedzić, jak już się zadomowię w Paryżu.

— Kto wie, może to zrobię — odparł i ze zdziwieniem stwierdził, że mówi całkiem szczerze. — W Paryżu? Takie masz plany?

— Yhm... Daleko, aby im znowu się nie odwidziało.

— Ale muszą cię jeszcze na studia przyjąć.

Ola lekceważąco machnęła ręką.

— Oczywiście, że mnie przyjmą. — Wskazała na głowę. — Mam tu prawdziwą encyklopedię, gdybyś wciąż tego nie zauważył. A teraz powiedz mi. Tak właściwie, dlaczego to zrobiłeś? Dlaczego mnie nie wydałeś?

Mógł powiedzieć prawdę. Prostą prawdę — zwyczajnie uznał, że Ola jest w tym towarzystwie najciekawszą osobą i najbardziej ją polubił. Jednak to by było takie... emocjonalne.

— A dlaczego nie? Wszyscy są zadowoleni. Twój ojciec ma z powrotem kochaną żonę, Wanda ma co opowiadać wnukom. Musisz przyznać, atak duchów nie jest czymś, co zdarza się każdemu. Bliźniaczki mogą znowu zająć się sobą, a ty możesz jechać do Paryża. Natomiast ja utwierdziłem się w przekonaniu, jak niesamowicie wspaniałą osobą jestem.

Wiosenne słońce grzało cudownie i rozleniwiało, Borys przymknął więc powieki. Rozświetlone promieniami włosy Oli zamigotały ogniem i mężczyzna pomyślał, że pozostały tydzień przymusowego urlopu zapowiada się całkiem miło.

A potem zastanowi się, jak przyjemnie wydać honorarium, które otrzyma za skuteczne wypędzenie demonów. Poprzedniej nocy nie zapomniał o tym, by przekonać Wandę Stuczyńską o konieczności jego podwojenia.

Kraków, 3-4 IX 2017

Autor o sobie:
Mieszkaniec Bytomia, z wykształcenia historyk. Skończył studia na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach. Debiutował na łamach dwumiesięcznika „Portal”, dla którego później przez wiele lat pisał recenzje, felietony i scenariusze przygód. Jego teksty pojawiały się również w „Gwiezdnym Piracie” oraz kwartalniku "Magia i Miecz". Współautor bestiariuszy do gry fabularnej „Neuroshima”. Okazjonalnie publikuje opowiadania w Magazynie Kultury Popularnej „Esensja”, "Szortalu", "Białym Kruku", a także antologiach Śląskiego Klubu Fantastyki. Wielbiciel Stanisława Lema, Arthura C. Clarke'a i Juliusza Verne’a. Najchętniej pisze w konwencji twardej SF.

Łukasz Marek Fiema

Łapki na piasku

Pakhet smacznie spała, wciśnięta w ciepły kąt pomiędzy zardzewiałym zbiornikiem na wodę a ciągnącymi się wzdłuż ścian rurami. Niekiedy mruczała cicho przez sen albo wystawiała pazury. Śniła o miejscach, których nigdy nie widziała. Zapachach, których nigdy nie czuła. Rzeczach, których nigdy nie robiła. O wszystkim tym, co pod postacią niewyraźnych obrazów i niejasnych odczuć stanowiło wspomnienia niezliczonych pokoleń jej zwierzęcych przodków. Śniła o buszowaniu w trawie rozgrzanej słońcem. Skradaniu się oraz chwytaniu małej, piszczącej zdobyczy. Aromacie chciwie rozrywanego, świeżego mięsa.

Przez sen wyczuła, jak tonące w półmroku pomieszczenie nieznacznie zadrżało. Wciąż zwinięta w kłębek przekręciła głowę i nie otwierając oczu, odruchowo nastawiła uszy. Chwilę nasłuchiwała, trochę zaniepokojona, a trochę zaintrygowana. Lecz w pomieszczeniu panował niczym nie zmącony spokój. W ciszy słychać było tylko kapanie wody oraz słabe postękiwanie pomp. Pakhet ziewnęła rozczarowana. Chciała znów zapaść w drzemkę, aby dalej śnić swoje nieskomplikowane sny, kiedy nagle wszystko się zatrzęsło.

W rurach coś jęknęło, a ściany zatrzeszczały, jak gdyby niewidzialny olbrzym napierał na nie z całej siły, usiłując wedrzeć się do kryjówki. Ta sama niewidoczna ręka przycisnęła ją na chwilę do podłogi, by zaraz cisnąć o zbiornik. Potłuczona ruda kotka zastygła w bezruchu. Lecz przy kolejnym, jeszcze mocniejszym wstrząsie, kilka rur pękło, buchając na wszystkie strony kipiącym wrzątkiem i kłębami pary. Dopiero wtedy Pakhet, z nastroszonym ogonem i oczami wielkimi jak spodki, miaucząc żałośnie, wyskoczyła z legowiska, by dać susa do otworu wentylacyjnego.

Wstrząsy nie ustawały. Kanał powietrzny, którym na oślep biegła, kołysał się na wszystkie strony. Wokół rozlegało się przeraźliwe skrzypienie wyginanego metalu, raz po raz zagłuszane rozdzierającym trzaskiem pękających blach, czemu towarzyszyło dygotanie podłogi i regularny łoskot zamykanych grodzi. Z oddali niósł się zawodzący jęk syren alarmowych. Chwilami kotka traciła orientację, nie wiedząc, gdzie jest góra, a gdzie dół. Poparzone łapki bolały coraz bardziej. Mimo to gnana strachem nadal uciekała, sama nie mając pojęcia dokąd. Jedyne, czego pragnęła, to znaleźć wreszcie jakieś spokojne miejsce, w którym mogłaby się schować i wszystko to przeczekać.

W labiryncie połączonych ze sobą przewodów wentylacyjnych, z którego na próżno próbowała znaleźć wyjście, rozbrzmiewał urywany furkot wiatraków. Jeden z nich, sypiąc obficie iskrami, włączył się, gdy pod nim przechodziła. Desperacko szukając właściwej drogi, prawie nie poczuła bólu, kiedy nabierająca obrotów łopata odcięła jej kawałek ogona. Kotka wciąż pełzała przed siebie, zawzięcie przeciskała się pod zgniecionymi wspornikami i zerwanymi wiązkami przewodów, aż wreszcie przez uchyloną klapę udało jej się dostać do któregoś z tuneli serwisowych. Nie miała jednak szczęścia.

Akurat kiedy wystraszona jak nigdy przedtem spadła na brudną od smaru podłogę, z ogłuszającym świstem porwał ją gwałtowny podmuch powietrza. Odbierając oddech, pociągnął ze sobą w otoczeniu wirujących śmieci niczym bezbronny kłębek futra. Obijając się o ściany, próbowała czegoś się chwycić. Ale daremnie wyginała tułów na wszystkie strony, nieporadnie przebierając łapkami. Metalowe rury i zamknięte na głucho włazy nie dawały możliwości wbicia pazurów. W końcu uderzyła o coś głową, po czym wszystko pociemniało.

***

Ocknęła się wciśnięta w oszronioną kratę otworu wentylacyjnego. Oblepiona smarem, potłuczona i obolała. Było bardzo zimno. Smolistą ciemność tunelu przecinały rozkołysane snopy światła z reflektorów trzymanych przez sunących nim ludzi. Słyszała ich pomieszane głosy, kiedy unoszeni nieważkością płynęli do przodu, odpychając się od ścian. Niektórzy mieli na sobie skafandry, inni jedynie zawinęli się w koce. W mroźnym powietrzu unosiły się obłoki parujących oddechów. Część z ludzi ciągnęła tych, którzy nie mogli samodzielnie się poruszać. Część w rękach albo w koszykach trzymała płaczące małe dzieci.

Wszystko wokół wciąż dygotało, to mocniej, to słabiej, przy wtórze głuchego trzeszczenia metalu. Ludzie przemieszczali się stłoczonymi grupami, a ona, bojąc się nawet poruszyć, patrzyła tylko, jak przepływają obok. Nie było żadnego powodu, by ktokolwiek z nich zwrócił uwagę na bezpańską kotkę, mieszkającą w kanałach wentylacyjnych. Może nikt jej nie zauważył, a może nie miał czasu, żeby się zatrzymać. Ona zaś, postrzegając jedynie swój mały, koci wycinek rzeczywistości, nie była świadoma, że oto ich wielopokoleniową tułaczkę zakończyła katastrofa tuż u progu nowego domu i że ludzie rozpaczliwie próbują się ratować.

Skulona śledziła wszystko szeroko otwartymi oczami. Nastroszone futerko zesztywniało od mrozu oraz krzepnącej krwi. Nie wyrywała się, kiedy uniosły ją czyjeś ręce i pośpiesznie wsunęły pod koc. Wtuliła jedynie pyszczek w ciepły sweter, wyczuwając znajomy zapach. To była dziewczyna, która czasem zostawiała miski z czystą wodą i jedzeniem przy wylocie nieczynnego kanału powietrznego, prowadzącego do kociej kryjówki. Pakhet nigdy nie pozwalała jej się zbliżyć ani tym bardziej dotknąć. Gotowa w każdej chwili uciec, zawsze tylko obserwowała z bezpiecznej wysokości uchylonego wywietrznika, jak dziewczyna stawia na podłodze plastikowe naczynia, patrzy chwilę w jej kierunku, łowiąc nieufne spojrzenie, po czym odchodzi.

Przyjazny zapach i ciepło uspokoiły kotkę na tyle, że po chwili ostrożnie wysunęła nos spod koca. Ludzie w gorączkowym bezładzie podążali tunelem, prześlizgując się przez zacięte wrota grodzi. W miejscach, gdzie nie mogli się przecisnąć, pomagali sobie łomami albo używali palników i wtedy oślepiające, błękitne światło rozdzierało na chwilę ciemność, oblewając upiornym blaskiem oszronione ściany oraz pobladłe twarze.

Za którąś z kolei grodzią znajdowało się przestronne pomieszczenie, równie zimne i ciemne. Tam wreszcie kilkadziesiąt osób, niezdarnie się przepychając, wypadło z tunelu serwisowego i niczym rozbite kule bilardowe rozsypało na wszystkie strony. Machając rękami i nogami, zaczęli dryfować między zawieszonym w powietrzu złomem, oderwanymi fragmentami wyposażenia oraz zawartością roztrzaskanych kontenerów. Ich zduszone krzyki niosły się w mroku dudniącym echem.

Dziewczyna zdążyła zasłonić się ramieniem, zanim z całej siły uderzyła w plastikowy pojemnik, otoczony chmurą lśniących drobin. Odbiła się od niego i za chwilę leciała już w przeciwną stronę, wśród rozsypanych sworzni oraz nakrętek, a Pakhet wściekle drapała ją pazurami, usiłując wydostać się spod koca. Lecz opiekunka nie pozwoliła na to, wciąż mocno przytulając kotkę do siebie. Odpychając się, od czego tylko mogła, próbowała dołączyć do osób zgromadzonych już przy szerokim, zamkniętym włazie w jednej ze ścian. Inni ludzie robili podobnie, usiłując samodzielnie tam dotrzeć. Jeszcze inni, nawołując się i wzajemnie sobie pomagając, zbijali się w rozciągnięte łańcuchy i chwytali pozostałych. W końcu wszyscy byli pod ścianą. Tylko kilka ciał wirowało jeszcze pośród szczątków, sypiąc wokół szkarłatnym konfetti.

Wstrząsy przybierały na sile, zaś rozlegający się z każdej strony zgrzyt łamanego metalu przeszedł w głuchy łomot odrywanej blachy. Jakiś mężczyzna grzebał w otwartym panelu kontrolnym przy włazie, klnąc i nerwowo zwierając bądź szarpiąc wyrwane przewody. Pakhet patrzyła na to wszystko przerażonym wzrokiem, wczepiona kurczowo w sweter. Instynktownie wiedziała, że jej opiekunka odczuwa strach taki sam jak ona.

Kiedy wrota uniosły się wreszcie w nierównych szarpnięciach, po drugiej stronie zapłonęły przyćmione światła. Ludzie, nie potrafiąc już opanować paniki, zaczęli przepychać się przez właz. Ci, którzy zdążyli przejść, natychmiast znajdowali sobie miejsce pomiędzy rzędami kontenerów umocowanych do przeciwległej ściany, będącej dla nich teraz podłogą. Siedząc lub leżąc, choć określenia te nie były właściwe w miejscu pozbawionym ciążenia, chwytali się, czego tylko mogli.

Serce dziewczyny biło jak oszalałe. Niepewnie przysiadła razem z innymi, opierając nogi o masywny zaczep ogromnej skrzyni. Jedną ręką złapała wystający z podłogi uchwyt, drugą mocniej objęła kotkę.

Wrota zasunęły się ze szczękiem. Spoza ścian dobiegł syk. Beznamiętny głos rozpoczął odliczanie. Chwilę później nastąpił wstrząs mocniejszy od innych. Ogromna siła oderwała od podłogi i uniosła kilka osób, ciskając nimi o sufit. Wszystko dygotało i skrzypiało, teraz już bezustannie. Ludzie krzyczeli, trzymając się desperacko każdej rzeczy, która mogła dać im oparcie. Ktoś wymiotował. Ktoś zaczął histerycznie się śmiać. W powietrzu nasiąkłym dymem z iskrzących przewodów rozbrzmiewał bezustanny płacz dzieci. Tuląc uszy, Pakhet wsunęła się głębiej pod koc. Czuła, jak jej opiekunka drży, usiłując utrzymać się na miejscu.

Czerń okrągłych, osadzonych w ścianach okien, ustąpiła pomarańczowej poświacie, której blask potężniał z każdą sekundą. Wkrótce za szybami kotłował się woal falujących płomieni. Tak jak jeszcze przed momentem było zimno, tak teraz robiło się coraz goręcej, a na wszystkim zaczęła osiadać mgiełka topniejącej wody. Kotka, głośno miaucząc, ponownie spróbowała się wyrwać. Zdołała wyjść spod koca i uciec dziewczynie, ale zaraz potoczyła się po podłodze, nie mogąc złapać równowagi. Jakimś cudem udało się jej dostać pod najbliższy kontener i tam zaklinować, by nie rzucało nią jak gumową piłką.

Huk, który dobiegł gdzieś z dołu, przeszedł od razu w potężny ryk. Tkwiące pod sufitem ciała spadły, a siła, która je tam wcześniej wyrzuciła, tym razem brutalnie przycisnęła każdego do podłogi. Niemal natychmiast zgasła też pomarańczowa poświata i okna znów powlekła czerń.

Przygnieciona swym kilkukrotnym ciężarem kotka niezdolna była nawet się poruszyć. Rozpłaszczona pod kontenerem mogła tylko z wysiłkiem łapać oddech. Lecz niebawem ryk ucichł, a napór niewidzialnej siły zelżał. Nastąpiło jeszcze jedno mocne szarpnięcie, po którym gdzieś na zewnątrz rozległ się furkot. Raptem wszystko ucichło i zapanował spokój. Tylko podłoga kołysała się jeszcze łagodnie. Ludzie niepewnie spoglądali po sobie, jakby nie dowierzając, że to już koniec. Że się im udało. Dzieci wciąż nieprzerwanie płakały, ale słychać już było łagodne głosy uspokajających je matek.

Pakhet nie miała zamiaru opuszczać kryjówki, która teraz wydawała się miejscem najbezpieczniejszym na świecie. Przycupnęła tam, gotowa natychmiast zareagować na zagrożenie. Czekała w napięciu. Kiedy spod podłogi dobiegł jeszcze jeden krótki, przytłumiony łoskot, a wkrótce potem poczuła nieznaczny wstrząs, zjeżyła futro, spodziewając się znów czegoś okropnego. Jednak nic więcej się nie działo. W mętnym półmroku, pośród snującego się dymu, trzeszczały iskrzące przewody. Ludzie, kaszląc, rozmawiali ze sobą przyciszonymi głosami. Niektórzy chwiejnie podnosili się z miejsc i pomagali wstać innym.

Kotka tkwiła nieruchomo, obserwując, co robią. Lecz gęstniejący dym zaczął nieprzyjemnie drapać ją w nosie. Osadzał się w gardle gorzkim posmakiem. Wywoływał łzawienie oczu. Zdała sobie sprawę, że czas znaleźć inne schronienie. Dlatego gdy tylko wrota uchyliły się z przeciągłym sykiem, niczym mały rudy ognik wystrzeliła spod kontenera i prychając, wyskoczyła na zewnątrz.

***

W górze rozpościerała się ciemnogranatowa płachta gwiaździstego nieba, na którego tle opadały roje ognistych iskier, ciągnących za sobą warkocze płomieni. Poniżej jak okiem sięgnąć kładł się czarny przestwór oceanu, rozjarzonego szmaragdową łuną mglistych, rozedrganych kształtów. Nieopodal jego ciemne fale z jednostajnym szumem wpadały na łagodny brzeg piaszczystej plaży, przechodzącej dalej w gęstwinę wysokich drzew. Wiatr niespokojnie poruszał rozłożystymi konarami. Szumiał pośród postrzępionych liści. Szarpał wydymającą się na wodzie czaszę spadochronu.

Pakhet, oszołomiona i zdezorientowana, przysiadła na parującym piasku pod przechyloną burtą lądownika, tuż obok jednego z wygiętych wsporników. Nastawiła uszy. Wyciągała szyję i obracając głowę we wszystkie strony, chciwie chwytała zapachy. Nocne powietrze było ciepłe i wilgotne. Przesycała je woń soli, wodorostów, mokrej ziemi oraz butwiejącej roślinności. Kotka nie kojarzyła żadnego z tych zapachów, ale wywoływały one w niej dziwnie znajome odczucia.

Z głębi lasu dochodziły trzaski i szmery. Wzbudzały instynktowne zainteresowanie, które nieco przytłumiło strach. Przez chwilę nasłuchiwała, aż wreszcie odważyła się wyjść. Ludzie wciąż opieszale sposobili się do opuszczenia kapsuły, gdy powoli szła po mokrym piasku i stawiając ostrożne kroki, pozostawiała za sobą małe, ledwo widoczne ślady. Pierwsze w tym obcym, nieznanym świecie.

Wilgotne podłoże dawało ukojenie poparzonym łapkom. Na moment zatrzymała się. Zaczęła rozgrzebywać chłodny piasek, jakby zaskoczona oczywistością tego, co robi. Ale zaraz zerwała się i z położonymi płasko uszami ruszyła pędem przez plażę. Biegła co tchu w kierunku lasu, gdyż czuła, że tam właśnie powinna szukać schronienia.

Już za chwilę, szorując brzuchem po błotnistej ściółce, wytrwale przekradała się przez gąszcz twardych, szczotkowatych pędów, porastających połacie rozmokłego gruntu. Co pewien czas zatrzymywała się, uważnie badając teren. Pomiędzy karbowanymi pniami strzelistych drzew tu i ówdzie rozciągały się płytkie rozlewiska, z których wystawały resztki spróchniałych pni. Podążając w głąb lasu, omijała większe bajora, a tam, gdzie to było możliwe, z gracją przechodziła nad nimi po oślizgłych kłodach. Niekiedy, żeby znaleźć właściwą drogę, musiała przechodzić przez zasieki splątanych korzeni, zanurzonych w zielonkawej wodzie.

Ciemność tętniła życiem. Las rozbrzmiewał odgłosami chrobotania, szelestem i popiskiwaniem. Poruszał się w mroku mnogością pełzających, biegnących i fruwających kształtów. Jakieś stworzenie, niewiele mniejsze od niej, przeleciało nad jej głową z donośnym brzęczeniem. Pakhet aż podskoczyła ze strachu, gdy musnęły ją twarde, błoniaste skrzydła. Tracąc równowagę, spadła z butwiejącego pnia i z pluskiem wylądowała w mulistej sadzawce. Cała oblepiona błotem niezdarnie wyszła z niej, od razu rozglądając się za kryjówką. Potrzebowała bezpiecznego miejsca, w którym mogłaby się schować. Dostrzegła zagłębienie w korzeniach pobliskiego drzewa i natychmiast pobiegła w tamtą stronę, wciskając się do znalezionej jamy.

Wnętrze nory było przestronne, suche i wyściełane ciepłym próchnem. Pachniało mieszaniną zapachów, które nic jej nie mówiły. Kotka znieruchomiała w głębi dziury, nie do końca jeszcze pewna, czy będzie tutaj bezpieczna. Wreszcie, kiedy uspokoiła się na tyle, by uznać to miejsce za swoje, ułożyła się wygodnie, choć wciąż czujnie, po czym zaczęła wylizywać piekące łapki oraz brudną sierść.

Świtało już i nad leśnym rozlewiskiem wisiała poranna mgła, gdy Pakhet, wyrwana ze snu dobiegającymi jej uszu dźwiękami, zerwała się, otwierając oczy. Intruz był znacznie od niej większy. Był większy nawet od człowieka. Swoim wieloczłonowym ciałem zatarasował jedyną drogę odwrotu. Kotka wycofała się na tyle, na ile mogła. Nastroszyła grzbiet, usiłując wyglądać jak najgroźniej. Wystawiła pazury. Wiedząc, że nie ma dokąd uciec, otworzyła pyszczek, sycząc ostrzegawczo, gotowa stoczyć ostatnią walkę na śmierć i życie.

Obce stworzenie nie widziało jej ani nie słyszało, ale wyczuwało wyraźną plamę ciepła i gwałtowne drganie powietrza. Przystanęło, niemrawo wymachując czułkami. Nigdy dotychczas nie napotkało na swej drodze tak zapalczywego wroga, ale dotychczas nie musiało niczego się obawiać. Ze szczękami zdolnymi miażdżyć drewno i ciałem w chitynowej zbroi niepodzielnie władało leśnymi moczarami tego młodego świata.

Po chwili wahania monstrualny wij znów ruszył do przodu z cichym chrzęstem. Kiedy drgające czułki były tuż przed nią, Pakhet z przeraźliwym wrzaskiem zaczęła okładać jego małą głowę łapkami. Ostre pazury zgrzytały na twardej skorupie, lecz czyniły mu niewiele szkody. W końcu, miotając się wściekle, kotka zdołała wbić je między chitynowe segmenty i dosięgnąć miękkiego ciała. Ze szczelin pancerza wypłynęła ciemna posoka. Stworzenie, bardziej reagując na bodziec niż faktycznie odczuwając ból, gwałtownie uniosło przednią część tułowia. Wciąż przebierając ruchliwymi odnóżami, szykowało się, by opaść na zawziętego przeciwnika, aby zgnieść go swoim ciężarem.

W ostatniej chwili zdążyła uskoczyć. Niewiele brakowało, a zostałaby przygwożdżona do ziemi. Jedna z krótkich kończyn rozorała jej bok, ale kotka w ferworze walki nie zwróciła na to uwagi. Zanim nieprzyjaciel zorientował się w sytuacji, wskoczyła na niego, by z rozpaczliwą wściekłością drapać i gryźć, gdzie tylko mogła. Stwór zaś, nie potrafiąc dosięgnąć niedoszłej ofiary, cały zafalował, usiłując ją z siebie zrzucić. Już po chwili w norze kotłowało się jak w tyglu, gdy walczyli ze sobą w tumanach osypującego się piachu.

W końcu wij, brocząc posoką z zadanych mu ran, zaczął się wycofywać. Pośpiesznie opuszczał jamę, uciekając przed spadającymi na niego pazurami. Pakhet nie przestała go atakować do momentu, aż cały nie wyszedł. Uspokoiła się, dopiero gdy zniknął we mgle, pośród otaczających norę zarośli. Miała naderwane ucho, a zraniony bok obficie krwawił, ale przetrwała starcie i wygoniła napastnika z gniazda.

Wylizała rany i wyczerpana znów zasnęła. Przespała większą część dnia. Późnym popołudniem obudził ją głód oraz pragnienie. Woda w pobliskiej sadzawce miała dziwny, mulisty posmak, lecz nie powstrzymało to kotki przed napiciem się. Gorzej było ze zdobyciem pożywienia. Zawsze znajdowała jakieś pozostawione przez ludzi resztki, przeszukując opustoszałe pomieszczenia lub zbiorniki na odpadki. Czasem nawet specjalnie zostawiano coś dla niej oraz innych kotów szwendających się po ciemnych zakamarkach tuneli serwisowych. Lecz teraz znajdowała się w obcym miejscu, gdzie nic nie było tym, co znała.

Kierowana instynktem próbowała schwytać i zjeść któreś z niewielkich, śliskich stworzeń, pełzających w mule rozlewiska. Te jednak bez trudu uciekały, nadzwyczaj szybko znikając w wodzie albo między poplątanymi korzeniami pobliskich drzew. Głodna i zniechęcona bezowocnym polowaniem ponownie przypomniała sobie o ludziach. Kojarzyli się z jedzeniem. To skojarzenie kazało jej opuścić dopiero co znalezioną kryjówkę i ruszyć przez las w stronę wybrzeża.

Na plaży ludzie krzątali się wokół przechylonego lądownika. W pocie czoła wydobywali z niego kontenery, stawiali namioty, wzbijając chmury piachu, jeździli we wszystkie strony niewielkimi, trójkołowymi pojazdami. Wszędzie piętrzyły się stosy zasobników i skrzyń, a w powietrzu co chwila furkotały przemykające drony. Pod lasem kopano doły, do których składano owinięte w płótno ciała.

Pakhet przycupnęła w szczotkowatych zaroślach, obserwując całe to zamieszanie. Czuła coraz większy głód, ale bała się podejść bliżej. Lecz gdy dostrzegła znajomą postać, a w myślach znów pojawił się skojarzony z nią obraz pełnej jedzenia miski, zebrała w sobie odwagę i ostrożnie wyszła. Powoli, łapka za łapką, szła przez plażę w jej kierunku, gotowa w każdej chwili czmychnąć pomiędzy drzewa.

Dziewczyna siedziała ze skrzyżowanymi nogami, pod plandeką narzuconą na kilka żerdzi. Ze słuchawkami wsuniętymi na uszy manipulowała pokrętłem stojącej przed nią radiostacji. Gdy kotka niepostrzeżenie podeszła i przysiadła na piasku w odległości paru kroków, z początku nie zwróciła na nią uwagi. Dopiero po chwili ją dostrzegła. Spojrzenie ich oczu spotkało się, a na brudnej twarzy dziewczyny, oblepionej rozmazanym przez łzy kurzem, pojawił się uśmiech zaskoczenia oraz radości. Spokojnym ruchem, by nie spłoszyć niespodziewanego gościa, zdjęła i odłożyła słuchawki. Wyciągnęła zachęcająco rękę w jej stronę, ale Pakhet nie ruszyła się z miejsca. Podwinąwszy ogon, wpatrzona w dziewczynę, cierpliwie czekała.

Dostała jeść, jednak tak jak zwykle nie pozwoliła się dotknąć ani pogłaskać. Budowa zaufania wymagała czasu. Zjadła, dokładnie wylizując miskę. Na odchodnym otarła się jeszcze o nogi przyjaciółki, na swój sposób okazując wdzięczność, po czym zostawiając ludzi ich sprawom, pobiegła truchtem do lasu.

W drodze do kryjówki znów zaskoczyło ją coś, z czym nigdy się nie spotkała. Pochmurne niebo zadudniło przytłumionym łoskotem i bez ostrzeżenia spłynęło gwałtowną ulewą. Szmer wody siekącej liście mieszał się z gniewnym pomrukiem grzmotów, gdy kotka w panice biegła między drzewami, skrajem kipiącego rozlewiska. Udało jej się wsunąć pod zwalony pień, gdzie przemoczona i drżąca z zimna przeczekała do końca nawałnicy, która minęła tak szybko, jak nadeszła. W końcu, brodząc przez parujące błoto, Pakhet odnalazła swoje gniazdo i cała mokra zaszyła się w jego bezpiecznym wnętrzu.

***

Później prawie codziennie szła na plażę, wiedząc, że tam znajdzie pożywienie. Początkowo dziewczyna stawiała miskę na skraju lasu, przy samych zaroślach. Lecz najczęściej coś wychodziło nocą spomiędzy drzew i zjadało cały posiłek przeznaczony dla kotki, która następnego dnia głodna czatowała w pobliżu pustego naczynia. Dlatego też jej przyjaciółka rozbiła w końcu swój namiot nieopodal i zaczęła zostawiać jedzenie w przedsionku, razem z czystą wodą, w której przez pierwsze dni rozpuszczała witaminy i antybiotyki.

Z czasem Pakhet nauczyła się polować na małe płazy, zamieszkujące rozlewisko. Chwytała też większe owady, które choć niezbyt smaczne, zapewniały sycący posiłek. Oczywiście, nie te największe. Tamte wolała zostawić w spokoju, podobnie jak dziwne, pancerne ryby, wypełzające niekiedy na morski brzeg. Ostre kolce nie raz dały się jej we znaki, kiedy próbowała odwracać ich skorupy, aby dobrać się do delikatnego mięsa. Nauka bywała bolesna, ale kotka coraz lepiej radziła sobie z samodzielnym zdobywaniem pożywienia.

Wszystko było nowe, dziwne i wymagające zbadania. Niebawem wiedziała już, których stworzeń nie należy zaczepiać, a których trzeba wręcz unikać. Podczas ostrożnych wycieczek zapuszczała się daleko od swojej kryjówki, stopniowo poznając okolicę. Dotarła aż do poprzecinanych strumieniami bagien, rozciągających się w głębi wybrzeża, po drugiej stronie lasu. Znajdowała również chwile na inne zajęcia. Kiedy miała ochotę na zabawę, goniła małe, wielonożne żyjątka, biegające między korzeniami drzew lub łapała kolorowe stworzenia przypominające motyle. A kiedy chciała po prostu poleniuchować, niczym się nie przejmując, układała się w zagłębieniu jakiejś rozgrzanej słońcem kłody i drzemała.

Musiała też jeszcze kilka razy stoczyć walkę z ogromnym wijem, który nie dawał za wygraną i wciąż przypełzał, usiłując odzyskać norę. Zawzięcie broniła wówczas swego gniazda, czując, że wkrótce będzie jej ono szczególnie potrzebne. Zawsze wychodziła zwycięsko z tych pojedynków, chociaż niekiedy okupione to było dotkliwymi ranami.

Nadal odwiedzała dziewczynę, ale już nie tak często jak wcześniej. Przychodziła jednak na plażę nawet wtedy, gdy nie była głodna. Wciąż zachowując podkreślający niezależność dystans, towarzyszyła przyjaciółce podczas codziennych zajęć, kręcąc się gdzieś w pobliżu. Innym razem jak bezszelestny duch dołączała do niej, kiedy ta wybierała się na samotne wieczorne spacery wzdłuż wybrzeża, by o zmroku w swym codziennym rytuale zasiąść na piasku i wpatrywać się w gwiazdy. Związała ich z sobą nie tylko nić wspólnego pochodzenia z tej samej planety, ale także więź, jaka nawiązuje się między dwiema żywymi istotami, które razem tak wiele przeszły i wbrew wszelkim przeciwnościom przetrwały.

Lecz nadszedł wreszcie czas, gdy Pakhet przestała przychodzić na plażę. Dziewczyna niepokoiła się o nią, chociaż przypuszczała, jaki może być powód coraz dłuższej nieobecności. Czekała, mając nadzieję, że wkrótce znów spotka swoją kocią przyjaciółkę.

Kotka przywlekła się do niej którejś deszczowej nocy, ciężko poturbowana po jeszcze jednej walce ze swoim śmiertelnym wrogiem. Brudna, przemoknięta, z futerkiem pozlepianym zakrzepłą krwią. Jednak nawet wtedy nie dała się wziąć na ręce, tylko ostatkiem sił zaprowadziła ją do swojego gniazda. Do czterech ledwo żywych, rozpaczliwie piszczących kociąt.

***

Kobieta szczelniej otuliła się kocem i dorzuciła drew do przygasającego ogniska, które z trzaskiem sypnęło iskrami ulatującymi ku nocnemu niebu. Podniosła wzrok znad płomieni, spoglądając, jak rozżarzone węgielki gasną na ciemnym tle drzew. Później zapatrzyła się w gwiazdy, migoczące nad polaną.

— Czy ta historia jest prawdziwa? — niepewnie odezwała się dziewczynka, siedząca pośród otaczających ognisko dzieci. Czarny kociak, zwinięty w kłębek na jej kolanach, poruszył uszami przez sen.

— Większość z niej jest prawdą. A reszta... Któż może wiedzieć — odpowiedziała tajemniczo, spoglądając na zasłuchanych malców. W okolonych zmarszczkami oczach błysnęły wesołe ogniki.

— Głupia opowieść — burknął któryś chłopiec, ze znudzeniem grzebiąc w ziemi patykiem. — Opowiedz nam lepiej o przeprawie przez Szepczące Morze. O zdradzie Shadracha i wojnie z Heliopolis. Opowiedz o tym, jak pradziadek Ardates uratował was wszystkich w Dniu Przybycia.

Kobieta uśmiechnęła się. Wstała i rozprostowała ramiona.

— Dziś nie będzie więcej opowieści — oznajmiła. — Czas zbierać się do spania. Przyjdzie jeszcze pora, byście usłyszeli inne historie. A teraz zmykać do łóżek! No już!

Dzieci wstały z jękiem zawodu i nieśmiałymi protestami. Ociągając się, jedno po drugim, podążyły ścieżką wiodąca między pniami ogromnych paprotników w kierunku osady. Pozostała tylko dziewczynka z kociakiem. Nadal siedziała przy ognisku. Zamyśliła się nad czymś, głaszcząc ziewające zwierzątko.

— Babciu, dlaczego tak ją nazwałaś? —zapytała niespodziewanie.

Kobieta dorzuciła do ogniska jeszcze jedną gałąź i spojrzała na płomienie.

— To bardzo stare imię pochodzące z Ziemi — powiedziała cicho. — Zasłużyła na nie.

Dziewczynka z powagą pokiwała głową. Delikatnie podrapała kociaka za uchem, po czym puściła go wolno, pozwalając mu buszować pośród porastającego polanę mchu.

Nocny wiatr zaszumiał sennie w pierzastych liściach. Zrobiło się chłodniej i kobieta pomyślała, że czas wracać do domu. Położyć wnuki spać i przygotować się do kolejnego, pełnego pracy dnia. Dom. W zadumie spojrzała na widoczne za drzewami światła baraków, a później na dziewczynkę oraz kota, który przycupnął nieopodal jej kolan i jak gdyby nigdy nic lizał sobie łapki. Kolejne pokolenie przemierzało ten nowy świat, próbując uczynić go swoim domem. Nie zawsze było łatwo i nie wszystko szło jak należy, ale dodawało jej otuchy to, że nie przybyli tu sami.

Autor o sobie:
Marcin Zwoleń. Urodzony. Żyje. Nie zamierza umrzeć.

W „Silmaris” po raz drugi, wcześniejszych publikacji dostąpił na łamach magazynów „Brama”, „Szortal”, „Qfant”, „Histeria” oraz antologii „City 4”.

Marcin Zwoleń

Czekając na Klarę

Ostatnio wszystko układało się po mojej myśli. Opłaciło się być prymusem i skończyć z wyróżnieniem wydział informatyki na Uniwersytecie Masaryka w Brnie. Wysiłek na studiach zaowocował szybkim zatrudnieniem w jednym z prestiżowych browarów w kraju. To, że zakład pracy był oddalony od stolicy Moraw o trzysta kilometrów, kompletnie mi nie przeszkadzało. Firma oprócz kontraktu oferowała również zakwaterowanie na miejscu.

Vonglinec, bo tak nazywała się mieścina, przywitał mnie chłodnym wieczorem i wymarłymi ulicami. Tutaj właśnie od wieków warzono wyśmienity złoty napitek według receptury opartej na lokalnym chmielu.

Stare miasto dumnie obnosiło się ze swoją barokową zabudową i musiałem przyznać, że z taką architekturą było mu do twarzy. Wybrukowana droga poprowadziła mnie prosto na główny rynek. Zaparkowałem przed jedynym lokalem tętniącym jaskrawym neonem. Podświetlane litery układały się w napis, który nie pozostawiał wątpliwości: „Hotel Złoty Lew”. To tu miałem spędzić nadchodzącą noc.

Po obu bokach prostokątnego placu rozciągały się arkady spięte na szczycie budynkiem ratusza. Spod ich łukowatych sklepień łypały pogaszone witryny sklepów oraz zakładów wszelkiej użyteczności publicznej. W oddali za urzędowym gmachem, tonącym wśród szarych lip, dostrzegłem wycelowaną w niebo smukłą wieżę kościoła. W tej części kraju ludność podobnie jak w Brnie nadal była bardzo pobożna.

W trakcie kontemplowania otoczenia moją uwagę zwróciła dziwna konstrukcja postawiona w centralnym punkcie rynku, naprzeciwko hotelu. Z każdego rogu betonowego podestu wyrastał kamienny filar. Cztery słupy połączone były ze sobą drewnianymi belkami ułożonymi poziomo na ich wierzchołkach. Całość przywodziła na myśl szkielet niezrealizowanej architektonicznej idei, być może altany bądź pergoli.

Prawdopodobnie w hotelu będą coś wiedzieli na jej temat.

Sięgnąłem po leżącą na tylnym siedzeniu torbę podróżną i przerzuciwszy ją przez ramię, skierowałem się w jego stronę.

Recepcyjny kontuar obity był bordowym pluszem, podobnie jak stojące po przeciwnej stronie fotele i sofa. Blat niskiego stolika kawowego ustawionego między nimi pokrywały kolorowe foldery i czasopisma. Tuż obok wyrastał egzotyczny akcent w postaci dwóch dorodnych palm w ozdobnych donicach.

Kiedy stanąłem przed recepcjonistą, w pierwszej chwili nie wiedziałem, czy bardziej poraża mnie biel jego sztywnej koszuli, czy też zębów, które szczerzył w szerokim uśmiechu.

— Dobry wieczór. Czym mogę służyć? — Zadane pytanie wprost ociekało uprzejmością.

— Dobry wieczór. Mam u państwa zarezerwowany pokój na dzisiejszą noc. — Odwzajemniłem uśmiech.

— Pańska godność?

— Horel. Peter Horel.

Wystukane na klawiaturze komputera magiczne zaklęcie potwierdziło moje słowa.

— Zgadza się. Jest — odparł pracownik, wpatrując się w ekran monitora. — Poproszę o jakiś dokument tożsamości.

Na kontuarze wylądował zielonoróżowy kawałek plastiku. Formalnościom stało się zadość i moje dane zostały spisane z dowodu. Zaraz po tym na blacie pojawił się klucz z przytwierdzonym do niego brelokiem w kształcie złotego lwa.

— Proszę. Pokój trzydzieści dwa. Trzecie piętro. — Recepcjonista delikatnie przesunął klucz w moją stronę. — Winda jest na prawo od schodów. Czy jeszcze czegoś pan potrzebuje?

— Dziękuję, nie — odparłem, zamykając klucz w dłoni. — Mam tylko jedno pytanie.

— Słucham?

— Co to za konstrukcja stoi na placu? To jakaś nieskończona budowla?

— Jest jak najbardziej skończona. Brakuje tylko jednego elementu.

— Jakiego?

— Sznura.

— Sznura? Co pan mówi?

— To szubienica, panie Horel.

— Niebywałe. Poważnie?

— Jak najbardziej. I do tego bardzo stara. Pochodzi bodajże ze średniowiecza. Stowarzyszenie Ochrony Zabytków wystawiło jej takie świadectwo.

— Powieszono na niej kogoś? — zapytałem zaintrygowany.

— A jak pan myśli? To miejska szubienica, dawniej z niej korzystano.

— No tak, racja. Głupie pytanie — przyznałem. — Po prostu trudno mi uwierzyć. Nigdy wcześniej nie widziałem czegoś takiego.

— To jedna z ostatnich, które zachowały się w tej części Czech — odpowiedział z dumą mój rozmówca. — Dbamy, aby spuścizną po naszych przodkach mogły się cieszyć przyszłe pokolenia.

— Tam, skąd pochodzę, mamy nieco odmienne spojrzenie na dziedzictwo kulturowe. Ale jak to mówią: „W każdej krainie życie różnie płynie” — podsumowałem, po czym nieznacznie ziewnąłem. Znak był na tyle czytelny, że recepcjonista natychmiast spiął się w sobie i przywołał na oblicze służbowy uśmiech.

— Z pewnością musi być pan zmęczony po podróży.

— Słusznie. Pora odpocząć. Dziękuję za informację. Życzę spokojnej zmiany.

— Dziękuję bardzo. — Usztywnił się jeszcze bardziej. — Dobrej nocy.

Winda z uspakajającym szumem pracującego silnika zawiozła mnie na wskazane piętro. Pokój trzydzieści dwa okazał się być tuż naprzeciwko niej. Liczyłem, że bliskość dźwigu nie będzie problemem w nocy i nie zakłóci mi snu.

Pomieszczenie nie było duże, ale swobodnie mieściły się w nim łóżko, szafa, biurko z krzesłem, wiszący telewizor na ścianie oraz nieruchomy wentylator pod sufitem. Osobne wejście na lewo od okna prowadziło do przytulnej łazienki w stylu retro. Projektant postarał się o wystrój i oprócz charakterystycznej zabudowy i sanitariatów stylizowanych na XIX wiek dopilnował najmniejszych szczegółów. Pomiędzy białe płytki pokrywające ściany łazienki wpleciono takie, na których nadrukowano kolorowe grafiki tematycznie nawiązujące do miasta i jego działalności. Naturalnie wśród nich nie mogło zabraknąć pól obsadzonych chmielem, jak również budynków browaru.

Jeden z malunków na ceramicznej tafli szczególnie mnie zaintrygował. Ewidentnie przedstawiał scenkę rodzajową z życia dawnych mieszkańców Vonglinca. A dokładnie rynek w dzień targowy, widziany od strony ratusza. Mimo małej powierzchni na płytce mieściło się naprawdę sporo. Na przedzie gromadzili się przekupnie ze swoimi straganami, dalej rzędy wozów drabiniastych załadowanych towarami i zwierzętami na handel. A pośród tego komercyjnego galimatiasu i tłoku gdzieniegdzie przemykała klientela — panie w długich sukniach z parasolkami oraz panowie w dziwacznych nakryciach głowy. Lecz nie to było istotą rzeczy.

Coś, na czym skupiłem uwagę, znajdowało się w tle. Można by rzec: w martwym tle. Za tętniącym życiem pierwszym planem w oddali rysował się kształt szubienicy. Nie była wyraźna, ale autor grafiki zadbał o detal, przyozdabiając ją zarysem wisielca. Recepcjonista mówił prawdę. Faktycznie wieszano na niej ludzi.

Wyszedłem z łazienki i otworzyłem okno, by wpuścić do pokoju trochę świeżego powietrza. Delikatny majowy wietrzyk wpadł do środka i owiał moją twarz. Wyjrzałem na zewnątrz. Nie mogłem trafić lepiej. Widok robił niezwykłe wrażenie. Z wysokości trzeciego piętra rynek prezentował się w całej krasie. Moją ciekawość wzbudzała tylko jedna rzecz znajdująca się na dole, visàvis mojego okna: szubienica. Odcinająca się swoją konstrukcją od szarówki przyciągała wzrok. Wiedza, jakie było jej zastosowanie, wywoływała niepokojący dreszcz. Wpatrzony w nią zachłannie, domyślałem się okropieństw, jakich mogła być świadkiem. Na samą myśl wzdrygnąłem się gwałtownie, wyobrażając sobie wiszące przed stuleciami zwłoki w centrum miasta, podczas gdy wokoło toczyło się codzienne życie.

Pomimo tej świadomości i nie do końca komfortowego uczucia z nią związanego miejsce kaźni nie odpychało mnie. Wprost przeciwnie, hipnotyzowało raczej i urzekało swoją wielowiekową tajemnicą. Postanowiłem, że za dnia lepiej mu się przyjrzę.

***

Gdy wreszcie po całym dniu poza Vonglincem wróciłem wieczorem do miasta, jedyne, czego pragnąłem, to napić się piwa i zalec przed telewizorem z pilotem w ręku. W obecnej chwili nie miałem innych perspektyw. Splot niefortunnych okoliczności zdecydował, że przez dwie kolejne noce, do poniedziałku włącznie, byłem skazany na hotelowy pokój. Plan zasiedlenia przez weekend przydziałowego mieszkania spalił na panewce. Zapowiadał się kolejny senny wieczór w tym opustoszałym mieście.

Zanim podjąłem się szturmu na hotelowy bar, postanowiłem wykorzystać sytuację i poświęcić chwilę stojącej nieopodal szubienicy. Sycąc oczy jej widokiem, podszedłem bliżej. Wyrastająca tuż pod moim nosem ażurowa konstrukcja prezentowała się jeszcze bardziej makabrycznie. Lecz był to specyficzny rodzaj makabry. Koszmar podszyty ekscytacją wynikającą z faktu obcowania z takim miejscem.

Zdecydowałem się wejść na górę. Na podest prowadziły przytulone do niego kamienne stopnie. Betonowa bryła, na której stanąłem, liczyła sobie około półtora metra wysokości, a każdy z jej boków jeszcze raz tyle. W czterech rogach tego kwadratu tkwiły ponad dwumetrowe słupy. Jednolite kamienne filary wyglądały na solidne, mogące utrzymać niemały ciężar. Podobnie jak leżące na nich grube, drewniane belki. Mimo że pociemniały ze starości, udało mi się wypatrzeć na nich ślady po oplatających je niegdyś sznurach. Znaki przetarć i wyżłobień były zbyt wyraźne, by nie dało się ich nie zauważyć. Kolejny raz dopadła mnie posępna refleksja nad mającymi tu miejsce w przeszłości egzekucjami.

Niespodziewanie wisielczą zadumę przerwał przeraźliwy hałas dolatujący z końca rynku. Spojrzałem na jego źródło. To kopnięty blaszany śmietnik z rumorem turlał się po brukowanej nawierzchni, ciągnąc za sobą ogon rozsypanych odpadków. Wszystko wskazywało na to, że oprócz mnie ktoś tu jeszcze nie spał. Nie byłem jednak skory do nawiązywania znajomości, zwłaszcza z kimś, kto nie szanował własności miejskiej. Asekuracyjnie więc schowałem się w plamie cienia zalewającego połowę szubienicy.

Sprawcą tego wybryku okazał się podejrzany osobnik, który nie wiadomo skąd pojawił się na placu. Wyglądający na reprezentanta marginesu społecznego mężczyzna, utykając na lewą nogę, ruszył tropem rozsypanych śmieci, równocześnie roztrącając je zakrzywionym kijem i mamrocząc coś pod nosem. Wybebeszony kosz zatrzymał się niedaleko latarni. Przypominał leżące na boku ranne zwierzę. Gdy oprawca dotarł do swojej ofiary, pochylił się nad nią i począł grzebać w jej wnętrznościach.

Jarząca się latarnia, w świetle której stał, pozwalała dostrzec jego skołtunioną brodę i strąki tłustych włosów wydostających się spod czapeczki z daszkiem. Włóczęga na grzbiecie dźwigał mocno zużyty, zimowy kożuch, zaś gołe stopy obute miał w przewiewne sandały.

Ewidentny wybryk natury, oceniłem, szykując się do opuszczenia szubienicy. W takich okolicznościach kontemplacja owego tragicznego miejsca nie miała dłużej sensu.

W tym samym momencie na ratuszu nastąpiło małe poruszenie. Wiszący na wieży zegar ożywił się na sekundę. Nastąpiło jedno, lecz jakże wyraziste, uderzenie, od którego ścierpła mi skóra na karku. Powietrze przeszył wibrujący, metaliczny dźwięk oznajmujący, że minęło całe trzydzieści minut kolejnej godziny i wskazówki zatrzymały się właśnie na wpół do ósmej.

Spojrzałem na kloszarda. Przestał nagle gmerać kijem w cuchnących trzewiach śmietnika i wyprostował się na baczność, jakby ten gong miał być dla niego sygnałem. Z uwagą uniósł głowę, po czym znieruchomiał. Skupiony na jego zachowaniu w pierwszej chwili nie zwróciłem uwagi na cichutki głosik delikatnie muskający moje uszy.

Wytężyłem słuch. Ktoś śpiewał a cappella. A dokładnie, na co wskazywał subtelny głos, była to młoda dziewczyna. Jak za sprawą podkręcanej gałki „volume” jej wokal stopniowo stawał się coraz głośniejszy i wyraźniejszy. Nie musiałem czekać długo, gdy jego słodycz poczęła wpływać mi do serca. Unoszące się nad rynkiem ciepłe, aksamitne brzmienie przywodziło na myśl lawę płynnego miodu, w której teraz tonąłem.

Wsłuchałem się w słowa piosenki. Dziewczyna śpiewała o dwojgu zakochanych. O szczęściu, które pragnęli znaleźć w domku na wzgórzu, pośród ukwieconych pachnącymi fiołkami łąk. Refren jednakże nie pozostawiał złudzeń. Historia tej pary nie kończyła się dobrze. Trudna miłość nie podołała próbie czasu.

„Niech fiołki osuszą me łzy.
Ich zapach ukoi mój żal,
bo dla mnie się zaczął czas zły.
Mój miły dziś odszedł gdzieś w dal”.

Powtarzane po raz kolejny słowa dobitnie rozbrzmiewały w mojej głowie, na stałe zapisując się w pamięci. Ciekawy, kim jest właścicielka tak dźwięcznego daru, wychyliłem się z cienia. Niestety, próba zlokalizowania solistki nie przyniosła rezultatów; oprócz zasłuchanego kloszarda na pustym rynku nie było żywej duszy. Założyłem, że melodyjny śpiew prawdopodobnie płynie z któregoś z mieszkań nad arkadami. Przekonałem się rychło, że nie miałem racji. Powabny głos w życiu nie przebiłby się przez zaporę szczelnie zamkniętych okien.

Tymczasem czyste dotąd dźwięki zaczęły nagle się załamywać. Ból i smutek, które wtargnęły między nuty, stały się na wskroś wyczuwalne. Co prawda powstałe emocje pasowały do wyśpiewywanej tragicznej historii, jednakże tembr głosu dziewczyny drżał coraz bardziej. To również nie uszło uwadze urzeczonego anielskim brzmieniem, osobliwego słuchacza. Mężczyzna czymś nad wyraz wzburzony, począł znacząco gestykulować i wymachiwać groźnie kijem w stronę szubienicy. Okrzyki, które przy tym wznosił, nie były zrozumiałe, lecz ich ton jednoznacznie wskazywał, że nie wróżą niczego dobrego.

Dla własnego bezpieczeństwa na powrót skryłem się więc w cieniu, by dalej stamtąd słuchać przygaszonego śpiewu i podpatrywać kloszarda. Zwieńczeniem dziwacznych zachowań mężczyzny był głęboki jęk rozpaczy, który wydał z siebie w momencie, gdy piosenka niespodziewanie urwała się w połowie refrenu o fiołkach. Zaraz po tym do moich uszu doleciało jego ciche szlochanie i pociąganie nosem. Nagłe przerwanie śpiewki mnie również nie przypadło do gustu, lecz nie sygnalizowałem tego w taki sposób.

Koncert dobiegł końca, postanowiłem zatem udać się do hotelowego baru, by kontynuować ten wieczór w towarzystwie zimnego piwa. Zeskoczyłem z szubienicznego podestu i ruszyłem przez plac. Po kilku krokach za moimi plecami rozległo się chrapliwe rzężenie.

— Hej, ty! Stój!

Nie miałem ochoty zapoznawać się z aspołecznym elementem Vonglinca, jednakże dla świętego spokoju przystanąłem i odwróciłem się w stronę dolatującego mnie zawołania. Ulicznik bez większego żalu porzucił swoją śmietnikową zdobycz i szybko kuśtykając, ruszył w moim kierunku. Po chwili stał przede mną człowiek niższy o głowę, na którą wciśnięta była niegdyś biała, teraz mocno zszargana, bejsbolówka. Na jej daszku krzywy napis, wykonany czarnym markerem, obwieszczał wszem i wobec: „HONZA”.

Wiek mężczyzny był trudny do określenia. Zaniedbany, dawno niestrzyżony zarost oraz siatka zmarszczek przecinająca twarz nie ułatwiały tego zadania. Równie dobrze mógł mieć pięćdziesiąt, co i siedemdziesiąt kilka lat. Nieprzyjemna woń, jaką rozsiewał wokoło, drażniła nozdrza. Kiedy zaś otworzył usta, smród wydobywający się z nich z powodzeniem mógłby uchodzić za broń chemiczną. Poczerniała i przerzedzona palisada zębów wszystko tłumaczyła.

— Coś ty za jeden? — zapytał bez zbędnych grzeczności, celując we mnie palcem.

— Jestem przyjezdny — wyjaśniłem lakonicznie, licząc na szybkie zakończenie tej konwersacji. Ciekawość jednak odwlekała ten moment.

— Skąd?

— Z Brna.

— Czego tu szukasz?

— Niczego. Słuchałem śpiewu — odpowiedziałem.

W sekundę nagły blask ożywił jego zmęczony wzrok. Lecz płomień, którym się rozjarzył, nie niósł ze sobą ciepła. Nie przewidziałem, że te słowa wywołają tak nerwową reakcję u mojego adwersarza. Mógłbym się założyć, że właśnie tak wyglądają oczy szaleńca. Zapobiegawczo więc cofnąłem się nieco.

— Czyjego śpiewu? — dociekał nieznajomy, niebezpiecznie przysuwając się do mnie.

— Młodej dziewczyny.

— Słyszałeś ją?

Błysk w błędnym spojrzeniu zyskał na sile. Gęstniejąca nachalność zaczęła mnie z wolna irytować, moja cierpliwość się kończyła.

— To moja sprawa — odparłem arogancko.

— Odpowiadaj, jak pytam!

Nieoczekiwanie brudny paluch zwieńczony czarnym pazurem dźgnął mnie w splot słoneczny. W pierwszym momencie zdziwienie odebrało mi zdolność reagowania. Dopiero po chwili odsunąłem się kilka kroków do tyłu. Spojrzałem na cuchnące indywiduum. Nie dość, że natręt, to do tego agresor. Zrezygnowałem jednak z jakiegokolwiek cielesnego odwetu. Najwyższa pora opuścić to specyficzne towarzystwo, zdecydowałem. Mając intruza na oku, ruszyłem w stronę hotelu. Ten jednakże nie odpuszczał.

— Mów! — wrzasnął. — Słyszałeś, jak śpiewała?!

— Słyszałem — rzuciłem, oddalając się. — Ale to chyba nie jest zabronione?

Kloszard, wymachując zapalczywie kijem i kołysząc się na boki, ruszył w moją stronę. Atak furii, który wywołały moje słowa, pociągnął za sobą lawinę nieskładnych zdań.

— Ona jest moja! Słyszysz?! — krzyczał w szale. — Nie masz prawa słuchać jej śpiewu! Nie odbierzesz mi jej! Wkrótce tu się zjawi i tylko ja mogę z nią być! Tylko ja wiem, jak jej pomóc! Tylko ja!

W końcu przerwał werbalną kanonadę. Zdyszany przystanął w miejscu i zaniósł się duszącym kaszlem. Widać było, że wybuch gniewu i pościg za mną mocno go wyczerpały. Resztką sił pogroził mi kijem i wycharczał dosadne pożegnanie.

— Wynoś się stąd, przybłędo!

Postanowiłem nie pozostawać mu dłużny.

— Spieprzaj, dziadu! — krzyknąłem w rewanżu z bezpiecznej odległości, po czym zniknąłem za hotelowymi drzwiami.

Awantura na rynku wytrąciła mnie odrobinę z równowagi, co dało mi kolejny argument, by skierować kroki do baru. Białozębny recepcjonista, z pewnością ze względu na cięcia w budżecie, obsługiwał również ten sektor. Zająłem hoker przy mahoniowym blacie i zamówwiłem tutejszy specjał o wszystko mówiącej nazwie: „Cesarskie”. Barman po chwili postawił przede mną kufel pieniącego się złota.

— Jeśli można zapytać, to co pana sprowadza do Vonglinca? — zagaił.

— Przyjechałem tu do pracy.

— Tak przypuszczałem — ożywił się. — Zwłaszcza po telefonie z browaru. No i jak się panu u nas podoba?

— Całkiem przyjemne miasteczko. Co prawda nie miałem jeszcze okazji zbyt dobrze mu się przyjrzeć za dnia, ale jutro postaram się to nadrobić. Mam na to całą niedzielę.

— Na pewno się pan u nas szybko zadomowi. Mieszkańcy są bardzo pomocni i sprawią, że będzie się pan czuł jak u siebie.

— Jednego z nich miałem okazję przed chwilą poznać. I raczej w niczym nie był pomocny, wprost przeciwnie. — Podałem w wątpliwość słowa barmana.

— Jak to? — zapytał z niedowierzaniem, zaskoczony faktem istnienia jakiejś vonglineckiej nieuczynnej zakały.

W skrócie przedstawiłem mu bliskie spotkanie z osobliwym autochtonem.

— To Honza — stwierdził, po czym odetchnął z ulgą. Honor mieszkańców Vonglinca został uratowany. — Nim się proszę nie przejmować. To zwykły wariat.

— W takim razie, skoro nie jest przy zdrowych zmysłach, powinien być hospitalizowany — wyraziłem swoją opinię.

— Myśli pan, że nie był w wariatkowie na obserwacji? I to ile razy. Krewni, póki żyli, często zabierali go stąd i odstawiali do rodzinnego miasta. Tam się leczył. Ale kiedy tylko dostawał wypis, za każdym razem wracał tu, do Vonglinca. Teraz nikt się już nim nie interesuje, jego bliscy dawno poumierali i został sam. Nie ma z niego żadnego pożytku. Taki tylko niepotrzebnie zabiera innym tlen.

***

Niedziela zaczęła się niespecjalnie. Mimo że obudziłem się po ósmej, to za żadne skarby nie miałem siły wstać. Wlanych w siebie poprzedniego dnia procentów nie było znowu tyle, ażebym czuł się tak podle. Jednakże ból głowy i szum w niej mówiły jednym głosem. Dalsza regeneracja była niezbędna.

Wreszcie o dwunastej nie do końca jeszcze rozbudzony zwlokłem się z łóżka. Dopiero odświeżająca kąpiel postawiła mnie na nogi. Nie zamierzałem marnować reszty wolnego dnia i postanowiłem ruszyć do miasta. Ale najpierw obowiązkowo kawka i lekkie śniadanie.

Na dole w recepcji zaszły zmiany personalne i młodziana o śnieżnym uzębieniu zastąpiła szczupła brunetka z włosami ciasno spiętymi w koński ogon. Mimo służbowej uprzejmości wszystkie czynności wykonywała ze zbolałą miną.

— Przepraszam. Czy coś się stało? — Nie mogłem nie zapytać, patrząc na goszczące na jej twarzy przygnębienie.

— To okropne, co się wydarzyło. Osobiście tego nie widziałam, bo przyszłam do pracy, jak było po wszystkim. Jak już go zdjęli.

— O czym pani mówi? Zdjęli? Kogo? — Nie mogłem pojąć.

— Honza się powiesił.

— Co takiego? — Odpowiedź w pierwszej chwili do mnie nie dotarła. — Jak to się powiesił? Gdzie?

— Na szubienicy oczywiście.

— Kiedy to się stało?

— Dokładnie nie wiadomo. Rano znaleźli go ludzie, którzy szli do kościoła na prymarię — rozgadała się. — Blaszany kubeł poniewierał się pod szubienicą, a na jednej z belek wisiał Honza na sznurze. Podobno na twarzy to był aż cały granatowy. Przyjechali strażacy i go zdjęli. Teraz leży w kostnicy.

— Straszna historia. Wczoraj wieczorem widziałem go jeszcze żywego.

— Nikt nie przypuszczał, że to zrobi.

— Podobno to był wariat?

— Ale nieszkodliwy. Rzeczywiście miał nierówno pod sufitem, lecz nie stanowił dla nikogo zagrożenia.

— Oprócz siebie — wtrąciłem.

— Okazuje się, że tak. Bez niego będzie teraz pusto na rynku — dodała smutno dziewczyna.

***

Przejęty wyszedłem przed hotel. Niedzielne popołudnie tonęło w ciepłych promieniach majowego słońca. Lecz mimo sprzyjającej aury i wolnego czasu czułem, że ten dzień nie będzie taki, jak planowałem. Spojrzałem na znajdującą się nieopodal szubienicę. Prosta konstrukcja z kamienia i drewna, nieświadoma swego zabójczego przeznaczenia. Stała tam niewzruszona, wrośnięta od wieków w to samo miejsce. Podszedłem bliżej, by przyjrzeć się jej w dziennym świetle. Nie musiałem długo szukać i zgadywać, na której belce powiesił się kloszard. Świeże obtarcie na ciemnym drewnie wskazywało, że wybrał tę od strony ratusza.

Zamyśliłem się nad tą tragiczną postacią. Mimo że wczoraj pierwszy raz w życiu widziałem człowieka na oczy i to jeszcze w tak nieprzyjemnych okolicznościach, to wiadomość o jego śmierci wstrząsnęła mną do głębi. Przede wszystkim nie mogłem sobie darować, że tak go potraktowałem. Prawdopodobnie byłem ostatnią osobą, z którą rozmawiał. Myśl, że gdybym może poświęcił mu chwilę, to nie zrobiłby tego, nie dawała mi spokoju.

— W końcu odnalazł to, czego tak bardzo mu brakowało. — Doleciało nagle do moich uszu.

Rzucona uwaga przerwała moje rozmyślania. Odwróciłem się i rozejrzałem po placu. Po drugiej stronie, naprzeciw hotelu, ukryte w cieniu arkad, stały wiklinowe krzesła i stoliki. Przy jednym z nich siedziała jakaś persona. Ruszyłem w tamtym kierunku. Meble wnet okazały się należeć do tutejszej gospody, a osobnikiem, który z nich korzystał, był mocno posunięty w latach, drobny mężczyzna. Ubrany w ciemny, niemodny już garnitur, pochylał się nad prawie opróżnionym kuflem piwa. Kosmyki białych niczym jego koszula włosów wystawały spod obszernego ronda czarnego kapelusza. Duże okulary przeciwsłoneczne przysłaniały mu pół twarzy.

— Przepraszam, pan coś mówił? — zagaiłem.

— Nie inaczej, młodzieńcze. Nie inaczej — odezwał się. — Ufam, że biedny Honza zaznał wreszcie odrobiny wytchnienia.

Pomyślałem, że może właśnie nadarzyła się świetna okazja, by dowiedzieć się czegoś więcej o tym nieszczęśniku. Bo kto może mieć lepsze rozeznanie o obywatelach miasteczka, jeśli nie jego sędziwy mieszkaniec?

— Dobrze go pan znał? — zapytałem.

— Czy dobrze? Nie wiem. Chyba jak każdy. Ot, żył tu wśród nas, razem ze swoim obłędem — odparł, po czym osuszył kufel do dna.

— Ale co było powodem tego szaleństwa?

Byłem tego bardzo ciekaw, lecz odpowiedź nie nadchodziła. Nastała za to wymowna cisza. W końcu staruszek otworzył usta, ale tylko po to, by wyrazić swoją opinię o pogodzie.

— Strasznie dziś upalnie — stwierdził, zadzierając głowę.

— Nie da się ukryć. — Zgodziłem się.

— Przydałby się jeszcze jeden kufelek zimnego chmielu.

Wyczułem jego zamysł. Nie zastanawiając się dłużej, wyszedłem z propozycją zaspokojenia palącej potrzeby.

— Skoro nalegasz, młodzieńcze — odparł, oblizując się. — Cesarskie, jeśli można prosić.

— Ma się rozumieć. — Przyjąłem zlecenie, po czym ruszyłem do lokalu.

Na drewnianym szyldzie nad wejściem łuszczące się z farby litery informowały, że przekraczam próg gospody noszącej znamienne miano: „U Kotwy”. Dla zobrazowania tej nazwy poniżej znajdował się malunek masywnej kotwicy. Wnętrze tonęło w półmroku i, co mnie wcale nie zdziwiło, świeciło pustkami. Zwalista sylwetka gospodarza, niczym ociosany głaz, wyłaniała się zza barowego kontuaru. Lnianą ścierką w kratkę polerował kufle. Nawet kiedy składałem zamówienie, nie przestał ani na moment, jedynie podejrzliwie przyglądał mi się spode łba. Gdy uiściłem rachunek, burkliwie nakazał czekać na zewnątrz, po czym zniknął na zapleczu. Zrobiłem więc w tył zwrot i wróciłem do spragnionego staruszka.

Kiedy chwilę później przy naszym stoliku pojawił się gospodarz nie omieszkałem zapytać go o osobliwe logo lokalu oraz jego nazwę.

— Któż by to pamiętał? — odparł wymijająco.

— Cóż to, Jirziku? — wtrącił senior. — Zapomniałeś już, że to na twojego ojca wołali Kotwa? Miał przecież wytatuowaną kotwicę na przedramieniu, którą zrobił sobie w...

— Zamknij jadaczkę, starcze — przerwał ostro mężczyzna. — To nie twoja sprawa.

Wściekły zestawił zawartość tacy na blat i chwiejnie oddalił się w stronę lokalu. Gdy zniknął za drzwiami, staruszek chwycił kufel.

— Cham i głupiec. Jak jego ojciec. — Dosadnie wyraził się o właścicielu gospody, po czym zanurzył usta w białej pianie.

— Sama słodycz. Istny dar z niebios — rozpływał się w zachwycie smakosz. — Tego właśnie było mi trzeba. Jestem twoim dłużnikiem, młodzieńcze.

— Nie ma sprawy. A tak przy okazji mam na imię Peter — przedstawiłem się.

— Miło mi. Mów mi Ondrej.

— To może teraz mi powiesz, jak to było z Honzą? — zagaiłem. — Dlaczego zwariował i się zabił?

— On był już martwy za życia — odparł. — Od chwili, kiedy się o niego upomniała.

— Kto?

— Ona. — Wskazał w stronę rynku.

Powędrowałem wzrokiem za ruchem jego ręki. Celowała w ażurową konstrukcję.

— Co? Szubienica? — Nie byłem pewny.

— Nie.

— Więc kto? — Chciałem wiedzieć.

— Klara.

— Co za Klara?

— Bednarova. Dziewczyna powieszona na tej szubienicy.

— O czym ty mówisz? — zainteresowałem się żywo. — I co to ma wspólnego z Honzą?

Ondrej pociągnął łyk piwa i zaczerpnął powietrza. Czułem, że zapowiada się dłuższa historia. I rychło przekonałem się, że miałem rację.

— Byłem wtedy dziesięcioletnim smarkiem — zaczął. — Po latach hitlerowskiej okupacji, w maju tysiąc dziewięćset czterdziestego piątego roku wraz z Armią Czerwoną przyszedł wreszcie dzień wyzwolenia Vonglinca. Dla jego mieszkańców zaczęło się nowe życie. Lecz nie dla biednej Klary. Dla niej to był ostatni dzień żywota.

— Co takiego się wydarzyło? — Ciekawość zaczęła mnie zżerać.

— Pech chciał, że znalazła się wówczas w niewłaściwym czasie i w niewłaściwym miejscu. — kontynuował staruszek. — Trzeba ci bowiem wiedzieć, że za Niemca ludziom w Vonglincu żyło się naprawdę ciężko. Przyduszeni butem okupanta ledwo łapali powietrze. W pierwszej kolejności wywieziono wszystkich Żydów i spalono synagogę. Ale i Czechów nie oszczędzano. Prześladowania, wywózki, egzekucje odbywały się na porządku dziennym. Te ostanie były najgorsze. Niemcy spędzali całą ludność miasta na rynek i zmuszali, by oglądała, jak przy muzyce orkiestry strażackiej wieszano skazańców. Oj, nie stała wówczas nasza szubienica bezczynnie.

— A ja myślałem, że od wieków jej nie używano.

— No to byłeś w błędzie, Petrze. Wojna dała jej drugie życie. Niemcy odnowili ją, wzmocnili betonem kamienny podest i wymienili spróchniałe belki na nowe. Wtedy zaczęli sobie na niej używać. A już zwłaszcza kiedy protektorat nad tutejszym regionem objął wyjątkowo oślizgły gestapowiec Horst Knittel. Zamieszkał w ratuszu i na okrągło urządzał egzekucje na rynku. Nikogo nie oszczędzał.

— I to on kazał ją powiesić? — zapytałem z wypiekami na twarzy.

— Nie zgaduj, bo nie zgadniesz. — Ondrej szybko ostudził mój zapał. — W dniu, kiedy to się stało, ten parszywy zbrodniarz był już daleko za linią frontu, w alianckiej niewoli. Cwany lis wiedział, co czeka go z rąk czerwonych, więc wolał dobrowolnie poddać się Amerykanom.

— W takim razie kto ją powiesił? Rosjanie?

— Nie. Komuniści nie używali szubienicy. Ale też nie pozwolili jej po wojnie rozebrać. Klarę powiesili mieszkańcy Vonglinca.

— Niemożliwe! — Z trudem przyswajałem tę informację. — Dlaczego?

— Ta biedna dziewczyna miała chyba osiemnaście lat i była śliczna jak anioł. Na jej nieszczęście wpadła w oko Knittelowi. Natychmiast kazał zatrudnić ją jako pomoc domową. Z racji tego ludzie wkrótce zaczęli krzywo na nią patrzeć. Więc kiedy przyszło wyzwolenie, a Horst zdążył dać nogę, uciemiężony lud odreagował lata cierpień i udręki na niewinnej dziewczynie, która usługiwała u Niemca.

— Powiesili ją, bo służyła u gestapowca?

— Było coś jeszcze.

— Cóż takiego?

— Dziecko, które nosiła pod sercem. Wkrótce miała rodzić.

— Co ty mówisz? — oniemiałem. — I z tego powodu wykonano egzekucję?

— Gadano, że to bękart Horsta, a ona jest hitlerowską kochanicą.

— Prawdę mówiono?

— A kto to wie? Fakt, chodziła z brzuchem, ale czy on wyrósł z nasienia tego diabła wcielonego, tylko jedna Klara wiedziała.

— O, matko! — Nagle na samą myśl włosy stanęły mi dęba. — Przecież oni powiesili brzemienną dziewczynę? Jak mogli do tego dopuścić?

— Nie bronię tych ludzi, ale nie zrozumiesz ich, jeśli nie przeżyłeś tego, co oni. Byli wściekli i żądni zemsty, a dziewczyna znalazła się pod ręką. Sierota, której nie miał kto pomóc. Zaślepieni gniewem, odbili na niej swoje krzywdy.

— Jak do tego doszło?

— Wywlekli ją z ratusza i przyprowadzili na rynek. W jej kierunku leciały najobrzydliwsze obelgi i przekleństwa. Pamiętam, że Kotwa, ojciec Jirzika, krzyczał wtedy najgłośniej.

— Byłeś tam, Ondreju? — zapytałem przejęty.

— Razem z moim kamratem Milanem obserwowaliśmy wszystko, ukryci pod arkadami.

— Nie broniła się? Nie próbowała uciekać?

— Nie. Mimo agresywnej reakcji ludzi Klara zdawała się ich nie lękać. Jedynie zbłąkanym wzrokiem omiatała wykrzywione szaleństwem twarze oprawców, jakby próbowała znaleźć jakąś życzliwą jej osobę. Nadaremno. Spokój, który od niej bił, wskazywał, że pogodziła się ze swoim losem. Tylko dłonie miała w nieustannym ruchu. Wciąż obejmowała nimi brzuch i go głaskała.

— Nikt nie zaprotestował? Nikt się za nią nie wstawił?

— Nikt — przyznał smutno obserwator owego wydarzenia. — Człowiek zawiódł tamtego dnia.

— A jak przebiegła sama egzekucja? Długo trwała?

— Nie bardzo. Tyle co jedna piosenka.

— Nie rozumiem.

— Kiedy prowadzili ją na szubienicę, zegar na ratuszu wybił wpół do ósmej. Równocześnie rozbrzmiały kościelne dzwony, zwołujące na wieczorną liturgię. I właśnie wtedy Klara zaczęła śpiewać. A głos, jak i urodę, miała anielski. Wchodziła po schodkach i z każdym stopniem jej śpiew przybierał na sile. Niczym zew wolności niósł się przez cały rynek. Ludzie lżyli ją, a ona śpiewała. Nawet kiedy zakładano jej pętlę na szyję, nie przerwała piosenki. Do samego końca. A gdy wyzionęła ducha, mieszkańcy Vonglinca zostawili ją tam wiszącą i poszli na mszę dziękczynną za wyzwolenie Czech spod hitlerowskiego jarzma. Następnego dnia ktoś zdjął ją ze sznura i pochował gdzieś na nieuświęconej ziemi pod cmentarnym murem.

— Wstrząsająca historia — skwitowałem cicho. — Swoją drogą to musiała być dzielna dziewczyna.

— Fakt. Trzeba mieć silnego ducha, żeby przyśpiewywać sobie w drodze na spotkanie ze śmiercią.

— Powiedz mi, Ondreju, o czym była ta piosenka. — Coś nagle zaświtało mi w głowie.

— Jak to o czym? Jak wszystkie piosenki. O miłości — odparł z miną eksperta.

— A pamiętasz jej słowa?

— Nie bardzo — zasępił się gawędziarz. — Ale w refrenie było coś chyba o bratkach albo niezapominajkach. Wybacz, Petrze, pamięć już nie ta. W każdym razie, o jakichś kwiatkach.

— A nie o fiołkach czasem? — podpowiedziałem.

— Racja — pacnął się w czoło. — Jasne, że o fiołkach. Jak mogłem tego zapomnieć? A ty skąd to wiesz?

Starając się nie fałszować, przywołałem zapamiętany fragment wczorajszej śpiewki najlepiej, jak umiałem.

— Zgadza się, to ten sam refren — ożywił się dziadek. — Od tamtej pory nigdy więcej go nie słyszałem. Jakim cudem go znasz?

— Zdaje się, że poprzedniego wieczora ktoś to śpiewał na rynku, Ondreju.

Wtem zimna dłoń niczym jastrząb atakujący gołębia spadła bez ostrzeżenia na moje ramię. Kościste palce prawicy mocno wpiły się w rozluźniony biceps. Przestraszyłem się nie lada. Zaskakująca reakcja starca mogła wskazywać na wszystko. Chociażby na wstęp do ataku serca.

— Dobrze się czujesz, Ondreju? — spytałem niepewnie. — Strasznie pobladłeś.

— To przez pogodę — odparł po chwili, biorąc głęboki haust powietrza. — Nic się nie martw. Córka z wnukiem wkrótce zabiorą mnie do domu. Zawsze w niedzielę zostawiają mnie „U Kotwy”, kiedy jadą do kościoła. Ja, jak widzisz, omijam ten przybytek szerokim łukiem.

— Dlaczego, jeśli można wiedzieć?

— Stare dzieje, Petrze. Dawno temu, poprztykałem się nieco ze Stwórcą.

— O co?

Nie wahałem się postawić tak intymnego pytania. Pomimo świeżo zawartej znajomości czułem narastającą między nami serdeczną więź.

— O to — odparł staruszek, unosząc prawą dłoń do twarzy.

Palce, które zdążyły już puścić moje ramię, sięgnęły do okularów. Przeciwsłoneczne szkła zjechały z nosa i ujrzałem koszmarny obraz. Bliznę. Gruba, dawno zasklepiona i ogorzała narośl wypełniała miejsce oczu. Jakby zdewastowana tkanka była następstwem poparzenia. Kolejny raz oniemiałem — Ondrej był niewidomy.

— Nie wiem, czym Mu podpadłem, że tak mnie potraktował — odezwał się.

— Opowiesz mi o tym? Wygląda, że to musiał być jakiś okropny wypadek.

— Zgadza się. — Smutno kiwnął głową. — Na drugi dzień po egzekucji Klary razem z Milanem poszliśmy za miasto, aż pod zamek. Niemcy mieli w nim swój garnizon. Podczas odwrotu zaminowali cały teren wokół niego. Owego pechowego popołudnia kręciło się tam pełno czerwonoarmistów. Pijani w sztok ruscy saperzy oczyszczali drogę z min. Ich nieuwaga pozwoliła dwóm gówniarzom ukraść jedną z nich. Gdy teraz o tym pomyślę, to sam nie wiem, jak nam się to wtedy udało zrobić. W każdym razie zabraliśmy ją do lasu i próbowaliśmy rozebrać przy pomocy scyzoryka, gwoździa i kamienia. Reszty możesz się domyślić. W wyniku wybuchu Milan zginął na miejscu, a mnie okaleczonego i ledwo żywego znaleziono dopiero następnego dnia.

— Miałeś cholerne szczęście.

— Tak bym tego nie nazwał — zaoponował. — Ale mimo kalectwa stanąłem na nogi i poradziłem sobie. Wziąłem się z losem za bary i poszło mi niezgorzej. Nauczyłem się wyplatać wiklinowe kosze. Przy takim fachu oczy nie są potrzebne. Tylko dłonie. — Na potwierdzenie słów, wysunął je przed siebie. — Ożeniłem się, założyłem rodzinę i po prostu żyłem. Dopiero po latach dotarło do mnie, czemu ocalałem.

— Dlaczego?

— Żeby nieść prawdę o strasznej zbrodni.

— O śmierci Klary?

— Tak. Chociaż jestem ślepy jak kret, cały czas widzę tę egzekucję. Jestem ostatnim świadkiem, który wciąż żyje. Wraz z moim końcem żywa pamięć o tamtym zdarzeniu zginie.

— Nie ma więcej nikogo, kto by znał tę historię?

— Nikogo, kto by tam był i to widział. Minęło siedemdziesiąt lat. Osoby odpowiedzialne za ów okrutny samosąd już od dawna nie żyją. W większości przypadków zeszły z tego świata w szczęściu i dostatku. I najczęściej we własnych łóżkach. Przez całe życie były związane zmową milczenia. Dlatego też nikt nigdy nie został rozliczony ani ukarany za to morderstwo.

— A więc sekret miasta został wrzucony do głębokiego dołu z wapnem i pogrzebany — zauważyłem.

— Przez pewien czas wszystko na to wskazywało — przytaknął. — Do dnia, kiedy ponad trzydzieści lat po owym bestialstwie w Vonglincu nie pojawił się Honza. Nie wiem skąd, ale wyciągnął tajemnicę na wierzch i rozpętał piekło.

— No, nareszcie dotarliśmy do tego nieszczęśnika. — Nie kryłem emocji. — Ciekaw jestem, jaka historia jemu towarzyszy?

— Przyjechał tu na początku lat osiemdziesiątych. Do pracy w browarze. Młody, dobrze zapowiadający się inżynier.

— Który zwariował — wtrąciłem. — Opowiadał mi recepcjonista w hotelu.

— Nie do końca tak było. Choroba nadeszła stopniowo. Zaczęło się od tego, że najpierw wynajął mieszkanie na rynku i tylko tam spędzał czas. Całymi dniami szwendał się po placu, wysiadywał na ławkach i schodach ratusza, zawzięcie przy tym mamrocząc coś do siebie. Tak wyglądały pierwsze symptomy jego obłędu. A jak przestał chodzić do pracy, to już było z górki. W następnej kolejności stracił mieszkanie, którego nie mógł utrzymać. No i w efekcie wylądował na ulicy. Z roku na rok dziwaczał coraz bardziej. Żebrał, wyjadał ze śmietników, sypiał na ławkach.

— Prawdziwy miejski survivalowiec — zauważyłem.

— Lecz zanim całkiem postradał rozum — Ondrej puścił moją uwagę mimo uszu — najpierw stał się ropiejącym wrzodem na nieczystym sumieniu mieszkańców. Wtedy jeszcze żyli ci, którzy dopuścili się tego haniebnego czynu. Honza na każdym kroku przywoływał postać biednej Klary i wciąż im przypominał o nieludzkim linczu. Obwiniał ich o jej śmierć. Zwłaszcza w każdą rocznicę zbrodni jego obłęd oraz oskarżenia rzucane pod adresem społeczności miasta osiągały zenit.

— Co się wówczas działo?

— Cały dzień chodził wzburzony po rynku, wypominając potworny akt, który miał tam miejsce. Wieczorem zaś, gdy zbliżała się godzina, kiedy powieszono Klarę, Honza wpadał w skrajne szaleństwo. Biegał między filarami szubienicy, skakał z jej podestu, przewracał i szamotał się, jakby z kimś walczył. Płakał i wrzeszczał przy tym na przemian. Wykrzykiwał, że Klara tu jest i musi ją uratować. Całkiem stracił dla niej głowę.

— A co na to mieszkańcy?

— Chyba się domyślasz, że nie byli zachwyceni. Honza szybko stał się dla nich niewygodny. Nawet Kotwa, póki żył, groził mu, że jak nie zamknie gęby, to on sam uciszy go raz na zawsze. Na szczęście nie spełnił tych gróźb, bo niedługo potem pijany wpadł pod ciężarówkę. Nie zliczę, ile to już wiosen, jak wącha kwiatki od spodu. Ale jego mi nie żal. To był kawał bandyty. Donosiciel i zwykła szuja. Tego lokalu też się dorobił po wojnie, na ludzkiej krzywdzie. A tatuaż w kształcie kotwicy to zrobił sobie w więzieniu.

Taka informacja sprawiła, że natychmiast nasunęło mi się pewne podejrzenie.

— Skoro więc zachowanie Honzy było kłopotliwe, to może ktoś pomógł mu się pożegnać z życiem?

Ondrej miał jednak odmienne zdanie.

— Nie wydaje mi się, żeby tak było — odparł. — Czas zrobił swoje. Jak mówiłem, sprawców linczu dziś już nie ma wśród żywych. Zaś dla młodych mieszkańców Vonglinca Honza ze swoim ględzeniem o dziewczynie, którą musi uratować, był tylko nieszkodliwym wariatem. Obecne pokolenie historię Klary traktuje wyłącznie jako kolejną legendę o wisielcach. Ta tragedia w żaden sposób do nich nie przemawia. Powoli odchodzi w zapomnienie.

— Dlaczego więc się powiesił?

— A dlaczego słońce nigdy nie zasypia? Kto to wie? Tę wiedzę Honza zabrał ze sobą. Może siedemdziesiąt lat po egzekucji postanowił potrząsnąć obywatelami Vonglinca i przywołać pamięć o tamtym dniu. Może przyszła pora, żeby wreszcie odpoczął? A może Klara ostatecznie uwolniła go i pozwoliła mu odejść?

— Dziś jest rocznica jej śmierci?

— Tak. Bednarovą powieszono pod wieczór, dziesiątego maja.

— Zatem dzień samobójstwa, który wybrał Honza, nie był przypadkowy.

— Wygląda na to, że nie.

W tym momencie dźwięk silnika zburzył nieruchomą ciszę spowijającą rynek. Skierowałem wzrok tam, skąd nadciągała fala hałasu. Na brukowany plac wtoczyła się bordowa toyota, zmierzająca w naszym kierunku. Siny ogon spalin ciągnął się za nią nisko przy ziemi.

— Pora na mnie, Petrze. Słyszę, że moi już jadą — odezwał się staruszek, wstając od stołu. — Dziękuję za piwo i bywaj.

— Do następnego razu, Ondreju. Było miło cię poznać i porozmawiać.

Samochód zwolnił tuż przed gospodą. Za jego kierownicą siędziała dojrzała kobieta w odświętnym żakiecie, obok nastolatek ze słuchawkami na uszach. Gdy pojazd zatrzymał się, chłopak energicznie wyskoczył na zewnątrz i podszedł do naszej dwójki. Na powitanie niedbale kiwnął głową, a następnie chwycił seniora pod łokieć.

Starzec, powłócząc nogami, grzecznie dał się odprowadzić do auta. Zanim jednak zniknął w jego wnętrzu, odwrócił się i wyjawił:

— Wiedz, Petrze, że Honza też słyszał śpiew Klary.

***

Zostałem sam. Po rozmowie z Ondrejem odeszła mi wszelka ochota na zwiedzanie miasta i zgłębianie jego tożsamości. Próbowałem sobie tłumaczyć, że to był koszmarny czas wojny, kiedy gatunek ludzki nie zdał egzaminu z człowieczeństwa, że dopuszczano się wówczas czynów okrutnych, jak z najgorszych horrorów. I chociaż rozumiałem, iż to już przeszłość, a kolejne pokolenia nie mają z tamtym okresem nic wspólnego, to zaczynałem czuć pewną awersję do tego miejsca i ludzi.

Postanowiłem jednakże, ponieważ moje myśli zaczęły krążyć uparcie wokół jednej sprawy, udać się w pewną część miasta. Nie tyle sam tego nie pragnąłem, co jakiś wewnętrzny imperatyw nakazywał mi tam iść. Opuściłem gospodę i przecinając rynek, skierowałem kroki w stronę ratusza. Pokonałem kilka stopni prowadzących do głównego wejścia, by następnie, poruszając się wzdłuż jasnokremowej ściany budynku, przejść na jego tyły. Stamtąd droga była już prosta. Chociaż szedłem tędy pierwszy raz, doskonale wiedziałem, którędy podążać. Minąłem niewielki skwerek porośnięty krzakami aromatycznego bzu, po czym pokonawszy skrzyżowanie i dwie przecznice, znalazłem się pod kościołem.

Po nabożeństwie nie wszyscy parafianie rozeszli się do swoich domów. Mężczyźni, stojąc w grupkach, palili papierosy i zmawiali się, co zrobić z resztą dnia. Zakładałem, że wkrótce „U Kotwy” zrobi się ruch i Jirzik zwiększy swój dzisiejszy utarg. W tym czasie kobiety próbowały zapanować nad rozbrykanymi brzdącami, które wymykając się spod opiekuńczych skrzydeł matek, oblegały stragany z kolorową tandetą. Przeszedłem obok, przyglądając się prozaicznym czynnościom, którym się oddawali. Patrząc na tych ludzi, nie mogłem nie widzieć w nich być może ich dziadków lub ojców wieszających przed laty brzemienną dziewczynę.

Za gmachem kościoła skręciłem na asfaltową drogę i idąc szpalerem smukłych topoli, dotarłem w końcu do cmentarnej bramy. To gdzieś tutaj wedle opowieści starca znajdowała się mogiła Klary Bednarovej. Zakopana pod murem nigdy nie doczekała się godziwego pochówku. Z racji tego nie przekraczałem furty cmentarza, lecz ruszyłem wzdłuż jego ogrodzenia. Bez wahania, jakby za czyimś podszeptem, szedłem prosto, zostawiając za sobą kolejne metry zmurszałego, kamiennego płotu. Połatany przy pomocy zaprawy i przypadkowego budulca wyglądał fatalnie. Stan jednoznacznie wskazywał na pustki w kościelnej kasie.

Ostatecznie, tratując wysokie pokrzywy, trafiłem na tyły cmentarnego muru. Tam, w półcieniu, pośród gąszczu chwastów, fragment próchniczej gleby pokrywało poletko kwitnących fiołków. Kwiatki, o których śpiewała Klara, porastały podłużny prostokąt ziemi. Nie potrzebowałem żadnego innego dowodu, wiedziałem, że w tym miejscu została pogrzebana. Przyklęknąłem obok i wyciągnąłem rękę w stronę bezimiennej mogiły. Mimo że gleba była lekko wilgotna, czułem bijące od niej ciepło. Opuściłem dłoń i wsunąłem ją między kruche, fioletowe płatki. Gdy pochyliłem się nad nimi, słodki, intensywny zapach wypełnił moje nozdrza. Miałem wrażenie, że otumania mnie, wprowadzając w narkotyczny trans. Wewnętrzny nakaz wymusił na mnie, bym usiadł na ziemi, a następnie położył się tuż przy grobie. Poddałem mu się bez sprzeciwu. Ogarnął mnie błogi spokój. Z przymkniętymi powiekami, spowity aromatycznym całunem, leżałem upojony spełnieniem, jakbym spoczywał przy boku namiętnej kochanki. Nawet nie poczułem, kiedy zapadłem w rozkoszny sen.

***

Z drzemki wyrwało mnie niespodziewane ujadanie psa. I to całkiem blisko. Zdezorientowany przecierałem zaspane oczy, w pierwszej chwili kompletnie nie kojarząc, gdzie się znajduję. Nie miałem też pojęcia, ile czasu przespałem. Wyglądało na to, że minęło kilka godzin, niebo zdążyło już poszarzeć.

Podniosłem się i otrzepałem z roślin. Gdy mój wzrok spoczął na okwieconym grobie, tragedia Klary uderzyła we mnie ze zdwojoną siłą. Czym ta biedna dziewczyna zasłużyła sobie na tak potworną śmierć i bezbożny pochówek? Czy ludzkie okrucieństwo ma gdzieś swój kres? Dlaczego zło zawsze znajdzie tylną furtkę, by wymknąć się sprawiedliwości? Postanowiłem wracać. Trzeba było przecież przygotować się przed jutrzejszym dniem. Od poniedziałku zaczynałem nowe życie, a wraz z nim czekały mnie nowe wyzwania.

Ruszyłem z powrotem tą samą ścieżką i już po paru minutach stałem przed bramą cmentarza. Do jednego z jej kutych przęseł uwiązany był sprawca nieustającego szczeku. Czarny wilczur w oczekiwaniu na właściciela, który z pewnością poszedł zapalić świeczkę zmarłemu, ze wszystkich sił walczył o swobodę, zawzięcie przy tym ujadając i szarpiąc się na smyczy. Nie ryzykując ewentualnego kontaktu, ominąłem go szerokim łukiem.

Kiedy wkroczyłem na rynek, ku mojemu zaskoczeniu nie świecił już pustkami. Wprost przeciwnie, tętnił życiem. Spore poruszenie wywoływała hałaśliwa grupa ludzi podążająca w jednym kierunku.

Coś mnie chyba ominęło, pomyślałem, idąc za ciżbą. Czyżby miał tu miejsce jakiś festyn czy inny spęd? Zaraz, Ondrej wspominał przecież, że dziesiątego maja Rosjanie wyzwolili Vonglinec. A więc to jakaś uroczystość na cześć tego wydarzenia. No, to dopiero Jirzik zarobi, skonstatowałem, rzucając okiem na gospodę. Dziwne, ale w ciemnych oknach lokalu straszyły jedynie wybite szyby, zaś wejście było na głucho zabite deskami. Zniknął też wiszący nad nim charakterystyczny szyld.

Zaniepokojony rozejrzałem się po placu. Po przeciwnej stronie sytuacja nie wyglądała lepiej. Finezyjny neon zachęcający do skorzystania z usług hotelu „Złoty Lew” był już tylko wspomnieniem. Puste miejsce po nim zajmowała metalowa tablica obwieszczająca po niemiecku, iż wewnątrz mieszczą się biura magistratu. Zdecydowanie podczas mojej nieobecności zaszły tu jakieś zmiany organizacyjne.

Mijający mnie rozkrzyczani ludzie wyglądali cokolwiek osobliwie. Ubrani w niecodzienne stroje, kojarzyli się z rekonstruktorami minionych czasów. Na myśl przyszło mi, że być może reprezentują jakąś grupę historyczną odtwarzającą tamte dni. I musiałem przyznać, że z przekonaniem potrafili wcielić się w powierzoną im rolę. Ich zachowanie było wyraziste i autentyczne. Nie przestająca napływać na rynek ludzka fala w końcu porwała mnie ze sobą. Zjednoczony wspólnym celem tłum począł gromadzić się w miejscu, które nie było mi obce. Bowiem pęczniejący coraz bardziej krąg zaciskał się wokół szubienicy. Uwięziony w stłoczonej masie cierpliwie czekałem na dalszy rozwój wypadków.

W tym momencie zegar z ratuszowej wieży wyrazistym gongiem obwieścił, że właśnie nastała dziewiętnasta trzydzieści. Zaraz też za jego przykładem poszły kościelne dzwony, wyrzucając pod niebo swoje grzmiące zaproszenie do świątyni. To, co nastąpiło później, przeszło moje oczekiwania. Szybko jednak uświadomiło mi, czego jestem świadkiem.

Najpierw rozległ się znany mi już słowiczy śpiew. Niepewny z przejęcia głos ledwo unosił się nad krzyczącą tłuszczą. Dlatego też pierwsze słowa piosenki bezpowrotnie przepadły w narastającym harmidrze. Ale już kolejne strofy zdecydowanie zyskiwały na mocy. Zwłaszcza gdy wykonawczyni utworu pojawiła się w zasięgu wzroku. Porażony je widokiem, w jednej sekundzie zastygłem jak sopel lodu pośród wrzącej ludzkiej lawy. Cudnej urody, najpiękniejszy blond anioł, jakiego w życiu widziałem, nieśpiesznie, noga za nogą, wspinał się po schodkach na betonowy podest szubienicy. I śpiewał coraz głośniej. Spowolniony chód dziewczyny wynikał z ciężaru, który dźwigała. Duży brzuch, mocno rysujący się pod cienką sukienką, świadczył o dalece zaawansowanej ciąży. Drobne dłonie z czułością obejmowały go i pieściły.

Nie była sama. Tuż za nią postępowało dwóch rosłych mężczyzn. Jeden z nich ściskał w ręku gruby powróz, drugi zaś drewnianą skrzynkę. Gdy cała trójka zatrzymała się pod północną belką, tą od strony ratusza, solistka wysunęła się na skraj podestu i niczym artysta ze sceny górujący nad tłumem spojrzała na wykrzywione gniewem twarze. Jej łagodny wzrok w połączeniu z subtelnym śpiewem wywołał jeszcze większą wrogość ze strony ryczącej ciżby. Oniemiały wpatrywałem się w niewysoką dziewczęcą postać, gdy nagle nasze spojrzenia się skrzyżowały. Jednocześnie poczułem, jak moje ciało przenika przyjemny dreszcz. Smutne oczy, które wyłowiły mnie z żądnej krwi hałastry, emanowały ciepłem i spokojem. Zahipnotyzowany nie potrafiłem odwrócić głowy ani wykonać żadnego ruchu.

Każda sekunda, która nastąpiła później, już na zawsze pozostanie w mej pamięci. Mężczyzna, przerzuciwszy powróz przez belkę, zawiązał go wokół niej. Następnie z drugiego końca liny zrobił kształtną pętlę, po czym odwrócił się do dziewczyny. Brutalnie chwycił ją pod ramię i zaciągnął pod dyndające przeznaczenie. W tym czasie jego kompan postawił obok skrzynkę na sztorc i polecił skazanej na nią wejść. Rychło dotarło do mnie, dlaczego wczorajszy śpiew załamał się tak niespodzianie. Gdy sznur zacisnął się wokół delikatnej szyi, anielski głos stracił na sile i mocno zadrżał. Piosenka jednak trwała nadal, choć w linię melodyczną wkradły się zgrzyty i fałsze. Wykonanie utworu zostało zdominowane przez strach. Z przerażeniem docierała do mnie świadomość, co też za chwilę będzie powodem jego nagłego końca.

Za wszelką cenę musiałem to przerwać. Naparłem na zbity mur. Bezskutecznie. Żadną siłą nie byłem w stanie przerwać zapory ściśniętych ciał. Próby ruszenia się z miejsca spełzły na niczym. Fizyczną interwencję zamieniłem więc na werbalną. Krzykiem zaklinałem ludzi, by powstrzymali tę zbrodnię. Odwoływałem się do sumień i serc skamieniałej masy. Równocześnie rzucałem na boki rozpaczliwe, błagalne spojrzenia, szukając kogoś, kto by czuł to samo, co ja. Niestety nadaremno. Zaślepieni żądzą zemsty ludzie zdawali się mnie nie dostrzegać. Nikt nie zwracał najmniejszej uwagi na moje wysiłki; byłem im całkowicie obojętny. Oczy stojącego obok mężczyzny zalewała wściekłość, a kącikami ust ściekała mu piana nienawiści. Podwinięty rękaw pasiastej koszuli odsłaniał wytatuowaną kotwicę na przedramieniu.

Wspinając się na palce, desperacko rozglądałem się ponad głowami bezlitosnego stwora. Wciąż liczyłem, że może gdzieś znajdę wsparcie. Na próżno. Tłuszczę doszczętnie opanował amok. Gdzieś pod arkadami dostrzegłem dwójkę małych chłopców. W ich spojrzeniach nie było gniewu, wyłącznie obojętność.

Ze zgrozą dotarło do mnie, że nie powstrzymam nieuchronnie zbliżającej się tragedii. Zrezygnowany i bezsilny zastygłem w miejscu. Ostatni raz spojrzałem na dziewczynę. Przerażona stała na drewnianej skrzynce z pętlą wokół szyi. Śpiewała jakby specjalnie dla mnie.

Nagle silny kopniak wytrącił podporę spod szczupłych nóg. Powieki opadły, a śpiew zamilkł. Pozbawione oparcia ciało poleciało bezwładnie do przodu. Przez moment zdawało się, że spadnie w tłum, gdy nagle zatrzymał je gruby sznur. Powróz się naprężył. Gwałtowny ruch szarpnął kruchą szyją, w mgnieniu oka przerywając rdzeń kręgowy. Drgawki pośmiertne nastąpiły zaraz potem. Kobieta znieruchomiała, zwisając niecałe pół metra nad podestem.

Oto stało się to, co miało się stać. Krzywda mieszkańców Vonglinca została odkupiona. Towarzyszące im złe emocje uszły natychmiast w eter jak dym z komina. Usatysfakcjonowani ludzie jeszcze przez chwilę podziwiali swoje dzieło, by wreszcie w poczuciu dobrze spełnionego obowiązku udać się w stronę kościoła.

Zostałem sam na środku rynku. Wstrząśnięty nie mogłem wydobyć z siebie ani słowa. Jedynie z zapartym tchem tkwiłem przed szubienicą, patrząc na kołyszące się zwłoki Klary Bednarovej. Jeszcze przez moment luźno zwisały z belki, by ostatecznie rozpłynąć w powietrzu.

Miejsce, gdzie stałem, zalał snop białego światła. Odruchowo przymknąłem powieki przed oślepiającym strumieniem padającym z latarni, która nie wiedzieć skąd wyrosła mi nad głową. W tym samym czasie moje uszy wychwyciły dolatujący z tyłu gwar rozmów, przeplatający się z brzękiem szklanych naczyń i dźwiękami muzyki. Do reszty skołowany odwróciłem się i zerknąłem tam, gdzie powinna być gospoda „U Kotwy”. I była. Rozświetlona, rozgadana, tętniąca życiem. Skupiała niemałą część współczesnej vonglineckiej społeczności, która hałaśliwie żegnała weekend i szykowała się na rozpoczęcie nowego tygodnia. Nie każdy jednak z siedzącej na zewnątrz klienteli zajęty był zawartością swojego kufla. Kilka par oczu przyglądało mi się z podejrzliwością oraz niechęcią. Z pewnością moje dziwne zachowanie pod szubienicą nie uszło ich uwadze.

Natychmiast poczułem się nieswojo. Świdrujące spojrzenia tymczasem nie odpuszczały, a wręcz parzyły skórę. Bez zastanowienia odwróciłem się pośpiesznie w stronę „Złotego Lwa”. Neon na szczęście był na swoim miejscu.

***

Był środek nocy. Nie mogłem zasnąć. Skryty za firanką, obserwowałem z okna pusty o tej porze rynek. „U Kotwy” zalegała ciemność. Jirzik już dawno zamknął gospodę, kiedy tylko klientela wykruszyła się do cna. Uliczne latarnie, nieco przygasłe, topiły plac w mętnej poświacie. Skryta w półmroku szubienica przyciągała mój wzrok jak magnes. Oczy same drążyły dziury w zasłonie nocy, by patrzeć na ażurową konstrukcję.

Serce waliło mi niczym młot pneumatyczny, podczas gdy krew pulsowała w skroniach. Wciąż w ciężkim szoku, rozdygotany nie mogłem uwierzyć w to, czego byłem świadkiem. Przywoływany obraz egzekucji nie pozwalał na trzeźwy tok rozumowania, skupiając moje myśli wokół jednej idei. Smutne oczy Klary, słodki śpiew, szczupłe dłonie pieszczące nabrzmiały brzuch, wszystko to wołało do mnie o pomoc. Nie wiedziałem jeszcze jak, ale czułem, że muszę to zrobić. Silny nakaz, który zalęgł się wewnątrz głowy, przekonywał mnie, że powinienem tu zostać i ocalić tę biedną dziewczynę. Obsesyjnie tłukł mi się pod czaszką, nie dopuszczając innych możliwości. Niczym rzep wczepiony drobnymi haczykami w gąbkę mózgu głęboko zapuszczał swoje korzenie w moją świadomość.

Po chwili nie miałem wątpliwości. Patrzyłem na szubienicę i byłem pewny, że to zrobię. Nic nie liczyło się teraz bardziej. Zdecydowałem, że uratuję Klarę i nikt mnie przed tym nie powstrzyma. Już nawet wiedziałem jak. Na samą myśl przeszedł mnie przyjemny dreszcz.

Autor o sobie:
Miłośnik fantastyki i scifi, wychowany na „Władcy Pierścieni” i „Diunie”. Z zamiłowania programista i grafoman. Wolny czas dzielę na pisanie opowiadań i rozwój polskiego MUDa Arkadia. Publikuję najczęściej na portalu „Nowa Fantastyka”, gdzie bardziej znany jestem jako rogas.

Michał Rogowski

Ostatnie odesłanie

— To już niedaleko, na końcu korytarza. — Starzec wskazał kierunek płonącym łuczywem.

Torwald sięgnął do jednej z kieszeni płaszcza i wyjął nieduży, zakorkowany flakonik, pełen niebieskiego płynu. Wyrwał korek i jednym haustem opróżnił połowę zawartości.

— To wam pomoże odegnać poczwarę, Odsyłaczu? — zapytał stary sługa, uważnie przyglądając się przybyszowi.

— Ten specyfik uchroni mnie przed złymi urokami. Odesłać martwca można tylko w jeden sposób. — Torwald postawił torbę i przyklęknął. — Przysuńcie bliżej łuczywo, panie Arbogast. Potrzeba mi więcej światła.

Starzec przykucnął i posłusznie zbliżył płomień. Światło odbiło się od posrebrzanej klingi, którą wyjął z tobołka Odsyłacz.

— Najpierw trzeba przebić serce potwora srebrnym ostrzem, unurzanym w czosnkowym mazidle. To na chwilę odbierze mu siły.

— Jakże to? — zapytał zdziwiony staruszek. — Nie powiecie mi chyba, że przebicie serca poczwary nie wystarczy?

— Ciszej, panie Arbogast! Spłoszycie mi bestię, nim przyjdzie na zamek. Od tych kamiennych ścian niesie się pieruńskie echo, a ona ma dobry słuch.

— Wybaczcie — odparł szeptem starzec.

Torwald otworzył niewielkie pudełeczko, pełne żółtej, cuchnącej czosnkiem mazi i zaczął rozprowadzać ją ostrożnie po klindze.

— Kiedy przebije się martwcowi serce, ogarnia go zwykle furia. Dopiero gdy uciąć mu głowę, pada bez ruchu, ale i wtedy nie umiera. Jeśli nie odprawi się rytuału, kolejnej nocy bestia się zbudzi, w dodatku głodna jak nigdy wcześniej. — Odsyłacz wstał i wziął na próbę zamach mieczem.

— Ten rytuał... Też pewnie niebezpieczny? — zapytał sługa drżącym głosem.

— W usta odciętej głowy trzeba napchać czosnku, a potem zaszyć je mocno grubą nicią. Ciało porąbać, włożyć razem z łbem do worka i zawiązać konopnym sznurem. Wór jeszcze przed zmrokiem koniecznie zatopić w zamkowej fosie.

— Dobrze, że baron kazał was sprowadzić na zamek, Odsyłaczu. — Starzec otarł rękawem spoconą z nerwów łysinę. — Sami byśmy nijak nie uradzili.

— Widywałem już, co się dzieje, gdy ludzie na własną rękę biorą się za odsyłanie. Porozrzucane wnętrzności i rozlaną juchę można całymi dniami potem sprzątać.

Sługa wzdrygnął się i skulił.

— Wracajcie do siebie, panie Arbogast. Zamknijcie drzwi na klucz i nie otwierajcie do rana, choćby nie wiem, co się działo i czego byście nie słyszeli. Martwiec niedługo powinien przybyć.

— W zasadzie... Dziwne to, że jeszcze go nie słychać...

— Jak to?

— Musi być już dobrze po północy. Zwykle o tej porze już straszył po zamku...

Odsyłacz zmrużył oczy i zacisnął usta.

— Idźcie już i zróbcie, jak mówiłem — rzekł po chwili. — Nikt do rana ma tu nie zaglądać.

Stary sługa odwrócił się na pięcie i ruszył w głąb korytarza, a po chwili zniknął za zakrętem. Torwald udał się w przeciwną stronę, ku komnacie baronowej.

Stąpał powoli, najciszej jak umiał. Nasłuchiwał z uwagą, ale nie wychwycił żadnego, nawet najcichszego szmeru. Gdy w końcu zbliżył się do drzwi, poruszył ostrożnie klamką. Stare zawiasy zaskrzypiały okropnie. Pchnął nieco mocniej i wszedł do środka.

Komnata urządzona była bardzo elegancko. W świetle księżyca dostrzegł wielkie łoże z baldachimem i karmazynową pościelą. Pod jedną ze ścian stał wysoki regał, którego półki uginały się pod ciężarem zakurzonych ksiąg. Z kilku oprawionych w masywne ramy portretów spoglądała na Odsyłacza stara baronowa, równie wyniosła i zadzierająca nosa jak w rzeczywistości. Kamienną posadzkę zakrywał cenny, sprowadzony z dalekiego wschodu dywan, na którego środku leżała przewrócona karafka.

— Gdzie jesteś? — Odsyłacz rozejrzał się dookoła. Jego wzrok zatrzymał się na olbrzymim fotelu, ustawionym w ciemnym kącie, tuż przy wygaszonym kominku.

Mebel nawet nie zaskrzypiał, gdy skryta w mroku postać podniosła się powoli. Jej oczy zalśniły złowrogo, jak u czyhającego w ciemności wilka. Stąpała przy tym tak lekko, jakby unosiła się tuż nad ziemią.

Martwiec wyglądał niemal pod każdym względem jak zwykły człowiek, lecz jego skóra była bardzo blada, ciało nienaturalnie wychudzone, a w oczach tlił się nieziemski blask.

— Co tym razem? — zapytał nagle potwór, a w jego głosie słychać było wyraźne znudzenie.

— Przebiję ci serce, zetnę głowę, to co zwykle.

— Och, tylko tyle? Może dorzucimy coś jeszcze, tak dla odmiany?

— Co powiesz na nadzianie na pal albo rozrywanie końmi? — odparł złośliwie Odsyłacz.

Martwiec parsknął tylko.

— Czy ty coś piłeś? — Torwald podniósł leżącą na dywanie karafkę i powąchał jej zawartość.

— Może odrobinkę — Martwiec cofnął się i opadł z westchnięciem na fotel. — Trochę wina jeszcze pewnie zostało. Częstuj się, jeśli masz ochotę.

— Nie wierzę... Siedzisz tu sobie pół nocy i chlasz wino? Wiesz, jak mi było głupio, gdy szykowałem rekwizyty, a w zamku nic się nie działo? Zdajesz sobie sprawę, jakiego wstydu się najadłem?

— Ty? Najadłeś się wstydu? — Martwiec parsknął śmiechem.

— Nie mogłeś chociaż trochę pohałasować? — Torwald omiótł komnatę wzrokiem. — Porzucać meblami albo zawyć potępieńczo? W ogóle się już nie starasz!

— Po uszy mam tego wszystkiego. — Nieumarły machnął ręką z wyraźną rezygnacją. — Dosyć śmierdzącego czosnku i ciągłego krojenia mnie na kawałki!

— Przestań się mazgaić, Manfredzie! Przecież nie umierasz tak naprawdę. Wolałbyś zamiast tego szwendać się po cmentarzach albo straszyć dzieci w jakichś zapadłych wioskach? Utnę ci głowę, zgarniemy złoto, a jutro o zmroku wstaniesz jak nowy i pojedziemy do kolejnego zamku.

— Nie mogę uwierzyć, że to już tyle czasu... — Nieumarły wykrzywił ponuro usta. — Minęły już chyba wieki, odkąd odgrywamy to całe przedstawienie!

— No dobra, czego ty właściwie chcesz? Większego udziału? Więcej złota, o to chodzi? Za swoją część będziesz żył jak król przez następne pół roku.

— Dosyć mam ciągłego umierania! — syknął gniewnie martwiec i podniósł się gwałtownie. — Dlaczego nie powiemy po prostu, że wystraszyłeś mnie i uciekłem?

— Tak jak ten białowłosy, który wepchnął się nam w robotę w zeszłym roku? — Torwald westchnął. — Baron La Valenti poszczuł go psami, kiedy rankiem ten dziwoląg nie pokazał mu twojego ciała, pamiętasz?

— To może spalenie? — Manfred przykucnął przy kominku. — Powiemy, że mnie podpaliłeś podczas walki i doszczętnie spłonąłem! Weźmiesz trochę popiołu z paleniska...

— Nie, nie, nie! — Pokręcił głową mężczyzna. — Żeby uwierzyli, musi być ciało. Już im powiedziałem, w jaki sposób przeprowadzę odesłanie. Będziemy trzymać się planu.

— To może... — zaczął nieumarły, lecz urwał nagle. — Ktoś się zbliża. Na korytarzu — szepnął.

— Szybko! — Torwald zerwał się w panice z łoża. Chwycił pobliski stolik i z wrzaskiem rzucił nim o ścianę. — Walcz ze mną! Walcz, potworze! — krzyczał najgłośniej, jak potrafił.

Martwiec wydał z siebie ogłuszający, przeciągły wizg. Sięgnął po karafkę i gruchnął nią z impetem o drzwi. Resztki wina rozlały się po podłodze, pośród odłamków stłuczonego szkła. Odsyłacz poderwał miecz i zaczął rąbać nim baldachim, wydając przy tym bojowe okrzyki. Manfred wył i miotał po komnacie przedmiotami, aż usłyszeli odgłosy oddalających się w pośpiechu kroków.

— Przecież kazałem im się nie zbliżać! Mieli siedzieć w zamknięciu do rana! — Torwald sapał ze zmęczenia. — Co za ludzie! Dasz wiarę?

— Odchodzę — oznajmił nieumarły i zaczął iść w stronę okna.

— Co? Zaczekaj! Nie możesz mnie tak zostawić!

— Nie mogę? No to patrz.

— Ostatni raz! Przez wzgląd na dawne czasy!

Martwiec zatrzymał się tuż przy oknie i westchnął przeciągle.

— Niech będzie — wycedził przez zęby. — Ostatni raz, przez wzgląd na dawne dzieje. Potem kończymy ten teatrzyk i się rozstajemy.

— Umowa stoi. — Torwald uśmiechnął się szeroko i przytargał stolik, który postawił przed nieumarłym. — I tak do mnie wrócisz, jak tylko jakaś hołota popędzi cię z widłami.

— Nie tym razem.

— Jasne. Połóż się na stoliku, żebym mógł uciąć ci głowę. To trochę zaboli.

— Co ty nie powiesz — syknął Manfred.

Złożył głowę i po chwili poczuł ostry ból, gdy klinga miecza jednym cięciem oddzieliła ją od ciała.

Odsyłacz wypchał jego usta ząbkami czosnku, które trzymał w kieszeni płaszcza, a następnie zaszył mocno grubą nicią. Gdy zakończył wszystkie przygotowania, pomarańczowa tarcza słońca zaczynała wznosić się już ponad horyzontem i jego pierwsze promienie wpadły przez okno do komnaty. Wziął głowę pod pachę i ruszył odebrać obiecaną nagrodę.

Baron oczekiwał niecierpliwie na wieści. Odkąd martwiec zaczął nawiedzać jego zamek, nie mógł spokojnie przespać nawet jednej nocy. Co gorsza, baronowa uparła się, by spać wraz z nim w jednym łożu, co stawało się już nie do zniesienia.

Odsyłacz zapukał mocno do drzwi komnaty. Usłyszał odsuwany rygiel i po chwili ujrzał znajomą twarz.

— Udało wam się! — krzyknął Arbogast, widząc niesioną przez mężczyznę głowę. — Panie mój! Odsyłacz zgładził potwora!

— Niech podejdzie i pokaże swoje trofeum — odezwał się tubalny głos z głębi komnaty.

Torwald żwawym krokiem wyminął sługę i podszedł do otyłego możnowładcy.

— Oto martwiec, który nawiedzał twój zamek, jaśnie panie.

— Co za straszliwa maszkara! — pisnęła baronowa i ostentacyjnie odwróciła wzrok.

— Zaiste — przytaknął baron i wziął od Odsyłacza głowę. Zaczął obracać ją w pulchnych dłoniach i oglądać z każdej strony. — Arbogast! Wypłać temu człowiekowi jego nagrodę.

— Tak jest, baronie! — Stary sługa podszedł do Torwalda i wręczył mu mieszek pełen złota.

— Dziękuję, mój panie — rzekł z uśmiechem Odsyłacz i ukłonił się możnowładcy.

— Wysłałem mego sługę z pomocą, lecz gdy usłyszał, jak zacięty toczycie pojedynek z tym monstrum, zląkł się i zawrócił do komnaty.

— Zaiste, wyzwanie okazało się znacznie trudniejsze, niż z początku zakładałem. — Torwald zważył mieszek w dłoni i zadowolony schował go do kieszeni. — To był bardzo potężny maszkaron. Uprzedzałem, by nie zbliżano się do komnaty aż do samego świtu. To cud, że nikomu się nic nie stało... Czy Arbogast przekazał moje instrukcje co do rytuału odesłania?

— Owszem. Pokroimy ciało na kawałki, włożymy razem z głową do worka i zawiążemy konopnym sznurem.

— Świetnie! — Pokiwał głową Torwald. — W takim razie nie będę już chyba potrzebny. Jak tylko sługi waszej mości utopią truchło...

— Nie będzie topienia — przerwał mu baron. — Latem woda w fosie opada, czasem nawet wysycha zupełnie, a ja nie chcę, żeby to monstrum powróciło. Spalimy je na stosie. To powinno być równie skuteczne.

— Na... Na stosie? — wyjąkał Odsyłacz i spojrzał niepewnie na głowę Manfreda. — Ależ mój panie...

— Tak postanowiłem. — Baron uniósł pulchną dłoń, dając znak, że audiencja dobiegła końca.

Torwald poczuł, jak po jego plecach spływają krople zimnego potu. Nie pokazał jednak po sobie zdenerwowania. Ukłonił się nisko i ucałował pierścień na palcu wielmoży, jak wymagał tego obyczaj.

Skierował się pośpiesznie na dziedziniec, by zaczerpnąć świeżego powietrza, lecz gdy tylko wyszedł na zewnątrz, uderzył go dobiegający ze stajni zapach łajna. Po kamiennych stopniach wspiął się na otaczające zamek mury, z których roztaczał się widok na pobliskie lasy. Powietrze było tu znacznie przyjemniejsze.

Patrolujący blanki gwardziści schodzili z drogi, widząc jego ponury wzrok i skrzywioną minę. W dole, na polanie tuż przy fosie, słudzy barona układali już stos z chrustu i gałęzi. W pewnym momencie dostrzegł także zmierzających tam przez bramę czterech pachołków. Trzech niosło owinięte w szmaty ciało, zaś ostatni trzymał dębowy pieniek i zarzuconą na ramię siekierę.

Odsyłacz odwrócił się natychmiast, lecz i tak wzdrygnął mimowolnie, gdy usłyszał pierwsze rąbnięcie.

Co mam robić? — pomyślał strapiony. — Nie mogę pozwolić tym idiotom go spalić. Z popiołów nawet on się nie pozbiera...

— Ależ będzie przedstawienie! — odezwał się nagle jeden z przechodzących nieopodal halabardników.

— Byle nie kazali nam komnat pilnować, bo z murów będzie przednie widowisko!

Obaj strażnicy ucichli nagle, dostrzegając srogie spojrzenie Odsyłacza. Przeszli obok ze spuszczonymi głowami, a gdy po chwili spojrzeli za siebie, przybysza już tam nie było.

O zmroku baron i jego małżonka w otoczeniu służby udali się nad fosę. Uzbrojeni w halabardy i odziani w błyszczące kolczugi gwardziści otoczyli polanę.

— Tfu! — Splunął Arbogast, zaciskając z całej siły węzeł na wypchanym worku. — Ależ cuchnie ta poczwara!

— Przecie to tylko czosnek! — odezwał się jeden ze stojących obok paziów. — Wy nim cały czas zioniecie, panie Arbogast!

— Co żeś powiedział, smarkaczu jeden? Jak cię dorwę, to...

— Skończcie się wydurniać i zaczynajcie już — dobiegł tubalny głos barona.

— Oczywiście, panie! — odparł natychmiast Arbogast i spojrzał na stojących bezczynnie paziów. — Zanieście worek na stos, ale już!

Kilku młodzieńców podbiegło żwawo i dźwignęło worek za rogi. Wszyscy zebrani patrzyli, jak niosą go i układają na usypanym z chrustu kopcu.

— Żwawiej! — ponaglił niecierpliwie baron. — Chcę zdążyć przed wieczerzą!

— Gdzie jest ten... Odsyłacz? — spytała wyniośle baronowa. — Dlaczego go tu nie ma?

— Pewnie wziął złoto i czmychnął. Jego strata. — Baron machnął tłustą dłonią. — Podłóżcie ogień!

Sługa wyjął z woreczka krzesiwo i uderzył nim kilka razy o skałkę. Już po kilku iskrach pojawił się dym i łuczywo zapłonęło żywym ogniem. Wszyscy obserwowali, jak starzec podchodzi powoli do stosu i ułożonego na nim worka. Już przybliżał płomień do gałęzi, gdy pełną napięcia ciszę rozdarł przerażający krzyk. Arbogast cofnął się i zaczął rozglądać z niepokojem.

— Co to było? — zapytał baron. — Straże! Do mnie!

Kolejny krzyk, dobiegający wyraźnie od strony twierdzy, natychmiast skierował ich spojrzenia ku wysokim obwarowaniom. Zdążyli zobaczyć jeszcze, jak jeden z gwardzistów patrolujących mury wpada z pluskiem do fosy.

— Tam! Na górze! — Wskazał palcem jeden z paziów.

Na blankach stała wysoka postać o masywnej sylwetce. Ostatnie promienie zachodzącego słońca odbijały się od czarnej sierści pokrywającej jej ciało. Istota uniosła wysoko głowę i zawyła przeraźliwie niczym jakieś upiorne zwierzę.

Baronowa krzyknęła ze strachu i wtuliła się w ramię męża. Wielmoża spojrzał po twarzach swoich strażników, na których malowały się strach i zagubienie.

— Na co czekacie, idioci? Na zamek! Do broni! — wrzasnął na nich i sam ruszył z miejsca.

Halabardnicy i pozostała gawiedź natychmiast pośpieszyli za władcą. Gdy dotarli nad zwodzony most, tuż obok nich wpadł z wrzaskiem do fosy kolejny gwardzista. Nieszczęśnik szamotał się przez chwilę, walcząc z otaczającą go wodą. Słudzy prędko ruszyli na ratunek i pomogli mu wygramolić się na brzeg.

— Mój panie! — krzyknął do barona. — Potwór! Potwór na zamku!

Aubert nie słuchał jednak. W otoczeniu straży wbiegł na dziedziniec i zatrzymał się na środku, sapiąc ciężko ze zmęczenia.

— Znaleźć i zabić maszkarę! — rozkazał, jak tylko odzyskał oddech.

Strażnicy natychmiast rozbiegli się po dziedzińcu.

Tymczasem zostawiony samemu sobie i przemoczony do suchej nitki gwardzista udał się w stronę opuszczonej polany. Ostrożnie ściągnął wór ze stosu gałęzi i odszedł z nim w stronę pobliskiego lasu. Wędrował dobry kwadrans przez gęste chaszcze, aż poczuł, jak zawartość worka zaczyna wiercić się niespokojnie na jego plecach.

— Już! Chwila! — krzyknął i czym prędzej rozciął krępującą pakunek linę.

Manfred wyczołgał się powoli ze swego więzienia i zaraz opadł bez sił na ziemię.

— Zaczekamy tu, aż dojdziesz całkiem do siebie. — Torwald zrzucił z siebie kolczugę gwardzisty i ukrył ją w pobliskich krzakach.

— Zakładam, że nie wszystko poszło zgodnie z planem? — zapytał martwiec.

— Skąd taki wniosek? Wszystko poszło jak z płatka.

— Bo to ja miałem być mokry, a nie ty.

— Może trafiłem na przeszkodę, czy dwie. — Torwald przysiadł na ziemi obok leżącego przyjaciela. — Nic, z czym bym sobie nie poradził. Więc... Jaki mamy teraz plan?

— Ruszamy do kolejnego zamku.

— A ta cała gadka o tym, że masz już dość umierania i to twoje ostatnie odesłanie?

— Moje może i tak. — Martwiec wyszczerzył kły w złośliwym uśmiechu. — Ale teraz wypada twoja kolej, wilkołaku. Ty straszysz, a ja pobawię się w Odsyłacza.

Autorka o sobie:
Rocznik zimy stulecia. Z wykształcenia polonista i dziennikarz, pracuje jako redaktor w branżowym dwutygodniku. Po godzinach pisze, nie wiedzieć właściwie dlaczego, opowiadania i wiersze wcale niewesołe. Nieuleczalny melancholik, co objawia się w zamiłowaniu do ciężkiej i smutnej muzyki oraz koloru czarnego. Silnie uzależniona od kawy, widoku opuszczonych domów i wszystkiego, co tajemnicze. Publikowała w magazynie „Esensja” („Nina, zez i służki”, „Pobudka Tenebre”, „Amnezja” w ebookowej antologii „Dziecko w domu”). Wydała książkę „Ola i Królestwo Niespełnionych Marzeń”, druga powieść dla dzieci czeka na wydanie. Jakkolwiek trywialnie to nie zabrzmi, szczęśliwa żona i mama dwóch pięknych cór.

Agnieszka Łobik-Przejsz

Anons

„Na pierwszy znak, gdy serce drgnie

Ledwo drgnie, a już się wie”

Słowa: Julian Tuwim, wykonanie: Hanka Ordonówna (1933)

„The soul will fly, ascending into the sky

To the halls above

The words and runes of Gothic Kabbalah

They will break the chains”

Therion Gothic Kabbalah, z płyty o tym samym tytule

Ada ma dość.

Już. Niech. Niech już sobie idą. Niech nie stoją i nie pierdolą.

Jest początek października, ale słońce przygrzewa. Dzień bezchmurny i świetlisty. Zupełnie jakby oglądać wszystko przez grube szkło: czysto i kryształowo. Grupki przed wejściem do biblioteki uniwersyteckiej poobsiadały ławki. Pod nimi alternatywne zgrupowania gołębi tłoczą się wokół śmietników. Dziewczyny pachną podrabianymi perfumami i wyniośle uśmiechają się w oparach epapierosów. Chłopaki pobrzękują łańcuchami doczepionymi do bojówek. „Jesień — jak to tak?”

Łatwo ich zidentyfikować: dredy i zielone parki to studenci biologii, białe kołnierzyki, długie płaszcze i wysokie szpilki dziewczyn — prawo. Styl hipisowski i czarne kapelusze — humaniści. Kolorowe marynarki i mocne makijaże — dziennikarstwo.

A wszyscy jednako, i ludzie, i ptaki, zachłannie łapią promienie słońca. Kierują do niego twarze i zakurzone pióra.

Ada stoi przy dziennikarzach, choć zupełnie tu nie pasuje. Z tym jej wyglądem, kwintesencją stylu romantycznego i vintage. Jak wyrwana żywcem z pensji panienka. I to z porządnego domu, nie żadna tam artystyczna awangarda. W jej źrenicach zagnieździł się nieświadomy smutek. Oczy lekko wyłupiaste jak u wiecznie ciekawego dziecka, papierowa cera i atramentowe kędziory wokół wysokiego czoła. Tylko klnie zupełnie współcześnie jak szewc.

Dziewczyna niecierpliwie grzebie w torbie, szukając portfela. Jeśli wyjmie już kartę biblioteczną, może tym prędzej znajdzie się w czytelni. Czyli Tam...

Tam i Tu.

Tam: cisza i zapach starych przedwojennych gazet. Odrętwiająca błogość zasuszonego świata, który odszedł bezpowrotnie. Lepszego. Analogowego, pełnego powabu i ekscytacji. Ulotne wrażenie jego ciągłego istnienia (zupełnie jakby wąchać pustą butelkę po dawno zwietrzałych perfumach) Ada nieoczekiwanie zaczęła odnajdować podczas przeglądania starych roczników. Trup dni przeżytych ożył i pachniał zakurzonym papierem. Materiały do pracy dyplomowej Język reklamy prasowej w latach 1935–1939 właściwie dawno już były zebrane, ale Ada nadal przychodziła do czytelni i zamawiała kolejne roczniki. Te króciutkie wskrzeszenia zapomnianego życia, których doznawała na widok pożółkłych stron, powodowały miłe odurzenie.

Tu: gwar, rechot, smartfonowy lans. I po co dała się Ance namówić na fajka? Teraz tylko kapeć w buzi, a nie wie, czy starczy jej czasu na kawę. A tak bardzo chciałaby się jej napić, nim zacznie przeglądać starą prasę.

Niech. Niech już nie będzie kurewskiego Tu. Niech już sobie idą.

Ale gdzie tam, znajomi Ady jakby wrośli w ziemię. Zapalniczka zgrzyta i koleżanka zaciąga się potężnie, dzięki czemu jej kości policzkowe wydają się jeszcze bardziej wystające. Trzepocze przez chwilę wachlarzem sztucznych rzęs pod perfekcyjnie przyciętą grzywką. Tatuowana na szyi ważka porusza się w rytm wypowiadanych słów.

— Kurwa, nie zdążę z tym projektem z zarządzania mediami.

A co mnie to obchodzi, myśli Ada, trzeba się było uczyć, a nie po wyprzedażach latać.

Mówi:

— Spoko, Anula, dasz radę. Kto jak nie ty.

Panie i panowie, ladies and gentlemen! Oto ona: Ada — Pani Kameleon. Zmienia barwy i nastroje, dostosowując się do rozmówcy. Na zamówienie. Uśmiecha się, gdy inni są weseli. Klnie, gdy wszyscy się wkurwiają. Nienawidzi tej słabości.

Gdzieś w głębi, jakby na przekór pogardzie wobec samej siebie, szczyci się jednak tą umiejętnością. Mimikra dnia powszedniego. Niech myślą, że nie wrzuca zdjęć na fejsa, bo... bo zamiast tego przygotowuje bloga modowego albo planuje podróż do Chin? Niech będą o tym kurewsko święcie przekonani. Ona pragnie tylko... się schować. Zanurzyć w dawnych latach, języku, stylu, manierach. Nakryć nimi jak ciepłym kocem.

Spikerski głos Anki toruje sobie drogę do uszu Ady.

— Chyba to przełożę. Muszę jeszcze wpaść tam i tu...

A Ady w Tu (kurewskim Tu) nie ma. Potakuje jeszcze koleżance, doskonale udając zainteresowanie, ale myślami jest już w Tam. Wśród ludzi i spraw dawno minionych.

***

Lubiła gmach biblioteki: rozproszone światło przeszklonego sufitu, niczym niemącony spokój, snujących się somnambulicznie studentów i cichy szelest przewracanych stron.

Rewersy zrealizowano szybko. Rozpoznała już z daleka naszykowany dla niej wózek, cały załadowany starymi rocznikami: „Kurier Warszawski”, „Ilustrowany Kuryer Codzienny”, ale i „Kino”, „Twoja Przyjaciółka”, „Kobieta w Świecie i w Domu”. Sympatyczny bibliotekarz, wyglądający jak młody Steven Spielberg, w szarym swetrze i okrągłych okularach, wykładał na jej stolik opasłe roczniki. Ada najbardziej lubiła ten pierwszy moment, kiedy zastygała na chwilę nad egzemplarzem, czując tylko jego zapach: lekko zbutwiały i słodki. Historia wiecznie żywa? Wolno, jakby taplała się w melasie, robiła notatki pismem prawdziwie kaligraficznym. Gładziła strony, uważając, by nie połamać i tak już nadkruszonych rogów. Uśmiechała się do kinowych amantek, podziwiała urodę przedwojennych gwiazdorów. Ploteczki ze świata wyższych sfer, strusie pióra, światła rewii...

Dziś przejrzała reklamy produktów świątecznych. Łatwe hasła, wymyślne czcionki i ckliwe obrazki, jak rysunek z elegancką panią domu, która widać była bardzo grzeczna, bo oto wyciąga spod choinki odkurzacz marki Elektroluks. „Wesołe święta, gdy w domu zapas znakomitego Okocimia”. (O tak, z pewnością były radosne). Ośnieżone okienko i świeczki, a obok gigantyczna kostka mydła i pudełko kremu sugerują odbiorcy, że pod żadną choinką nie powinno zabraknąć produktów firmy Nivea. Przekazy jakże cudowne w swej prostocie! Część materiałów Ada mogła zeskanować, przejrzenie mikrofilmów zostawiła sobie na kolejny raz.

Na koniec jak zwykle pochyla się jeszcze nad ostatnimi stronami. Ogłoszenia drobne. Uwielbia je. Mikroświaty, słowaowady zatopione na zawsze w zecerskim bursztynie. Niektóre dowcipne i z polotem. Wystarczy jedno zaklęcie i ożyją? O, na przykład to: „Aaaa. Szukam żony, nie pieniędzy. Chcę kochać i być kochanym. Mam 39 lat, wyższe studia. Jestem dobrze sytuowany. Panie przystojne od lat 30, kochające ognisko domowe zechcą złożyć oferty”. Albo takie: „Lat 25, wyższe studia, posada, ożeni się bogato, chcąc się usamodzielnić. Uroda i wiek obojętne”. Ciekawe, ile z tych historii w pigułce miało szczęśliwe zakończenie?

Matrymonialnych jest jak zwykle najwięcej. Ludziom zawsze chodzi tylko o to, żeby ktoś ich kochał. Dalej usługi nieomylnego jasnowidza („za całe złoty pięćdziesiąt”), oferty pracy („kucharka jak kucharz poszukuje posady”) i reklamy produktów („Łysi wyglądają starzej” — jakże przekonujący w swej prostocie slogan specjalnego preparatu — i „ondulacja wieczna za cztery złote, z gwarancją piśmienną roczną”). Dalej pogoda i sport, wiwaty na cześć wygranego meczu.

Wzrok Ady przykuwa wytłuszczone na końcu szpalty: „Różne”. Jako przedostatnie ogłoszenie drobne w kolumnie czyta:

„Pomocy, pomocy. Litości. Ty? Nadzieja i Tajemnica. Zmiana. To jesteś Ty. Jeśli to czytasz, to Ty. Szukaj, numer nast., str. ost.”.

Dziwne.

Leciutki dreszcz ze szczytu karku powędrował aż do kości ogonowej. Co to takiego? Czegoś w tym stylu jeszcze nigdy nie widziała. Ciekawe i nowatorskie. To chyba forma zabawy, oldskulowe podchody na łamach gazety. A może szyfr jakiejś ówczesnej Maty Hari?

„Szukaj numer następny, strona ostatnia”. Cholera, ale właśnie to wydanie jest ostatnie! Kolejne siedzi sobie zapewne dumnie wszyte jako pierwsze w roczniku z datą 1936! Nie ma rady, trzeba zamówić kolejny tom.

Sunąc w stronę lady czytelni, Ada zanuciła: „To nie do wiary, to nie do wiary, ja też odkrywam w sobie talent Maty Hari”, fragment z filmu Hallo Szpicbródka — zawsze podobał się jej ukazany w nim świat przedwojennych rewii. Im bardziej dziewczyna się jednak zbliża, tym lepiej widzi, że realizujący rewersy młody Spielberg nie jest już tak przyjaźnie nastawiony i mamrocze, nawet na nią nie patrząc, że godzinę przed zamknięciem nie można nic zamawiać z magazynu. Ada podtyka mu pod nos swój zegarek rodem z babcinej szkatułki. Za dwie minuty będzie „godzinę przed”. Okularnik rozgląda się bezradnie w poszukiwaniu sojuszników, ale spodziewana odsiecz nie nadchodzi. Nawet zwyczajowa kolejka gdzieś się rozpierzchła i żadna wymówka już mu nie pomoże. Z pełnym rezygnacji westchnieniem znika za przesuwnymi drzwiami. Ada widzi przez chwilę żelazne półki załadowane od góry do dołu starymi woluminami...

Bukiety światów suszonych. Kruszeje na wieki pokot chwil niegdyś żywych.

Jeny. Skąd u niej takie myśli i porównania? I kogo ma niby ratować? Bzdura, przecież to na pewno nie było do niej. To jakiś wariat albo artysta opiumista eksperymentował. Poza tym w jaki sposób coś, co było pisane ponad osiemdziesiąt lat temu, ma mieć odniesienie do teraźniejszości?

Ada czeka, bębniąc nielakierowanymi paznokciami w porysowane szkło blatu. W końcu zjawia się aleksandryjski bibliotekarz i z wyniosłą miną kładzie przed nią starannie oprawiony w płótno rocznik. Jest! Z pierwszych stron uśmiecha się do niej jak żywa Tola Mankiewiczówna. W rogu życzenia noworoczne i nieco toporna grafika strzelającego szampana. Ada w pośpiechu przerzuca kolejne strony. Teraz chce się tylko dowiedzieć, czy ten kuriozalny anons miał kontynuację.

Na ostatniej stronie nie ma dobrze jej znanych szpalt z drobniutką czcionką. Jest za to horoskop na rok 1936, obok reklama imbryka elektrycznego, który można kupić w dogodnych ratach w salonie elektrowni miejskiej na ulicy Marszałkowskiej, i jakaś propozycja szczególnie modnej w ówczesnym karnawale kreacji. No, żeż! Tak bardzo chciała się przekonać, co znaczy tych kilka osobliwych słów.

Skierowanych jakby tylko do niej.

Zaraz. W samym rogu, tuż za ofertą pudru „Tatrzański śnieg”, sprostowaniem od redakcji i ogłoszeniem o otwarciu ślizgawki, widnieje:

„Ty? Czas jest (1). A — D — A (M). Restauracja »Bodo«. Czekam. Szukaj. A. Znajdziesz”.

O kurwa.

„A — D — A” ?!

Przypadek. Kurewski przypadek. Przecież to tylko jakieś inicjały, dziwaczny skrót od czegoś tam. Od czego na przykład? Abonowanie Drogich Adapterów? Abażury, Dywany, Adamaszki? Ale gdzie? W restauracji?! Czy komiwojażer umawiałby się tam z klientami?

Dziewczyna wzdrygnęła się mimowolnie, gdy kątem oka zobaczyła jakiś ruch. To sąsiadka ze stolika obok z trzaskiem zamknęła laptop, zabrała notatki i zgasiła futurystycznie wyglądającą lampkę. Zamykano czytelnię. Ada wolno zbierała swoje rzeczy.

„Czekam. Szukaj. A. Znajdziesz”.

Ostatni maruderzy wysuwali się niczym zombie zza półek i z turpistyczną ociężałością podążali do bramek wyjściowych. Ada dołączyła do czytelniczego pochodu żywych trupów. „Pomocy, pomocy. Litości”.

Czy handlarz faktycznie potrzebowałby od kogoś pomocy? I litości? Posunąłby się do takiego chwytu, żeby zaprezentować ofertę?

***

Na zewnątrz mżyło. Ada szła w stronę przystanku autobusowego, po bibliotecznej ciszy niemile zaskoczona hałasem samochodów i autobusów. Restauracja „Bodo”. Jest chyba coś takiego na Starym Mieście.

„Czekam”.

A może tego właśnie teraz potrzebowała? By usiąść, napić się w końcu tej cholernej kawy, chwilę podumać. Oddać prywatny hołd osobie, która pisała ten dziwaczny anons, której o coś tam kiedyś chodziło. Tak, to na pewno pomoże. Wyrwie z niepokoju i natrętnych myśli.

Pod wiatą przystankową czekała tylko jakaś babcia z zakupowym wózkiem i gazetką Biedronki w dłoniach. Po chwili nadjechał autobus sto siedemdziesiąt pięć — pusty i zapraszający. Przez wysypkę z kropelek deszczu na szybie dziewczyna patrzyła na rozmazany za oknem świat. Ludzi powganiało pod dachy, choć w centrum jak zwykle tłoczno. Warszawa myje się i czeka na kochanka. Porozkładała szeroko swe ulice i wpuszcza do środka miejski jazgot.

Właściwy przystanek. Trzeba wysiadać, a pada coraz mocniej. Gdzie to było? Ten cały lokal? Chyba gdzieś dalej, za księgarnią i pizzerią. Ada potruchtała w stronę lokalu, wtulając głowę w ramiona.

Może będzie nieczynne? Dobrze by było, bo wcale nie chce tam wchodzić. Nagły wstyd mości się w jej głowie. W środku pewnie sami biznesmeni, drogie potrawy, a kawa jak nic kosztuje ze dwadzieścia złotych. Co ona będzie tam sama robić? Tak, lepiej by było, gdyby już zamykali, myśli Ada i popycha ciężkie drzwi.

***

Od samych drzwi sączy się klimatyczna muzyka. Biel kelnerskich koszul aż razi w oczy. W rogu Ada dojrzała zaczytanego w gazecie brodatego hipstera. Nogi w podniszczonych trampkach wyprostował tak, że kelner musiał je omijać szerokim łukiem. Ada nabrała pewności siebie — skoro on może, to ja chyba też?

Uderzył ją zapach. Mieszanina kawy, cynamonu, kakao, świec. Gdzieś z głębi przebijał alkohol, jakby orzechowe likiery, ale i mocniejsze trunki, wędzone wędliny, jakich dziś się już nie spotyka, piżmowa woń kobiecych perfum. Do tego, co wydawało się trochę niespotykane, muzealna woń pasty do podłóg i skórzanych butów.

Buty.

(sterty butów)

Dlaczego o tym pomyślała?

Obsługa i goście w porównaniu do zombie z czytelni wyglądali jak pogrążeni w jeszcze głębszym stadium somnambulizmu. Kelnerzy rodem z filmu Zaklęte rewiry sunęli miękko między stolikami, wyginając się zwinnie w biodrach, jakby szusowali w kombinacji alpejskiej. A wystrój lokalu? Bez dwóch zdań, architekt wnętrz postawił na idealne odwzorowanie epoki. Żadne hipsterskoindustrialne, designerskie i eklektyczne, lansowane już do znudzenia klimaty. Na niewielkich okrągłych stołach białe obrusy i kryształowe wazoniki z różami. W rogu pianino, na którym smukły blondyn, zapewne utalentowany student konserwatorium, wygrywał przyjemne dla ucha standardy i zarabiał w ten sposób na randki i kino. W głębi ciemny dębowy bar i ciężki kredens z nastrojowo połyskującym szkłem, na kontuarze szklana patera z wypiekami.

Ada pragnęła niepostrzeżenie wmieszać się w gości. Dojrzała świetny stolik — tuż przy oknie, obok wieszaka — malutki i w sam raz dla niej na kawę i jedno ciastko. Usiadła i... spłynęła na nią błogość. O, lokalu gastronomiczny! W konkursie o tytuł najlepszego klimatu wnętrza zdobywasz złoty puchar! Jeszcze tylko przez moment dziewczyna popatrzyła przez okno.

Tam i Tu?

Tam: zatłoczony warszawski deptak w reżyserii dnia powszedniego.

Tu: liryczne dźwięki klawiszy i rozkoszne pobrzękiwania kieliszków.

Wróciło osobliwe uczucie próżni w głowie. Jakby w środku sztab ludzików urządzał wielkie sprzątanie, skrzętnie dezynfekując jej „pałac myśli”. Żadna dawna refleksja się nie uchowa.

Za oknem biały puch padał na pieszych, ale topił się, nim dotknął ziemi. Śnieg w październiku? Ada próbowała sobie przypomnieć jakieś meteorologiczne przysłowie o jesiennej aurze, ale nie potrafiła. Widać wyjaławianie przestrzeni w jej głowie przebiegło bez zarzutu.

— Pan Bóg trzepie poduszki — powiedział ktoś, stając obok niej.

Ada drgnęła i popatrzyła nieprzytomnie w górę. Wysoki jak wieża kelner pochylał pod kątem swe proste i długie jak skocznia narciarska plecy. Idealnie krochmalona koszula i śnieżnobiała serwetka na przedramieniu komponowały się ze staroświeckim wystrojem wnętrza.

O jeny, jaki odlot. Ada poczuła, że kręci jej się w głowie. Pewnie z głodu.

— S... Słucham?

Kelner w odpowiedzi uśmiechnął się smutno.

— Czym mogę pani służyć?

Zamówiła czarną kawę i ciasto orzechowe, podobno pierwsza klasa.

Mogłaby tak siedzieć w nieskończoność w tym niedzisiejszym lokalu i słuchać dźwięków pianina. Chciała, by odprężenie i błogostan, które odczuwała, nie mijały. Żadna natrętna myśl nie mąciła chwil relaksu.

„Pomocy, pomocy. Litości. Ty? Nadzieja i Tajemnica”.

Kawa okazała się wyborna. Ada czuła jej aromat już z daleka. Mocna, z lekkim posmakiem likieru orzechowego. Podana w malusiej filiżance z cienkiej porcelany, co nie miało nic wspólnego z serwisami sieciowych kawiarni. Ciasto wprost rozpływało się w ustach.

Ada baczniej przyjrzała się klienteli. Zniknął gdzieś brodaty hipster. Pozostali wyglądali nad wyraz schludnie, odprasowani jak z żurnala. Garnitury, krawaty, białe koszule, spodnie w kant. Widać przychodzący tu ludzie lubili wczuć się w klimat lokalu. Niedaleko kontuaru siedział starszy pan i pykał z drewnianej fajki. Garnitur, kamizelka, mucha, noga na nogę. Brakuje jeszcze melonika, laski i pieska, a byłby wykapany profesor Filutek z „Przekroju”. Przystojna brunetka z krótkimi włosami paliła oparta o pianino. Wirtuoz w przerwach również ćmił. Adę zastanowiło, czy to dozwolone, jednak dym jej nie przeszkadzał.

W pobliżu pianina zebrał się mały tłumek, słychać było rozmowy i wybuchy śmiechu. Chyba składano zamówienia na ulubione szlagiery. Z przyjemnością przysłuchiwała się małemu koncertowi życzeń. Miłość ci wszystko wybaczy zabrzmiało jak zwykle ckliwie, a wspaniałe tango Już nigdy nie usłyszę kochanych twych słów niemal wycisnęło jej łzy z oczu.

Naraz popłynęły szybsze dźwięki i miękki, wodewilowy męski głos wykonał:

„Ada, to nie wypada!

Tak być nie może, trudna rada!

Na widok wszystkich twoich fantastycznych psot

Aż oblewa zimny pot...”

— To był utwór specjalnie dla miłej pani spod okna — powiedział, nie odwracając się, pianista i już układał palce na klawiaturze do kolejnego wykonania.

Ada aż schowała głowę w ramiona. W popłochu przyglądała się osobom w lokalu. Co? O co chodzi? Przecież nikt nie wie, że ona tu jest. Pewnie zobaczył ją przez szybę znajomy i zrobił kawał. Czyżby przeoczyła którąś z koleżanek? Albo... co gorsza, jakiś podstarzały wujcio, z wąsem i brzuszkiem, amator płochliwych dziewcząt, zrobił właśnie pierwszy krok miłosnego podboju. O nie, żegnaj, kawiarniany cichy porcie! Trzeba dopić kawę i się zmywać.

Po chwili spostrzegła ze zdziwieniem, że tyczkowaty garson zmierza w jej stronę z kieliszkiem na smukłej nóżce pełnym bursztynowego płynu.

— Przepraszam, ale nic takiego nie zmawiałam — powiedziała szybko Ada, zdecydowana czym prędzej opuścić lokal.

— Nasz najlepszy trunek — powiedział tęsknie kelner i postawił alkohol przed Adą. — Z ukłonami od pani przy bufecie.

***

Przy barze tyłem do sali stoi tylko jakaś drobna kobieta. Wąskie plecy, ciemne loki do ramion, skromna granatowa sukienka. Po chwili odwraca się i widać, że to właściwie bardzo młoda dziewczyna. Sprawia wrażenie nieco zagubionej i nieśmiałej, dlatego Ada od razu czuje do niej sympatię. Nieznajoma idzie w jej stronę i uśmiecha się jak zahukana panienka.

— Przepraszam, że przeszkadzam. Czy mogę się na chwilę dosiąść?

Głosik ma delikatny. Aksamit przechodzący w szept na końcach wyrazów, czyli coś, co Ada lubi szczególnie.

— Ale ja właściwie już wychodziłam... — mówi speszona i podnosi się nieznacznie na krześle.

— Wybacz, nie przedstawiłam się. Mam na imię Róża.

Ada ma okazję, by przyjrzeć się jej z bliska. Biała, cienka skóra, miejscami aż niebieskawa, wąskie wargi i prosty nos. Za to oczy: wielkie i ciemne. Zamglone niewypowiadanym nigdy pragnieniem. Wokół wysokiego czoła wiją się czarne gąsienice loków. Oryginalna uroda, myśli Ada, staromodna jak samo imię. Po chwili otwiera usta, by się przedstawić, ale dziewczyna jej przerywa.

— Wiem, jak masz ma imię, Ado... — mówi. W jej głosie pobrzmiewa dziwna bezradność.

No chyba, rozważa Ada, w końcu to ty zamówiłaś piosenkę. A właściwie to nawet dobrze, że mnie zaczepiasz. Zawsze w takich sytuacjach uciekam, ale nie tym razem. Nikt mnie tu nie zna, nie muszę udawać.

— Szukałaś i znalazłaś — szepcze Róża i poprawia nerwowym ruchem krucze kędziory.

„Szukaj. A. Znajdziesz”.

— Co proszę? — Ada czuje, jak mały, lodowaty zaskroniec zaczyna na jej plecach konwulsyjny taniec.

— Szukaj, a znajdziesz. Znalazłaś.

Ciarki maszerują dziarsko po całym jej ciele w tę i we w tę. Teraz Ada już wie, że to wszystko grubymi nićmi jest szyte. Anons w archiwalnej gazecie, całe to spotkanie...

A jednak już po chwili nie czuje złości. Ani niepokoju. Tylko błogie zawroty głowy. I ta cudowna pustka w umyśle Poczucie, że właściwie nic już nie musi. Białe mleko nadaremnych rozważań...

— Nie pytaj, skąd wiem — mówi Róża, w oszczędny sposób cedząc słowa. — Och, widzę, że się spieszysz, wytłumaczę ci wszystko następnym razem. Przyjdziesz?

— Teraz. Wytłumacz mi to teraz. — Ada właściwie nie wie, czy wypowiada te słowa, czy tylko bezgłośnie rusza ustami.

— To po prostu miałaś być ty — pada odpowiedź.

„To jesteś Ty. Jeśli to czytasz, to Ty”.

— Przeczytałaś właściwe słowa, we właściwym miejscu i czasie. Ale nie myśl już o tym, to nie ma teraz żadnego znaczenia...

Róża mruży oczy wyraźnie odprężona. Po chwili pochyla się i mówi poufałym szeptem:

— Lubisz taki klimat? — Jej sarnie oczy zdają się omiatać wnętrze spojrzeniem. — Starszy, lepszy, dystyngowany świat? Rozejrzyj się uważnie.

Ada nie reaguje. Nie może oderwać wzroku od delikatnych dłoni dziewczyny gładzących platerowane wieczko cukiernicy. Serdeczny palec zdobi ciężki złoty pierścionek ze szlachetnym kamieniem o barwie krwi.

Złoto.

(złote pierścionki)

Przez krótką chwilę Ada ma wrażenie, jakby setka krasnali w jej głowie pukała do setki małych drzwiczek. A ona nie wie, które z nich trzeba otworzyć...

Dźwięki pianina zastąpił porywający swing z gramofonu. Pianista chciał odpocząć, przesiał się do stolika i założył nogę na nogę. W smukłych palcach trzymał filiżankę, a stopą poruszał w rytm muzyki. Bywalcy lokalu zaczęli tańczyć na środku sali.

Kelner zawisa nad Adą i jej towarzyszką bezszelestnie jak duch.

— Czy mogę paniom zaproponować po kieliszeczku dereniówki? — mówi bez śladu uśmiechu.

Dobrze, że nie powiedział „czy reflektują panienki”, myśli Ada, bo to brzmiałoby już lekko perwersyjnie.

Róża krzywi się wielkopańsko.

— Nie, nie, żadnych domowych nalewek. Poprosimy raczej o wiśniówkę Baczewskiego.

Kelner kłania się i po chwili wraca z dwoma kryształowymi kieliszkami i butelką. Ada nie ma nic do dodania. Znana przedwojenna wódka ze Lwowa, w oryginalnej butelce?

— No, zastanów się — ciągnie Róża. — Czy twoim zdaniem wszystko to zasługa tylko wystroju lokalu? Aż tak dalece można oddać realia epoki?

Nie, na pewno nie. Wszystko wygląda tak, jakby znalazła się jakimś cudem w przedwojennej restauracji!

Do środka napływają kolejni goście. Wyluzowani i jakby trochę na rauszu. Wszystkim udziela się upojny nastrój. Ożywione głosy, że ponoć ma się tu za chwilę pojawić jakiś filmowy amant. „Ochy” i „achy”. Ktoś zamawia szampana. Ada czuje, że ogólne podniecenie udziela się i jej. Przed wojną to się umieli bawić! Eleganccy mężczyźni ze stolika obok ślą w jej stronę znaczące spojrzenia.

Róża upiła odrobinę z kieliszka i pociągnęła swój wykład.

— To, co widzisz teraz, odbywa się po części tylko w twojej głowie. Ale może być realne. Zupełnie autentyczne.

— Ale jak? — Ada pyta zupełnie grzecznościowo, bo kompletnie nie rozumie, o co chodzi dziewczynie.

— Bo widzisz, to jest tak, że w tej chwili tkwimy na Miedzy...

— Na miedzy? Na jakiej miedzy? — Ada zagaduje nieco bełkotliwie. — Na miedzy to... „z rzadka ciche grusze siedzą”... — kończy cicho, bo po prostu nie ze bardzo wie, co powiedzieć.

— Teraz widzisz i czujesz niekompletnie, bo jesteśmy na Miedzy. Znajdujemy się między Prekluzjami...

Ada patrzy na rozmówczynię rozmydlonym wzrokiem. Słodko       cierpki smak wiśniówki grzeje zbawiennym ciepłem w okolicy splotu słonecznego. Przynajmniej to jest znane i oczywiste — wypita wódka kłuje w język tysiącem igiełek. Po podniebieniu rozchodzi się migdałowy smak pestek.

— Zapewne słyszałaś o tym, że czas tak naprawdę nie istnieje?

Aaa, tak, tak, tak. No oczywiście, że słyszała. Czytała Lema, oglądała Powrót do przyszłości, ogólnie nie ma nic przeciwko science fiction (chociaż ponad wszystko stawia przeszłość). Naturalnie, że czas nie istnieje! Of course!

Co ta Róża pierdoli?

— Tu, w tym miejscu, przenikają się dwie Warszawy. Tworzą przedziwny kolaż, ale obie są równie realne. Prekluzje mogą być jednak czyste. Odfiltrowane i przejrzyste jak najlepszej jakości trunek. Pokażę ci lepiej. Chcesz?

Ada chce.

— Zamknij oczy. I słuchaj...

Dźwięki dochodzą zewsząd. Brzękają szklanki, ktoś pociera zapałkę. Trzask płyty gramofonowej. Każdą rozmowę słychać jak gdyby osobno. Nie zlewają się w gwar, ale dochodzą uszu pojedynczo jak specyficzna polifonia. Króluje kresowe „ł”. Stukot obcasów na drewnianej podłodze. Tłumiony śmiech.

— A teraz wciągnij powietrze.

Zapachy. Świeżo ciętych róż, drewnianych mebli, skórzanej galanterii. Kawa, papierosy, alkohol, cukier puder, kiszone ogórki. Czuć krochmal (albo kołnierzyki świeżo od magla) i mocną wodę kolońską o tabacznej nucie.

Dźwięki i zapachy są namacalne, jakby podniesione do potęgi — prawdziwy festiwal sensualności. Ada jest stuprocentowo pewna, że gdyby teraz otworzyła oczy, wszystko to stałoby się realne, a inny czas rozwarłby przed nią swoje podwoje.

Gdy to robi, napotyka jednak tylko twardy wzrok nowej koleżanki.

— Ale jak to możliwe? Wystarczy do tego tylko siła woli? I zamknięcie oczu?

W odpowiedzi na gorączkowy szept Ady Róża uśmiecha się pobłażliwie.

— No nie... Oczywiście, że nie. Potrzebne są jeszcze Słowa.

— Jakie słowa?

— Jutro ci powiem.

Chwyta Adę za przedramię i trzyma kurczowo. Długie palce dziewczyny zacisnęły się niczym w śmiertelnym uścisku Krakena.

— Będziesz tu jutro? Adula, przyjdziesz?

Twarz Róży ciemnieje, ale jakby od wewnątrz. Przez bladą skórę wyraźnie przebija czerń. Wygląda to tak, jakby tylko cienka pergaminowa warstwa oddzielała od ziemistego wnętrza. Piękne oczy zaokrąglił niespodziewany strach.

— Będę... — mówi Ada, a uchwyt łagodnieje.

Dziewczyna czuje, że teraz naprawdę musi już wyjść, bo za chwilę zemdleje i będą ją cucić w stylu retro, na przykład jakimiś solami, a ten element czaru epoki niekoniecznie już do niej przemawia.

***

Ada leży w swoim pokoju i gapi się w sufit. Wzrok krąży bezmyślnie od jednego pęknięcia do drugiego. Jest spocona i ma tłuste włosy, ale nie chce jej się iść pod prysznic. Nie poszła też na imprezę do akademika — powiedziała, że jest przeziębiona. Obok niej pod kołdrą, niczym noworodek przy matce karmiącej, spoczywa smartfon z wyczerpaną baterią.

Sprawdziła już wszystkie możliwe teorie tłumaczące wczorajszą przygodę To świetnie zaplanowana terenowa gra miejska, a ona jest królikiem doświadczalnym jakiejś inicjatywy młodych i kreatywnych ludzi. Przypadkiem trafiła na spotkanie grupy rekonstrukcyjnej „Przedwojenna Warszawa”. Kręcą nowy film kostiumowy.

Każda hipoteza upadła, nim jeszcze na dobre zdołała się rozwinąć. Dobrze byłoby się kogoś poradzić i w ogóle z kimś o tym pogadać. Tylko z kim? Z Anką? („wiesz, o, naprawdę? no co ty, to super, a wiesz ja ja ja że ja kiedyś też coś takiego przeżyłam ja ja ja no wiesz miałam ja ja ja być statystką ja ja ja w takim serialu historycznym ja ja ja to pomyślałam kto jak nie ja? ja ja ja ”).

Nie, lepiej nie.

A może pójdzie do czytelni i przeczyta raz jeszcze to przyprawiające o dreszcze ogłoszenie?

„Pomocy, pomocy. Litości. Ty? Nadzieja i Tajemnica. Zmiana. To jesteś Ty. Jeśli to czytasz, to Ty”.

Możliwe, że wcale go tam nie znajdzie. A może po prosu będzie tam coś zupełnie innego?

Strach.

Znowu się boi. Nie sekretu, niewyjaśnionego przypadku i osobliwych zdarzeń. Czuje lęk przed ryzykiem i konfrontacją. Tym, że musiałaby o czymś decydować. Woli zostać, wtulić głowę w koc, być nikim. Niech cała ta niesamowitość przejdzie obok, a Ada (dziękuje) postoi i popatrzy. Może tajemnica muśnie ją delikatnie, może uda się poczuć tylko jej zapach.

To wszystko? Tyle jej wystarczy?

„Ty? A — D — A (M). Szukaj. A. Znajdziesz”.

Jejku.

Przytrafia się jej coś takiego, napisanego jakby specjalnie dla niej, a ona chce zrezygnować. Poddać się.

Podobno każdy ma swoje pięć minut. A niemożliwe zjawiska dzieją się co krok. Sama oglądała w sieci świadectwa tych, którzy przeżyli własną śmierć, hipnozę, podróże astralne, śnili na jawie. I ona mogłaby doświadczyć czegoś niewiarygodnego, a później opisać to na przykład w książce. Zawsze o tym marzyła.

„Nadzieja i Tajemnica”.

Tajemnica i nadzieja? To piękna para...

***

Jeszcze chwilę się waha, czy wejść, więc stoi na chodniku i udaje, że na kogoś czeka. Z zewnątrz lokal wcale nie wygląda niesamowicie – restauracja jakich wiele na Starym Mieście. Ada spogląda przez szybę, niewiele jednak widać, bo w tafli szkła jak w lustrze odbija się widok ulicy. Co chwila migają tylko w mroku pomieszczenia kelnerskie koszule. No, ale teraz to już nieważne, co i kto tak naprawdę znajduje się w środku. Właśnie podjęła decyzję. Raz kozie śmierć!

Staromodny dzwonek przy drzwiach oznajmia przybycie klienta. Ada, znów niespodziewanie speszona, rozgląda się po wnętrzu. W pierwszej chwili ma wrażenie, że to zupełnie inne miejsce, jednak po chwili rozpoznaje znajomych: kelnera, barmana i jeszcze parę twarzy z wczoraj.

Przy „ich” stoliku siedzi już Róża i pali papierosa. W smukłych palcach trzyma bursztynową lufkę, nadgarstek napina się jak cięciwa. Palcami przeczesuje smoliste pukle.

Włosy.

(zwały włosów)

Ktoś szepcze coś do ucha Ady z drugiej strony grubej ściany. Ale słowa są tak ciche, że dziewczyna nie jest w stanie rozpoznać, co oznaczają. Pociera nawet ucho w sposób, w jaki dotyka się je, gdy zostało zatkane wodą. Po chwili głosy nikną zagłuszone dźwiękami gramofonu.

„Już nie zapomnisz mnie
Piosenka ci nie da zapomnieć
I tęsknić już będziesz ogromnie
Co dzień, co noc”.

Szlagier Aleksandra Żabczyńskiego z filmu Zapomniana melodia! Ada jest rozanielona. Jeeej, jak cudnie... Po chwili słyszy słynnego fokstrota kryzysowego z 1933:

„Może kiedyś innym razem,
Dziś na razie nie
Dzisiaj głowa jest pod gazem
Nie wie czego chce”

i jest jeszcze bardziej wniebowzięta. Krew szybciej krąży jej w żyłach, a muzyka jak alkohol uderza do głowy.

Róża miesza kawę pozłacaną łyżeczką. Porcelana jak z domku dla lalek idealnie pasuje do jej eterycznych dłoni.

— Wymyślił to wszystko mój dziadek. On zajmuje się kabałą...

Kabałą? No tak, myśli Ada, nic dziwnego, że wnuczka taka zagadkowa, skoro dziadek jest kimś w rodzaju... magika? Jasnowidza?

Szpileczka niepokoju coś jej tam prawi o niebezpieczeństwach uprawiania magii, ale podniecenie i niespodziewany animusz pokonują każdy opór jak prący do przodu czołg.

A poza tym kabała — tłumaczy sobie Ada — to nie magia tylko rodzaj poznania. Niemal nauka!

Róża zmysłowo wydmuchuje dym i jej twarz chowa się na chwilę w mlecznych oparach.

— Wystarczy wiedzieć i rozumieć — oznajmia poważnie.

Adę zaczyna to już trochę denerwować. Kolejna porcja truizmów. Zupełnie jakby słuchała prywatnego coacha. Już otwiera usta, by powiedzieć coś uszczypliwego, czego przecież nigdy w stosunku do znajomych nie robi, gdy jej wzrok przykuwa to, co dzieje się za oknem. Niespodziewany podmuch, silny jak wichura, przygina drzewa do ziemi. Zerwane gałązki w namiętnym pląsie zamiatają chodnik jak włosy tancerki erotycznej klubową podłogę.

— Pourywa nam dzisiaj głowy. Ten wiatr — mówi kelner.

Ada wzdryga się na jego słowa nieoczekiwanie wystraszona, jakby wyrwana z letargu. Znowu sterczy nad nimi ta wykrochmalona tyka grochowa i pochyla głowę jak niewolnik przed cesarzowymi!

— Poprosimy to, co wczoraj — zamawia dystyngowanie Róża.

Po chwili stoi już przed nimi masywna butelka i dwa kieliszki. Światło lampki z zielonym abażurem łagodnie załamuje się w zdobieniach kryształu.

— Miewasz czasami wrażenie, że żyjesz nie swoim życiem? Że uwiera cię rzeczywistość? Że chciałabyś choć na chwilę uciec i schować w innym świecie?

Dlaczego zawsze, gdy Róża coś mówi, Adzie wydaje się, że dziewczyna wypowiada właśnie te słowa, które ona chciałaby usłyszeć. I czemu jednocześnie, gdy Ada — Pani Kameleon, Pani Papierek Lakmusowy — chce coś powiedzieć, obezwładniające pustka w jej głowie wciska do oczu łzy i korkuje gardło.

— Tak, chciałabym żyć kiedy indziej — wydusza w końcu. — W przeszłości. W tamtych latach. Gdy zamykam oczy... — Wzruszenie nie pozwala jej mówić. Słowa nabrzmiałe jak dojrzałe owoce pękają w gardle, ale ich treść nie wydostaje się na zewnątrz.

— Ja czuję to samo. Moja Warszawa to ta, którą czułaś, gdy ci ją pokazałam przez zamknięte oczy.

No pięknie, myśli Ada, „oczy szeroko zamknięte” — ale oczywiście nic nie mówi.

— Czasami mam dość swoich czasów — stwierdza nonszalancko Róża. — A przynajmniej choć przez chwilę chciałabym przeżyć coś innego. Elektryzującą przyszłość bez cienia nudy.

Ooo, to byś się kurewsko, moja droga, wynudziła na słitfociowej imprezie na leżakach nad Wisłą, snuje przemyślenia Ada. Jakby ci WieniawaDługoszowski wjechał na koniu do restauracji, to wszyscy zdjęcia by robili i zaraz na fejsa wrzucali. Normalnie ubaw po pachy, kurewski ubaw.

Tymczasem Róża ciągnie monotonnie:

— Jak ci już mówiłam, w tym miejscu Prekluzje się nakładają. Możemy je na jakiś czas skrzyżować. Zaznać nawzajem swoich światów, a potem bezpiecznie powrócić.

— Ale jak to w ogóle możliwe?

— Dziadek tak podróżował nie raz. Ale teraz... — W głosie Róży słychać wyraźne wahanie.

— Co się z nim stało?

— Nic. Po prostu chce, żebym tym razem to ja spróbowała. — Dziewczyna przygląda się Adzie podejrzliwie.

— Boisz się? Mogę zaproponować to komuś innemu.

A gdzie ty znajdziesz kogoś, kto czyta dla przyjemności ogłoszenia z przedwojennej prasy? — myśli Ada. Różę chyba zastanowiło to samo, bo jakby posmutniała i zamyśliła się nad czymś głęboko.

— Więc... nie chcesz? — pyta z wahaniem.

Ależ chce, oczywiście że Ada chce. Chce jak cholercia.

Uzgodniły szczegóły. Na razie zamienią się na góra dobę — jeśli się spodoba, być może zabawa będzie kontynuowana. Wszystko zostanie zrealizowane przez wyuczony rytuał. O tej samej godzinie, w tym samym miejscu. Nie wolno patrzeć, trzeba wymówić właściwą formułę. Podobno bardzo prostą, tylko cztery słowa, które Ada za chwilę usłyszy. Dlaczego nie może nauczyć się ich zawczasu? Bo nie można tak na próbę. Wedle tego, co twierdzi Róża, wypowiada się je tylko wówczas, gdy „odczyn ma działać”.

Odczyn? Strach przed wikłaniem się w niedobre zaklęcia zalega na moment lodowatą falą w podbrzuszu Ady. Dziewczyna nie ma już jednak zamiaru się wycofać i zgodnie z pouczeniem koleżanki zamyka oczy.

Dźwięki.

Potem zapachy.

Na końcu... Słowa.

Róża wypowiada je melodyjnym niskim tonem.

Ada płacze. Chce otworzyć oczy, ale nie może. Zupełnie jakby ktoś skleił albo zaszył jej powieki.

Wie, że nigdy, ale to nigdy, nie uda się jej powtórzyć tych Słów, bo one...

One... żyją.

To stworzenia! Jak można wymówić Żywe Istoty?!

***

Na pierwszy rzut oka, otworzonego ponownie, lokal wygląda tak samo. Ada odnosi wrażenie, jakby właśnie obudziła się z krótkiej drzemki. Ma zapuchnięte powieki i nie potrafi sobie przypomnieć, co stało się na chwilę przed końcem rytuału. Może później wspomnienia będą łaskawsze. Jak przez mgłę przywołuje tylko w pamięci, że płakała. Ale dlaczego? Czyżby z emocji? W końcu przeżycia tego kalibru nie zdarzają się codziennie...

Po chwili do niej dociera.

Boże drogi, to się stało naprawdę! Znalazła się w innym czasie! Wspaniałym! Podniecenie bierze górę, a serce trzepoce w piersi jak poraniony ptak (a raczej kura, która nieświadoma własnej dekapitacji biega po obejściu).

Ada wygląda przez okno i widzi pojedynczych przechodniów. O rany, zupełnie jak na starych fotografiach! Faceci w spodniach trzy czwarte i kobiety w eleganckich toczkach.

Trochę jeszcze oszołomiona rozgląda się po sali. Po chwili rozpoznaje znajome twarze. Swingowa orkiestra znów rozbrzmiewa dziarsko, jak z wyłączonej na chwilę i puszczonej ponownie płyty, a towarzystwo zaśmiewa się przy stolikach.

Dwie urocze blondynki, jedna femme fatale w stylu Marleny Dietrich, druga platynowa piękność à la Jean Harlow, i mężczyźni, z których brunet wygląda zupełnie jak Rudolph Valentino, właśnie zamawiają jesiotra w galarecie, sardynki pod wódkę, a kelner łączy stoliki.

Ada przysiada się do nich i czuje wspaniale. Zupełnie jakby znalazła się na planie filmu Vabank! Wszystko w pełni szalone i z rozmachem. Szmonces goni szmonces. Strusie pióra, rękawiczki i białe męskie wytworne szaliki. Cudowne „tu i teraz”, żart, śpiew i dobra zabawa. Nikt się niczym nie przejmuje, nikt nie pozuje. Każda myśl jest czysta jak kryształ, nie ma barier nie do przejścia. Najśmielsze zamiary po prostu czekają na spełnienie w tym przedziwnym punkcie czasu i przestrzeni łatwym do ułożenia jak domek z klocków. Chwilo trwaj!

***

Gdy obudziła się rano, za oknem jeszcze szarzało. Głowa nie bolała nic a nic, a przecież wlała w siebie tyle szampana. Wręcz przeciwnie, jej mózg działał jak brzytwa, analizując i planując kolejne kroki. Wylegiwała się w masywnym łóżku z czeczotowego drewna, na śnieżnobiałej haftowanej pościeli. A swoją drogą, jak oni to robili, bez wszystkich tych vanishów i ace? Pokój był przytulny, z akcentami paryskiej elegancji, a co najważniejsze znajdował się tuż nad restauracją. Wodząc palcami po zakończonych koralikami frędzlach abażuru, przypominała sobie fragment po fragmencie wczorajsze wojaże.

Chodzili od lokalu do lokalu, roześmiani i pełni ułańskiej fantazji. Zaliczyli najmodniejszą rewię i restaurację w Hotelu Europejskim. Wozili się odkrytym autem i dorożką. Drugi z mężczyzn, wysoki, niebieskooki blondyn, był nią wyraźnie zauroczony. Odprowadził ją do pensjonatu i zachował się prawdziwe po dżentelmeńsku, całując w rękę i patrząc wymownie w oczy. Gdy zbliżał się do Ady, powietrze aż gęstniało od feromonów. Chichocząca niemal bez ustanku blondynka, każąca się nazywać Ritą, szeptała jej, nieźle już wstawiona, że Julek to arystokrata, cacany chłopiec z bogatej rodziny, nie to co one, tancerki z teatru, marzące o wielkiej sławie.

Przywoływane w pamięci obrazy przerwało nagłe pukanie do drzwi. Ada lekko zaniepokojona odpowiedziała ochrypłym głosem. W drzwiach stanęła dziewczyna w ciemnej sukience z białym kołnierzykiem i w kremowym fartuchu. Miała niezdrową cerę i szare włosy, które miękką falą opadały na czoło. Zakomunikowała, że zamawiane było śniadanie, a więc czy podać tutaj, czy pani zejdzie do saloniku — Ada ma wybrać.

Zdecydowała, że do łóżka. Po chwili pochłaniała już pyszne bułki z masłem, jajko z kryształowego kieliszka, różne dżemy i słodkie drożdżówki. Przez ścianę sączyła się muzyka poważna, chyba z radia. Za oknem dało się słyszeć samochody, dzwonki tramwajowe, chłopców sprzedających gazety. Warszawa budziła się do życia... Ada leżała, rozkoszując się kawą. Po chwili ciepło rozlało się po żołądku, a wczorajsza noc dała o sobie znać — nie była w stanie unieść ciężkich powiek.

A potem przyszedł sen.

Była na planie filmu z Polą Negri. Wamp ekranu mrużył oczy i zmysłowo odchylał głowę. Wydawało się, że za chwilę pęknie jej napięta do granic możliwości szyja. Ada zajmowała się kostiumami gwiazdy, z lubością podawała kolejne kreacje. Perły i cekiny chrzęściły jej w dłoniach, chłodny atłas przelewał się między palcami.

Wtem (czy to naprawdę możliwe?) wszystko się zatrzymało. Czarny anioł kina patrzył jakby tylko na nią. Ekipa znieruchomiała, a Pola wgapiała się niepokojąco w Adę. Po chwili aktorka, zamiast filmowej kwestii wypowiadanej melancholijnym tonem, syknęła:

– Cztery Istoty tasują czwarty wymiar.

Co?! O zgrozo, co to było?!

Zrobiło się ciemno jakby zgasło światło. Po chwili znów jasność, lampy, staroświeckie kamery, duże oczy znacząco wpatrzone w Adę.

„Cztery Istoty tasują czwarty wymiar”.

I tak parę razy.

***

Ada zerwała się z łóżka spocona. Zaspała? Która godzina? Błyskawiczna toaleta i szaleńczy bieg po schodach w dół. Czyżby straciła swój bezcenny dzień? W popłochu rozglądała się w obawie, czy nic się nie zmieniło. Uff, nie, raczej nie. Jeszcze ma czas. Ludzie na ulicach wyglądali tak samo. Może są tylko bardziej niż wczoraj przykurzeni i jakby... wygnieceni? Przemykali szybko, zgarbieni. Pochylali się jak pod naporem silnego wiatru.

Coś jednak zastanowiło Adę. Była wczesna jesień, początek złotego października, a tu jak nic zagrzmiało. Czy to burza przetacza się nad miastem? A swoją drogą ciekawe, na jaką aurę trafiła Róża? Dziewczyna nie ma teraz jednak czasu o tym myśleć, tyle jest przecież do zrobienia. Oby tylko w lokalu był wolny stolik. Niecierpliwie popycha masywne drzwi.

Nikogo.

Serio? Nawet starszego literata w oparach tytoniu, ukrytego za płachtą gazety? Wygląda na to, że Ada jest jedynym gościem.

Nie szkodzi, poczeka. Umówiła się przecież z nowymi przyjaciółmi na obiad, a jest chyba dopiero południe. Kelner, też lekko wczorajszy, z podkrążonymi oczami, wyciera w zamyśleniu szklanki za barem. Jak gdyby miał za sobą nieprzespaną noc. A może to nawet lepiej, że nie ma tu jeszcze tylu ludzi? Jest czas, żeby wszystko przemyśleć. A przecież nie byle jakie rzeczy się dzieją!

Od czego dziś zacznie? Najpierw zakupy, nie będzie przecież chodzić w jednej sukience. Pójdzie do modystki po kapelusz. I kupi rękawiczki. I koniecznie, ale to koniecznie, długą cygaretkę. Ale czad! Ponadto musi sobie znaleźć fryzjera, sprawić etolę z piór. Zawsze chciała wyglądać jak Izabela Trojanowska z Kariery Nikodema Dyzmy. (Pomyślała z ironią, że dla kogo niby tak się będzie stroić? Dla Juliana? Po chwili jednak zganiła się za takie rozważania — zrobi to dla siebie. Adieu, Pani Kameleon!). Róża schowała dla niej na tyle dużo pieniędzy, że na wszystko powinno wystarczyć. Retro Ada będzie tylko musiała zapanować nad słownictwem, ale z tym nie powinno być problemu, naczytała się przecież wystarczająco przedwojennej poetyki — „serwus”, „klawo”, „czołem” i „ferajna” zamiast rzucania mięsem. Już wczoraj na rauszu parę razy jej się wymsknęło, ale na szczęście nikt się nie połapał.

Gdzieś dalej znów słychać wibrujący pomruk, jakby gromy były coraz bliżej. Ada czuje, że ktoś nad nią stoi.

— Anioły turlają w niebie beczki — mówi kelner i patrzy poważnie. Po chwili zdobywa się na słaby uśmiech. — Co podać?

Kawy. Gorzkiej i czarnej jak noc Kairu. Zawsze i w każdych okolicznościach dobrze jest zacząć od kawy. A już szczególnie po takim dniu (i nocy) jak wczoraj. Co potem? Gdzie pójdzie dziś wieczorem? Na dancing do „Adrii” czy do „Ziemiańskiej”? O mamo kochana, a może spotka Tuwima, Słonimskiego i Lechonia? Będzie paliła, piła i tańczyła. Dyskutowała z tymi fantastycznymi ludźmi, artystami, sławami ekranu i kabaretu. Przeżywała każdą chwilę naprawdę, nie na pokaz. Ułożyła w głowie misterny plan dnia. Na razie ostatniego, choć ma nadzieję, że jeszcze tu wróci do tej, jak wyraziłby się Róża, Prekluzji. Oby tylko na wszystko znalazł się dziś czas...

— Byłbym zapomniał. Czy może... panienka Ada? To jedna taka panienka zostawiła dla panienki. Nie wiem, skąd wiedziała, że akurat dziś...

Więc jednak są „panienki” w wykonaniu kelnera, który w tym momencie, w pustym lokalu, i tej osobliwej jesiennej duchocie, wydaje się szczególnie bliski. Czy jej się tylko przewidziało, że mankiety jego koszuli nie są już tak śnieżnobiałe jak wcześniej? I ten zapach: poprzednio jakby prosto od magla, teraz przez materiał wyraźnie przebija butwiejąca woń.

I zapach jeszcze czegoś.

Smród ten przywodzi na myśl: rozpacz, porzuconą wiarę, ropiejące oczy, chybione pomysły, daremne oczekiwanie, mocz starego człowieka, spóźnioną pomoc, spleśniały chleb, złą diagnozę, pusty dom.

Ada bierze z metalowej tacki złożoną na pół kremową kartkę wyrwaną z jakiegoś notesu. Pewnie wspólniczka o czymś zapomniała i zawczasu przekazała istotny szczegół ich „spirytystycznego happeningu”. W środku ładne pochyłe pismo i tylko dwa zdania: „Nazywasz się od teraz Róża Zukerman. Powodzenia...”.

No tak, to jasne. Tak przecież miało być: ona to ja, ja to ona.

Zukerman... To niemieckie nazwisko? Żydowskie?

Dobra, trudno. Kim by nie była, ze wszystkim da sobie radę. Na początek przeczytajmy, co grają teraz w kinach. Zawsze chciała zaznać czaru rodzącej się dopiero X muzy. Może jakiś film ze Smosarską albo inną przedwojenną sławą? Drewniane, skrzypiące fotele to będzie coś! Melodramat czy komedia? Melodramat! Będą się lały strumienie łez jak w czytanym przez nią w starych wydaniach opisie filmu Wrzos. Która z gwiazd ekranu w nim grała?

Na stoliku koło wieszaka na palta leży stosik złożonych starannie gazet. Nowiutkich i pachnących farbą drukarską. Nie kruchych i pożółkłych! Czy gdyby napisała coś na marginesie jednej z nich, mogłaby to po latach gdzieś odczytać, na przykład w uniwersyteckiej czytelni?

Ada zerka na pierwszy z brzegu tytuł. Same odezwy. Ada sięga odruchowo po kolejny egzemplarz, ale strona tytułowa wygląda podobnie.

Nie no, serio? Co to za poważny ton? W prawym górnym rogu obok nagłówka widnieje też data.

Dziewczyna czyta z niedowierzaniem: „6 października 1939 r.”.

Autor o sobie:
Debiutował w Silmarisie 3/2018. Od tamtego czasu sporo się zmieniło — w wolnym czasie nie chodzi już do liceum. Inne opowiadania publikował w Magazynie Histeria i w antologii „nanoFantazje 1.0".

Łukasz Krukowski

Pomyłka

Moja matka umarła, gdy miałem pięć lat.

Leżała w kałuży krwi, ojciec trzymał ją mocno za rękę. Milczałem; gdybym choćby jęknął, nawet najciszej, zgładziłby i mnie. Stałem w gotowości do oddania pokłonu, ale na drżących nogach.

Obraz piwnicy w tamtym momencie i zapach krwi — to moje pierwsze świadome wspomnienie.

— ...w imię Twoje, przyjdź królestwo Twoje... — szeptał ojciec, odrzucił nóż i położył zakrwawioną dłoń na środku kamiennego kręgu.

Z rozkoszą chłonąłem woń i atmosferę naszej piwnicy, wilgoć i krew. Było czuć śmierć, ale śmierć doniosłą i godną.

Szczególna cisza powaliła mnie nagle na kolana. Upadłem, nie myśląc, nie analizując, beton obtarł moją twarz.

— Panie — szepnął ojciec, usłyszałem drżenie głosu i nierówny oddech.

Przybył.

Poczułem Jego obecność na całym ciele, poczułem, jak powietrze się ochładza, jak On mnie dotyka. Byłem dzieckiem, ale wiedziałem, że nie mogę wstać ani nawet podnieść głowy; instynkt przetrwania obecny jest w każdym od narodzin. Coś zacisnęło się na moim gardle, przestałem oddychać.

— Bądź pozdrowiony.

Głos, jakiego żaden człowiek nie mógłby z siebie wydobyć, magiczny, hipnotyzujący. Nawiedzał mnie w snach i męczył na jawie.

„Patrzenie jest zabronione”, wiedziałem o tym doskonale, a jednak spojrzałem, wyprostowałem kark, i wtedy ojciec krzyknął przeraźliwie, prawie tak jak pies, którego zabiliśmy wiele lat później.

***

— Nazywam się Adam — mówię w szkole i orientuję się, że powinienem był raczej powiedzieć: „jestem”. — Adam Goet.

— Ja pierdolę, jakie nazwisko — woła ktoś z tyłu, cała klasa wybucha śmiechem. Ja również się śmieję, ale z zupełnie innego powodu.

Siedzę w szkole siedem godzin, wychodzę, czeka na mnie ojciec. Ma na sobie długi, stary płaszcz, który dobrze skrywa kikut.

— Jak było? — pyta bezbarwnie.

— Dobrze — odpowiadam, mimo że nic nie pamiętam.

Wracamy do domu na piechotę, w milczeniu idziemy obok siebie. Dziesięć kilometrów drogi zdaje się być jak pięćdziesiąt, pocę się pod plecakiem. Dom nasz stoi daleko, sam jeden przy tej drodze. Listonoszom trudno tu trafić, ale niewielu ma okazję szukać.

— Co chcesz na obiad? — pyta ojciec.

— Cokolwiek.

Jemy czerwoną zupę, nie jest szczególnie smaczna. Po posiłku modlimy się chwilę, siedzimy razem przy stole, wymieniamy kilka uprzejmości i rozchodzimy się, każdy do swoich zajęć.

Czas wolny spędzam na patrzeniu w ścianę.

Następnego dnia wstaję o szóstej, idę do szkoły, chociaż jest za wcześnie, siedem godzin tam siedzę i wracam, ale...

W międzyczasie rzuca mi się w oczy dzieciak.

Mały, odosobniony, siedzi sam w pierwszej ławce. Ile ma lat? To głupie pytanie, tyle, ile ja, ale wygląda na mniej, a zachowuje się jak upośledzony. Okulary, sposób, w jaki się porusza... Czy on z kimś rozmawia? Ja też nie rozmawiam, ale z zupełnie innych powodów.

W przerwie muszę iść do łazienki, tak mnie ten chłopiec zajmuje, i przez piętnaście minut patrzę w lustra, prosto w oczy: jedno, a później drugie, bo w dwa naraz niemożliwe jest spojrzeć. Analizuję twarz dzieciaka, a później analizuję swoją twarz. Siniaki pod powiekami wychodzą już na policzki, białka są silnie przekrwione. Anemię mam, zdaje się, twarz nie wygląda tak jak kiedyś, przed pierwszym etapem cyklu dojrzałości, ale to cena, którą się płaci.

W domu mówię o chłopcu, opowiadam ze szczegółami — jaki jest, jak się zachowuje. Ojciec milczy, kiwa tylko głową.

Następny dzień jest inny, z rana pada deszcz. Podchodzę do dzieciaka na długiej, stoję obok przez chwilę; nie zwraca na mnie uwagi.

— Ej, ty — zaczepiam. Początkowo nie reaguje, więc powtarzam, i wtedy szybko na mnie zerka, przestraszony. — Nie bój się, nic ci nie zrobię. Jestem Adam. — Podaję mu rękę.

— KKrystian. — Jego głos drży, jest bardzo słaby, okulary prawie spadają mu z nosa, gdy przez ułamek sekundy ściska moją dłoń.

— Idziemy stąd. — Pociągam go do siebie i, ku mojemu zdziwieniu, podąża za mną bez sprzeciwu. Puszczam jego rękę, przeciskamy się przez wszystkich tych ludzi na korytarzu, potrącam jakiegoś nauczyciela, ale nie zwracam na to uwagi. Wychodzimy ze szkoły i idziemy pustą drogą — krętą, długą drogą do mojego domu.

Są jeszcze kałuże i nadal kropi; nie lubię deszczu, ale jest mi najbliższy.

— Gdzie idziemy? — odzywa się nagle dzieciak.

— Jąkasz się tylko w szkole?

— Nienawidzę szkoły. — Nie patrzy na mnie, ale idzie równo, porządnie. — W domu też się jąkam.

— Dlaczego?

Nie odpowiada.

— Kurwa, dlaczego? — powtarzam pytanie, jestem zirytowany, mógłbym go zabić tutaj, skopać gdzieś i wrzucić do rowu, nie zrobię tego jednak, zbyt mało siły jest we mnie.

— Boję się ojca.

— Rozumiem.

Droga jest kręta i daleko jeszcze do domu, i zimno jest, a Krystian nie ma kurtki. Ja też nie mam, ale przywykłem do zimna. Obserwuję, jak drży, ale nic nie mówi, nie zawraca, dzielnie idzie.

W jednej chwili rozumiem całą jego naturę, widzę przed sobą jego dotychczasowe życie; ponure, odrażające życie. Przystaję, ciemnieje mi przed oczami, rzygam prawie.

„Przyprowadź”.

Głos zrywa wszystkie więzy kontroli, zasłaniam uszy dłońmi. Chcę biec przed siebie, ból obejmuje całą głowę, pali mnie od środka. Opanowuję się jednak, muszę krzyknąć i krzyczę, a dzieciak przystaje i patrzy na mnie ze zdziwieniem. Jestem zaskoczony jego reakcją, w oczach nie ma nawet śladu przerażenia.

— Przepraszam — mówię i idziemy dalej w milczeniu.

Droga jest kręta, daleko jeszcze do domu. Nie ja wymyśliłem to zdanie, ale powraca do mnie zawsze, gdy nią idę. Prawie dwie godziny wędrujemy, powoli stąpając po kałużach. Wiatr wieje, to wręcz wicher. Widzę, że dzieciak walczy momentami o utrzymanie równowagi.

Na horyzoncie pojawia się mój dom. Przystaję; Krystian także się zatrzymuje.

— Tam mieszkam — mówię. — Jeśli chcesz mnie jeszcze zobaczyć i poznać mojego ojca, przyjdź jutro o tej samej porze. Nie będzie mnie w szkole. Droga jest kręta i długa, ale na pewno trafisz.

Kiwa głową i odchodzi pokracznym krokiem, a ja wiem, że powiedziałem mu prawdę — jutro trafi tu bez problemu. Udaję się do domu, przechodzę przez skrzypiącą furtkę, okrążam budynek i patrzę na ołtarz otoczony z trzech stron gęstym żywopłotem, na środku którego mój pies — Dawid, doberman — stoi na tylnych łapach, przybity do krzyża, z rozciętym brzuchem, martwy od czterdziestu dni. Obok niego klęczy ojciec; podnosi się, gdy słyszy, że przyszedłem.

— Idź do środka, na dół — mówi. — Przygotujmy się.

***

Od miesiąca nie mogę zmrużyć oka częściej niż raz na trzy dni, tej nocy jednak zasypiam na chwilę, i mam nawet sen.

Nagi, długowłosy człowiek ze słynnego rysunku, którego nazwy nie znam, jest przywiązany do stalowej obręczy, ręce i nogi szeroko rozłożone. Krzyczy coś, wyrywa się, ale nie może ruszyć niczym oprócz głowy. Rozgląda się dramatycznie wokół — wszędzie widzi tylko ciemność, a ja obserwuję go z daleka i śmieję się cicho.

Ryk Pana wstrząsa mną, obręczą i ofiarą. Jest głośniejszy i bardziej przerażający niż wszystko, co do tej pory słyszałem. Przestrzeń wokół ciemnieje jeszcze, staje się lepką, czarną smołą. Przylega szczelnie do ciała człowieka, którego nie mógłbym już usłyszeć, nieważne, jak bardzo głośno by krzyczał.

W chwili, gdy wydaje się, że to koniec, że Pan pochłonie go bezpowrotnie — z daleka, gdzieś zza tej obręczy, światło szczególnego koloru, różowego jakby, rozprasza ciemności.

***

Stoję w bramie, ojciec spogląda na mnie z okna.

— Raduj się, dziś kończy się cykl — powiedział chwilę wcześniej, ale słowa te nic dla mnie nie znaczą.

Nie mogę uwolnić się od ryku i światła ze snu.

Na drodze w oddali widzę sylwetkę dzieciaka, ale mrużę oczy i dostrzegam nie jedną, a dwie postaci, wyższą i niższą, pokraczną i elegancką, czarną i białą. Dzieciak idzie, gestykulując, w towarzystwie jakiejś kobiety: biały kożuch, białe włosy, ręce założone na piersi.

Oglądam się na ojca, ale on nie ma prawa tego dostrzec, musiałby mocno wychylić się z okna.

Są coraz bliżej; widzę, że teraz oboje patrzą na mnie, ale chyba nadal rozmawiają. Mimo że wieje wiatr i nic nie słychać, to zdaje się, że ich głosy obecne są w zgiełku wichury, a z ust, choć tak małych z tej odległości, mogę wyczytać pojedyncze słowa. „Król”, zdaje się mówić dzieciak. „Demon”, zdaje się mówić kobieta.

Ty dziwko, myślę i wiem, że ją także powinniśmy zgładzić.

Podchodzą na odległość mniej niż stu metrów i przystają, patrzą prosto na mnie. Dzieciak cały drży, dostrzegam pot na jego czole. Oczy kobiety, szeroko otwarte, wwiercają się w moje. Zapada cisza, nawet wiatr ucicha nagle, nie czuję najlżejszego powiewu.

Dzieciak pierwszy wykonuje ruch — zawraca i biegnie z powrotem tak szybko, jak tylko może. Droga prostuje się momentalnie, widzę, że nie jest już dla niego kręta ani długa, i wiem, że da radę dobiec do końca. Kobieta jeszcze przez chwilę na mnie patrzy, kąciki jej ust lekko się unoszą, tryumf ma wypisany na twarzy. Kim jest?

Odwraca się i ucieka.

— Kim jesteś, kurwo?! — krzyczę i puszczam się pędem za nimi, wiedząc, że ich nie dogonię; ostatecznie nawet się do nich nie zbliżam. Odległość ciągle rośnie, choć przecież dzieciak nie może biec szybciej ode mnie. Po kilkuset metrach sprintu przystaję, dysząc, i krzyczę, wrzeszczę, łzy lecą mi po policzkach.

Dziś miał być koniec cyklu.

Odwracam się i dostrzegam ojca, który wychodzi na drogę. Idę do niego ze spuszczoną głową. Wiem, że jest smutny, ale próbuje nie dać tego po sobie poznać; zaciska mocno usta.

— Zawiedliśmy — mówi wolno — i czeka nas pokuta.

***

Siedzę w szkole, bo muszę spróbować raz jeszcze, ale dzieciak się nie pojawia. Zamiast lewej ręki mam gips, na barku temblak. Żeby nikt się nie zorientował. Boli jeszcze, mimo że jestem na morfinie.

Lekcja niewarta jest uwagi, leżę praktycznie na ławce, i nagle — drzwi otwierają się, przed oczami mam różowy rozbłysk, muszę zacisnąć powieki.

— Przepraszam za spóźnienie. — Czysty i przejmujący głos. Ten ktoś ma obcy akcent, zaciąga po rosyjsku.

— Klaso... — zaczyna nauczycielka, ale nie zwracam na nią uwagi, zamiast tego patrzę na dziewczynę, czy to ta sama? Wygląda bardzo podobnie, mimo że tamtą widziałem tylko z daleka, ale jeśli to ona, jeśli to ta...

— Aurelia Romanow — mówi i dopiero teraz dostrzegam źródło różowego blasku, który tak mnie oślepił: to jej plecak odbija światło wpadające przez okno. Kolor jest dokładnie taki sam jak w moim śnie, nie wierzę w przypadki, ale nie wierzę też, że mój Pan jest również Panem tej dziewczyny. To jakaś inna moc, to coś zupełnie...

Odwraca się, patrzy wprost na mnie.

To ona.

Wstaję, wyciągam nóż z kieszeni, rzucam się na nią z dzikim okrzykiem. Centymetry dzielą ostrze od jej białej bluzki, gdy ktoś powala mnie na ziemię.

Przysnąłem na ławce; podnoszę głowę i nic takiego nie ma — żadnej dziewczyny, żadnego błysku i ataku z nożem. Nagle jednak osoba, która siedzi przede mną, schyla się po coś, i wtedy zauważam, że na pierwszej ławce — tam, gdzie siedział Krystian — leży różowy plecak. Czekam, aż wszyscy wyjdą z sali, ale nikt go nie bierze. Nauczycielka stoi przy drzwiach.

— Adam — mówi nagle. — Chyba czegoś zapomniałeś.

Wracam po plecak, jest bardzo lekki, i wybiegam ze szkoły. Idę na drogę, siadam na samym jej środku. Otwieram plecak z wielką obawą; chwilę się modlę, zanim odsunę suwak. We wnętrzu jest kartka zapisana odręcznym, starannym pismem.

„Poczekaj tu”.

Wstaję i rozglądam się na wszystkie strony, nerwowo mrużę oczy — wokół nie ma nikogo.

— O co chodzi? — krzyczę, ale echo, które powinno było głośno wybrzmieć, jest stłumione i prawie nie słyszę swego głosu.

Nazywam się Adam Goet. Przez dziesięć pierwszych lat życia nie wychodziłem z domu, przez kolejnych pięć wychodziłem tylko z ojcem, przez ostatni rok przygotowywałem się do uzyskania dojrzałości. Matka oddała się Panu, gdy byłem mały, pamiętam to ze szczegółami. Nie jestem szalony, powtarzam sobie, nie jestem szalony, bo mój umysł sprawnie przypomina sobie wszystko, całe życie. Mój umysł nie zaćmił się, te widzenia sprzed chwili, ta kartka, to nie moja rzecz, to wprawdzie coś niezrozumiałego, ale…

— Jestem już. — Słyszę nagle za sobą.

Musiała podejść bezgłośnie, zakraść się jak zawodowy zabójca. Oglądam się przez ramię, ale wiem już, kogo zobaczę — kobietę, która przyszła wczoraj z Krystianem.

— Dzięki, że poczekałeś — mówi i się uśmiecha.

Szukam dłonią noża, ale na próżno, mimo że zawsze go noszę.

— Jestem Aurelia, to już wiesz. Pójdziemy na spacer?

Mija mnie, pachnie czymś w rodzaju mięty, i bierze plecak. Wstaję bezmyślnie wbrew swojej woli i idę za nią w stronę mojego domu.

— Wiesz, dlaczego nazywam się Romanow? — pyta, ale nie czeka na odpowiedź: — Bo Imperium wcale się nie rozpadło.

— Nie wiem, co to znaczy.

— Nie zamierzam tego tłumaczyć. Myślisz, że jesteś dobrym człowiekiem?

Nie mogę skupić uwagi, rozpraszają mnie jej biały kożuch i włosy dokładnie w tym samym odcieniu. Wygląda to przedziwnie, nigdy nic podobnego nie widziałem.

— Nie wiem — odpowiadam zgodnie z prawdą. — Służę Panu.

— Ach, Panu! — Aurelia zaczyna się śmiać, chichocze histerycznie. — A co ma Pan do dobroci? Jest, bo jest, tak jak wiele podobnych rzeczy.

— Mój ojciec służy Panu, jego ojciec także służył, a teraz przyszedł czas na mnie. Nie wiem, jakim demonem jesteś, ale musisz odejść albo zginąć.

— Właśnie w tym problem — mówi smutno Aurelia — że mogę praktycznie wszystko, ale nie mogę ani odejść, ani zginąć.

— Jesteś snem? Śnię teraz? — pytam, zdezorientowany.

— Idźmy po prostu.

Kilkanaście następnych minut mija w ciszy. Patrzę, jak się porusza — równo i elegancko. Na nogach ma białe adidasy. Po przejściu taką drogą powinny być już szare, ale zdają się nie brudzić, a woda z kałuż rozstępuje się przed nimi w jakiś magiczny sposób. Wiele niespokojnych myśli krąży w mojej głowie, wiem jednak, że Pan mi pomoże, gdy będzie trzeba.

— Nie byłabym tego taka pewna — mówi Aurelia, nie odwracając nawet głowy. — To potężna istota, ale ma swoje ograniczenia.

— Droga jest kręta i długa — uprzedzam ją. — Możesz nie dojść do końca.

— Już raz doszłam, pamiętasz? — pyta, znów rozbawiona. — Z Krystianem. Ty wiesz w ogóle, kim jest Krystian? Kogo wybrałeś na ofiarę? A może ten z piwnicy wybrał za ciebie, co?

— Jeśli jesteś Aniołem — podejmuję — to dlaczego bronisz jakiegoś dzieciaka? Co cię on obchodzi? Stróżem być nie możesz, bo stróże są bardzo słabi.

— Nie jestem Aniołem, stróżem tym bardziej. A Krystian jest, to znaczy, będzie... O, proszę.

Nagle widzę, że doszliśmy do końca — do domu. Jestem tak zdziwiony, że z trudem mogę złapać oddech. Jakim cudem? Rozmawialiśmy tylko przez chwilę, kilka mrugnięć okiem.

— Wchodzimy?

I otwiera furtkę, nie czekając na odpowiedź.

Wnętrze jest surowe, dopiero teraz dostrzegam jego okropny, przerażający wygląd. Nie mamy nic na ścianach, żadnych ozdób, obrazów czy tym podobnych. Szczeliny w drewnie są już tak okazałe, że mała mysz mogłaby się przez nie przecisnąć.

Drzwi nie stawiają oporu, gdy Aurelia naciska klamkę i słyszę skrzypiącą pod nami podłogę.

— Ojcze! — krzyczę. — Panie!

Żadnej odpowiedzi.

Aurelia śmieje się krótko i idzie prosto do kuchni, jakby dokładnie znała cały dom. Każe mi usiąść — robię to, mimo że nie chcę — i daje mi do picia herbatę.

— Twój ojciec sobie zaparzył, zanim go ostrzegł, emm, Pan, i nie zdążył wypić — mówi spokojnie. — Teraz się gdzieś chowa, ale to może poczekać.

Siada obok mnie, splata ręce na stole.

— Wyjaśniłabym ci wiele, ale jestem dziś trochę zmęczona. W skrócie: twoje życie niby miało jakiś sens, uwierz mi jednak, że nie chcesz go znać.

Nie odpowiadam.

— Nie jestem Aurelią. — Po raz pierwszy mówi poważnym tonem. — Naprawdę nazywam się Zosia, ale nienawidzę tego imienia.

— Zosiu — zaczynam — czy mój cykl dojrzałości kiedyś się skończy? Czy dane mi będzie zostać mężczyzną?

— Oj, daj spokój... — Smutek wybrzmiewa w jej głosie. — Nie martw się o to. Byłeś narzędziem w rękach sił wyższych, Adamie, tak jak twój imiennik z przeszłości i wszyscy pozostali ludzie w tym pierdolniku. Co za różnica, czy skończysz jakiś cykl dojrzałości.

Zamyśla się, patrzy w przestrzeń. Milczy przez dłuższą chwilę, wstaje, spogląda mi długo w oczy z jakimś wyjątkowym przejęciem.

— Jak myślisz — pyta — schodzimy na dół? A może nie chcesz?

— Chcę — odpowiadam natychmiast.

— To chodź za mną, ale powoli. Twój ojciec nie jest teraz najspokojniejszy.

Wstajemy i idziemy do piwnicy, świętego miejsca. Drżę, boję się, ale stąpam ostrożnie za nią. Schody są długie, ciemne, nic nie widzę; Zosia (Aurelia) bierze mnie nagle za rękę i prowadzi. Przystaje, gdy dociera do drzwi. Kładzie na nich dłoń.

— Pchnę je teraz — mówi. — Musisz wytrzymać wszystko, co tam będzie.

Z wewnątrz słychać wrzaski, płacz i wicher, mimo że w piwnicy nie mamy okna. Dziewczyna wchodzi w sam środek piekła.

Mój ojciec stoi w kamiennym, wirującym nad podłogą kręgu — w ciszy; wszystko umilkło, gdy otworzyliśmy drzwi. Jego jedyna dłoń jest cała zakrwawiona, krople skapują bezgłośnie na podłogę.

— Synu mój, dziś ciebie złożę w ofierze. — Charczy potwornie, ledwie go rozumiem.

Zosia cofa się o krok, a ojciec zaczyna wierzgać. Widzę, jak twarz kobiety tężeje. Czy tak wygląda, gdy się boi? Kimkolwiek jest, czuję, że Pan chce ją unicestwić. Słowa ojca wydają się chybione — Pan nie zważa na mnie, interesuje go tylko białowłosa.

Coś sięga po Zosię — niewidzialna, ale namacalna ręka Pana. Kamienie krążą coraz szybciej, ojcem wstrząsają spazmy. Wiem, że stanie się portalem, medium, przez które Pan przejdzie, by pochwycić kobietę. Jej czoło marszczy się, a ja słabnę w środku. Przytłaczająca obecność wlewa się w moje ciało.

I nagle — koniec. Napięcie znika.

Zosia wzdycha i siada na ziemi. Kamienie opadają z hukiem.

Ojciec stoi jeszcze przez moment, ale twarz zmienia mu się gwałtownie, i mężczyzna wybucha nagle okropnym, nienaturalnym płaczem. Ja zaś czuję ulgę. Czuję, jakby wielki ciężar spadł z mojej duszy. Kobieta siedzi spokojnie, rysuje paznokciem jakieś wzory na podłodze.

— Panie, gdzie jesteś? — łka ojciec. — Panie, czyżeś mnie opuścił? I dom ten, w którym od pokoleń mieszkałeś? Panie, dlaczego odszedłeś?

— O Boże, siadaj już — mówi Zosia, poirytowana, i ten faktycznie siada.

Widzę teraz, jaki jest stary, rzadkie włosy, pomarszczona twarz. Czy ten mężczyzna zawsze był moim ojcem? A może nie był nim nigdy?

— Demon stąd chyba wybył, jesteście uwolnieni, wasza rodzina, i tak dalej, i tak dalej. Ręce wam niestety nie odrosną, takiego czegoś nie przewiduje protokół. W sumie nie wiem, czemu ten duszek chciał Krystiana, no ale chciał i tyle. Tylko dlaczego tak nagle odpuścił całą walkę, wycofał się z bitwy? Cóż, mniejsza już z tym. Robota to robota, trzeba się zawsze stawiać na interwencję...

Jej wywód przerywają lekkie, delikatne kroki, które słychać na schodach. Czuję okropny, dławiący smród; zasłaniam sobie twarz, ale to nie pomaga.

Przez drzwi wchodzi mój pies, jelita ciągną się za nim po ziemi.

— Sofia, bardzo przepraszam — mówi uroczyście. — Naprawdę mi przykro. To był zupełny przypadek.

I wraca biegiem na górę.

Openminder

(fragment powieści)

Magdalena Świerczek-Gryboś

Prolog

DOBRE WIADOMOŚCI

Witamy w systemie Global Navigation! Wybrali Państwo opcję wprowadzenia w realia dwa tysiące siedemdziesiątego szóstego roku. Wspaniała, zachodnia cywilizacja jest hermetyczną megaspołecznością, odgrodzoną od niego-ścinnego Wschodu „kurtyną wstydu”. W dwa tysiące czterdziestym roku nasz niedościgły rozwój technologiczny został złączony z odkryciem, że w każdym człowieku można aktywować świadomość etyczną w sposób sztuczny. Tak zwany dobrozmysł to rewolucyjny wynalazek, utworzony przez wybitnych neurobiologów. Nasi udoskonaleni obywatele są niezdolni do czynienia zła!

W dwa tysiące czterdziestym trzecim roku rząd Stanów Zjednoczonych, w porozumieniu z organizacjami stojącymi na straży praw człowieka, nakazał aktywację chwalebnego dobrozmysłu u każdego mieszkańca zachodniej cywilizacji. Dziewięć państw nie zgodziło się, w tym Szwajcaria, Wielka Brytania, Francja, Watykan, Czechy, Węgry i Litwa. Odszczepieńcy otrzymali zbrojne wsparcie od zacofanych krajów Azji i Afryki, ze szczególnym wkładem Rosji, Chin i Egiptu. Wybuchła trzecia wojna światowa. Ataki bombowe spustoszyły część Ameryki Północnej i Azji Wschodniej. Walki na lądzie toczyły się na terenie Europy Środkowej. W ich czasie nasi fenomenalni technicy znacznie poszerzyli zasięg rażenia dobrozmysłem. Niestety, otwarta metoda jego inicjowania była szkodliwa dla środowiska – zwielokrotniony impuls aktywacyjny wprowadzał niekontrolowane, znaczące zmiany w atmosferze i biosferze. Ponieważ jednak uznano, że korzyści z nowej moralności przewyższą straty i uratują naszą cywilizację, w niebo nad Europą wzbiły się deszczowce, samoloty rozprowadzające cudowny lek na agresję i niegodziwość. W kilka dni skąpały w nim cały front, dzięki czemu walczący porzucili broń i przerwali walkę.

To był triumf postępu i dobra nad strachem oraz nienawiścią!

Przerażone kraje bloku wschodniego (zaliczamy do niego także państwa Południa) wycofały tyle wojsk, ile zdołały, grożąc, że „trąd Zachodu” nie może dosięgnąć ich terytorium. Natychmiast zaczęły wznosić mur separacyjny pomiędzy Europą a Rosją i Turcją, stanowiący symbol niezgody oraz odrzucenia postępu.

Po zakończeniu wojny już wszyscy obywatele świata zachodniego z radością zgodzili się na aktywację dobrozmysłu. Szczęśliwie można było wrócić do metod nieszkodliwych dla środowiska – każdy musiał zgłosić się do odpowiedniego punktu, gdzie otrzymywał zbawienny impuls. Jeśli ktoś zdezerterował, dla własnego dobra zostawał uaktywniony przymusowo. Nową moralność zyskał każdy mieszkaniec naszej zwycięskiej cywilizacji oprócz wojskowych, utrzymywanych w zdolności do zabijania na wypadek agresji ze Wschodu. Wszystkie kraje zachodnie złączyły swoje siły w jedną Armię Zachodu, liczącą kilkanaście milionów wyszkolonych żołnierzy. I tak w czasie wolnym od służby członkowie armii egzystują dziś razem z cywilami. Mają jednak specjalne nadajniki, częste badania i poddani są ścisłej inwigilacji, by nie zakłócać idealnego, społecznego ładu. Porządek przede wszystkim!

Większość pozostałych państw odrzuciła cudowną technologię dobrozmysłu, zrywając z Zachodem wszelkie kontakty i interesy. Europa, Ameryka i Japonia (która ostatecznie opowiedziała się po stronie postępu) zostały supermocarstwami, na których terytorium zminimalizowano przestępczość, osiągnięto niezakłócone równouprawnienie i zmaksymalizowano zadowolenie z życia obywateli. Jesteśmy ziemią obiecaną, rajem dla każdego przedstawiciela ludzkiego gatunku!

Cały nasz świat stał się ateistyczny – dobrozmysł skutecznie zastępuje religię i wielokrotnie przewyższa korzyści płynące z jej moralnych nakazów. Rodzimi obywatele Zachodu nie mogą trwonić czasu na wiarę w jakiekolwiek bóstwa. Gdy wprowadzano ową zmianę, okupiono ją krwią tysięcy zaślepionych wiernych. Zaraz po zakończeniu walk trzeciej wojny światowej nasi nieskazitelni przywódcy ogłosili, że religie, choć powstały z czystych pobudek, z czasem przemieniły się w polityczne ruchy ku zniewoleniu ludzi, gromadzeniu bogactw i zdobyciu władzy. Mieszkańców wezwano do porzucenia wszelkich niezwiązanych z dobrozmysłem ideologii. Ponieważ szczepienie impulsem dopiero trwało, nim zabezpieczono wszystkich religijnych ludzi, masy zmanipulowanych wiernych popełniły samobójstwo. Te kilkanaście dni, podczas których zabiło się łącznie sto trzydzieści tysięcy zrozpaczonych obywateli, nosi oficjalną nazwę Błędu Asymilacji, a nieoficjalną: „żałoby po Bogu”. Kilkadziesiąt tysięcy wiernych zdołało uciec na Wschód przed jedynym słusznym wyborem – dobrozmysłem. Jesteśmy pewni, że uda się nam wyzwolić nie tylko ich, ale cały świat z fałszywych ideologii i życia w świecie zła, w którym wiara w gusła jest niepotrzebna!

Oprócz zlikwidowania religii dobrozmysł wyeliminował nierówności, zwłaszcza ze względu na płeć. Miliony uciśnionych kobiet, uwięzionych w domach, w toksycznych związkach i w klatkach stereotypów, weszło w świat pełnej, dowolnej autokreacji, umożliwionej przez nasz niezastąpiony rząd. Uwolniono je od oczekiwań, związanych z byciem prostackim symbolem seksu i grzechu, a jednocześnie uświęconą ikoną czystości. Przed erą dobrozmysłu mity te rządziły społeczeństwem, napędzając reklamę, przesiąkając w przekaz medialny i powodując uprzedmiotowienie kobiet. Po zlikwidowaniu tych kłamstw niemal każda dziedzina wiedzy, sztuki i przemysłu zyskała nowe gałęzie lub weszła w fazę rozkwitu, dzięki zaangażowaniu przedstawicielek płci żeńskiej. Mężczyźni przekształcili swoje bezsensowne dążenia do dominacji w intensywną rywalizację zespołową – skłonności do indywidualizmu zniwelowano dobrodziejstwami kooperacji. Kobiety, mężczyźni i dzieci egzystują w sposób wielokrotnie wydajniejszy niż przed wojną. Związki oraz rodziny stały się równe, doskonale zorganizowane, szczęśliwe i płodne. W dwa pokolenia Zachód zaczął gonić Wschód pod względem przyrostu naturalnego.

Odrzuciwszy postęp, Azja i Afryka pogłębiają swój status ziem pełnych uprzedzeń, prześladowań, wojen religijnych, mordów, gwałtów, okaleczeń i bezprawia. To miejsca wypełnione fanatyczną, niezwyciężoną, destrukcyjną wiarą, bólem, śmiercią i cierpieniem. Jesteśmy szczęśliwi, że trafili Państwo do naszego szlachetnego, nieskalanego złem świata, w którym możemy zapewnić Wam najlepszą egzystencję! Jesteśmy całkowicie odseparowani od zaślepionych sąsiadów zza kurtyny wstydu! Nasz spolegliwy opiekun, Stany Zjednoczone, nieustannie dąży do pobłogosławienia dobrozmysłem Wschodniaków. W swoich laboratoriach opracowuje impuls, który mógłby objąć cały opóźniony świat niezachodni. Zadanie to wciąż utrudnia szkodliwość zwielokrotnionego sygnału – im silniejszy bodziec, tym większe zmiany wprowadza w środowisku. W odpowiedzi na nasze pełne poświecenia dążenia cywilizacje wschodnie przekierowały cały swój kapitał w zbrojenie i gromadzenie broni nuklearnej, strasząc atakiem, jeśli spróbujemy „zarazić je swoim trądem”.

Tymczasem nasz sprawiedliwy rząd i rzetelne media ukazują Wschodniaków w prawdziwym świetle: jako ociemniałe, nurzające się w występku ofiary bestialskiej natury człowieka pozbawionego dobrozmysłu. Każdy Człowiek Zachodu bezwzględnie powinien współczuć krajom niezachodnim. Są dla nas niczym biedne, nieucywilizowane dzieci, które żyją w piekle wymyślonych bożków. Obywatele Wschodu uznają niewiernych za zmutowane, na zawsze zgubione ofiary okrutnego reżimu, który należy zniszczyć, a jego owoce wymordować. Cel ów skutecznie ich jednoczy, ale globalne starcie nie nastąpi, ponieważ w pełni panujemy nad sytuacją. Nie muszą się Państwo niczego obawiać – z dużym wyprzedzeniem znamy wszystkie wschodnie plany. Nasi zacofani sąsiedzi pragną przede wszystkim globalnego starcia, licząc na „akt łaski” – manewr polegający na przerzuceniu wojsk przez mur i eliminacji jak największej liczby wyleczonych ze szkodliwej agresji cywili. Niedościgły rząd zachodni uniemożliwia to utrzymywaniem żołnierzy w gotowości bojowej na całym swoim terytorium. Specjalne jednostki pilnują kurtyny wstydu oraz powietrznych, morskich i podziemnych punktów przerzutowych. Nietrawiony żadnymi konfliktami, wsparty intensywną pracą mężczyzn, kobiet i dzieci, zjednoczony Zachód kilkukrotnie prześciga Wschód pod względem rozwoju technologicznego! Góruje nad nim także w ewolucji społecznej i osiągnięciach cywilizacyjnych, tworząc sprawiedliwy, nowoczesny, pozbawiony przestępczości świat!

Zbroimy się w nowych żołnierzy ideologicznych, naszych najwspanialszych idoli, wojowników umysłu. Szpiegów, którzy mają przekonać biednych obywateli Wschodu do przyjęcia dobrozmysłu. Jest to program zakrojony na szeroką skalę, ale ze względów bezpieczeństwa szczegóły nie są podawane do wiadomości publicznej. Powstają nielegalne media podziemne, starające się dotrzeć do sedna poczynań naszych nieomylnych przywódców i wmówić odbiorcom, że Wschód posiada inną, szlachetniejszą naturę. Zalecamy unikanie tego typu źródeł i kierowanie się z każdym pytaniem lub wątpliwością do nas.

Global Navigation to łącznik ze wszystkim, co dobre w naszej cywilizacji! Prosimy nigdy nie odłączać się od sieci! Życzymy Państwu wydajnej, pragmatycznej egzystencji na rzecz wspólnej pomyślności ludzkiej.

Rozdział pierwszy

WSZYSTKO, CZYM JESTEŚMY

Nikodem kolekcjonował cudze spojrzenia. Ukradkowe, nerwowe, pełne odrazy, podniecenia, współczucia. Bezczelne i ciekawskie. Zabarwione niezdrową fascynacją, oskarżycielskie, wrogie, potępiające. Rzadko trafiał na te obojętne albo wykazujące szczerą sympatię. Uważnie obserwował ludzi wokół, starając się zgadnąć, jak dana osoba na niego popatrzy. Miał wyćwiczone oko, stanowiło jego broń, narząd nadrzędnego zmysłu. Odwracał wzrok na ułamek sekundy przed tym, jak obcy miał obdarzyć go spojrzeniem. Czekał chwilę, by nieznajomy poczuł się bezpiecznie, gapiąc się na niego. A potem Nikodem sprawdzał swoje przypuszczenie, przyszpilając delikwenta wzrokiem.

Nie miał pojęcia, w jaki sposób sam patrzy na tych ludzi. Jaką emocję im przekazuje. Po latach obserwacji zdawał sobie sprawę, że zmysł wzroku pozostał odrobinę poza kontrolą systemu. Oczy zdradzały realne impulsy i odczucia, nawet jeśli nie wyodrębniały się one w świadomości, zostając natychmiast stłumione przez dobrozmysł. Odgadywanie i wychwytywanie tych nieocenzurowanych sygnałów było dla chłopaka niczym używka dająca wrażenie siły. Zdawało mu się, że jeśli nikt wokół nie może go zaskoczyć – panuje nad sytuacją, jest bezpieczny. Zawsze krok przed wszechobecnym, anonimowym tłumem.

Metro sunęło bez najmniejszych drgań. Nikodem siedział pomiędzy bladą kobietą, ściskającą kurczowo rączkę elektrycznego wózka na zakupy, a czarnoskórą dziewczyną z perskim kotem na kolanach. Dziewczynę miał po prawej stronie, dlatego co chwilę ukradkiem zerkała na jego poparzoną połowę twarzy. Nikodem widział towarzyszki podróży w szybie, odbijającej wyraźnie tę scenę na tle mroku tunelu metra. Jego twarz dzieliła wagon na pół. Część, w której ludzie gapili się na zmasakrowaną skórę, i tę drugą, gdzie prezentował nieskazitelnie gładkie oblicze, na które nikt nie zwracał uwagi.

Dziewczyna patrzyła na niego z fascynacją i współczuciem. Odwrócił głowę w jej stronę, a ona natychmiast wbiła wzrok w drapanego za uchem kota. Nikodem też spojrzał na zwierzę, badając jego spłaszczony pysk. Spróbował wyobrazić sobie, że ciemnoskóra pasażerka tłukła kotem o ścianę, aż jego głowa przybrała taki kształt. Dobrozmysł natychmiast stłumił obraz i ukarał chłopaka silnym dreszczem, który rozszedł się między łopatkami.

Nikodem bezszelestnie dojechał do stacji metra. Świat bez drgań i hałasu, tak reklamowano Wawelszczyznę, Nowomiasto Królewskie. Olbrzymia, hermetyczna aglomeracja obejmowała dawny Kraków i miejscowości wokół, łącząc je siecią podziemnych linii komunikacyjnych, ulic i systemów taśmowych. Teren miasta widziany z lotu ptaka przedstawiał się jako skupisko długich lub wysokich, oblepionych zabezpieczeniami budynków, szklanych bunkrów, ruin starego miasta oraz pozostałości po wojnie, a także wynaturzonych roślin i zwierząt. Atmosfera i biosfera na terenie powiatu krakowskiego zostały w wielu miejscach skażone, dlatego mieszkańcy żyli w zabezpieczonych budynkach oraz w podziemnych dzielnicach. Epicentrum choroby znajdowało się w sercu Krakowa. Ministerstwu Odzysku Środowiskowego udawało się co jakiś czas odkazić i odgrodzić kawałek parku, skweru czy terenu nad Wisłą. Budowano wtedy nad nim szklany bunkier i doprowadzano do niego podziemne dojście.

Nikodem zastanawiał się, czy inni wawelszczanie też marzą o hałasie. Wypróbowywał przy tym granice dopuszczalnych dla dobrozmysłu myśli. Sama potrzeba miejskiego zgiełku nie wywoływała nagany, póki nie zaczynało się hałasować. Chłopak podejrzewał, że każdy miał w głowie własnomyślnie zbadaną skalę. Katalog dozwolonych i zabronionych wyobrażeń oraz pomysłów. Szukał w cudzych spojrzeniach śladów wstydliwych eksperymentów.

Sunące sto kilometrów na godzinę metro zatrzymało się niczym duch na stacji pod budynkiem uczelni.

Drzwi rozsunęły się miękko i bezgłośnie. Chłopak westchnął boleśnie. Dzień wcześniej zepsuł słuchawki i niezagłuszona niczym cisza Nowomiasta przyprawiała go o mdłości. Wszedł wraz z milczącym tłumem na konwejer podpisany „Wawelski Uniwersytet Otwartych Umysłów im. Ofiar Trzeciej Wojny Światowej”. Wyłapywał niezliczone spojrzenia. Nie dziwił się, że wzbudzał takie zainteresowanie. Człowiek oszpecony, pozbawiony holograficznego kamuflażu, był rzadko spotykanym widokiem. Podejrzewało się go od razu o wschodniactwo, szukało egzotycznych rysów w twarzy. Wschodniacy mieszkający na Zachodzie czasem kultywowali dziwactwa związane z ich kulturą bądź wiarą, jeśli tylko dopuszczał je dobrozmysł.

Nikodem mieszkał tu zaledwie od miesiąca, a dziś zaczynał studia. Wyciszona, wygładzona przestrzeń wielkomiejska tłumiła w nim wszelkie wewnętrzne uniesienia. Wszedł do długiego, jasno oświetlonego tunelu, prowadzącego do wind. Wszędzie odczuwał tę samą temperaturę, dwadzieścia stopni. Każdy skrawek podziemi był czysty i suchy. Na błyszczących ścianach znajdowały się obrazy, żadne tam zdjęcia albo reprodukcje, tylko oryginały uratowane z muzeów. Okoliczni i światowi malarze z różnych wieków. Dzieła nie wisiały w gablotach, tylko zwyczajnie, powieszone na przezroczystych kołkach. Nikodem przeczytał kilka nazwisk na plakietkach pod obrazami.

Wyobraził sobie, że wśród nich widzi swoje własne, wraz z imieniem siostry. Amelia nie znosiła pracy na hologramach, za to świetnie radziła sobie z płótnem i farbami. Dopiero dzięki nim ukazywała świat widziany swoimi oczami: pełen bodźców, gwałtownych zmian oraz silnych emocji. Chłopak znów westchnął i przystanął na chwilę przed obrazem młodej, złotowłosej niewiasty, namalowanym akwarelą. Nie możesz tego robić, upomniał się w myślach. Musisz to zostawić.

Skierował się w lewo, do wielkiej windy podpisanej „Kierunki elitarne”. Przeszedł przez skaner rozpoznawczy, a drzwi rozsunęły się w ciszy, ukazując wnętrze z lustrami na bocznych ścianach i holotablicą informacyjną na wprost. W windzie było jeszcze jaśniej niż na korytarzu. Nikodem wszedł do środka, marząc o miękkich, ciepłych promieniach słońca na skórze. Dźwig w kilka sekund przetransportował jego i dwóch innych studentów do sześciokątnego holu wydziałowego.

Chłopak odetchnął, widząc niebo za oknami, mimo że miało ono bladozielony, odpychający kolor. Podszedł do długiego kontuaru z rzędem małych wyświetlaczy. Kiedy aktywował jeden z monitorów, wyrósł przed nim pulpit holograficzny z pytaniem: „Czego szukasz?”. Wpisał numer sali i wgrał załadowaną mapkę do swojego proroka* >>. Uaktualniona nawigacja skierowała go na kolejny konwejer, wsuwający się w lewe skrzydło budynku.

Wszedł na taśmę i zaczął sunąć szerokim, często rozwidlającym się korytarzem wydziału dla kujonów. Odczytywał mijane tablice, kierujące do instytutów poszczególnych kierunków. Nim zobaczył nazwę własnego, minął Instytut Odzysku Środowiskowego, Kosmologii, Fizyki Jądrowej, Literaturoznawstwa i Technologii HIC. W końcu został sam na konwejerze, zmierzając na koniec skrzydła. Prorok zawibrował, więc Nikodem rozejrzał się, szukając powodu. Na ścianie przed skrętem w ostatnią, prawą odnogę znajdował się skaner miejscowy. Chłopak włączył funkcję dodatkowej identyfikacji i wyciągnął rękę z prorokiem w stronę urządzenia prześwietlającego. Zapaliła się zielona lampka i rozsunęły się drzwi do Instytutu Filozofii, Wojskowości i Nawrócenia Wschodu.

Nikodem zszedł na posadzkę i z rozdrażnieniem sprawdził godzinę. Był spóźniony cztery minuty. Tyle mówiono dobrego o tej nowomiejskiej komunikacji, a metro ciągle miało opóźnienia. Przeszedł szybko przez pusty, pogrążony w ciszy korytarz. Nie słyszał nawet własnych kroków – miejscowe podłoża i buty były tak robione, by tłumić wszelki tupot i stuk; po zameldowaniu się w nowym mieszkaniu chłopak musiał nabyć kilka par „wyciszaczy”. Odnalazł salę trzysta jeden, machnął prorokiem przed czujnikiem. Drzwi wsunęły się w ścianę.

– Dzień dobry. Przepraszam – mruknął. Rozejrzał się po sali, rejestrując fakty w ułamkach sekund.

W półokrągłym, niewielkim audytorium zgromadziło się szesnaście osób w wieku poniżej dwudziestu lat. Przed nimi stał sędziwy profesor w cywilu. Pietraszka był wojskowym – sztywna poza zdradzała wieloletnią musztrę. Miejsca w pomieszczeniu prawdopodobnie zajęto alfabetycznie, ponieważ Nikodemowi pozostało drugie krzesło w pierwszym rzędzie, a Roger Tanajno, którego poznał przy okazji niezliczonych testów kwalifikacyjnych, siedział w przedostatniej ławce. Niemal wszyscy obecni odwrócili się od profesorskiej mównicy i wgapili w twarz nowo przybyłego. Tylko drobna blondynka, na samym przedzie, patrzyła na szczelnie zamknięte okno.

– Siadaj, Byrski. Co tak stoisz? Ominęły cię nudne sprawy organizacyjne. Przechodzimy właśnie do filozofowania.

Zajmując puste miejsce, Nikodem myślał o wiedzy, którą nabył przed egzaminami wstępnymi. Wydawało mu się, że ojcu filozofii – Platonowi – nie podobałby się ów kierunek studiów: szkolenie tej samej osoby na wojownika i filozofa. Nie pasowałoby to do jego wizji idealnego państwa, gdzie myśliciele i strażnicy stanowili dwie odrębne kasty. Za to Sokrates, mistrz Platona, walczył w bitwach. Być może stanowił nieco krnąbrny typ obywatela, którym miał zostać Nikodem. Możliwe, że połączenie filozofii i wojskowości było metodą udoskonalenia zarówno wojaczki, jak i myślenia. Taką metodę prezentowała na przykład Sztuka wojny Sun Tzu.

Autor, chiński strateg, za największy sukces uważał osiągnięcie zwycięstwa bez wszczynania walki. Owa lektura stanowiła najważniejsze wprowadzenie w studia Nikodema. Choć chłopak nie wybrał kierunku kształcenia dobrowolnie, nie miał na co narzekać – to najbardziej prestiżowy kierunek jego czasów: zbrojenie psychiki, po którym otrzymywało się tytuł openmindera, wojownika umysłu.

Ponownie rozejrzał się po towarzyszach, ale we wbitych w niego spojrzeniach nie odnalazł żadnej intrygującej emocji. Jedyną interesującą rzeczą zdawała się apatia odwróconej od niego dziewczyny.

– Filozofia to pytania – rzekł starzec. – Szukamy odpowiedzi, ale każda z nich rodzi szereg następnych niewiadomych. Najstarsza z nauk jest poszerzaniem terytorium niewiedzy. To tak, jakby oświetlać coraz dalsze krańce kosmosu. Widzimy wciąż więcej i dalej, lecz zaciemniona przestrzeń także się poszerza. Ale niewiadome to nie nasz wróg. Nieznane to nasz największy sprzymierzeniec. Jeśli jest coraz szersze, to znak, że i my wiemy więcej. Nawet jeśli nigdy się nie skończy i zawsze będzie potężniejsze niż nasza wiedza, to właśnie ona je pogłębia i poszerza.

Rozejrzał się uważnie po twarzach, z których kilka nadal było odwróconych. Uderzył pięścią w pulpit, żeby zwrócić uwagę studentów.

– Chyba zdajecie sobie sprawę, że jesteście tutaj, aby zbudować nowy świat, nowy sposób myślenia? Stawiać świeże pytania, szukać dróg tam, gdzie dotąd uważano, że ich nie ma? Nie będę was przymuszał, żebyście zachowali skupienie i uwagę, bo nie jesteście ani dziećmi, ani rekrutami do zwykłej armii. Od dziś stanowicie nierozerwalny zespół, którego zadaniem jest samodzielnie myśleć, wspólnie działać i docierać do najlepszego rozwiązania. Jeszcze się na siebie napatrzycie, aż będziecie mieli dość, za to pustka we łbie jednego ignoranta narazi cały wasz oddział. Jakieś pytania?

Cisza. Cholerna, nieznośna cisza, pomyślał Nikodem.

Postanowił się odezwać.

– Musieliśmy zdać egzamin wstępny z historii filozofii. Mówi pan, że mamy szukać innowacji, a moja głowa jest napchana kanonem. Spędziłem całe wakacje, próbując go zrozumieć, a teraz to na nic?

Profesor uśmiechnął się. Wyglądał, jakby nie posługiwał się mimiką twarzy zbyt często – mimo podeszłego wieku jego policzków i czoła nie znaczyły żadne wyraźne zmarszczki. Nikodem zobaczył w spojrzeniu starca zimną kalkulację: oceniał zdolności chłopaka. Pewnie uważa, że wygląd zahartował mnie lepiej od innych, pomyślał.

– Widocznie te kilka miesięcy wakacji to zbyt mało, żebyś nauczył się myśleć, Byrski. Będziemy czerpać z filozoficznego dorobku. Nie można budować bez filarów. Ale nie będziemy się skupiać na starych dylematach, wystarczająco dużo mamy tych współczesnych. Czyżbyś szukał odpowiedzi na pytanie, którego już się nie zadaje?

Chłopak zastanowił się. Tak, właściwie można było w ten sposób ująć to, co go dręczyło. Kiwnął głową, czując na sobie nową falę intensywnych spojrzeń.

– Zadaj je – zachęcił profesor. – Spróbuję nakreślić ci drogę do odpowiedzi.

– Czym zastąpić sobie Boga? Dobrozmysł wcale nie wypełnił po nim miejsca. Skutecznie wykonuje to, czego nie potrafiła urojona instancja boska i wierność jej domniemanym zasadom. Ale w erze dobrozmysłu człowiek nie wszedł na poziom absolutu. To niemożliwe w świecie podzielonym na pół, gdzie połowa ludzkości żyje w idealnych warunkach, a druga cierpi. Nie osiągnęliśmy doskonałego dobra, skoro nie potrafimy im pomóc. Wiara w Boga była takim marzeniem o doskonałości, o tym, że męka ma sens, prawda? A my odbieramy ten sens cierpieniu Wschodniaków. Wierni mówili kiedyś: „Bóg nas doświadcza, szatan zwodzi, jeśli to zniesiemy, czeka nas nagroda”. Nasza nauka mówi dziś: „Nie ma Wielkiego Brata, życie wieczne nie istnieje”. Bawią nas sprawy, za które ktoś teraz umiera za kurtyną. Szukam w tym sensu, ale natrafiam na pustkę. Czym mam sobie zastąpić Boga?

Nikodem niemal słyszał myśli pozostałych studentów. „Wschodniak. Uratowany Wschodniak, który niepotrzebnie chrzani o zbędnych bóstwach”. Profesor założył ręce na piersi i obdarzył chłopaka spojrzeniem pełnym surowej satysfakcji.

– Jesteście tu, by zostać openminderami. Najinteligentniejsze dzieciaki z najlepszych szkół, które przeszły testy na minimum dziewięćdziesiąt dwa procent. Władujemy w wasze wykształcenie mnóstwo pieniędzy, środków i wysiłku. Przekażemy wam wszystko, co wiemy. O wiele więcej, niż podaje się do publicznej wiadomości. Nauczymy was, że macie w sobie dużo większą empatię od tej, jaką daje dobrozmysł, taką, która potrafi niesamowite rzeczy. Wszystko po to, byście pomogli wybawić Wschód spod uciemiężenia i bestialstwa, niewiedzy, kłamstwa i wielkiego smutku. Znajdziesz swój upragniony sens, Byrski. Nie zastąpisz Boga, ale wyobraź sobie, że openminder to anioł. Damy wam skrzydła, byście wznieśli się ponad nędzę tego świata. Może dostrzeżesz „boga” w uratowanej twarzy.

(…)

Dwie duże maszyny wylądowały na głównej płycie lotniska, gdzie zgromadziło się kilkadziesiąt osób. Przed Nikodemem, Emilią i czwórką starszych studentów zatrzymał się pragmalot Mig-CC: mniejszy, bardziej aerodynamiczny samolot pion-poziom-skos. Nikodem jeszcze takim nie latał. Pojazd przypominał kosmiczny aeromobil, pojazd rozpowszechniony w świecie zachodnim, lecz mało obecny w skażonej, zagnanej pod powierzchnię ziemi Polsce. Wieloczęściowe, szerokie skrzydła, smukły kształt kadłuba i charakterystyczna, czarna, błyszcząca obudowa robiły wrażenie. Na lewym boku pojazdu widniały dwie białe litery: „om”. Openminder. Na holoekranie ponad nimi zapłonęło na zielono: „proszę wsiadać od tyłu”. Przeszli więc pod ogon samolotu, gdzie opuściła się klapa, prezentując szare, błyszczące, schludne wnętrze. Zobaczyli wygodne fotele, przy których znajdował się bogato wyposażony minibarek. Widok na zewnątrz zapewniały szerokie podłużne okna oraz osobiste ekrany, na których mogli przełączać obrazy z dziesięciu różnych kamer. Sprytny program nakładający na mapę notatki, wskazówki i łącza pozwalał tworzyć schemat ruin na swój sposób. Nikodem pochodził ze średnio zamożnej rodziny, ale starał się nie dziwić, gdy napotykał podobne udogodnienia.

Mig wzbił się płynnie w górę, w trzy sekundy docierając wysoko ponad lotnisko. Chłopak odetchnął głęboko, gdy znalazł się w powietrzu. Zzieleniałe niebo wypełniło okno i kilka obszarów holoekranu. Samolot wyrwał się do przodu, błyskawicznie niosąc ich w stronę Lemowiska.

Oczyszczone stare zabudowania oraz nowe budynki kontrastowały z plamami skażonych kamienic, domów i biurowców. Pokrywał je chory bluszcz i liczne grzyby o jaskrawych barwach. Teren dawnego Krakowa wyglądał jak szachownica. Najbardziej zniszczone punkty były tylko kupami gruzu, zachłannie pożeranymi przez wynaturzone rośliny.

Lemowisko obejmowało obszar od fortu kleparskiego po stary Wawel, sięgając aż do Kazimierza. Mig-CC wlatywał nad ten obszar od strony Kleparza, zmierzając do serca Krakowa. Na głównym holoekranie pojawiła się mapa ruin, która przyprawiła Nikodema o dreszcz. Czarne plamy, poplątane nitki i punkty oznaczały całkowicie zniszczone miejsca. Szare obszary wokół nich symbolizowały częściowo zrujnowane obiekty. Wszystko pokrywały zielone, niebieskie, czerwone i żółte smugi skupisk roślin o różnym stopniu toksyczności. Na ekranie pulsował punkt docelowy – bazylika Mariacka. Ciemnoszara, a więc niemal całkowicie zniszczona. Miasto Królów przetrwało wojny, okupacje, rozbiory i grabieże, by ostatecznie stać się cmentarzyskiem kości, zabytków i starych maszyn bojowych.

Chłopak wyjrzał za okno i poczuł podniecenie zmieszane ze strachem – lecieli znacznie niżej niż podczas zwyczajowych lotów cywilnych. Przeważnie podczas wycieczki Nikodem wyobrażał sobie, że każda z ruin to twarz z wycelowanym w niego spojrzeniem. Mógł z niego odczytać wszystko, co dany budynek spotkało. Mig-CC tymczasem kluczył pomiędzy wyszczerbionymi ścianami, stosami gruzów, zwalonymi pomnikami i morzem pstrokatych roślin, niemal muskając elementy Lemowiska.

Chłopakowi zdawało się, że jest o krok od wyszczerzonych zębów kamienic, którym latami przypisywał imiona, doznania i pragnienia. Siedząca przed nim Emilia drżała i wierciła się na krześle. Przez chwilę Nikodem poczuł żal, że nie wziął boomu.

Pragmalot sunął nad porośniętymi zmutowaną roślinnością plantami. Jakieś stworzenie, przypominające krzyżówkę małpy i psa, obnażyło kły, bujając się na ocalałej ramie pomnika Matejki. Z poplątanych, wściekle niebieskich zarośli wzniosły się setki wielkich, zielonoczarnych motyli, przesłaniając na kilka sekund widok. Samolot zwolnił, obrócił się o dziewięćdziesiąt stopni i wleciał w rumowisko prowadzące do rynku.

Nikodem uważnie śledził na mapie nazwy, kreśląc pospieszne notatki. Pierwszą maszynę spotkali na placu Szczepańskim. Chłopak lubił ją – był to wielki mech, oparty niczym goryl na długich rękach. Zastygł na środku placu, zwiesiwszy głowę, jakby zwątpił lub pokutował. Na holoekranie wykwitły dane konstrukcji. Japoński Kuratas 9.6 Nagaidesu, przeciwnik starej generacji, ale potężny i trudny do pokonania. Pancerz i hełm robota imitowały samurajską zbroję. Jako jeden z nielicznych wyposażony był w autopilota. Wydłużone ręce potrafiły rozwinąć się jeszcze na kilkanaście metrów. Krążyła legenda, że na tego Nagaidesu zadziałał dobrozmysł, dlatego wycofał się z walk, choć sterujący nim ludzie znajdowali się tysiące kilometrów od megaimpulsów rozsyłanych przez deszczowce.

Plac Szczepański nosił nieoficjalną nazwę placu Pokuty, a mechatrona okrzyknięto Wielkim Mnichem. Oplatały go najróżniejsze rośliny, a na ramionach nosił gniazda wynaturzonych ptaków.

Niektóre budowle, postawione wieki wcześniej wokół placu, ocalały. Pokrywał je szlam, grzyby oraz zmutowana, smocza lilia, którą ktoś z mieszkańców musiał hodować przed wojną. Stwarzała doskonałe warunki dla leniwego, tłustego robactwa, które wiło się w cieniu kamienic.

Pragmalot wsunął się w ulicę Szczepańską, gdzie zalegały stosy zmiażdżonych czołgów i samolotów, które nie umknęły łapom mechów. Wokół maszyn walały się sterty kości zarówno pilotów, jak i żołnierzy piechoty oraz cywili. Nikogo z poległych na terenie Lemowiska nie pogrzebano. Po budynkach zostały tylko wyszczerzone, potrzaskane ściany i wszechobecny gruz. Ta ulica zdawała się wyjątkowo odpowiadać kolczastej roślinie o fioletowych, mięsożernych kwiatach, pochodnej kapturnicy, hodowanej niegdyś w ogrodzie botanicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wykwitała z każdej szpary w maszynach i cegłach, oplatała zachłannie czaszki, miednice i klatki żeber, wyraźnie gardząc pojedynczymi kośćmi.

Nikodem jeszcze nigdy nie znajdował się tak blisko powojennych szczątków. Czuł panikę, gdy zbliżał się do wylotu ulicy i rynku, gdzie stoczono niegdyś najcięższe walki. Chłopak miał wrażenie, jakby spacerował po jednym z ostatnich świadectw ludzkiego okrucieństwa na Zachodzie. Prześladowała go myśl, że narusza intymną sferę, tajemnicę, skorupę dawno już zastygłą, pod którą ukryto coś wstydliwego. Nie mógł zebrać myśli, owładnięty strachem i głodem wrażeń jednocześnie.

Zielone niebo było lekko zachmurzone, lecz i tak rynek zdawał się jaskrawo oświetlony z powodu licznych, wielkich, fosforyzujących roślin. Tłoczyły się na nim zwierzęta, ptactwo oraz robactwo, jakby istoty żywe lgnęły do mechów-gigantów. Każdy z nich zabił minimum trzysta osób i rozwalił setkę mniejszych maszyn wojskowych. Chłopak przypomniał sobie, że wszystkich porażonych przez deszczowce ludzi poddano serii naświetlań i ciężkiej terapii lekowej. Koszty doszczętnie zrujnowały nowowawelski budżet. Twierdzono, że najpoważniejsze skutki uboczne megaimpulsów zostały w obywatelach zniwelowane, choć zdarzały się dziwaczne choroby ich potomków. W Nowomiasto zainwestowały wtedy Stany Zjednoczone, których tysiące żołnierzy przeszło leczniczą terapię. Właśnie wtedy utworzono tu silne centrum Projektu Openminder.

Przyglądając się pstrokatym stworzeniom, pośród których zdarzały się prawdziwe straszydła, Nikodem błogosławił swoje prowincjonalne, zdrowe korzenie. Przeniósł spojrzenie z zatłoczonej ziemi w górę, by z dreszczem podniecenia skupić się na pogromcach zachodniej armii.

Siedem demonów, noszących smocze imiona, zastygło w różnych ekspresyjnych pozach, zdradzających tryb berserka. Chińskiej produkcji maszyny, przewyższające nieistniejącą już wieżę bazyliki Mariackiej, siały zniszczenie i pogrom wśród wojsk zachodnich przez czterdzieści pięć godzin.

Opublikowano za zgodą Wydawnictwa SQN

* Prorok – rodzaj superkomputera wielkości zegarka mocowanego na lewym przegubie. Łączy każdego obywatela Zachodu z systemem Global Navigation, popularnie zwanym NAVI. Spełnia funkcje komputera, telefonu, odtwarzacza, zegarka, aparatury medycznej i wielu innych. Swoje działanie opiera na technologii holograficzno-informatyczno-cybernetycznej (HIC Technology, w Polsce potocznie nazywana „hik”), budującej tak zwany wirtual, rozszerzoną rzeczywistość wirtualną. (>>powrót)

Słowodzicielka

(fragment powieści)

Anna Szumacher

14

ŚWIAT STOI PRZED TOBĄ POTWOREM

Bez żalu opuszczali to, co zostało z maleńkiego sioła. Zresztą poza kilkoma pustymi, chylącymi się ku ruinie chałupami nic tam już nie zostało. Jedzenie, które znaleźli, spakowali. Zabrali również niewielki kociołek, który obijał się Jordowi o udo i ciężką, żeliwną patelnię.

Osada na pustkowiu wyglądała tak, jakby przeszarżował przez nią pułk maruderów goniony przez smoka. To ostatnie wrażenie potęgowały ślady spalenizny i dogasające niewielkie ogniska – wytwór rozszalałej działalności Agniego.

Ścieżka prowadziła tylko w jedną stronę, nie musieli więc podejmować decyzji, w którym kierunku się udać.

– Musimy ustalić, co wiemy. – Cyan od czasu do czasu pocierała zaczerwienione od płaczu oczy i maszerowała raźno przed siebie. Poprawiła plecak i odwróciła się do swoich towarzyszy. – Pory roku. Dni tygodnia. Prawa królewskie. Zwyczaje. To, że czegoś nie wymyśliłam, nie oznacza, że tego tu nie ma. Świat nienawidzi pustki, a pustka uwielbia wypełniać się naprawdę nieznośnymi rzeczami. Ważny jest każdy najmniejszy szczegół, jaki możecie mi zdradzić.

– Twoje buty z tamtego świata nie pasują do tutejszego stroju – zaczął Jord. – Nie wspominając o tej dziwacznej sakwie.

– Nie zostawię ich – powiedziała dziewczyna tonem nieznoszącym sprzeciwu. – Pomijając już fakt, że nie znalazłam żadnych innych sensownych i wygodnych butów, w których mogłabym chodzić, to jedne z niewielu rzeczy, które łączą mnie z domem. Nawet nie próbuj mi ich odebrać. Skup się na ważniejszych rzeczach. Na przykład, jak działa ten świat?

To nie było proste pytanie.

*

Kartki w notesie zapełniały się pośpiesznym, niewyraźnym pismem.

– Każdy miesiąc ma równo trzydzieści dni, ale tydzień ma dziesięć dni. – Cyan powtarzała nowe dla siebie informacje. – Dziesiąty dzień jest świętem, podczas którego nie powinno się podróżować, bo wtedy pracują zbójcy na drogach. Mam nadzieję, że dziś nie jest dziesiąty...

Odruchowo rozejrzeli się dookoła, ale poza nimi na gościńcu nie było nikogo. Nie przetaczały się nawet kłęby krzaków, jednoznacznie kojarzące się z westernami.

– Cztery pory roku nie są problemem, norma. Jest też dwanaście miesięcy, ale mają inne nazwy, niż powinny. Znaczy, pewnie mają takie, jak powinny, ale w tym świecie – westchnęła Cyan. – Muszę się chyba ich nauczyć, choć nie wiem, po co mi ta wiedza, rolnikiem nie zostanę. Prawdopodobnie. Na początku były jakieś roślinki...

– Cały kalendarz składa się z roślinek. No, prawie – zauważył Jord. – Mamy kiełki, kwiaty, łąki, żniwa. Potem upały, owoce i winobrania.

– Potem robi się nieprzyjemnie, bo wchodzimy w gęstą mgłę, mrozy, śnieg – dodał Agni – I kończymy rok na deszczu i wietrze. Ot, i masz dwanaście miesięcy.

Cyan notowała.

– Jedno słońce? – upewniła się.

– I jeden księżyc.

Odetchnęła z ulgą.

– Dobra, nie ma aż tak strasznych zmian w miejscach, których nie miałam opracowanych. Co następne?

– Struktura społeczna? – podpowiedział Jord.

– A, nie. – Machnęła dłonią. – To mam ogarnięte, bo musiałam opracować cały element dziedziczenia tronu i wpływu bogów na o... – przerwała. – Zaraz.

Stanęła nagle, marszcząc czoło. Towarzyszący jej mężczyźni przystanęli kilka kroków dalej i obejrzeli się zaniepokojeni. Podniosła na nich wzrok.

– Jednak nie wiem wszystkiego – przyznała. – Czym jest ten cholerny Kowen?

*

Trudno powiedzieć, kiedy zaczęli grać w pomidora. Od nadmiaru pytań i odpowiedzi dotarli do krainy rozrywkowego absurdu, gdzie wszystko było cudownie proste. Nie wiadomo dlaczego, Jord nie chciał się z nimi bawić.

– Co wystaje ci z nosa? – pytała Cyan.

– Pomidor – odpowiadał Agni.

– Jak masz na imię?

– Pomidor.

– Co to jest? – Wskazała na jego głowę.

– Pomidor.

– Co byś chciał najbardziej na świecie?

– Pomidory – odezwał się niespodzianie Jord.

– Och, jednak się z nami bawisz? – zainteresowała się Cyan, zadzierając głowę, by spojrzeć rycerzowi w twarz.

– Pomidory. Przed nami. Całe poletko.

– No i co z tego? – Wzruszyła ramionami. – Aaa... myślisz, do zjedzenia? Całkiem niezły...

– No nie wiem, uśmiechają się – przerwał jej ponuro Jord.

– Co? Jak?

– Zębami – dopowiedział.

– Pomidory... – powtórzył Agni bez wcześniejszego zapału. Najbliższe warzywo machnęło agresywnie pnączem i zaczęło przesuwać się w kierunku nogi boskiego potomka. Ten odskoczył, rozglądając się z niepokojem. Pomidorów było całkiem sporo i chyba ich nawet przybywało.

– Cholera.

*

– Jak to możliwe?! – Jord wymachiwał mieczem na ślepo, nie widząc już nic poza rozbryzganymi po polu warzywami. Czerwona pomidorowa posoka pokrywała mu twarz i ubranie.

– Przepraszam! Przepraszam! – pokrzykiwała Cyan z daleka, uciekając przed toczącymi się w jej kierunku warzywami. – To moja wina! Za dużo durnych gier komputerowych! – pisnęła, kiedy potknęła się o rozciągnięte na ziemi pnącze i jak długa wyłożyła się na piaszczystą ziemię. – One nawet nie powinny rosnąć w tak niesprzyjających warunkaaaaaaaa...!!! – zawyła.

W tym momencie po okolicy rozszedł się zapach pieczonych pomidorów. Agni przypomniał sobie, że może walczyć, zamiast uciekać.

– Palę się, palę! – Cyan przetoczyła się kilka razy po rozgrzanym piasku. – Agni, do cholery! Gdzie ty masz oczy?

– Chciałem cię urato...

– Ty mnie już lepiej nie ratuj!

Ich dalszą wymianę zdań przerwał głuchy odgłos bębnienia. Dźwięk wzmagał się, gdy odruchowo stanęli plecami do siebie, rozglądając się z niepokojem dookoła. Agni zaciskał pięści i strzelał oczami na boki, Jord otrząsnął miecz z soku pomidorowego i mocniej chwycił rękojeść. Cyan popatrzyła na nich, później na zbliżające się, machające pnączami pomidory, i szybkim ruchem zdarła z ramion plecak. Szarpnęła za ekspres i z rozmachem wyciągnęła ze środka patelnię. Dwaj towarzysze popatrzyli na nią jak na wariatkę.

– Czymś się muszę bronić – syknęła, umykając za plecy rosłego rycerza, gdy łomot był prawie nie do zniesienia. – Nie poddam się bez walki.

Wtedy zza wzgórza wyturlał się pomidor gigant. Dwa dolne kły nadawały mu wygląd bardzo okrągłego, wściekle czerwonego dzika z zieloną grzywką. Zawarczał, kłapnął szeroką szczęką i – dudniąc – potoczył się w ich kierunku.

Stali przez moment, patrząc na nadciągającą olbrzymią kulę.

– Dobra, poddaję się! – wrzasnęła Cyan, pierwsza dając dyla.

Agni i Jord z krzykiem rzucili się w ślad za nią.

*

Uratował ich dom.

Kiedy wbiegli za kolejne wzgórze, natknęli się na odzianą w długą suknię kobietę, która z pełnym spokojem oglądała sobie paznokcie. Na piasku pod jej stopami wyrysowany był duży znak „X”.

Przystanęli zdumieni, zapominając na moment, że dudniąca i warcząca pomidodzilla zbliża się nieubłaganie.

– Eee... – Agniemu na widok długowłosej zwiewnej istoty, stojącej pośrodku niczego, zabrakło słów.

– Po... – dyszała Cyan, podpierając się patelnią. – Po... po... pomidooooooor...

– Ach, bywają w tej dolinie. – Kobieta podniosła na nich wzrok, który szybko przeniosła na niebo. Zupełnie jakby na coś czekała. – Na waszym miejscu odsunęłabym się trochę – doradziła po chwili.

– To my będziemy uciekać dalej – zaproponował Jord, w jednej dłoni ściskając miecz, a drugą dyskretnie pukając się w skroń. – Wariatka – powiedział bezdźwięcznie.

– Och, zostańcie chociaż na herbatę – odpowiedziała kobieta w momencie, gdy zza pagórka wyskoczył pomidor gigant. Opadł na piach, wzbijając tuman kurzu, ryknął i potoczył się w stronę najbliższej osoby. Traf chciał, że była to kobieta, która wciąż spoglądając w niebo, szybkim krokiem cofała się od wyrysowanego krzyża. Właśnie tam kilka sekund później spadł piętrowy dom. Cyan skuliła się, zasłaniając głowę ściskaną kurczowo patelnią. Nie uchroniło jej to przed obryzganiem ciepłym przecierem pomidorowym.

– Ohyyyda – jęknęła z obrzydzeniem, otarła przedramieniem twarz i wypluła dużą, podłużną pestkę. Dopiero wtedy spojrzała przed siebie.

Wykrochmalone firanki delikatnie powiewały na wietrze. Na ganku bujał się wyłożony poduszkami fotel. Z komina unosił się dym. Świeżo wapnowane ściany były tak białe, że aż wpadały w niebieski odcień. Sielski obrazek nieco psuły czerwone rozbryzgi, rozchodzące się promieniście wokół domu. Podmurówka ociekała przecierem.

Cyan opadła szczęka. Wstała i na trzęsących się nogach podeszła do okazałej budowli. Kobieta w sukni już krzątała się w środku.

– Jest nawet obiad! – zawołała, gdy zobaczyła zaglądającą przez uchylone drzwi dziewczynę. – Pieczeń, ziemniaki i... to chyba są ogórki z koperkiem.

– Mamy też miąższ pomidorowy. – Zza pleców Cyan dobiegł głos Jorda. – Tylko że większość jest pod podłogą...

Kobieta spojrzała na niego, po czym ruszyła w kierunku saloniku. Odgarnęła dywanik, pociągnęła za łańcuch od klapy w podłodze i otworzyła wejście do nieistniejącej w tym momencie piwnicy.

– Rzeczywiście – potwierdziła. – Ktoś ma ochotę?

Jak na zawołanie pokręcili głowami. Nie, mieli dosyć pomidorów na najbliższy czas.

– To co, wchodzicie? Nie tkwijcie tak przed wejściem. Rzadko mam okazję gościć kogoś w domach. Co tu właściwie robicie? Jak się nazywacie? – szczebiotała kobieta. – Możecie mi mówić Dale.

– Agni – powiedział Agni.

– Erwon – powiedział Jord.

– Chyba nie jesteśmy już w Kansas, Toto – dodała Cyan ponuro i wkroczyła do przytulnego wnętrza.

*

– Szukam księcia Gracza i pułkownika Maesa – powiedziała Dale, krojąc mięso na drobniutkie kawałki. Cyan niemrawo grzebała w swoim talerzu, wciąż znerwicowana po ostatnich wydarzeniach. Kiedy usłyszała wymienione przez kobietę imiona, zmartwiała i wypuściła widelec z trzęsącej się dłoni. Sztuciec z brzękiem spadł na podłogę. Agni podniósł głowę znad talerza.

– C... co? – Cyan zaschło w ustach z wrażenia.

– Szukam Gracza i Maesa – usłużnie powtórzyła gospodyni. – Jeden tępy książę i jeden bucowaty mruk. Nie widzieliście ich w okolicy?

Mężczyźni pokręcili głowami. Cyan zanurkowała pod stół w poszukiwaniu widelca.

Szlagszlag..., myślała, zwieszając się z krzesła i zaciskając dłoń na masywnym sztućcu. To nie może być prawda. To się nie dzieje... Zamknęła oczy i nabrała kilka razy głęboko powietrza. Niedługo będzie mogła sobie wyrobić własną tablicę herbową. Będzie na niej „Krzyk” Muncha i wypisane czerwonymi, ociekającymi literami hasło rodowe: „To się nie dzieje naprawdę”.

Wyprostowała się, stanowczo położyła widelec na drewnianym blacie, przy prawie nieruszonym posiłku, i łypnęła na Agniego.

– Idziemy – powiedziała.

– Co? Gdzie? – Chłopak spojrzał na nią zdumiony.

Cyan wyciągnęła rękę i szarpnęła go nerwowo za rękaw.

– Chodź, idziemy. Po rzeczy. Nasze. – Ze stresu ledwo składała słowa w zdanie. – Teraz. Bo je ktoś ukradnie.

Jord z powątpiewaniem wyjrzał przez okno. Siedzieli w samym środku pustynnego krajobrazu, a wokół nich były tylko wyschnięte wzgórza. I pomidory, choć chyba chwilowo wycofały się i dopiero zbierały do kontrataku. Rycerz miał nadzieję, że zanim to nastąpi, będą już daleko stąd.

– Przecież nasze rzeczy są tutaj – przypomniał, odwracając wzrok od widoku za oknem i ze spokojem nałożył sobie kolejną porcję ziemniaków. Nie wiadomo, kiedy trafi im się kolejny porządny posiłek.

W tym czasie Cyan siłą ściągnęła protestującego Agniego z krzesła.

– Nie wszystkie – warknęła jego towarzyszka, podejrzanie spięta. – Agni, ruchy!

– Muszę ja? – W garści kurczowo trzymał prawie opróżniony talerz i tęsknie spoglądał to na parującą misę z gulaszem, to na uroczą gospodynię tego niecodziennego domku.

– Tak – upierała się Cyan. – No chodźże wreszcie, to niedaleko. Agniiii...

Kiedy Erwon i Dale zostali sami, kobieta obdarzyła go szerokim, pełnym zrozumienia uśmiechem.

– Ach, ci młodzi – skomentowała. – Świeża miłość?

– Świeża... – powtórzył zdumiony Jord. Podążył wzrokiem za spojrzeniem Dale. – Nie! Skąd! To... hm, to skomplikowane. Właściwie jesteśmy tak jakby rodziną. To nasza – ostatnie słowo ledwo przeszło mu przez usta – matka.

Dale zaśmiała się grzecznie z dowcipu.

– Ha, ha – ponuro zawtórował jej rycerz.

*

– Nie strzelaj tak za nią oczami. – Cyan zganiła Agniego, gdy oddalali się od domku. Sama rozglądała się uważnie dookoła, wypatrując jakichś oznak tego, że przy ziemi czają się żarłoczne warzywa. – Tylko z wyglądu jest taka słodka. To potworny, bezwzględny, dwulicowy babsztyl. I ma kogoś. Bogowie wiedzą, że on jest tak samo nienormalny jak ona, a psychopatą na pewno jest większym...

– Znacie się? – zdumiał się Agni, wreszcie skupiając uwagę na właściwej kwestii. – Nie pokazałyście tego po sobie. Poza tym po co właściwie idziemy? Jord miał rację, mamy wszystko ze sobą.

– Musimy pogadać, a tam się nie da. Lepszej wymówki na szybko nie miałam. I nie, nie znamy się w takim znaczeniu. Bardziej ja znam ją. Jest tak samo moja jak wy i równie zmyślona – mruknęła Cyan, stając i schylając się po coś, co leżało na wpół zakopane w piasku. Zostało wygniecione przez drałujące pomidory. Zeszyt. Co tu robi jej zeszyt? Pokręciła z niedowierzaniem głową i przeszła kilka kroków. Ciekawe, co jeszcze zgubiła podczas tej panicznej ucieczki? Musiała nie domknąć plecaka po wyciągnięciu patelni. – Na dodatek urwała się z innej opowieści. Nigdy nie należała do tej historii. I mam nadzieję, że szybko zniknie. Mamy wystarczająco dużo własnych problemów, by ściągać sobie jeszcze na kark magiczne kłopoty Alany Dale. Uwierz mi, to nie jest osoba, z którą chcesz być w jednej fabule. Teraz zastanów się, jak to przekazać Jordowi.

*

– Podążałam do księstwa Begie – snuła tymczasem opowieść Dale, wyciągając długie nogi pod stołem. – Niestety, po drodze trzeba minąć tę śmieszną Dolinę Wigrid, a jeśli gdzieś coś może pójść nie tak pod względem magicznym, to Wigrid jest właśnie takim miejscem. Tym razem to były tylko te nieszczęsne pomidory, które was napadły. W sumie mogło być o wiele gorzej. To mogły być szkielety. Banda rozbójników. Albo jakiś zirytowany mag. Ci są naprawdę okropni.

– Co samotna kobieta robi w takim miejscu? – Głos Jorda był pełen zgrozy. – A gdyby coś z tego, co wymieniłaś, pani, pojawiło się na twojej drodze?

– Och, pożałowałoby, że się kiedykolwiek urodziło. – Dale uśmiechnęła się czarująco i spuściła powieki o długich rzęsach. – Lub że wstało z grobu, zamiast spokojnie w nim leżeć.

Podniosła wzrok. Spojrzenie. jakim go obdarzyła, sprawiło, że Jordowi ciarki przebiegły po krzyżu.

– W końcu sama jestem magiem, którego szalenie łatwo zirytować, a odkąd spadła na mnie, ha, ha, klątwa spadających domów, mam wyjątkowo krótki lont. Wystarczy drobna iskra i...

Strzeliła palcami. W kominku za plecami Jorda buchnął ogień. Rycerz zerwał się gwałtownie, przewracając krzesło. Kobieta zachichotała.

– Przepraszam, przepraszam, to był odruch. – Machnęła dłonią i ogień nieco przygasł.

– O co właściwie chodzi z tymi domami? – Rycerz postawił krzesło i usiadł na nim w takiej pozycji, by mieć na oku czarownicę, kominek i drzwi wejściowe.

– Wyobraź sobie klątwę, która poszła naprawdę bardzo źle – zaczęła. – Znajomy, konkurencyjny mag, chciał się mnie pozbyć i doszedł do wniosku, że zrzucenie na mnie domu jest świetnym pomysłem. Jednak pierwszy dom nie trafił, czar uległ automodyfikacji, zapętlił się i zrobił cykliczny. Teraz codziennie o tej samej porze spada na mnie jeden dom. To znaczy, próbuje spaść, bo jak już rozszyfrowałam działanie tego pechowego zaklęcia, okazało się, że wystarczy poczekać i jak pojawi się na niebie, przejść kawałek dalej. Przeciętny dom od momentu, gdy pojawi się na niebie, spada dobre kilkanaście sekund, więc nie jest to specjalnym problemem. Tylko trzeba pilnować czasu. Nie zmienia trajektorii, a magia, która go materializuje, utrzymuje go w stanie nienaruszonym przy zderzeniu z ziemią. Więc ma to też swoje zalety. Często trafia się ciepły posiłek i szafa z ubraniami na zmianę, zawsze jest też wygodne łóżko i dach nad głową. Nie narzekam, choć łatwo mnie wyśledzić, bo zostawiam za sobą dosyć wyraźny ślad. – Zamyśliła się na chwilę. – W sumie nie rozumiem tego. Gdyby naprawdę chcieli mnie zabić, powinni na mnie nasłać zwykłego, chamskiego zabójcę.

– Ci też nie są całkowicie skuteczni – zauważył Jord filozoficznie.

*

Shuk-atch powoli dotoczył się do płotu karczmy, łypnął jedynym okiem i zamarł. Kilka kroków za nim podążał niebieskooki mężczyzna.

– No wreszcie – zipnął, opierając się ostrożnie o nadpróchniałe deski. – Umieram z głodu.

Był zaskoczony, że udało mu się zmusić szukacza do współpracy, szczególnie że nie nakazał mu odnalezienia konkretnej osoby, jak w przypadku Aenaia. Co też nie skończyło się specjalnie efektywnie. Teraz Hidra powiedział mu: „Szukaj karczmarza” i wyglądało na to, że doprowadził go po prostu do najbliższego.

Przelotnie zerknął na szyld przedstawiający podskakującego, spasionego kucyka i wszedł do ciemnego wnętrza.

Kiedy oparł się o szynkwas oddzielający właściciela od reszty przybytku, usłyszał fragment rozmowy między nim a wysokim zakapturzonym osobnikiem ćmiącym długą fajkę.

– Czyli pan Underkill jeszcze się nie zameldował – upewnił się palacz.

– Nic mi o tym nie wiadomo. – Karczmarz ledwo zauważalnie wzruszył ramionami. – Może zameldował się pod innym nazwiskiem?

Tamten, jakby z irytacją, pokręcił głową.

– Nie, to na pewno będzie Underkill. No nic, dziękuję. – Mężczyzna, lekko szurając butami, odszedł do zacienionego stolika wciśniętego pod schody.

– Co macie do jedzenia? – szybko zapytał Hidra, bojąc się, że właściciel karczmy mu umknie lub wda się w kolejną bezsensowną rozmowę.

*

Pokój na poddaszu był – jak na karczmę – podejrzanie schludny. Nieduży, ale przytulny, z łóżkiem zasłanym czystą i chyba niedawno wietrzoną pościelą.

Hidra podejrzliwie obejrzał cały pokój, zajrzał pod łóżko, gdzie nie znalazł ani potworów, ani zwałów kurzu i wreszcie podszedł do okna. Rozpościerał się z niego urokliwy widok na pola i pobliski las, głównie iglasty. Na jednej z gałęzi siedziała sowa.

Spoglądał przez chwilę na nieruchomego drapieżnika, wyjrzał, czy nikt nie idzie i rozmyślnie pokazał sowie język. Po czym cofnął się do wnętrza, zamykając okno i szczelnie zasłaniając je materiałem wyszywanym w drobne kwiatki.

Sowa otworzyła dziób i zaskrzeczała nerwowo. Uważnie wpatrywała się w okno na piętrze jeszcze przez dobrą godzinę, jednak nic ciekawego już się nie wydarzyło. Gdy zapadł zmrok, rozłożyła szeroko skrzydła, zamachała nimi dwukrotnie i bezszelestnie wzbiła się w powietrze. Po chwili zniknęła w ciemnościach.

Hidra spał tej nocy spokojnym, choć lekkim snem.

*

Cyan długo nie mogła zasnąć. Wpatrywała się w delikatne pęknięcia na bielonym suficie i myślała. Z pokoju obok dobiegało jednostajne chrapanie Jorda.

– Pomidory – mruczała, mimo że oczy same jej się zamykały. Jednak nawet gdy przymknęła powieki, w głowie kłębiły jej się setki myśli, nie pozwalając na podróż w krainę snu. – Czemu, do cholery, akurat Dale? I dlaczego pojawiły się pomidory? Spadające domy to wręcz chamski motyw z Krainy Oz, brakuje nam tylko srebrnych trzewiczków. Przydałyby się dobre trzewiki, wtedy świetnie się chodzi. O co w tym chodzi? Chodzi... chodzi lisek koło drogi. Nie ma ręki... – dziewczyna ziewnęła przeciągle i przewróciła się na bok – ...ani nogi.

Tej nocy śnił jej się Szmaragdowy Gród. Wędrowała po słonecznie żółtej drodze, stukając obcasami posrebrzanych trzewików.

– Chciałbym mieć więcej odwagi – mówił Jord. – Żeby nigdy niczego się nie bać.

– Tacy zwykle szybko kończą martwi – zauważyła kwaśno Cyan. – Masz wystarczającą ilość odwagi, by być wielkim wojownikiem.

– Chciałbym mieć więcej rozumu – wzdychał Agni. – Umieć czytać i pisać, porozumiewać się z każdym.

– Mądrość a nauka to dwie diametralnie różne rzeczy – cierpliwie tłumaczyła Cyan. – Możesz się nauczyć pisania i czytania, ale mądry jesteś wystarczająco. I do tego empatyczny.

– Jaki?! – żachnął się Agni.

– Masz wielkie serce – mówiła Cyan. – Mógłbyś nim dodatkowo obdzielić kilka innych osób. Na przykład takiemu Hidrze z pewnością przydałoby się serce.

– Mam serce. – Usłyszała grobowy głos za swoimi plecami. Kiedy się odwróciła, spostrzegła tylko czarny cień o żarzących się niebiesko oczach. W wyciągniętej przed siebie dłoni trzymał wciąż bijące serce. Cyan spuściła wzrok. Jej ubranie zalane było krwią, w piersi ziała wielka dziura.

Obudziła się, siadając gwałtownie i nie przestając krzyczeć. Jord i Agni spanikowani zerwali się z ziemi, rozglądając dookoła w poszukiwaniu wroga. Wokół nie było jednak nikogo. Także dom Alany Dale zniknął, wraz z magiczką w środku. Jedynym śladem po niedawnych wydarzeniach były czerwonobrunatne smugi na piachu po wyschniętym pomidorowym miąższu.

Jord przeciągnął się i sięgnął po swoje bagaże. Rozejrzał się po wyjątkowo spokojnej okolicy. Słońce wstawało nad horyzontem, oświetlając wijącą się wśród piasków żółtą brukowaną ścieżkę.

15

TROLLOWY MOST

Co rusz oglądała się przez ramię, czy nie ujrzy na wybrukowanej dróżce sylwetki zabójcy. Jej dwaj towarzysze raźno maszerowali przed siebie, chcąc pokonać jak najdłuższy odcinek drogi i dotrzeć gdzieś, gdzie jest cywilizacja. Ścieżka sugerowała, że mają na to szansę. W końcu jeśli jest jakaś droga, i to jeszcze starannie zbudowana, to powinna dokądś prowadzić.

Musiało być wczesne popołudnie, gdy jednostajny krajobraz zaczął się zmieniać. Najpierw pojawiły się mizerne krzaczki, potem coraz gęstsze chaszcze, sugestia trawy i pojedyncze drzewa.

– Woda – mruknął rycerz. – Musimy zbliżać się do jakiejś wody.

I rzeczywiście, za kolejną kępą niskich, gęstych drzewek ujrzeli przerzucony nad korytem rzeki most. A na moście stał wyjątkowo rosły troll, blokując przejście.

Cała trójka wgapiła się w przejście przez most.

– O, troll – powiedziała w końcu Cyan. – Tu są trolle?

– Nic mi o tym nie wiadomo – powiedział powoli Jord, myśląc przy tym, jak się zabrać za takiego przeciwnika. Prawdopodobnie ostrożnie. – Ale trudno dyskutować z czymś tak materialnym, że nie istnieje. To co teraz? Walczymy? Proszę, nie każcie mi z nim walczyć...

– Płacimy? – odezwała się jednocześnie Cyan.

– Jak to: płacimy? – zainteresował się Agni.

– Trollowi na moście się płaci – powiedziała, drapiąc się po niebieskiej czuprynie. – Każdy to wie.

– Może w twoim świecie – burknął rycerz.

– U mnie nie ma trolli!

– U nas do tej pory też nie było!

– Ile w ogóle wynosi opłata za przejście przez trollowy most? – zainteresował się boski potomek. – Liczy się od osoby?

Cyan pokręciła głową.

– Nie wiem, w życiu nie płaciłam trollowi. A ile mamy?

Przez chwilę grzebali po kieszeniach. Kiedy podliczyli oszczędności, zrzedły im miny.

– Jeśli zapłacimy trollowi, nie będziemy mieli ani na nocleg, ani na posiłek – powiedział Agni.

– W każdym razie nie cofamy się. Może poszukamy innej drogi? Następnego mostu? – zaproponował rycerz.

– A może tam podejdźmy i zobaczmy, czy to nie jest tylko wielgachny pomnik – zaproponowała Cyan optymistycznie. – I nasz problem sam się rozwiąże.

Z markotnymi minami i jak najgorszymi przeczuciami ruszyli w kierunku dużego drewnianego mostu. Kiedy dotarli do pierwszych desek, kamienna postać poruszyła się i wydała z siebie potężne burknięcie. Troll popatrzył na nich i zamrugał wszystkimi trzema powiekami. Cicho zazgrzytało.

– Chyba jednak nie obejdzie się bez płacenia – szepnęła dziewczyna. – Ma dobre trzy metry wzrostu i tyle samo szerokości.

– Zauważyłem. – W głosie Jorda zabrzmiał wyraźny sarkazm.

– A może pójdziemy bokiem? – Usłyszeli radosny głos Agniego. Popatrzyli w jego kierunku.

– Jak bok... – zaczęła Cyan i przerwała w pół słowa. Olbrzymi most wisiał nad dosyć szerokim korytem, jednak nie płynęła nim rzeka. Na samym dole ciurkał niewielki strumyczek, który dałoby się przejść bez problemu i jednym krokiem znaleźć się po drugiej stronie.

Ruszyli w dół po skarpie w kierunku czerwonowłosego kompana i obejrzeli się za siebie.

Troll nie poruszył się. Pilnował przejścia.

– Mam wrażenie, że strasznie oszukujemy – zauważyła Cyan, przeskakując nad strużką wody.

Już na drugim brzegu długo przypatrywali się smutnemu trollowi. Patrzył na nich ze swojego mostu z rozczarowaną miną.

Po chwili zastanowienia Agni podniósł dłoń i pomachał w stronę trolla. Już mieli odchodzić, kiedy troll wykonał ruch całym ciałem, podniósł olbrzymie ramię i nieśmiało im odmachał.

Ruszyli w milczeniu dalej.

Opublikowano za zgodą Wydawnictwa Dolnośląskiego

Kto tak naprawdę jest łowcą, a kto zdobyczą?

Aleksandra Cebo

Książki rodzimych pisarzy zazwyczaj rozpatruję jako całość pochodzącą od jednego autora, natomiast przy pozycjach tłumaczonych wolę rozróżnić sfery pomysłu i języka. O ile pierwszą w pełni można przypisać twórcy, o tyle w drugiej bardzo dużo zależy od tłumacza i redakcji, zwłaszcza jeśli oceniany jest tekst, którego oryginału się nie czytało.

Po kolei więc, zaczynając od Miroslava Žambocha i jego wizji mezozoicznej przygody. Rysunek przedzierającego się przez okładkę dinozaura i lakoniczny tytuł mogą przywołać na myśl trzy podstawowe skojarzenia: podróże w czasie, zakręcony alternatywny świat z wciąż żyjącymi gigantycznymi gadami lub kolejna wersja „Parku Jurajskiego”. Już początkowe strony, na których zawiązuje się akcja, dają odpowiedź, że Žamboch zdecydował się wysłać w przeszłość grupę ekstremalnie bogatych myśliwych wraz z niewielką ekipą pomocników.

Oczywiście łowiecka wyprawa z całą pewnością wywoła skojarzenia z „Parkiem...” (pewnie częściej nawet z popularnymi filmami niż oryginalną książką), jednak autor postanowił nie oszczędzać bohaterów i definitywnie odciął ich od znanego świata. Według mnie taka decyzja była dobra — nie zamknął łowców w wyizolowanej, choćby egzotycznej ale swojskiej, na przykład ze względu na klimat czy biologię, przestrzeni, ale wysłał ich do mezozoiku — do świata, który jawił im się jako obca planeta. Napotykane zwierzęta znane są bohaterom jedynie z wykopalisk paleontologicznych, podobnie jak większość roślin, a nieprzyjazna atmosfera, w której trudno złapać swobodnie oddech, pełna jest wulkanicznych wyziewów.

Tu należy pokłonić się ogromowi researchu, który autor musiał zrobić. Nie da się bez mocno pogłębionej wiedzy pokazać tak obrazowo Ziemi i jej mieszkańców sprzed stu milionów lat, pozwolić postaciom operować ze swobodą różnego rodzaju bronią czy przewozić czytelnika wraz z łowcami land roverami po prawdziwych bezdrożach. Mając pewne doświadczenie w offroadzie, mogę powiedzieć, że jeśli tak realistycznie pokazane są pozostałe elementy, to Žamboch włożył w książkę dużo ciężkiej pracy. Ponadto przyznaję, że jestem pod wrażeniem uszczegółowienia teorii naukowych i technicznych, pozwalających głównemu bohaterowi na opracowanie metody podróży w czasie i jej zrealizowanie. Wszystko zaserwowane jest w sposób wystarczająco uprawdopodobniony, dzięki czemu czytelnik pomysł kupi i zaakceptuje, byle tylko wraz z narratorem i jego towarzyszami przeżyć przygodę. Przygodę, w której jest w zasadzie wszystko, co w klasycznej awanturze powinno się znaleźć — postaci o różnej skali szarości, cień romansu, wartka akcja, tajemnice, nieokreślone niebezpieczeństwo. Niby nic nowego, ale poszczególne elementy poskładane są w szybko czytającą się całość.

Kolejnym klasycznym elementem ujętym w powieści jest kwestia, często pojawiająca się przy okazji polowań (niekoniecznie na zwierza), czyli pytanie: kto tu tak naprawdę jest łowcą, a kto zdobyczą? Czytelnikom, którzy w tym momencie zakrzykną: „No jak to? Oczywiście, że myśliwi zamieniają się miejscami z tyranozaurami!”, zaraz ostudzę ten zapał. Według doktora Palfreya, obecnego na wyprawie znamienitego paleontologa, Tyrannosaurus rex na Ziemi miał pojawić się za kolejnych wiele milionów lat. Miroslav Žamboch wyszedł poza tę kliszę i przygotował dla swoich bohaterów niezwykłego przeciwnika, tworząc zupełnie nowy gatunek drapieżnika. O wiele groźniejszego od poczciwego T-rexa, czego myśliwi mogli doświadczyć na własnych skórach.

Groza — po trochu obcego świata, wewnątrzgrupowych niesnasek czy morderczych istot — towarzyszy bohaterom praktycznie cały czas. Jednak moim zdaniem jest dość mocno okaleczona wybranym stylem pierwszoosobowej narracji. Skoro Mark Twilli opowiada, co się przydarzyło, to znaczy, że przeżył i już znika istotny element niepewności, który trzymałby czytelnika w znacznie większym napięciu. Jednak coś za coś — brak narratora wszechwiedzącego pozwala czytelnikowi poznawać świat i obserwować poszczególne zdarzenia z punktu widzenia jednej osoby. Wraz z Markiem musimy wyciągać wnioski i snuć domysły na podstawie niepełnych danych.

Postaci nakreślone są dobrze, jak żywe, o zróżnicowanych osobowościach i charakterach, które podlegają mniejszym lub większym zmianom w trakcie podróży. Jednak zasadnicze rysy pozostają stałe i czytelnik nie zostanie zaskoczony niczym szczególnym w tym względzie.

Co mnie uwierało lekko w trakcie lektury, to używanie przez prawie dwa miesiące laptopów całymi godzinami, gdy jedynym źródłem energii w zasadzie był samochodowy akumulator, a nawet przez pewien czas przy braku jakiegokolwiek źródła prądu. Tu się nie mogłam doliczyć prawdopodobnych godzin pracy baterii i możliwości jej ładowania. Druga rzecz to zakończenie. Nie będę zdradzać, ale przyznaję, że mocno mnie zaskoczyło i to w negatywny sposób. O ile Miroslav Žamboch trzyma przez całą książkę pewien poziom, o tyle w epilogu zapachniało kiczem.

A teraz kilka słów na koniec o tłumaczeniu i redakcji, bo nie znając czeskiego oryginału, nie mogę się odnieść do pierwotnej opowieści. Nie przeszkadzały mi naukowe czy techniczne wywody, mimo takich wyjaśnień i przemyśleń narratora opowieść czytało mi się dobrze. Było jednak kilka elementów, które mnie zwyczajnie uwierały w trakcie lektury.

Pierwszym jest próba oddania dźwięku wystrzału. Za każdym razem, bez względu na rodzaj broni i jej kaliber, w tekście pojawia się jedno słowo: „prask”. W moich uszach nie brzmi jak strzał i przyznaję, że po prostu mnie to określenie irytowało, zwłaszcza że bohaterowie magazynki opróżniali w olbrzymim tempie i często, prawie równie często w tekście mi „praskało-zgrzytało”.

Drugi element, nie do końca wiem, komu przypisać — tłumaczowi, redakcji czy może jednak autor w oryginale sam takie wielkości stosował. Miejscem akcji na „naszej” Ziemi ewidentnie są Stany Zjednoczone. W kraju tym nie stosuje się metrycznego systemu miar. Tymczasem rozmiary i odległości podawane są w książce w metrach i kilometrach. To pierwszy tego typu zgrzyt. Drugi to pieniądze. W treści, w odniesieniu do gotówki, którą Mark posługuje się wciąż przebywając w USA, pojawia się euro — waluta nie pasująca w żaden sposób do Stanów. Niby drobiazgi, a jednak powodowały u mnie dysonans poznawczy i irytację brakiem dopasowania tak prozaicznych realiów.

Pomijając te drobne rysy i końcowy twist książka jest godna polecenia jako dobra przygodówka. Dobrze wyważony balans między strzelankami a okresami względnego spokoju powodują, że opowieść nie męczy i czyta się ją szybko.

Tytuł: ŁOWCY
Autor: Miroslav Žamboch
Tytuł oryginału: Predátoři
Tłumaczenie: Rafał Wojtczak
Wydawnictwo: Fabryka Słów
Data wydania: 8 lutego 2019 r.
ISBN: 9788379643998
Liczba stron: 517
Gatunek: fantastyka, sci-fi

Pióro potężniejsze od miecza, książka potężniejsza od broni palnej

Anna Szumacher

Druga wojna światowa to kompletnie nie moja bajka, ale czasem — jako czytelnicy — nie myślimy racjonalnie. Z jakiegoś powodu czujemy, że musimy daną książkę przeczytać. Albo przynajmniej spróbować. Czasami wystarczy okładka lub tytuł, kiedy indziej opinia znajomego bądź... blurb na okładce.

W tym wypadku kupiło mnie właśnie to ostatnie, więc gratulacje dla marketingu Fabryki Słów. Aż pozwolę sobie zacytować: „Przypuśćmy, że w ręce kapelana walczącego o przetrwanie oddziału wyklętych przypadkiem wpada grymuar — księga zaklęć. Dodajmy — działająca”. To, że powieść poleca Jarosław Grzędowicz, właściwie jest wisienką na torcie, bo już po tych dwóch zdaniach wiedziałam, że dosłownie zeżre mnie ciekawość, jak to zostało rozwiązane fabularnie, jeśli książki nie przeczytam.

A więc druga wojna światowa. Gdzieś w lesie, w Polsce Wschodniej ukrywają się niedobitki oddziału partyzantów zastanawiających się, czy zginą od kuli, czy z zimna i głodu, bo zbliża się zima. W odruchu rozpaczy robią wjazd na okupowaną przez Rosjan wioskę, w celach wyzwoleńczych, ale też żywnościowych. Pozbywają się grupki rosyjskich żołnierzy, wierząc, że może kolejny ich oddział nie pojawi się szybko albo w ogóle. Kapelan — którego losy jako głównego bohatera będziemy śledzić — na prośbę mieszkańców postanawia odprawić mszę we wioskowym kościółku i tam podczas sprzątania przy ołtarzu natrafia na tajemniczą skrytkę. W skrytce, jak można się domyślić, znajduje się magiczna księga. O tym, że jej moc jest nie tylko prawdziwa, ale tak samo wspaniała jak straszna, wkrótce przekonają się nie tylko powstańcy.

Ostatnie namaszczenie nie należy do książek lekkich, fabuła jest brutalna i krwawa, czasami może do przesady. Z jednej strony barykady mamy kapelana, jego dowódcę i powstańców kryjących się w lesie, z drugiej — napakowanych czarną magią Rosjan, a gdzieś między nimi pętają się coraz bardziej zagrożeni mieszkańcy wioski. Krzysztof Haladyn zręcznie oddał atmosferę strachu, zagubienia, bez-nadziei i coraz silniejszego braku wiary u bohaterów i przez pierwszą połowę powieść czyta się właściwie z wypiekami na twarzy. Potem historia nieco siada, by dotrzeć do zakończenia, które jest... hm, powiedzmy, że wzbudzające przynajmniej we mnie mieszane uczucia. Mam wrażenie, że posiadając świetny pomysł na historię, autor nie do końca wiedział, jak wszystko zakończyć. To nie oznacza, że książka jest zła, tu zapewniam, że to kawał porządnej lektury. I może dlatego czuję się lekko rozczarowana finałem, który mógłby być lepszy. Jeśli jednak gustujecie w tematyce wojny, walki o przetrwanie i magii, która ma swoją cenę, Ostatnie namaszczenie jest jedną z tych pozycji na rynku, nad którą warto się pochylić.

Tytuł: OSTATNIE NAMASZCZENIE
Autor: Krzysztof Haladyn
Wydawnictwo: Fabryka słów
Data wydania: 2019 r.
ISBN: 9788379643981
Liczba stron: 363
Gatunek: fantasy, sci-fi

Jestem tu po to, by otworzyć twój umysł

Aleksandra Cebo

Co lubię najbardziej, to skończone, zamknięte historie, bo tylko takie można należycie ocenić. Z oczywistych względów, w przypadku prezentowanej opowieści takiej możliwości nie mam. Openminder. Tom 1. Koty Magdaleny Świerczek-Gryboś, jak sam podtytuł wskazuje, jest ledwie początkiem. Zaczęte, nie dokoń-czone wątki, urwana akcja, ledwie zarysowane niektóre z postaci — to fragmenty i okruchy, które dopiero czekają na poskładanie w całość na kartach kolejnych tomów.

Swoją drogą wydawnictwo mogłoby nieco uczciwiej podejść do sprawy i nie tylko drobnym druczkiem w stopce papierowego egzemplarza, ale i gdzieś wyraźniej na okładce zaznaczyć, że jest to pierwsza część.

Debiutująca powieścią, a znana już z licznie publikowanych opowiadań, autorka czerpie garściami z wielu źródeł — z filozofii, z literatury, ze sztuki, z wirtualnych technologii i nauki, z kultur różnych zakątków świata, ze szczególnym naciskiem na japońską. Przy czym Magdalena Świerczek-Gryboś niczego tu nie ukrywa, nie próbuje udawać. Inspiracje widać na różnych poziomach począwszy od zabawy słowem i nazewnictwem, poprzez zapożyczenia elementów, po głębsze nawiązania, których warto wypatrywać samodzielnie. Mamy więc między innymi Lemowisko, kota o imieniu Schrödinger, znane miłośnikom mangi i anime zmiennokształtne, działające — wydawałoby się, że wręcz w magiczny sposób — mechy, zmutowany zewnętrzny świat...

W Openminderze jest wszystko — świat po nie do końca określonej trzeciej wojnie światowej. Świat poznaczony bliznami i wciąż niegojącymi się ranami (pokazanymi w postaci zakażonych, nieodzyskanych przez ludzkość dzielnic Krakowa, w którym rozgrywa się większa część akcji). Świat bardzo klasycznie podzielony na Wschód i Zachód. Pierwszy przypomina tę najbardziej chaotyczną, pełną wewnętrznych walk na tle religijnym naszą aktualną teraźniejszość. Drugi jest zaawansowaną technologicznie utopijną (lub dystopijną — wszystko zależy, z której strony na to spojrzeć) krainą dobrobytu czy raczej dobrozmysłu, w której za cenę wolności jednostki wyeliminowanych zostało wiele emocji i zachowań potencjalnie szkodliwych i niebezpiecznych dla ludzi. W końcu, czy to coś złego, by chcieć pozbyć się przestępstw i zbrodni?

W tym świecie przychodzi żyć głównym bohaterom — pilotom maszyn bojowych, tytułowym openminderom, których zadaniem ma być otwieranie umysłów mieszkańców Wschodu i „nawracanie” ich na ideę dobrozmysłu. Grupę młodych ludzi poznajemy na początku ich szkolenia. Szybko czytelnik dostrzega w Nikodemie wiodącą postać i zwraca uwagę na Darię, która wybija się nieco później, ale wyraźnie staje się drugą najważniejszą bohaterką opowieści. Każda z postaci ma swój charakterystyczny rys, jednak żadna nie jest definitywnie jednoznacznie określona. Nawet Horodecki, szef programu, który zdaje się być autorytarnym czarnym charakterem, ma swoje odcienie szarości.

Świat, w którym przyszło żyć Nikodemowi i jego kolegom, ich przeszłość, wpływająca mocno i wyraźnie na charaktery i zachowania, wykraczające poza wszelkie ograniczenia możliwości elitarnych operatorów mechanicznych aniołów, to wszystko podane jest w sposób, który trzyma czytelnika w napięciu, a gęsta atmosfera momentami aż dusi. Sprawność pióra autorki powoduje, że książkę czyta się szybko, a przed oczami wirują plastycznie odmalowane obrazy.

Czyje umysły tak naprawdę otworzą openminderzy? Wschodniaków, czytelników, czy swoje? Na co je w rzeczywistości otworzą? Mam nadzieję przekonać się wkrótce, bo przed wydaniem ostatecznej opini bardzo chcę poznać całą historię Nikodema i jego towarzyszy.

Post scriptum.

Ciekawa byłam, jak książkę może odebrać osoba nieznająca zwłaszcza anime, mangi i która nie natknęła się nigdzie na mechy, a o wirtualnej rzeczywistości jedynie słyszała, że coś takiego istnieje. Czy bez jakichkolwiek skojarzeń zorientuje się i rozezna w fabule, intrygach? Podrzuciłam więc książkę mojej ponadsiedemdziesięcioletniej mamie. Jak przyznała, znudził ją wstęp Michała Cetnarowskiego, ale sama powieść wciągnęła. Nie miała problemów z powiązaniem wątków, dała się ponieść wyobraźni wirtualnego świata treningów, bez trudności wyobraziła sobie mechaniczne anioły. Zaintrygowała ją fabuła i kryjące się za nią problemy, głównie społeczne i religijne. Teraz z niecierpliwością czeka na kolejny tom.

I tak czekamy obie, licząc, że nasza ciekawość co do dalszych losów bohaterów i podzielonego, okaleczonego na wiele sposobów świata zostanie szybko zaspokojona. Opowieść bowiem zapowiada się interesująco, pierwszy tom wciągnął, a jego elementy bez przerwy plączą się w pamięci i nie dają przejść obok książki obojętnie.

Tytuł: OPENMINDER, TOM I - KOTY
Autor: Magdalena Świerczek-Gryboś
Wydawnictwo: Wydawnictwo SQN
Data wydania: 27 marca 2019 r.
ISBN: 9788381293785
Liczba stron: 304
Gatunek: fantastyka, sci-fi, postapo

Dzień świstaka w ponurym zamku

Magdalena Makówka

Wyobraź sobie, że każdy dzień przeżywasz w ciele innego człowieka. Do tego nie masz pojęcia, kim naprawdę jesteś. Aby opuścić ponurą posiadłość, pełną tajemnic i ludzkiej nienawiści, musisz rozwikłać zagadkę śmierci młodej arystokratki. Na deser zaś na twoje kolejne wcielenia czyha bezwzględny konkurent, który lubuje się w okrucieństwie.

Główny bohater powieści Stuarta Turtona, Aiden Bishop, nie wie sam o sobie zbyt wiele. Dość powiedzieć, że przez pierwsze kilkadziesiąt stron nie zna nawet swojego imienia i nazwiska. Dlatego też nie zawsze zdaje sobie sprawę, czy za jego działaniami stoją decyzje podejmowane przez jego umysł, czy też osobowości kolejnych wcieleń. Te zaś różnią się od siebie niemal wszystkim. Nasz bohater będzie przeżywał dzień między innymi jako lekarz dbający o dostarczanie narkotyków zblazowanym arystokratom, podstarzały szlachcic zbyt wiele wymagający od siebie, otyły bogacz, którego fortuna stanowi rozwiązanie problemów majątkowych rodziny Hardcastle. Wszystkie te osoby pozwalają spojrzeć na wydarzenia z dnia śmierci tytułowej postaci z innej perspektywy. Dzięki nim zupełnie w inny sposób postrzegamy również przewijające się na kartach powieści jednostki.

Sam pomysł na fabułę „Siedmiu śmierci Evelyn Hardcastle” nie jest zbyt zaskakujący. Wręcz przeciwnie, mamy do czynienia z klasyczną opowieścią kryminalną w stylu Agathy Christie, gdzie w zamkniętej przestrzeni uwięzieni są podejrzani o morderstwo. Turton urozmaica jednak śledztwo, wprowadzając element powtórnego przeżywania tego samego dnia, rodem z „Dnia świstaka”. Jednocześnie sposób prowadzenia przez niego narracji sprawia, że powieść czyta się szybko, z pośpiechem przewracając kolejne karty, aby odkryć kolejne tajemnice osób goszczących w posiadłości. Bez wątpienia jedną z największych zalet powieści jest kreacja postaci, nawet drugoplanowe mają dobrze zarysowane osobowości i niemal każdy bohater przewijający się chociażby przez kilka stron może wzbudzić zainteresowanie czytelnika. Paradoksalnie, najsłabiej przedstawioną osobą pozostaje Evelyn Hardcastle. Początkowo sposób prowadzenia narracji ma nas przekonać do obdarzenia jej sympatią, później jednak bohaterka ta usuwa się w cień lepiej napisanych postaci. Przyznam, że we mnie tytułowa postać nie wzbudziła sympatii i trudno mi było choćby przez chwilę kibicować głównemu bohaterowi, aby nie dopuścił do jej śmierci.

Wątek fantastyczny w powieści wraca tak naprawdę dopiero pod koniec. Przez pierwszą połowę pozostaje w tle, sam Aiden nie stara się zbytnio rozstrzygnąć, w jaki sposób znalazł się w tak niezwykłej sytuacji. Po dość krótkim okresie buntu przystosowuje się do zaistniałej sytuacji i rozpoczyna pracę nad rozwiązaniem zagadki śmierci Evelyn. Szkoda, gdyż wątek dotyczący tego, dlaczego główny bohater znalazł się w takim a nie innym położeniu, wydawał się intrygujący. Na kilkudziesięciu stronach motyw ten wysunął się na pierwszy plan, jednak nieco za późno i za szybko poznajemy jego rozwiązanie. Niestety, ostateczne wyjaśnienie nadnaturalnych elementów powieści okazuje się mało satysfakcjonujące. Na szczęście, nieco lepiej wypadło rozstrzygnięcie wątku kryminalnego.

„Siedem śmierci Evelyn Hardcastle” to powieść, której autor miał dobry pomysł. Klasyczną historię kryminalną osadził w nietypowych okolicznościach. Nie jest to opowieść idealna, lecz jej lektura nie sprawia, że co i rusz przewracamy oczyma, widząc kolejne fabularne głupotki. To przyzwoity kryminał z nieidealnie poprowadzonym wątkiem fantastycznym, który może przysporzyć kilku godzin rozrywki.

Tytuł: SIEDEM ŚMIERCI EVELYN HARDCASTLE
Autor: Stuart Turton
Tłumaczenie: Łukasz Praski
Wydawnictwo: Albatros
Data wydania: 2019 r.
ISBN: 9788381254748
Liczba stron: 544
Gatunek: kryminał, fantastyka

Miłość, krew i zamek w chmurach

Justyna Lech

Pradawny ród, żywiący się krwią nieumarli, syreny i Moc pozwalająca zmieniać świat. Magia Serbithów to powieść o wielkiej miłości, poświęceniu i rodzinie, która jest najważniejsza.

Doren przemierza Krainę Serbithów, niegdyś potężne królestwo, dziś podzielone na wiele małych państewek. Poszukuje magicznych artefaktów, by użyć ich w sobie tylko znanym celu. Towarzyszy mu niezwykły wilk Ardin, na którym ciąży tajemnicza klątwa. Kiedy spotykają na swojej drodze nieumarłą hrabinę Seirin, ich wspólna przeszłość okazuje się być jeszcze bardziej pogmatwana, niż się wydawało.

Magia Serbithów z pewnością spodoba się miłośnikom mrocznych, a jednocześnie romantycznych klimatów: mamy tu stworzenia podobne do wampirów, piękne i niebezpieczne syreny, sporo krwi i jeszcze więcej erotyki. Sceny walki i seksu przeplatają się z poważnymi rozmowami bohaterów oraz zapisanymi kursywą wspomnieniami, które powoli odsłaniają tajemnice protagonistów. A każdy z nich ma fascynującą, bolesną przeszłość.

Lisińska stopniowo wprowadza czytelników w sekrety swoich bohaterów, umiejętnie porcjując informacje. Buduje napięcie, „urywając” opisy wspomnień w odpowiednich momentach i aż do końca nie pokazując całości układanki. A jest co odkrywać, to bowiem historia skomplikowana i pełna zaskakujących zwrotów akcji. Przypadkowe spotkanie w karczmie, które ma miejsce w pierwszej scenie, jest wyjątkowo brzemienne w skutki, a dawni wrogowie okazują się być bardziej ludzcy, niż się początkowo wydawało.

Mimo iż atmosfera tajemnicy jest w pierwszej połowie powieści dobrze utrzymywana, autorka nie uniknęła serii infodumpów pod koniec utworu. Dodatkowo związki między bohaterami są momentami zbyt zagmatwane, aż do granicy prawdopodobieństwa, a akcja w drugiej połowie dzieła pędzi jak szalona, co sprawia, że działania postaci wydają się chaotyczne i nie do końca zrozumiałe. Wielka miłość, główna motywacja wszystkich protagonistów, rozwija się czasami tak błyskawicznie, że aż trudno w nią uwierzyć. Młodzieniec szaleńczo zakochany w pięknej kobiecie — czemu nie, ale liczący sobie ponad tysiąc lat hrabia od pierwszego wejrzenia pałający wielkim uczuciem do hardego podlotka?

Istotną siłą napędową akcji są, obok miłości i pożądania, skomplikowane związki rodzinne. Bohaterowie pragną ratować rodzeństwo czy nieść pomoc własnym dzieciom, odkrywają własne pochodzenie oraz związaną z nim niezwykłość. I mimo iż mamy do czynienia z potężnym rodem w świecie fantasy, trudno znaleźć tu jakieś odniesienia do polityki czy choćby do tego, skąd protagoniści czerpią swoje bogactwo. W Magii Serbithów nie znajdziemy epickich walk o władzę, prób zjednoczenia królestwa albo przynajmniej przejęcia władzy nad światem czy chęci polepszenia losu ludzkości.

To właśnie prostota jest zaletą tej fabuły: czytelnik nie musi wgryzać się w zawiłe systemy magiczne, pamiętać nazw geograficznych i śledzić skomplikowanych problemów ekonomicznych. Obserwuje bohaterów — wszyscy są niesamowicie piękni, młodzi (przynajmniej z wyglądu) i potężni — w komnatach zamczysk, w nastrojowych ruinach czy niebezpiecznych lasach, koncentrując się na miłosnych perypetiach i powolnym odkrywaniu przeszłości. Lisińska nakreśliła co prawda historię wielkiego rodu Serbithów, ważnego nie tylko z powodu polityki, ale przede wszystkim magii, jednak skupiła się tylko na kilku postaciach i faktach, w istocie wyjaśniając bardzo niewiele. Czytelnik nie dowie się, jak działa tajemnicza Moc, skąd dokładnie wzięły się artefakty poszukiwane przez Dorena czy w jaki sposób upadła potężna dynastia. Miłośnicy rozbudowanych sag fantasy z wielką polityką w tle mogą być tą oszczędnością rozczarowani. Brak koncentracji na budowaniu świata pozwala jednak autorce skupić się na postaciach, mieszcząc fabułę w stosunkowo niewielkiej objętościowo książce.

Nie sposób uniknąć porównania do Tropiciela i Czarownicy, powieści osadzonych, przynajmniej teoretycznie, w tym samym co Magia Serbithów świecie. Atmosfera tych książek jest podobna, podobni są też bohaterowie: młodzi, szlachetnie urodzeni, bogaci i niewyobrażalnie piękni, a przy tym wyniośli i smutni. Tym, czego zabrakło w najnowszej powieści Lisińskiej, jest humor, który czasem w bardzo jowialnym wydaniu towarzyszył poprzednim książkom. Trudno mieć o to pretensje — Magia Serbithów ma w sobie coś z gotyckiego romansu i parodystyczny ton mógłby zepsuć specyficzny klimat książki. Niemniej z pewnością wielu czytelników będzie woleć rubaszną wesołość Tropiciela, bo ta doskonale kryje ewentualne niedociągnięcia fabuły.

Magia Serbithów na pewno przyciągnie fanów powieści koncentrujących się na konkretnych bohaterach i ich miłosnych perypetiach. Zadowoleni będą też czytelnicy historii o wampirach, w szczególności osadzonych w przypominających średniowiecze światach fantasy.

Tytuł: MAGIA SEREBITHÓW
Autor: Małgorzata Lisińska
Wydawnictwo: Alegoria
Data wydania: 14 kwietnia 2019 r.
ISBN: 9788362248155
Liczba stron: 324
Gatunek: fantasy

Astralny szpieg mimo woli

Marianna Szygoń

Wyobraź sobie, że tajna agencja rządowa niespodziewanie składa ci ofertę współpracy, że otrzymujesz dostęp do wiedzy i tajemnic, o których zwykli ludzie nie mają zielonego pojęcia, dowiadujesz się o drzemiących w tobie fantastycznych zdolnościach, o które nigdy byś siebie nie podejrzewał. Dostajesz służbowy wóz z prywatnym kierowcą i nowoczesne mieszkanie. W zamian masz wykonywać rozkazy i być gotowym na poświęcenie życia i zdrowia w służbie krajowi. Zaraz, czy tego już gdzieś nie nakręcili? Całkiem możliwe — ale raczej nie na planie astralnym.

Student pierwszego roku informatyki, Dawid Kowalczyński, zawala sesję z powodu własnej niefrasobliwości. By zostać na uczelni, zgadza się na ryzykowny pomysł kolegi i bierze udział w eskapadzie, która już z daleka cuchnie dużymi kłopotami. Jak można się domyślić, nic nie idzie zgodnie z planem i młodzi ludzie lądują w szambie, z którego niełatwo wydostać się o własnych siłach. Dla pechowego kolegi cała sprawa skończy się szybko i, niestety, tragicznie. Dla Dawida to dopiero początek problemów... A także wstęp do zupełnie nowego życia.

Bohater otrzymuje bowiem przysłowiową propozycję nie do odrzucenia od służb tak tajnych, że zwykli obywatele nie tylko nie mają pojęcia o ich istnieniu, ale usłyszawszy o nich, postukaliby się w czoło. Tak, agenci owych służb równie sprawnie jak bronią palną posługują się eksterioryzacją i opętaniami, brawurowe i niebezpieczne szpiegowskie akcje toczą na planie astralnym, a do podsłuchiwania podejrzanych nie muszą używać pluskiew. Dostrzegają w Kowalczyńskim duży potencjał i wciągają chłopaka coraz głębiej w strukturę Incorporei, organizacji, która pod fasadą zwykłej firmy ochroniarskiej skrywa najtajniejszy z rządowych sekretów. Dawid brnie we współpracę z agencją, nie tylko dlatego że nie pozostawiono mu wyboru, ale także dlatego że chwilowo nie ma lepszego pomysłu na życie. Paranormalną wiedzę przyswaja początkowo nieufnie, potem z rosnącą ciekawością. Nie pozbywa się jednak wątpliwości co do słuszności podejmowanych przez agencję działań ani krytycznego osądu postępowania współpracowników, wśród których — jak to wśród tajnych agentów — trafiają się typy spod ciemnej gwiazdy, a metodom działania organizacji bliżej do porachunków mafijnych niż do procedur służb porządkowych.

Młody bohater książki Sobiesieka nie przesiąkł jeszcze cynizmem i bezwzględnością właściwą doświadczonym agentom. Dawid ma skrupuły i to nawet dobrze, że poznajemy świat astralnych służb specjalnych właśnie z jego nieco autsajderskiej perspektywy, a nie z punktu widzenia jakiegoś wytrawnego superasa wywiadu czy też zdegenerowanego podwójnego agenta. Ten zabieg czyni historię ciekawszą, ma jednak pewien mankament: poznajemy losy bohatera w firmie od samego początku, łącznie z dość drobiazgowo opisanym przyuczeniem do fachu astralkera. Opowieść została podzielona przez autora na trzy rozdziały nierównej długości. W moim przypadku pierwszy rozdział, ten właśnie, w którym wraz z nowym agenturalnym narybkiem poznajemy podstawy astralnego szpiegowania, nieco się ciągnął, choć przyznam, że pod koniec, gdy Dawid otrzymuje pierwsze zadania, akcja przyspiesza i zaczyna robić się interesująco, zwłaszcza że chłopak — pomimo początkowo nieuświadamianych nadnaturalnych zdolności, cierpliwie czekających na ujawnienie — nie ma w sobie wiele z mdłego superherosa.

Potrafi co prawda udzielać mądrych rad młodszemu bratu, sam ma jednak w sobie dużo ze standardowego młodego człowieka, który nie omieszka wykorzystać świeżo nabytych paranormalnych umiejętności dla podglądania dziewczyn z sąsiedztwa. Jak dla każdego młodego człowieka, sprawy uczuciowe dla Kowalczyńskiego odgrywają niebagatelną rolę i choć można zauważyć, że Dawida kręcą nie tylko panny z krwi i kości, to realne wybranki jego serca na tle całej szpiegowskiej otoczki wypadają dość blado. Żadna nie sprawia wrażenia femme fatale na miarę dziewczyn Bonda. I w tym miejscu muszę wspomnieć, że — przynajmniej w moim odczuciu — postacie w książce Sobiesieka, najogólniej rzecz ujmując, nie przywiązują czytelnika do siebie, nie wzbudzają wielkich emocji. Są tam szemrane indywidua nieliczące się z ludzkim życiem, są bezmyślni wykonawcy rozkazów, ba, nawet agenci obcego wywiadu, przez karty powieści przewijają się wspomniane dziewczyny, rodzina i koledzy Dawida, ale nie spotkałam postaci, którą polubiłabym tak, że po jego/jej śmierci miałabym ochotę udusić autora, albo osoby, na samo pojawienie się której pomyślałabym: „o, jak ja jego/jej nie cierpię!”. Nikogo, kto w moich oczach mógłby zostać — dajmy na to — bohaterem spin-offu. Do uzyskania tego tytułu trochę zbliżają się niejaki Mazut i dziewczyna z rubinowymi oczami, ale tylko zbliżają, tak naprawdę pozostawiając mnie obojętną. Być może to celowy zabieg pisarza, bo prawdziwi szpiedzy, ludzie z cienia, z zasady powinni być mało wyraziści, by lepiej wykonywać swą pracę, dlatego część z nich to po prostu zwykli trenerzy, kierowcy czy urzędnicy. Być może; ale nie zakładałabym się o to. Zwłaszcza że mamy tu do czynienia z ludźmi o nadnaturalnych zdolnościach.

Podsumowując, po „Astralkera” mogą sięgnąć ci czytelnicy, którzy na wzmiankę o innych wymiarach, czakrach czy OOBE nie przewracają oczami, wolą początkujących agentów z wątpliwościami i rozterkami od wytrawnych łamaczy serc i kończyn, cenią sobie nie tylko dużą dozę sensacji, ale też wgląd w psychikę głównego bohatera.

Tytuł: ASTRALKER
Autor: Tomasz Sobiesiek
Wydawnictwo: Fabryka Słów
Data wydania: 2019 r.
ISBN: 9788379644025
Liczba stron: 393
Gatunek: kryminał paranormalny

Bohater pierwszoplanowy pilnie poszukiwany

Magdalena Makówka

Na wstępie muszę się przyznać, że mam słabość do sztampowej fantasy. Takiej, w której od pierwszych stron można się domyślić, dokąd zmierza fabuła, kto zostanie wybrańcem, kto umrze jako mistrz głównego bohatera. Jeżeli szukacie takiej właśnie powieści, to omińcie Słowodzicielkę szerokim łukiem. Jeśli jednak lubicie klasyczną do bólu fantasy, ale nie boicie się, że wszystkie znane wam schematy zostaną wywrócone do góry nogami, to sięgnijcie po debiutancką powieść Anny Szumacher.

Trójka bohaterów budzi się na polanie, nie wiedząc, kim są, czy się znają, a jeśli tak, to skąd. Bynajmniej nie mieli za sobą ciężkiej nocy, którą przyjdzie im przypłacić wielogodzinnym bólem głowy, po prostu znaleźli się w niedokończonej fabule. Do tego cierpią na brak pierwszoplanowej postaci, którą muszą odnaleźć. Zadanie to nie będzie łatwe, gdyż na drodze do sukcesu staną im poboczne wątki, zagubione rozdziały, księżniczki nie do końca porwane przez smoki, a do tego jeszcze sama autorka, która nie jest w stanie zaplanować fabuły od A do Z.

Pierwsze kilkadziesiąt stron przywodzi mi na myśl początkowe powieści ze Świata Dysku. Pełno tam bowiem absurdalnego nieraz humoru, dziwnych wydarzeń, niecodziennych sytuacji, pozornie niezwiązanych ze sobą scenek. Później sytuacja nieco się stabilizuje i sama fabuła zaczyna biec bardziej liniowo. Nie oznacza to, że autorka nie uraczy nas po drodze całym mnóstwem niespodzianek. Akcja przez większość powieści mknie na łeb na szyję, nie pozwalając czytelnikowi ani przez chwilę się nudzić. Kolejne wydarzenia odsłaniają coraz to nowe szczegóły świata wykreowanego przez Annę Szumacher. Mimo to mamy czas, aby dość dobrze poznać bohaterów. Bohaterów, którzy w „normalnej” powieści stanowiliby tło dla głównej postaci. Tu zaś grają pierwsze skrzypce i każdy z nich wzbudza w czytającym sympatię. Chociaż pozornie reprezentują oni sztampowe sylwetki postaci przeciętnych dzieł fantasy, to szybko przekonujemy się, że ich osobowości są o wiele bardziej skomplikowane, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka.

Mamy więc dobrze poprowadzoną fabułę, interesujące postaci. Do tego autorka okrasza swoje literackie dzieło wyważoną dawką żartów, które w żadnym momencie nie sprawiają wrażenia wysilonych. Anna Szumacher nawiązuje w swej debiutanckiej powieści do najróżniejszych dzieł popkultury, robiąc to w sposób zupełnie niewymuszony. Każdy rzucony trop ma sens, nie jest odhaczeniem kolejnego smaczku na liście mającej zaspokoić fanów tego czy innego utworu. Mamy więc odniesienia nie tylko do współczesnych utworów muzycznych, ale też do Czarnoksiężnika z krainy Oz.

Trudno o Słowodzicielce pisać więcej, nie zdradzając jednocześnie zbyt wiele z wydarzeń rozgrywających się na jej kartach. Dlatego, nie przeciągając, dodam tylko, że powieść tę przeczytałam w ciągu kilku godzin, chcąc się jak najszybciej dowiedzieć, co dalej z losami bohaterów, gdzie jeszcze będą musieli dotrzeć. Już dziś wiem też, że na pewno sięgnę po kontynuację, na którą niecierpliwie czekam.

Tytuł: SŁOWODZICIELKA
Autor: Anna Szumacher
Wydawnictwo: Wydawnictwo Dolnośląskie
Data wydania: 2019 r.
ISBN: 978-83-245-8365-2
Liczba stron: 302
Gatunek: fantasy

Wprowadzenie do Kalevali

Olga Winkiel

Przypomnijcie sobie Pana Tadeusza, a następnie wyobraźcie sobie, że jego akcja nie dzieje się na Litwie, a trochę dalej na północ, bohaterowie równie chętnie rozwiązują swoje problemy przy pomocy siły fizycznej, jak i magii, a Mickiewicz pisał całość, bazując na lokalnych mitach i folklorze. Taki jest właśnie fiński epos narodowy, czyli Kalevala, przynajmniej w zatrważającym uproszczeniu.

Kto, co i dlaczego

Dziewiętnasty wiek to ciekawy okres w dziejach Finlandii, kiedy po latach bycia częścią Królestwa Szwecji w wyniku licznych zawirowań wojennych dostała się pod panowanie rosyjskie. Rosjanom zależało natomiast, żeby mieszkańcy Wielkiego Księstwa nie uważali się za Szwedów, ponieważ mogliby wtedy próbować podejmować działania mające na celu zapewnienie ich krainie powrotu na łono królestwa szwedzkiego. W związku z tym przez pewien okres władza rosyjska była dość przychylnie nastawiona wobec trwającego już od jakiegoś czasu fińskiego przebudzenia kulturowego. Nastąpił wtedy powrót ku wszystkiemu, co rdzenne i rodzime, a bijącym sercem folkloru był położony na wschodzie region zwany Karelią (po fińsku Karjala). O ile zachodnia oraz środkowa Finlandia przez wieki nasyciły się wpływami kultury szwedzkiej, o tyle z dala od Sztokholmu istniały jeszcze żywe elementy starofińskiej ludowości. Dlatego to właśnie między innymi w te rejony zapuścił się Elias Lönnrot (1802–1884) w celu zbierania ludowych pieśni, podań i zaklęć, których to różne warianty w owym czasie jeszcze można było usłyszeć z ust pieśniarzy z najrozmaitszych zakątków wschodniej Finlandii. Efektem tej pracy było kilka kolejnych publikacji: począwszy od zbioru pieśni zwanego Pre-Kalevalą z 1833 roku, poprzez wydaną dwa lata później tak zwaną Starą Kalevalę (32 pieśni), po Nową Kalevalę (50 pieśni, dodano m.in. historię Kullervo), powstałą jeszcze czternaście lat potem, stanowiącą już uzupełnioną wersję ostateczną. I ta ostatnia jest właśnie najpowszechniej znana jako huczne wejście literatury fińskiej na międzynarodowe salony, doczekała się też wielu tłumaczeń, między innymi na język polski (w tym także unikatowe, dostosowane dla najmłodszych czytelników tłumaczenie J. Porazińskiej) oraz zazwyczaj stanowi też to, co w potocznych rozmowach nazywa się po prostu „Kalevalą”.

Przed skupieniem się na samym utworze warto dodać jeszcze parę słów o Eliasie Lönnrocie, którego wkład w powstanie Kalevali wykraczał zdecydowanie poza zebranie paru mitów i ich opublikowanie. Zostały one przez niego opracowane, wyselekcjonowane, przerobione w celu stworzenia w miarę spójnej historii. Niektóre postacie z legend zlały się w jedną, spośród wielu różnych wersji opowieści wybrane zostały te, które uznano za najbardziej odpowiednie. Innymi słowy, Elias Lönnrot Kalevalę napisał, a obraz, który wykreował, odcisnął się głębokim piętnem w fińskiej świadomości kulturowej. Całkiem znaczące osiągnięcie, szczególnie biorąc pod uwagę pochodzenie autora: biedna, wiejska rodzina oraz wiążący się z tym utrudniony dostęp do edukacji. Można powiedzieć jednak, iż fakt, że mimo to Lönnrot zdołał dostać się na Uniwersytet w Turku, sam w sobie stanowi pewne świadectwo pracowitości oraz siły woli, które potem zaowocowały powstaniem jednego z najbardziej rozpoznawalnych dzieł fińskiej literatury.

Kalevala składa się z pięćdziesięciu runo, czyli pieśni. W przeciwieństwie jednak do naszego Pana Tadeusza tekst się nie rymuje, skomponowany jest za to w tak zwanym „metrum Kalevali”, które rządzi się szeregiem własnych zasad i charakteryzuje znakomitą część fińskiej poezji ludowej. Opiera się ono przede wszystkim na tym, że w języku fińskim akcentuje się zawsze pierwszą sylabę każdego słowa. Poprzez odpowiednie ułożenie ośmiu sylab akcentowanych i nieakcentowanych uzyskuje się rytm, szczególnie widoczny w trakcie śpiewania.

Jak można się domyślić — tłumaczenie Kalevali stanowi wobec tego niełatwe wyzwanie i żmudne zadanie. Bardzo często tłumacze korzystają nie z oryginalnego tekstu, a chociażby z angielskiego przekładu. W Polsce przekładu bezpośrednio z języka fińskiego doczekaliśmy się dopiero w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku, a dzieła tego dokonał Jerzy Litwiniuk.

Wszystko jest pieśnią, czyli fabuła i postacie

Kalevala jest przede wszystkim eposem, więc jej akcja rozgrywa się w momencie przełomowym dla danej społeczności. W tym przypadku obserwujemy dzieje świata od początku, poprzez przemijanie pogańskich wierzeń, aż po nadejście chrześcijaństwa. Jednakże takie podsumowanie nie oddaje temu dziełu sprawiedliwości. Dzieje się tak, ponieważ Kalevala jest także opowieścią na wskroś fińską, zarówno ze względu na scenerię, pośród której rozgrywa się akcja całej historii, jak i dzięki wykorzystaniu ludowych bohaterów, mitów oraz podań. Trudno wskazać w Kalevali skoncentrowaną fabułę w ścisłym tego słowa znaczeniu, chociaż niektóre motywy przewijają się przez nią częściej niż inne. Jest to po prostu seria historii o różnych bohaterach, którzy niekiedy mają ze sobą do czynienia, a przy okazji uczestniczą też zazwyczaj w konflikcie pomiędzy Finami a Samami (rdzennymi mieszkańcami Laponii). Pieśni różnią się tematyką: mamy tu mity o powstaniu i formowaniu się świata (chociażby runo pierwsze, w którym z kaczego jaja powstają m.in. słońce i księżyc) czy opowieści o heroicznych czynach (takich jak polowanie na łabędzia na rzece śmierci), ale także, na przykład, swego rodzaju przypowiastki, porady dla czytelnika (w tym obszerny poradnik dla nowożeńców). Bohaterami tych wydarzeń są przede wszystkim herosi, najczęściej będący przy okazji potężnymi magami, a zarazem... pieśniarzami. To ostatnie wymaga pewnego wyjaśnienia. Kalevala to zbiór pieśni, a śpiewanie miało w fińskich wierzeniach szczególne znaczenie. Pozwalało ono na oddziaływanie na świat, na panowanie nad siłami natury — było sposobem na czarowanie. Dlatego właśnie pierwszy człowiek, jedna z najważniejszych postaci eposu — heros Väinämöinen jest laulaja, czyli pieśniarzem, a także tietäjä, czyli wiedzącym. Dzięki znajomości magicznych pieśni i słów zdołał on, na przykład, pokonać w pojedynku na wiedzę młodego Sama — Joukahainena, literalnie „wśpiewując” go w bagno (co ciekawe, po dziś dzień „wśpiewać kogoś w bagno” oznacza po fińsku „wygrać kłótnię”). Nie należy jednak specjalnie żałować młodzika, który najpierw sam, wiedziony zazdrością oraz chęcią wykazania się swoimi umiejętnościami, sprowokował starszego czarodzieja, wjeżdżając swoimi saniami w jego sanie, a następnie domagał się przeprowadzenia potyczki. Pojedynek „na wiedzę” oznaczał, że każdy z uczestników musiał wykazać, iż posiada więcej istotnych informacji od swojego przeciwnika. Znajomość legend i podań na temat początków świata, którą to pochwalić mógł się Joukahainen, nie mogła równać się z wiedzą starszego czarodzieja, naocznego świadka tamtych wydarzeń.

Skoro mowa już o Väinämöinenie, to wypada wspomnieć także o innych bohaterach. Są wśród nich, między innymi, piękny, porywczy i uparty ponad wszelki rozsądek czarodziej oraz wojownik o imieniu Lemminkäinen, którego temperament sprawia, że mężczyzna ten wikła się w prawie każde możliwe kłopoty. Adekwatny obraz sytuacji może dać fakt, iż w pewnym momencie postać ta ściga na płonących nartach łosia piekieł (hiiden hirvi). Innym istotnym bohaterem jest przyjaciel Väinämöinena — niebiański kowal Ilmarinen. Właśnie on odpowiada za wykucie Sampo, czyli przedmiotu, którego istnienie stanowi kość niezgody pomiędzy Finami a Lapończykami. Stanowi to jeden z istotniejszych motywów Kalevali, a pomimo to nie wiadomo w zasadzie, czym ten artefakt jest. Najczęściej przyjmuje się, że chodzi o tak zwany „młynek szczęścia”, ponieważ jedyne informacje, jakie posiadamy, prezentują się następująco: Sampo ma kolorowe wieczko i miele. Natomiast badacze fińskich wierzeń wysuwali kilkadziesiąt różnych hipotez, niektórych tak barwnych jak „ustna umowa”, innych bardziej standardowych, na przykład „pierścień”.

Ostatnią z najistotniejszych postaci eposu jest główna antagonistka fińskich bohaterów, zmiennokształtna lapońska wiedźma pani Pohjoli, o imieniu Louhi. Trzeba jednak pamiętać, że chociaż jest ona w pewnym sensie szwarccharakterem całej historii, to na dobrą sprawę nasi bohaterowie też nie są bez skazy — szczególnie Väinämöinenowi zdarza się kłamać i oszukiwać. Natomiast w przypadku Louhi jej status głównej przeciwniczki uwidacznia się najbardziej w pieśniach poświęconych tak zwanemu porwaniu Sampo. Wtedy to grupa fińskich herosów organizuje wyprawę, w czasie której lapońskiej wiedźmie odebrany zostaje cenny artefakt, więc rzuca się ona za nimi w pogoń. Przeobrażona w drapieżnego ptaka dopada Finów na morzu, gdzie w czasie szamotaniny Sampo wypada za burtę i przepada na zawsze.

Epos dostarcza nam barwnych opisów zwyczajów, wierzeń oraz obrzędów. Można zapoznać się z tzw. „stypą po niedźwiedziu” czy hymnem poświęconym piwu. Chociaż jednak Kalevala oparta jest na starofińskich pieśniach, to należy pamiętać o licentia poetica Lönnrota, który musiał te wszystkie różne legendy złożyć w jedną historię, co wymagało od niego pewnych modyfikacji. W związku z tym w celu zapoznania się z „twardą” mitologią raczej trzeba sięgnąć po nieco inną pozycję.

Kalevala i co potem?

Kalewala nie stanowi fenomenu, który wybrzmiał i przepadł w dziejach. Epos ten miał ogromny wpływ na formowanie się fińskiej świadomości narodowokulturowej. Dzieło posłużyło jako inspiracja niezliczonej liczby innych utworów, poczynając od muzyki klasycznej, na przykład Łabędzia Tuoneli Jeana Sibeliusa, poprzez malarstwo Akselego Gallena-Kalleli, aż po dziś dzień. Obecnie można napotkać, między innymi, kombajny marki Sampo czy ludzi o imionach pokroju Väinö albo Ilmari (skrócone wersje Väinämöinena oraz Ilmarinena). Oprócz tego lokalnego wymiaru Kalevala miała też swój udział w kształtowaniu światowej fantastyki. Stało się tak za sprawą J.R.R. Tolkiena, którego zachwyt językiem fińskim doprowadził do opracowania między innymi na jego podstawie mowy Elfów Wysokich — Quenya. Natomiast żywione przez angielskiego pisarza przekonanie, że to, w jaki sposób się mówi, kształtowane jest w procesach historycznych oraz społecznych, prowadziło do powolnego powstawania tego, co my znamy jako „mitologię Śródziemia”. Jednakże wpływ Kalevali nie ogranicza się tylko do warstwy językowej (z biegiem lat zresztą ten aspekt ulegał osłabieniu, gdy coraz więcej fińsko brzmiących słów znikało z Quenyi), ale także fabularnej. Chyba jednym z najbardziej jaskrawych przykładów inspiracji jest historia Túrina, stanowiąca w zasadzie dość swobodną wariację na temat losów niejakiego Kullervo z Kalevali. Przy tym ostatnie sceny życia obu bohaterów są w zasadzie niemal identyczne.

Jeśli natomiast ktoś chciałby świętować zaistnienie fińskiego eposu narodowego, to 28 lutego jest dniem specjalnie poświęconym Kalevali.

Bibliografia

E. Bako, Elias Lönnrot and his Kalevala, Waszyngton 1985.

J. Bańczerowski, Kalevala — fińska epopeja narodowa [w:] E. Lönnrot, Kalevala, przekład filologiczny K. Laszecki, przekład poetycki J. OzgaMichalski, Warszawa 1980.

J. Fonkowicz, Helsińskie ABC, Warszawa 1971.

M. Haavio, Mitologia fińska, Warszawa 1979.

E. Lönnrot, Kalevala, przekład filologiczny K. Laszecki, przekład poetycki J. Ozga-Michalski, Warszawa 1980.

B. Mrozewicz, Fiński epos narodowy Kalewala. Geneza — struktura — motywy. Znaczenie dla fińskiego języka, literatury i sztuki [w:] Scripta Neophilologica Posnaniensia, Poznań 2006.

H. Perälä, Are High Elves Finno-Ugric, www.sci.fi, dostęp: [http://www.sci.fi/~alboin/finn_que.htm?fbclid=IwAR3yPZFQYbw8TAfkV7FbirmAPXogl3V96yR_ZsHtlEFl4lyT2Afdxu5kZ20#rautala](20.05.2019).

H. Sender, Kullervo: Tolkien’s fascination with Finland, BBC News 2015, dostęp: [https://www.bbc.com/news/magazine34063157?fbclid=IwAR2RbSEW7_jxpJEpJXfeYSP0ph9BN9bn0ETQGqFJndMMjC3FnP9SspOpE](20.05.2019).

Magazyn Silmaris
ISSN: 24513261

Redaktor Naczelny:
Adam Wołodźko   AdamKB

Wszystkie prace redakcyjne, wydawnicze oraz korektę wykonał zespół:
Aleksandra Cebo   śniąca
Anna Dudało   rooms
Sylwia Finklińska   Finkla
Justyna Lech   Mirabell
Magdalena Makówka   Magdalena
Anna Szumacher   Cet
Marianna Szygoń   Marianna

Współpraca:
Bogusz Jaśniak   vyzart
Małgorzata Lewandowska   Goria
Rafał Piotrowicz   Sethrael
Dorota Stefańska   Dot.i
Katarzyna Szymonik   Katia72
Magdalena Świerczek Gryboś   Magdalena(Naz)
Antonina Weber
Olga Winkiel

Ilustracja i projekt okładki:
Małgorzata Lewandowska   Goria

Skład:
Bogusz Jaśniak   vyzart

Adresy redakcji:
http://silmaris.pl
https://www.facebook.com/MagazynSilmaris/
redakcja@silmaris.pl

Adres korespondencyjny:
ul. Polskich Skrzydeł 2/64
03-982 Warszawa

Propozycje prac prosimy przesyłać na:
literatura@silmaris.pl
grafika@silmaris.pl

Wydawca:
Silmaris Michał Wołodźko
ul. Polskich Skrzydeł 2/64
03-987 Warszawa

Materiałów niezamówionych redakcja nie zwraca.

Przedstawiane w tekstach wprost lub tylko sugerowane poglądy i opinie Autorów nie muszą być zgodne z poglądami i opiniami zespołu redakcyjnego.

Wszystkie zamieszczone materiały pozostają własnością ich autorów i podlegają ochronie prawnej. Kopiowanie dowolnymi technikami części bądź całości treści utworów bez uzyskania pisemnej zgody twórców stanowi naruszenie przepisów prawa z wyłączeniem prawa do cytowania w myśl art. 29 i 35 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r. (Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631, z późn. zm.).

Magazyn ukazuje się w postaci plików elektronicznych w kilku formatach do wyboru. Jakiekolwiek modyfikowanie tych plików bez zgody Wydawcy jest zabronione. Wydawca dokłada wszelkich starań, aby pliki elektroniczne były wolne od wad, w szczególności złośliwego kodu. W celu zachowania bezpieczeństwa urządzeń i oprogramowania czytelników Wydawca uprzejmie prosi o niedystrybuowanie plików Magazynu Silmaris w innych miejscach niż wskazane przez Wydawcę oraz o niepobieranie tych plików z niezaufanych źródeł. Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za nieuprawnione modyfikacje plików elektronicznych Magazynu Silmaris wykonane przez osoby trzecie oraz za skutki wywołane przez te modyfikacje.