Spis treści

Wywiad:

Wpływ pogody na twórczość

Proza:

Elegia na śmierć ptaka dodo

Z bojaźnią i drżeniem

Tłumacze odlatują na zimę do ciepłych krajów

Usterka

Zarzewie

Bibliotekarka

Nóż z fulgurytu

Ostatnia bajka

Recenzje:

Jak z melonika wyciągnąć skafander

Tonąc w czasie jak w mroku

Poradnik małego truciciela

Urban fantasy z pomysłem

Pożegnanie z Olafem Rudnickim

Publicystyka:

Powroty do przeszłości

Ślepowidzenie

Mitologia, głupcze!

Nowy, ale czy wspaniały świat — komunikat jury

Tytułem wstępu

Nie wiem, czy „okrągłe dziesięć” wydań „Silmarisa” upoważnia nas, zespół redakcyjny, do świętowania, ale nie bacząc na nic, pogratulowaliśmy sobie wytrwałości, Autorom natomiast pomysłów, na jakich opierają swoje teksty. Gdyby nie Oni, nie mielibyśmy czego publikować, a Wy, Drodzy Odbiorcy pdf-ów, e-pubów – mobi, czytać. A bez Was Autorzy nie mieliby dla kogo pisać — i tak zamyka się kółeczko zależności...

Do tego numeru wybraliśmy, jak zwykle, teksty zróżnicowane tematycznie. Od prostej historyjki fantasy po opowiadania wymagające uważnego czytania i sięgania pod ich powierzchnię, jeśli można tak nazwać deszyfrowanie znaczeń, jakie autorzy przypisali postaciom i wydarzeniom. Do takich właśnie opowiadań zalicza się, z całą pewnością, „Elegia na śmierć ptaka dodo”, która wygrała konkurs na temat nowego, lecz niekoniecznie wspaniałego świata (dwa pozostałe teksty „podiumowe” zaprezentujemy w kolejnych wydaniach). Ale nie tylko „Elegia...” zalicza się do tej grupy. Sprawdźcie sami.

Recenzje, oczywiście, są. Pomimo wakacji oraz urlopów recenzenci nie zawiedli. Podobną pracowitością wykazali się Autorzy artykułów, z których można zaczerpnąć nie tylko trochę wiedzy, ale sporo pomysłów do przekucia na opowiadania. Aha, wywiad także udało się przeprowadzić. Udało, bo nasza Koleżanka zabiegana i zapracowana — ale niech sama o tym opowie, sama się powodami pochwali...

Zajmujących lektur życzę —

Wpływ pogody na twórczość

Jeszcze gorący, bo przedwczoraj przeprowadzony wywiad z Barbarą Mikulską, autorką książek dla dzieci i młodzieży, a w niedalekiej przyszłości, jak wiele na to wskazuje, dla dorosłych też.

Adam Wołodźko: Dzień dobry, kłaniam się, chociaż niewidzialnie, bo korespondencyjnie. Tak się składa, że bezpośrednio spotkać się możemy za miesiąc z tak zwanym ogonkiem, więc „porozmawiamy” mejlowo.

Pierwsze pytanie jest niejako obrzędowe. Co sprawiło, że zaczęłaś, Basiu, pisać? Tak w ogóle zaczęła i w ogóle pisać?

Barbara Mikulska: Tak w ogóle to zawsze lubiłam wymyślać historie. Nigdy nie denerwowałam się, że nie mogę zasnąć, bo to był doskonały czas, żeby sobie „poopowiadać”. Robiłam to niemal od zawsze, a przynajmniej odkąd pamiętam. A pierwsze dzieło powstało w podstawówce: był to romans na wesoło. Niestety, ten wiekopomny utwór zaginął w odmętach kolejnych porządków i przeprowadzek. Szkoda, bo jestem ciekawa, jak dziś oceniłabym tę pracę. Pamiętam, że pisząc, śmiałam się bardzo często. Próbowałam też sił w poezji, ale na samą myśl o tamtych wierszach, rumieniec wypełza na me oblicze. Potem tworzyłam już tylko rymowanki dla własnych dzieci.

A wracając do prawdziwego pisania: zaczęłam bardzo późno, ale nie przyznam się, ile miałam wtedy lat. Dość powiedzieć, że moje dzieci były już dorosłe. Przedtem się nie składało: albo brak czasu, albo brak sił, albo jedno i drugie, i coś jeszcze na dokładkę. Natomiast mogę śmiało powiedzieć, że początki miały korzenie w złych rzeczach. Przez długi czas pracowałam w korpo na kierowniczym stanowisku, w końcu popadłam w depresję. Wizyta u psychologa uzmysłowiła mi, co jest dla mnie ważne. A potem, dla odreagowania zaczęłam pisać. I tak powstała pierwsza część „Łez Boga Deszczu”, następnie druga i połowa części trzeciej.

A. W.: Od ogółu do szczegółu, jeśli pozwolisz. Dlaczego fantastyka? Czy uważasz ten gatunek, dzięki obecności w nim elementów nierzeczywistych, od bajkowych po oparte o teorie i hipotezy naukowe, za ciekawszy? A może łatwiejszy bądź przeciwnie, trudniejszy z punktu widzenia twórców, bo trzeba pogodzić ze sobą to, co realistyczne, z tym, co nierealne?

B. M.: Fantastykę kocham od zawsze: najpierw były bajki, potem Dȁniken. Oczywiście to skrót myślowy. Wybieram ten gatunek, bo chcę wierzyć, że w życiu jest magia, tylko trochę trudno ją dostrzec. Ale ja bardzo się staram. Często zresztą łączę w swoim pisaniu elementy fantastyczne z obyczajowymi. Czy tak łatwiej, czy trudniej? Nie wiem, ale wydaje mi się, że to zależy od autora. Ja wybieram fantasy, bo to mój świat, ktoś inny chwyci cyberpunk, a jeszcze inny SF. To chyba zależy od indywidualnych preferencji i możliwości.

A. W.: Pierwsze moje spotkanie z Twoimi tekstami miało miejsce na portalu „Nowej Fantastyki”. Jak tam trafiłaś? Przypadek, czyjaś podpowiedź, efekt poszukiwań?

B. M.: Trochę przypadek. Moja córka, jak wszyscy ludzie młodego pokolenia, śmigała po Internecie. To ona wysłała „Łzy Boga Deszczu” na konkurs nieistniejącego już wydawnictwa, gdzie powieść znalazła się wśród nagrodzonych. A ponieważ nic konkretnego z tego nie wynikło, wrzuciła mnie na portal „NF”, bo tam mogłam pogadać z takimi samymi marzycielami, jak ja. Ona mnie zarejestrowała, ponieważ wtedy nawet tego nie potrafiłabym sama zrobić. Nie znaczy to, że teraz jestem bardziej biegła w obsłudze komputera, ale nauczyłam się lepiej wykorzystywać własne dzieci.

A. W.: Wracam, częściowo, do poprzedniego pytania. Twoje opowiadania, zamieszczane na portalu, wyróżniały się stylem i nastrojem, ciepłym, życzliwym dla bohaterek i bohaterów. Nawet utarło się pisać w komentarzach, że styl bemikowy... Jedni, jak ja, lubili i chwalili, drudzy grymasili... Czy te grymasy, jak je nazwałem, spowodowały, że zaczęłaś odchodzić od ciepłej bajkowości? Odchodzić udanie, moim skromnym zdaniem, bo miałem przyjemność zapoznać się z kilkoma opowiadaniami grozy przed ich publikacją.

B. M.: Nie, to nie była kwestia grymasów. Po prostu w pewnym momencie poczułam, że powinnam spróbować czegoś innego, coś zmienić w swoim pisaniu, żeby nie zostać na zawsze w jednej szufladce. Różnie z tą moją grozą bywało, bo mimo wszystko nie potrafiłam wyzbyć się „aksamitnego stylu”. Podam przykład, żeby było łatwiej zrozumieć, co mam na myśli. Stworzyłam opowiadanie grozy, w którym próbowałam szokować brutalnością, ale też chciałam co nieco zostawić dla wyobraźni, stąd użyłam sformułowania „ręce lepkie od zakazanych myśli”. Wydawało mi się doskonałe w swym braku dosłowności, ale okazało się, że to zdanie wzbudziło sporo kontrowersji, bo zabrakło tu dosadności i mocy.

A. W.: Uznajmy, że klasyczne wstępy mamy za sobą. Początki, ewolucja. Obecnie jesteś w połowie cyklu o „Łzach boga deszczu”. Nic nie napiszę o bohaterce, jej przygodach i tak dalej, bo nie wypada w wywiadzie zdradzać niczego z fabuły, to odbiera czytelnikom przyjemność odkrywania, kto, co i dlaczego, ale można popytać o tak zwane kulisy. Pierwsze takie pytanie brzmi: dlaczego od razu trylogia?

B. M.: Dlaczego trylogia? Bo mi się dobrze pisało i świetnie się przy tym bawiłam. Ci, co piszą długie opowiadania bądź powieści, wiedzą, że wykreowany świat wciąga, a bohaterowie zaczynają trochę wymykać się spod kontroli i sami popychają akcję do przodu. Zresztą wiodący wątek to mógłby być temat rzeka na piętnaście tomów, a nie tylko trzy. Te dwa i pół tomu, które są gotowe, powstały dawno temu, gdy potrzebowałam takiego uniwersum, gdzie dobro jest dobrem i zawsze zwycięża. Potem przestałam pisać tę opowieść, bo mimo wysłania do chyba wszystkich istniejących wydawnictw, nie dostałam żadnego pozytywnego odzewu. Odechciało mi się ciągnąć coś, co u nikogo nie wzbudza zainteresowania. Aaa, nie, odezwało się wydawnictwo JanKa, które fantastyką się nie zajmuje: pan redaktor naczelny napisał mi, że powieść jest bardzo dobra i wydawnictwa fantastyczne powinny ją przyjąć z pocałowaniem ręki. Nie przyjęły nawet bez pocałowania, ale jestem wdzięczna panu redaktorowi, bo podtrzymał mnie na duchu. To było ponad osiem lat temu.

A. W.: Poznaliśmy tajemnicę objętości... Poproszę o zdradzenie następnych. Jak długo rodził się pomysł? Kiedy podjęłaś decyzję, że tak napiszę, ostateczną, że siadasz i przelewasz pomysł na ekran komputera?

B. M.: Ogólny zarys powstał bardzo szybko — padał deszcz, a w telewizorze podawali, że gdzieś tam w świecie od kilkunastu lat panuje susza. Trzask i pomyślałam sobie, że kto ma wodę, ten panuje nad światem — myśl może niespecjalnie odkrywcza, ale dała impuls do wymyślenia fabuły. Zresztą kocham jesień. Najlepiej mi się pisze, gdy za oknem szaruga, wiatr tarmosi ostatnie liście na gałęziach, a o szyby stuka deszcz. To daje mi odpowiedni nastrój i konieczne do pisania skupienie. W lato niemal nie tykam klawiatury, a już zupełnie odpadam, gdy jest upał. Najlepsze moje teksty powstają właśnie w czasie deszczowych wieczorów. No i często, szczególnie w opowiadaniach, przewija się temat jesieni (tej w kalendarzu i tej życiowej) oraz deszczu.

Pierwszy tom „Łez Boga Deszczu” napisałam w kilka miesięcy, kolejny też, a przy trzecim utknęłam w połowie i odłożyłam na parę lat do komputerowej szuflady. Teraz go odkurzam, bo muszę jak najszybciej dokończyć moją trylogię.

A. W.: Zdradź jeden sekret, o ile uznasz, że możesz to zrobić. Lubię, i zapewne wielu spośród czytelników też lubi, dobre zakończenia. Czy trzeci tom nie zawiedzie nas pod tym względem? Uśmiechniemy się z ulgą?

B. M.: Myślę, że tak. To powieść dla młodzieży, więc niejako czuję się zmuszona, żeby było pozytywnie.

A. W.: A jak Tobie się udało zaistnieć na rynku wydawniczym?

B. M.: Czysty przypadek — napisałam bajkę, „Myszkę Hanię”, którą w wersji „mówionej” opowiadałam właśnie Hani. To ona mną „sterowała”, bo jakąś historię musiałam powtarzać bez końca, a inna jej się nie podobała i nie lubiła jej słuchać. Wybrałam bajeczki najczęściej powtarzane, spisałam i wysłałam znowu do tysiąca wydawnictw. Jedno się odezwało. A potem był jakiś plebiscyt, gdzie miałam oczywiście konkurencję, książeczkę wydawnictwa Alegoria. Wtedy pomyślałam, że jeszcze Alegorii nie męczyłam „Łzami Boga Deszczu”. Później się okazało, że szefowa wydawnictwa, też ze względu na konkurencję w plebiscycie, zerknęła na mnie poza kolejnością i jak sama powiedziała „wsiąkła w tę opowieść”. Tak się zaczęła współpraca.

A. W.: Zasady, schematy wywiadowcze, nakazują zakończyć klasycznym pytaniem o plany na przyszłość. Na pewno je masz — ale czy uchylisz rąbka tajemnicy?

B. M.: Oj, mam i to dużo. Już jest zbiór opowiadań „Smutna dziewczyna”, po nim drugi tom „Łez...”, a potem powieść fantasy dla dorosłych „Fatum”. Tu nic nie będzie happy. Ta publikacja jest dla mnie ogromnie ważna, powstała w bardzo trudnym dla mnie okresie życia i stanowi wyraz mojej frustracji i bezradności wobec wyroków losu. To wszystko jeszcze w tym roku. A ponieważ moja redaktorka i jednocześnie szefowa wydawnictwa Alegoria, Joanna Czarkowska, ma niespożytą energię i zapał, plany na przyszły rok są nie mniej imponujące. Kolejność może się zmienić, ale światło dzienne powinny ujrzeć takie pozycje: następny zbiór opowiadań, książka dla dzieci „Spotkajmy się w Zasnem”, trzeci tom „Łez Boga Deszczu” (matko, ja to już powinnam kończyć!!!), być może zbiorek humorystycznych opowiadań o panu Fryderyku Frączku. A u Joasi za pazuchą siedzi jeszcze kilka bajek dla dzieci. Od razu mówię: nie, nie jestem jak automat, te wszystkie pozycje miałam już wcześniej napisane, teraz tylko wyciągam je jak magik króliki z kapelusza.

A. W.: Miałaś napisane, wyciągasz jak magik z kapelusza, ale założę się, że czytasz, poprawiasz to i owo, dwa słowa dopisujesz, jedno zmieniasz... Żeby było lepiej i ładniej. Wydawnictwo zapewne też ma uwagi typu redakcyjnego. Wszystko to pochłania dużo czasu. Dlatego życzę Ci, aby nic nie przeszkadzało w tych pracach, plany spełniły się jakby same, a za obecnymi pojawiły się nowe, równie bogate i ciekawe.

B. M.: Dziękuję i mam nadzieję, że na wszystko znajdę odpowiednią ilość czasu, żeby dopieszczać stare i pisać wciąż nowe.

A. W.: Na zakończenie, zanim podziękuję Ci za czas poświęcony na odpowiedzi, nadmienię, że poprosiłem Ciebie o wywiad niejako w imieniu całego naszego zespołu redakcyjnego. Bardzo nam miło, że możemy mówić i pisać: Basia Mikulska, jedna z nas, przykład dla innych.

Basiu, dziękuję / dziękujemy!

B. M.: Ja Wam też dziękuję.

Autor o sobie:

Uparty twórca opowiadań, które trzeba przeczytać co najmniej dwa razy. Publikował dotychczas w „Nowej Fantastyce”, „Creatio Fantastica”, „Silmarisie” i antologii „Fantazmatów”. Na co dzień związany z portalem NF. Nie pisze książki.

Krzysztof Rewiuk

Elegia na śmierć ptaka dodo

Pan Wu szukał rozwiązania od dwunastu lat. Od dwunastu lat poświęcał temu wszystkie noce, a także, co musiał przyznać z pewnym wstydem, znaczną część każdego dnia. Mniej więcej trzy lata temu uznał, że kluczowe dla jego przyszłości będzie spotkanie z tym oto człowiekiem. Kwestia, czy to w ogóle jest człowiek, nie miała jak dotąd większego znaczenia.

Po wejściu do sali audiencyjnej nie zdążył zresztą nawet spojrzeć na czcigodnego Shuiguo; brutalnie przywołany do porządku przez jednego z uzbrojonych drabów, musiał pochylić głowę w pokornym ukłonie. Resztę drogi pokonał, wpatrując się w wytarte deski podłogi. Nic dziwnego, że spotkanie nie układało się tak, jak sobie to zaplanował. Trudno walczyć o własną przyszłość bez możliwości spojrzenia w oczy rozmówcy. Stał więc przed tronem, nie śmiąc podnieść wzroku, i przyglądał się czubkom własnych butów, szczelinom w podłodze i leżącej u stóp czcigodnego dziewczynie. Piękność o porcelanowej twarzy i włosach czarnych jak skrzydło kruka trzymała w ręku długą, prostą fajkę z kanciastą gałką na końcu. Nie wydawała się specjalnie zainteresowana gościem swojego pana. Ani w ogóle otoczeniem. W powietrzu rozchodził się znajomy zapach.

— Widzę, że Wasza Czcigodność też korzysta… — Wu próbował jakoś przełamać lody. Zaraz jednak ugryzł się w język i pochylił głowę jeszcze niżej. W zasięgu jego wzroku zostały tylko bose stopy dziewczyny.

— Nie wierz we wszystko, co widzisz — usłyszał z góry spokojną odpowiedź.

„Jednak bot, ludzie nie używają takich frazesów” — pomyślał pan Wu. To zapewne coś zmieniało, nie był jednak pewien co. Wobec dzielącej ich przepaści prawdopodobnie niewiele.

— Jestem uczciwym faktorem, ciężko pracuję na swoje utrzymanie — kontynuował, próbując starannie dobierać słowa. Rozpraszał go widok małej stopy, to wyginającej się w łuk, to rozchylającej palce, a teraz leniwie wędrującej wzdłuż drugiej łydki. — Handluję tym, co ludzie chcą kupić: herbatą, jedwabiem, porcelaną, opium. Nikogo do niczego nie zmuszam.

— Przyszedłeś opowiedzieć mi o swoim życiu? — łagodny ton głosu pana Shuiguo, zamiast uspokajać, niepokoił. Stopa dziewczyny zatrzymała się i powędrowała z powrotem w dół. Odchylony jedwab pozostał na swoim miejscu.

— Wasza Czcigodność wybaczy. — Wu nie był pewien, jak powinien tytułować zwierzchnika wszystkich gangów w Kantonie. „Wasza Czcigodność” wydawało mu się odpowiednie. — Chciałbym tylko, żeby zostało tak, jak jest teraz. Pracuję uczciwie, opłacam twoich ludzi i składam daninę mandarynowi.

— Z tego, co słyszałem, zostaje ci całkiem sporo na własne potrzeby.

„Nie wierz we wszystko, co słyszysz” — przemknęło przez myśl panu Wu. Ale tylko przemknęło, Shuiguo nie mijał się z prawdą. Gdyby było inaczej, spotkanie z tym człowiekiem nie miałoby sensu. Bo może to jednak był człowiek.

Uniósł nieco wzrok. Dziewczyna przymknęła migdałowe oczy i zaciągnęła się dymem z fajki.

— Doszły mnie wieści, że mandaryn planuje zakazać Anglikom importu opium. — Wu przełknął ślinę i wydusił wreszcie z siebie to, co nie dawało mu spokoju od tylu lat. — Tylko ty, panie, możesz go powstrzymać.

— Mam swoich szpiegów. Na dworze i w biurach Kompanii. Nie potrzebuję niesprawdzonych informacji. — Głos pana Shuiguo brzmiał jak kołysanka węża. A może to unoszący się przed tronem dym powodował, że Wu miał momentami poczucie oderwania od rzeczywistości?

— To pewna wiadomość. Sprawdzona! — Choć bardzo się starał, w jego zapewnienia wdarł się ton paniki. Spróbował unieść głowę jeszcze o pół cala. Stojący obok strażnik jakoś to wyczuł i zdzielił go w potylicę bambusową pałką. Wu skulił się do samej podłogi. Usłyszał perlisty śmiech pana Shuiguo.

— Wybacz, człowieku pracy, obaj chyba musimy wrócić do swoich zajęć. Koniec audiencji.

Poczuł silne ręce, które wsunęły się pod jego pachy, dźwignęły go w górę i obróciły tyłem do tronu.

— Nie zapomnijcie o zapłacie! — usłyszał za plecami.

Zapłacił już dużo, żeby się tu dostać. Najpierw informatorom, potem niższym rangą żołnierzom, ich szefowi na całą dzielnicę, wreszcie strażnikom przy bramie. Miał jednak przy sobie jeszcze woreczek z kilkoma jadeitami nadzwyczajnej urody. Próbował po niego sięgnąć, ale jeden ze strażników wykręcił mu rękę, wrzeszcząc przy tym prosto do ucha:

— Otwórz dłoń!

Wu czuł jego gorący oddech i krople śliny na swoim policzku. Do tego smród zepsutych zębów. Ból głowy. Duszno.

— Otwórz, bo ci całą odrąbię!

Palce rozchyliły się same. Najpierw usłyszał dziwny trzask, potem dopiero poczuł ogień palący dłoń. Zawył, z bólu, z upokorzenia, i ze świadomości, że zmarnował ostatnie trzy lata swojego życia.

— To, żebyś zawsze pamiętał, jak cenny jest mój czas — dobiegły go jeszcze ostatnie słowa pana Shuiguo.

Spróbował obrócić się w stronę tronu. Zbiry trzymały go jednak mocno. Wykręcając głowę zobaczył tylko toczący się w kierunku szczeliny w podłodze ludzki palec.

Wleczony pod pachy w kierunku wyjścia z sali, pan Wu powtarzał w myślach: „Bot. Pieprzony bot. Z człowiekiem dałbym radę jakoś się dogadać”.

Stanley Wu otworzył oczy, sięgnął do złącza, wyjął wtyczkę z gniazda w karku i usiadł na brzegu kapsuły. Jego ręce jeszcze drżały, kiedy drzwi kabiny rozsunęły się i do środka weszła Gabi.

— Jak minęła kolejna noc twojego życia? — zapytała.

Stanley rozprostował palce prawej ręki.

— To była ważna noc, w pewnym sensie przełomowa — odpowiedział.

Gabi odgarnęła rude włosy za ucho i uśmiechnęła się.

— Ćśś, nie mów za dużo, bo cię odłączą. — Chyba zauważyła, że jeszcze nie doszedł do siebie, bo zaraz dodała: — Mnie czeka dzisiaj ważny dzień. Zajrzyj do pracowni, zanim wyjdziesz.

Wu gapił się ciągle na swoją prawą dłoń. Trzeba będzie wszystko zaczynać od początku. A może nie trzeba będzie? Może jego obawy nie mają sensu? Może to tak nie działa?

Przeszedł do kabiny higienicznej. Ustawił wodę na czwarty poziom i wyobraził sobie, że zmywa z ciała cały ten brud i fetor. Wysuszył się i założył kombinezon. Przeszedł do pracowni.

Gabi siedziała już przy pulpicie i pracowała nad hologramem. Stanley widział go wcześniej kilkakrotnie, ale zawsze reagował rozbawieniem. Lewitujące w powietrzu pokraczne ptaszydło wyglądało, jakby ktoś na siłę wcisnął je w zbyt mały kostium. Z szarego, pierzastego skafandra wystawały gruby dziób z czarnym końcem i krępe nogi. Kulisty korpus był dodatkowo ozdobiony przykrótkimi skrzydełkami i puszystą kępką ogona. Gabi poprawiała cyfrowym piórkiem jakieś szczegóły na szyi ptaka.

— Ludzie z Second Life chcą go dzisiaj zobaczyć. Widzieli inne moje rekonstrukcje, mówią, że są lepsze niż te od Apple’a. Bardziej żywe — powiedziała.

Podszedł do niej od tyłu. Położył dłonie na jej ramionach, przymknął oczy, wstrzymał oddech, zanurzył twarz w gęstwinie kręconych włosów.

Pokręciła głową jakby chciała go z siebie strząsnąć. Ugryzł ją w ucho.

— Co robisz, wariacie, przeszkadzasz mi!

— Mogłabyś rzeczywiście dać mu drugie życie — zauważył.

Odwróciła się. Kiedy patrzyła na coś z bliska, jak teraz, jej oczy trochę zezowały. Pocałowała go lekko.

Dodo, zawieszony między talerzami projektora, obracał się powoli.

— Kiedy one wyginęły? — zapytał Stanley.

Gabi spojrzała na swoje dzieło.

— Trudno powiedzieć. Nikt tego nie zauważył. Ostatnie egzemplarze na Mauritiusie wybili podobno holenderscy osadnicy pod koniec siedemnastego wieku.

— I nie zauważyli tego?

— Chyba nie wiedzieli, że to już ostatnie, że żyją tylko na tej wyspie. Zresztą, to stary problem: kiedy wymiera gatunek? Wraz z ostatnim przedstawicielem? Wcześniej, gdy ginie ostatnia para, zdolna do rozrodu? A może już wtedy, kiedy liczebność spada poniżej minimum, koniecznego do zachowania różnorodności genetycznej?

Zamiast odpowiedzi pokiwał tylko głową. Nie miał nastroju do takich rozważań, prysznic nie pomógł, myśli ciągle uciekały do nocnych problemów. Gabi, nie przerywając pracy, pogłaskała go po ręce. Końcówką pióra poprawiła detal na dziobie dodo.

— Myślisz, że go wezmą? — zapytała.

— Jeśli planują otwarcie lokacji na siedemnastowiecznym Mauritiusie...

— Pojedyncze egzemplarze mogły pojawiać się też w innych miejscach: w Amsterdamie, w oksfordzkim zwierzyńcu, na dworach azjatyckich monarchów, nie mówiąc o statkach Kompanii Wschodnioindyjskiej. Zawsze może się przydać... Poza tym, te bardziej rozpowszechnione gatunki mają już wszystkie zdigitalizowane.

Wu przyjrzał się jeszcze raz szarej kulce pierza.

— A gdybyś go trochę upiększyła, dodała na przykład koloru?

— Jestem poważnym paleobiologiem, dlatego chcą ze mną współpracować. To zresztą od razu widać, czy coś jest prawdziwe. — Gabi obróciła się w jego stronę. Zaczerwieniła się, wyraźnie widział piegi na jej policzkach. Przez chwilę pomyślał, że jest naprawdę zdenerwowana. Zmierzyła go wzrokiem, zmarszczyła nos i wybuchnęła śmiechem.

— Idź już, idź, bo jesteś spóźniony! Zjedz coś w pracy.

Poczochrał ją po rudej czuprynie i wyszedł.

W windzie nie spotkał nikogo, faktycznie było już późno. Dobrze, że nie miał dzisiaj żadnych nowych pacjentów. Właściwie mógłby zostać w domu, pouzupełniać dokumentację, pokonstruować sieci, sprawdzić konflikty. Wiedział jednak, że nic z tego nie będzie. Potrzebował czasu i prywatności. Nie chciał, żeby Gabi widziała, czym się zajmuje, zamiast pracować.

Na górnej platformie czekało kilka wolnych autonomów. Wsiadł do pierwszego z brzegu i wydał dyspozycje. Pojazd uniósł się, lekko szarpnął i popłynął w kierunku zachodniego tjubu. Wu z niesmakiem cofnął rękę z obdartego podłokietnika i położył ją na własnym udzie. O tej porze dostępne były tylko wybrakowane, starsze egzemplarze taksówek.

Ruch w tjubie już zelżał. Bez problemu włączyli się do głównego nurtu. Wu obserwował otaczające go miasto. Tysiące szklanych termitier, pospinanych przejrzystymi strunami, odbijało refleksy zimnego światła. Kolorowe koraliki autonomów przesuwały się wewnątrz szklanych rurek. Jak krwinki w naczyniach włosowatych. Albo jak impulsy w sieci neuronów gigantycznego, szalonego mózgu. Wszystkie miasta są takie same: miliony ludzi, którzy zamiast zająć się swoją pracą, gnają gdzieś na złamanie karku, obijając się o tych, którzy już tam byli. Chaos udający porządek. Codziennie trzeba się starać, żeby to wszystko nie runęło. Struktura rzeczywistości jest cienka i krucha. Tam i tu.

Kiedy, dwanaście lat temu, uzyskał wejście do drugiego życia, nie był zachwycony otrzymanym przydziałem. Nikt normalny nie marzy o tym, żeby być dziewiętnastowiecznym, chińskim handlarzem opium. Tym bardziej, że Wu pamiętał z historii, czym to się może skończyć — któregoś dnia cesarz przyśle ekipę interwencyjną, pogonią Europejczyków, skonfiskują i spalą towar. I wybuchnie wojna.

Ale co było robić, nikt nie wybiera, gdzie i kiedy pojawia się na świecie. Póki co, smakował więc otrzymane życie, korzystał z jego bogactwa, starał się osiągnąć szczęście i utrzymać równowagę. Każdej kolejnej nocy lepiej poznawał ten nowy, fascynujący świat; za dnia, gdy był sam i miał nieco wolnego czasu, studiował dane archiwalne i szukał sposobu, jak oszukać przeznaczenie. Dość szybko okazało się, że handel z Brytyjczykami to naprawdę dobry biznes. Wu odkrył w sobie zmysł do interesów, dar intuicji w stosunku do ludzi, umiejętność przewidywania posunięć innych uczestników gry. Czas mijał, handel kwitnął, a cesarz nie przysyłał Lin Zexu. Kalendarz pokazywał rok 1845, nic nie zapowiadało spóźnionych wojen opiumowych. Wu zorientował się, że uniwersum, w którym żyje nocami, wcale nie odtwarza sztywno zdarzeń historycznych, a cesarz w odległym Pekinie, choć ciągle obecny w rozmowach, prawdopodobnie jest tylko elementem settingu. Nieufność wobec władzy centralnej wydawała się jednak wpisana w reguły tamtego świata. Wu przelał wszystkie swoje obawy na postać naczelnego mandaryna Kantonu — dostojnego Zhen Xianga.

Lokalny satrapa też stanowił zagrożenie, mógł zaszkodzić stabilności jego interesów, ale był do ogrania, bo był tylko człowiekiem, a nie wyrokiem historii. Wu w końcu zrozumiał, że każdy z korzystających z tamtego świata współtworzy go po kawałku, dzień po dniu. System generował pewną sytuację bazową, ale dalszy scenariusz był dynamiczny i ograniczony tylko ogólnymi regułami. Można było zatem zagrać o dużą stawkę i zapewnić sobie spokój na długie lata. Ale do tego potrzebował znacznie więcej niż swoich pieniędzy. Potrzebował silnego sojusznika. Takiego jak Shuiguo.

Tak mu się przynajmniej do wczoraj wydawało.

Autonom, po lekkim łuku, skręcił w boczną odnogę. Wyhamował, nie bez kolejnego szarpnięcia, i opadł na platformę dachową. Stanley potwierdził transfer, wyskoczył z pojazdu, zatrzymał się na chwilę, żeby zapisać numer taksówki na swojej czarnej liście i ruszył w kierunku służbowej windy.

— Cześć, żółtku — powitał go system wewnętrzny. „Żółtkiem” nazywali go czasami koledzy z Oddziału. Wzięło się to z jakiegoś starego dowcipu, którego nikt już nie pamiętał. SI lubiły wychwytywać takie drobiazgi. — Do gabinetu?

— Najpierw do bazy danych. Muszę poszukać rozwiązania pewnego problemu — zwierzył się systemowi Wu.

Kanton wcale nie pachniał opium. Kanton śmierdział ludzkim potem i rybami. Prawdopodobnie nie różnił się pod tym względem od innych portowych miast, ale Wu znał tylko to jedno. Mógłby zamknąć oczy, zacisnąć dłonie na uszach, a i tak wiedziałby, gdzie się znajduje.

Wracał do biura drogą przy nabrzeżu. Pomimo wczesnej pory, w porcie panował już zwykły harmider. Co raz to z jednej, to z drugiej strony mijali go kulisi, biegnący z lektykami, pchający wózki albo riksze z towarem. Na poboczu swoje stragany rozstawiali handlarze pasztecików, sprzedawcy wróżb, pisarze listów. Po ołowianej tafli zatoki krążyły rybackie sampany i śmigłe dżonki z wymalowanymi na dziobach oczami. Przy pomostach cumowały większe lorsze. Błyszczały ryby z nocnego połowu, wysypywane z sieci do wiklinowych koszy. Dźwięczały dzwonki na pokładach, trzeszczał takielunek, marynarze nawoływali się w swoim slangu. Słońce wschodziło nad ujściem Perłowej Rzeki.

Dłoń wciąż bolała, choć opatrunek przestał już przemakać. Wu, lekko pochylony, z prawą ręką przygiętą do tułowia, parł naprzód, lawirując między nadchodzącymi z przeciwka. Z rosnącą irytacją obserwował gęstniejący na nabrzeżu tłum. Miał wrażenie, jakby złośliwy system generował wciąż kolejne ruchome przeszkody do ominięcia. Raziły go promienie nisko zawieszonego słońca, drażnił przejmujący jazgot mew.

Żałował, że nie skorzystał z lektyki. W obecnym stanie i przy swojej pozycji nie powinien przemierzać portu piechotą. Miał jednak ochotę na spacer, sądził, że w ten sposób będzie mu łatwiej zebrać myśli. Teraz jednak zmienił zdanie i rozglądał się za wolnymi tragarzami.

Poczuł nagłe szarpnięcie i zobaczył przed sobą wykrzywioną w grymasie twarz. Jakiś młody człowiek, o europejskich rysach, zatrzymał go, kładąc obie dłonie na jego barkach i teraz potrząsał nimi, krzycząc równocześnie:

— Rose! Znasz Rose? Widziałeś ją gdzieś tutaj?

Wu skulił się jeszcze bardziej, żeby ochronić rękę i nagłym skrętem tułowia wyrwał się z uchwytu nieznajomego. Odbiegł kilka kroków i obrócił się. Chłopak dorwał już kolejną ofiarę. „Wariat, czy błąd systemu?” — pomyślał Wu.

Ruszył dalej. Nigdzie nie widział wolnej lektyki. Alkohol wypity po wyjściu od Shuiguo powodował już tylko mdłości. Morze, z bezmyślnym uporem obijające się o nabrzeże, jeszcze nasilało zawroty głowy. Zatrzymał się obok kamiennego słupa do cumowania, wsadził palec lewej ręki do gardła i zwymiotował. Ulżyło mu.

Na ziemi, obok kałuży własnych wymiocin, zobaczył pasek kolorowego papieru. Wróżba z chińskiego ciasteczka. Sięgnął po karteczkę i bez czytania wsunął ją do kieszeni. Podszedł do straganu po drugiej stronie nabrzeża, kupił kubek wody i przepłukał usta. Mrużąc oczy, rozejrzał się wkoło, dostrzegł grupkę wolnych tragarzy z lektyką, skinął w ich stronę i kazał się zanieść do swojego biura.

Delikatne kołysanie uspokajało. Zasłony chroniły przed ostrym słońcem, wpuszczając do środka tylko ciepłe światło. Poduszki przyjemnie pachniały — czyżby ślad po poprzednim pasażerze? Wu ułożył się wygodnie i po raz pierwszy tego ranka pomyślał o swojej przyszłości z umiarkowanym optymizmem. Wyjął z kieszeni karteczkę z wróżbą, rozprostował i przeczytał:

Kto wierzy w sny, może przespać swoje życie.

„Właściwie, to nawet nie jest moja wróżba” — pomyślał.

Gabinet Wu był urządzony zgodnie z oczekiwaniami angielskich kontrahentów. Biurko, fotel, kanapa, stolik z alkoholami. Kilka cennych drobiazgów dodawało klimatu i potwierdzało status finansowy właściciela: ceramika, wachlarz na ścianie, czerwony parawan z wymalowanym smokiem. Było praktycznie, ale też orientalnie i luksusowo.

Dziewczyna siedząca na kanapie pasowała do tego wystroju. Ta sama dziewczyna, której stopom Wu przyglądał się poprzedniej nocy. Na widok wchodzącego gospodarza wstała, obróciła się i podeszła do ściany. Ciemnozielony jedwab, spływający z jej ramion, ledwie nadążał za ruchami bioder.

— Pan Shuiguo sprawdził twoje informacje. Uznał, że czas poświęcony na spotkanie z tobą nie był stracony. — Przejechała palcami po krawędzi porcelanowej wazy stojącej pod ścianą. — Przysyła mnie na znak przyjaźni — dodała, nadal nie patrząc na niego.

— Czemu nie wezwał mnie do siebie, żeby mi to powiedzieć?

Obróciła się gwałtownie. Waza, trącona fałdem materiału, lekko zadrżała.

— Chciałbyś stracić kolejny palec?

Wytrzymał jej spojrzenie. Zaskakująco ostre i przytomne.

Podszedł dwa kroki. Pachniała piżmem i paczulą.

— Zawsze ubierasz się na zielono? — zapytał, bo nic mądrzejszego nie przyszło mu do głowy.

— Pan Shuiguo nazywał mnie Liściem Jabłoni — odpowiedziała.

— A ja? Jak powinienem do ciebie mówić?

— Jak zechcesz. — W jej głosie nie było pokory, tylko wyzwanie.

Sięgnęła do nefrytowej klamry na ramieniu. Jedwab, wreszcie uwolniony, z westchnieniem ulgi spłynął falami do jej stóp. Nagie ciało perliło się w miękkim świetle jaśniej niż stojąca obok porcelana.

Wu zrobił ostatni krok. Pchnęła go na kanapę.

— Naprawdę tak lubisz ból? — zapytała.

Stanley sprawdził czas. Był umówiony z Gabi w porze lunchu. Chciał wcześniej skończyć wizytę, żeby popołudnie mieć tylko dla siebie.

Przełączył ekran na ostatnią salę. Vipowską.

Czarnoskóry chłopak leżał już w swojej kapsule, podłączony do kabla. Oczy miał zamknięte, oddychał spokojnie. Odczyty parametrów wskazywały, że nie śpi.

— Dzień dobry, panie Black. Jak się pan dzisiaj czuje? — zapytał Stanley.

— Dziwnie — odparł pacjent, nie otwierając oczu.

— Widzi mnie pan dobrze?

— Trochę niewyraźnie.

— Ale lepiej niż wczoraj?

— Chyba tak.

Stanley wyciągnął przed siebie dłoń.

— Ile palców?

— Pięć.

— A teraz? — Wu schował lewą, a wyciągnął prawą dłoń.

— Cztery?

— Proszę nie myśleć, nie zgadywać. Niech pan po prostu spróbuje to poczuć.

Zbliżenie na twarz chłopca. Zaciśnięte powieki. Wykres wskazywał na przyspieszenie pracy serca.

— Pięć?

— Bardzo dobrze.

Coś jakby uśmiech? Serce zwolniło. Stanley powiększył jeszcze obraz. Twarz wypełniła całą ścianę pokoju.

— Długo to jeszcze potrwa? — zapytał pacjent.

— Nie ma reguły. Dwa, trzy tygodnie.

— I wtedy nie będę czuł różnicy?

— Z neurologicznego punktu widzenia nie ma różnicy. Bioelektrody wszczepione są na przebiegu tych samych szlaków, które przewodzą bodźce z pana narządów zmysłów. Impulsy mają identyczny charakter, jak te pochodzące z pana oczu, uszu, języka czy receptorów dotyku. Trafiają do tych samych obszarów mózgu odpowiadających za percepcję. Kiedy połączenia wgoją się na dobre, nie będzie pan odczuwał żadnej różnicy. Będzie pan wchodził i wychodził z drugiego życia, jakby to były sąsiednie pomieszczenia. Ojciec panu nie tłumaczył?

— Nie jesteśmy zbyt blisko ze sobą. Wychowywałem się w ośrodku. Rodzice byli bardzo zajęci. — Chłopiec mówił powoli, trochę jakby mechanicznie. Akcja serca, częstość oddechów bez zmian.

„Dobra, dobra” — pomyślał Stanley, sięgając po szklankę z wodą. Był pewien, że szef Second Life Inc. potrafił zadbać o swojego syna i dziedzica.

Chłopiec na ekranie nagle otworzył oczy. Stanley aż się zakrztusił. Krzywe funkcji życiowych nadal zachowywały się prawidłowo.

— Kiedy tak robię, wszystko się rozmazuje — zauważył spokojnie młody Black.

Stanley odetchnął z ulgą.

— To normalne, powstają zakłócenia. Kolizja na szlakach. Proszę po prostu zamknąć oczy.

— Jest pan pewien, że wszystko w porządku? Wiem, że nigdy jeszcze nie mieliście pacjenta w moim wieku.

— To prawda. Dokonaliśmy wszczepu na wyraźną prośbę pana ojca. Wybrał ten zespół, opierając się na analizie naszych dotychczasowych wyników. — Wu starał się, żeby jego glos brzmiał obojętnie, bez choćby śladu dumy.

Chłopiec przymknął powieki.

— Mogę jeszcze o coś zapytać? — dodał po chwili milczenia.

— Oczywiście.

— Mój ojciec… Myśli pan, że będzie miał wpływ na to, do jakiego świata trafię?

— Nie, to wykluczone — odparł szybko Stanley. — Procedura jest czysto losowa. Nikt nie ma na nią wpływu i nikt poza panem nie pozna jej wyniku. Jakikolwiek przeciek kończy się wyłączeniem dostępu. Takie są zasady.

— Te zasady ustalił mój ojciec — zauważył przytomnie chłopiec.

No właśnie. Stanley w skrytości ducha sam miał nadzieję, że udany zabieg wszczepienia łącza u najmłodszego w historii pacjenta przyniesie mu jakiś bonus ze strony Blacka seniora. Liczył na wyjątkowo udany interes albo nawet niespodziewane rozwiązanie problemów z mandarynem. W tej chwili pomyślał, że może to Liść Jabłoni była tym nadzwyczajnym bonusem.

Ikona komunikatora zajarzyła się w górnym, prawym rogu ekranu.

— Pani Gabriela O’Reilly oczekuje pana na Oddziale O.

Szli, obok siebie, długim, sterylnym korytarzem. Przed nimi panele w suficie rozjaśniały się kolejno zimnym blaskiem, by, już niepotrzebne, zgasnąć po chwili za ich plecami. W przedzie jeden z oddalonych kwadratów, najwyraźniej uszkodzony, zakłócał spokojny porządek tej fali, mrugając irytująco.

Gabi trąciła Stanleya biodrem.

— Cieszę się, że znalazłeś wolną chwilę. — Zmierzyła jeszcze krytycznym spojrzeniem jego szczupłą sylwetkę i dodała: — Szkoda, że kosztem przerwy na lunch.

— Wiesz, że to jedyna okazja, żebym mógł się wyrwać — skłamał.

— Przecież nawet nie musiałeś opuszczać swojego szpitala, to tylko kilka pięter — dodała z udawanym wyrzutem.

Zatrzymali się pod migoczącą lampą. Gabi zbliżyła twarz do skanera tęczówki. Urządzenie działało wolniej niż zwykle, prawdopodobnie źrenice reagowały nerwowo na nieregularne błyski światła, co utrudniało odczyt. Musieli poczekać dłuższą chwilę, nim zamrugała zielona dioda, a drzwi obok czytnika rozsunęły się bezgłośnie.

W środku, w niewielkim pomieszczeniu, nad sześciennym postumentem unosiło się w powietrzu srebrne jajo. Kilka elastycznych przewodów łączyło je z ramieniem wyrastającym ze stojącej obok kolumny. Jej czarny korpus pokrywały ruchome, świecące wykresy i rzędy zmieniających się cały czas, kolorowych cyfr. W pomieszczeniu panował półmrok; niewidoczne głośniki emitowały modulowany szum, przypominający odgłos oceanu.

Gabi podeszła do urządzenia, dotknęła palcem kombinacji sensorów. Cyfry na wyświetlaczach zamrugały żwawiej, postument rozłożył się, tworząc coś w rodzaju siedziska z oparciem. Gabi zasiadła wygodnie, a wiszące nad nią ramię wysięgnika obniżyło się, składając jajo na jej kolanach. Objęła je rękoma i skinęła na Stanleya.

— Chodź, spróbuj. To podobno ważne, żeby dziecko czuło bliskość obojga rodziców.

Wu zbliżył się do niej i położył rękę na jaju. Było zimne i nieruchome jak zawsze. Jedynie dwa spośród wyrastających z niego przewodów lekko tętniły; w trzecim widać było przesuwające się, jak autonomy w tjubie, światełka. Wydawało się, że poruszają się szybciej niż poprzednio.

— Urósł od ostatniego razu — powiedziała Gabi. — To już piętnasty miesiąc.

Stanley pokiwał głową.

— Jeszcze pół roku — dodała.

Niezdarnie pogłaskał błyszczącą skorupę womba.

— Na pewno chcesz, żebyśmy potem sami się nim zajmowali? — zapytał.

— A ty?

Spojrzał jej w oczy. Bardzo starał się być szczery w tej chwili.

— Wiesz, to czasochłonne. Myślałem o twojej pracy. Masz teraz ważny projekt.

— Zrezygnuję na jakiś czas z drugiego życia — odparła bez zastanowienia.

— I tak będziesz musiała w nocy trochę spać.

— Dam radę — powiedziała Gabi i przytuliła twarz do ręki Stanleya, wciąż spoczywającej na jaju. — Kiedyś kobiety nosiły je w brzuchu. I rodziły niegotowe, nie potrafiące mówić, chodzić. Teraz jest dużo łatwiej. Choć czasem mam wrażenie, że coś tracimy…

Pogłaskał ją po włosach. Ocean wokół zaszumiał głośniej.

— Kim chciałbyś, żeby został, gdy już się urodzi i dorośnie? — zapytała, nie podnosząc głowy.

— Nie wiem, jakimś wodzem, albo odkrywcą…

— Nie w drugim, w tym życiu! — zaśmiała się.

No właśnie, cóż z tego, że sam wychowa swojego syna, skoro i tak nigdy się nie dowie, o czym ten będzie śnił nocami.

— Lekarzem?

Nadal nazywał ją Liściem Jabłoni. Dzięki temu wydawała mu się prawdziwsza. Stanowiła przeciwieństwo i dopełnienie Gabi. Zieleń i pomarańcz. Noc i dzień. Yin i yang.

Shuiguo musiał naprawdę być botem, skoro wypuścił ją ze swojego pałacu.

Tego dnia leżeli na cedrowej podłodze, nadzy, spoceni i pijani, gdy usłyszał łomotanie do drzwi. Wcześniej zapowiedział służbie, że nie życzy sobie, aby mu przeszkadzano, nawet gdyby sama brytyjska królowa zechciała przybyć i zaoferować mu kontrakt handlowy. W pierwszej chwili skrzywił się tylko, przewrócił na bok i spojrzał na leżącą obok dziewczynę. Liść Jabłoni przeciągnęła się leniwie i przygryzła wargę. Przesunął palcem po krzywiźnie jej talii. Obróciła się na brzuch, eksponując pośladki. Uderzenia w drzwi powtórzyły się. Zerwał się na nogi, bardziej rozgniewany niż zaniepokojony. Podniósł z podłogi jakieś ubranie i osłaniając nim podbrzusze ruszył w kierunku drzwi. Droga była zbyt krótka, a on zbyt pijany i podniecony, aby zdążyć odczuć strach.

Za drzwiami stało dwóch miejskich gwardzistów. Jeden z nich trzymał w ręku proporzec mandaryna. Za nimi kilku kolejnych zbrojnych odpychało kijami tłoczące się w przedsionku sługi. Wu, w pierwszym odruchu, cofnął się do wnętrza biura, ale zderzył się z kimś stojącym za jego plecami. Odwrócił się. Liść Jabłoni, wyprostowana, bezwstydna w swojej nagości, patrzyła śmiało na przybyszów. Materiał, którym Wu próbował się zasłonić, wciąż wyślizgiwał mu się z rąk. Spojrzał w dół — ciemnozielony jedwab. Wyciągnął rękę z szatą w stronę dziewczyny i równocześnie poczuł ciężką dłoń na swoim ramieniu. Jedwab opadł do jego stóp.

— Pan Wu?

Pokiwał głową, nie odwracając się.

— Człowieku, co ci się stało w plecy?

Dopiero teraz poczuł pieczenie w miejscach, nie tak dawno drapanych paznokciami kochanki.

— To... nic — odpowiedział.

— Ogarnij się lepiej i chodź z nami.

Wu, znowu skulony i wpatrzony w deski podłogi, minął dziewczynę, przeszedł na środek biura, pozbierał swoje szaty i ubrał się w milczeniu. Dopiero teraz podniósł wzrok. Liść Jabłoni, jak porcelanowa rzeźba, stała naga naprzeciw gwardzistów. Żołnierze, wyraźnie skrępowani, próbowali zajrzeć nad jej ramionami do wnętrza pomieszczenia.

— Jestem gotów — powiedział Wu. Był gotów od dwunastu lat. — Zabieracie mnie do yamenu?

— Rzekłeś — odparł starszy rangą gwardzista.

Wu podszedł do dziewczyny, schylił się, podniósł z podłogi zielone sukno i osłonił jej piersi. Spojrzała mu w oczy i powiedziała coś, czego najmniej się w tej chwili spodziewał.

— Będę na ciebie czekać.

Nie odpowiedział, bo odpowiedź nie zależała już od niego. Wyszedł na zewnątrz, żołnierze rozstąpili się na boki. Widział przerażenie i współczucie w oczach swoich służących. Dowódca gwardzistów wskazał mu drogę przodem. Wu w każdej chwili spodziewał się ciosu w plecy.

Przed budynkiem czekała na niego lektyka. Jeden z żołnierzy odsunął firanki, gestem zapraszając go do wejścia. Wu niezdarnie wgramolił się do środka.

Kulisi ruszyli szybkim truchtem. Słyszał ich przyspieszone oddechy i pobrzękiwania zbroi biegnących obok gwardzistów. Próbował liczyć zakręty, ale nie potrafił się skupić. Zresztą i tak wiedział, co jest celem ich podróży.

Yamen był siedzibą lokalnej administracji — naczelnego mandaryna i armii jego podwładnych. Rozległym kompleksem zaludnionym przez rzesze biurokratów. Miastem w mieście, do którego trudno było wejść, a jeszcze trudniej je opuścić.

Tragarze zatrzymali się i pochylili lektykę nieco w bok. Wu skulił się w jej wnętrzu. Między firankami pojawiła się dłoń w skórzanej rękawicy, a zaraz obok niej czerwona twarz dowódcy gwardzistów. Jedna z poduszek wypadła na zewnątrz i Wu poczuł, że chcąc nie chcąc zaraz pójdzie w jej ślady. Broniąc resztek godności, wystawił nogi z lektyki i, zwrócony cały czas przodem do obserwującego go żołnierza, wyskoczył na bruk.

Milczący gwardziści utworzyli szpaler wiodący prosto do drewnianej bramy. Wu, przez nikogo nie popędzany, ruszył prosto przed siebie. Przeszedł pod wysokim łukiem, zostawił z tyłu żołnierzy i swoje dotychczasowe życie i po dwunastu schodach wspiął się do prostego pawilonu. Nie był tu nigdy wcześniej, ale wiedział, że za tym budynkiem jest następny, potem jeszcze jeden i jeszcze, a na samym końcu, nikt nie wie, jak daleko, pośrodku rajskiego ogrodu mieszka naczelny mandaryn.

Wszedł do pierwszego pawilonu. W środku, za biurkiem siedział cesarski urzędnik. Emblemat na piersi — biała czapla lecąca w kierunku wschodzącego słońca i mleczny kolor jadeitowej gałki wieńczącej rattanowy kapelusz wskazywały na szóstą rangę. Ozdobiona okularami, wciąż młoda, dziwnie bezpłciowa twarz, wróżyła szanse na dalszą karierę w państwowej administracji. Na razie jednak jej posiadacz siedział za tym biurkiem i przeglądał leżące przed nim papiery, czerpiąc duchową moc do rozwiązywania pomniejszych problemów cesarstwa ze skrytej pod błękitnym płaszczem smoczej szaty. Czterocalowej długości paznokcie potwierdzały przynależność do kasty niekalającej się pracą fizyczną, utrudniając zarazem żonglowanie dokumentami na biurku.

Wu czekał.

Urzędnik ułożył chyba wszystkie arkusze w odpowiednim porządku, bo podniósł wreszcie wzrok na swojego petenta i, szczerząc zęby, zapytał:

— Jesteś najlepszym handlarzem w Kantonie?

I właśnie w tym momencie Wu przestał się bać. Strach, czasem uświadamiany, czasem nie, towarzyszył mu bezustannie od dwunastu lat. Aż w końcu wypalił się. Bardziej się bać nie dało. Wu patrzył na tę groteskową postać i myślał o tym, że dalszy strach nie ma sensu. To wszystko tylko zabawa, przebieranka, gra komputerowa. Zawsze można po prostu się wyłączyć.

— Nie sądzę — odpowiedział.

— Ale ty jesteś ten Wu, który ma biuro w porcie i który handluje z Brytyjczykami? Pytam, bo Wu to popularne nazwisko. — Urzędnik zastukał paznokciami w blat biurka.

— Chyba, że twoi żołdacy zabrali z mojego domu kogoś innego.

Rozmówca nie dał się sprowokować. Lata studiowania konfucjańskich traktatów uodporniły go na podobne impertynencje. Reprezentował majestat i porządek. I najwyraźniej miał odgórne polecenie przekazania Wu wyroku swoich zwierzchników.

— Dostojny Zhen Xiang ma dla ciebie specjalne zlecenie. Masz zdobyć dla niego kwaggę.

— Co? — nie zrozumiał Wu.

Urzędnik zerknął na leżący przed nim arkusz papieru.

— Kwaggę. Taka zebra. Mają ją w zoo w Londynie.

— Nie handluję zwierzętami.

— Wiemy, czym handlujesz. — Oczy urzędnika, powiększone przez soczewki okularów, przestały się uśmiechać, choć usta wykrzywiał nadal ten sam grymas. — Gdyby to ode mnie zależało, już dawno gniłbyś w lochu. Ale mandaryn nie pozwolił cię tknąć. A teraz nadszedł czas, żebyś odwdzięczył się za tę opiekę.

Wu miał szczerze dosyć. Podszedł do biurka, oparł się o jego krawędź i powiedział:

— Przekaż dostojnemu Zhen Xiangowi, że dobrze wybrał. Jeśli zajdzie potrzeba, mogę mu tutaj sprowadzić nawet mamuta.

Ukłonił się nisko, obrócił i wyszedł z pomieszczenia.

Urzędnik patrzył za nim przez chwilę, po czym wrócił do przekładania swoich papierów.

— Sam możesz mu to powiedzieć, żółtku — dodał jeszcze pod nosem.

Kiedy Wu opuścił teren yamenu, żołnierze już gdzieś zniknęli. Postanowił wrócić do domu piechotą; tak jak po rozmowie z Shuiguo potrzebował zebrać myśli. Zmierzchało, w oknach mijanych domów zajarzyły się światła kaganków. Wu wiedział, że zaglądając do środka, mógłby zobaczyć postaci, które spotyka codziennie: innych kupców, drobnych handlarzy, właścicieli statków i prostych marynarzy, poborców podatkowych, złodziei, strażników, rzemieślników i kurtyzany. Zastanawiał się, ilu z nich to awatary prawdziwych ludzi leżących teraz w innym świecie w swoich kabinach, a ilu to zwykłe symulacje, tworzące tło. Kto z zaludniających to wirtualne miasto korzysta z neurołącza wykonanego przez takich jak on lekarzy, a kto jest w całości dziełem człowieka, jak ptak dodo generowany przez Gabi?

Myślał też o tym, jak ci wszyscy ludzie, prawdziwi i sztuczni, zareagują, jeśli któregoś wieczoru Stanley Wu nie podłączy się do swojego kabla, a pan Wu nie pojawi się w odpowiednim miejscu i czasie. Czy system zastąpi go botem? Czy może wprowadzi na to miejsce nowego użytkownika? A może pamięć o Wu zostanie wymazana ze wspomnień tych wszystkich, którzy mają tutaj prawdziwe wspomnienia?

W tle majaczyło pytanie ostatnie: czy to w ogóle ma jakieś znaczenie?

Liść Jabłoni czekała na niego w biurze. Stała w tym samym miejscu, co wtedy, gdy pojawiła się tutaj pierwszy raz. Zielony jedwab gdzieś zniknął, okryła się jedną z jego wierzchnich szat. Brzegi materiału rozchyliły się, odsłaniając dekolt, zagłębienie między piersiami, brzuch z widocznym pępkiem. Podszedł blisko i zajrzał jej w oczy. Czy tam w środku jest ktoś prawdziwy? Czy jakaś kobieta patrzy teraz w jego oczy?

Uciekła wzrokiem. Chwyciła za koszulę na jego piersi i rozdarła ją gwałtownym ruchem. Pochyliła głowę i ugryzła go w sutek.

— Jabłko, które gryzie! — zaśmiał się.

Zrzucił z siebie ubranie, odwrócił ją tyłem, zadarł jej szatę i wziął szybko, tak jak się bierze rzeczy, za które nie trzeba płacić.

A potem znowu leżał na drewnianej podłodze, spocony, przez chwilę wolny od wątpliwości, choć pewny jedynie swojego istnienia.

— Skąd wiedziałaś, że wrócę? — zapytał od niechcenia.

— Kobiety wiedzą takie rzeczy o swoich mężczyznach. Zwłaszcza kiedy noszą pod sercem ich dziecko — odpowiedziała.

To jednak nie była zwykła gra komputerowa.

Na piątą godzinę pracy Stanley zarezerwował sobie konsultację z osobistym doradcą Centrum Harmonijnego Rozwoju. Jego poprzedni konsultant był nieco staroświecki — zawsze spotykali się osobiście w siedzibie Centrum. Obecny oferował swoje usługi on-line, co było znacznie wygodniejsze. Z drugiej strony, Wu miał wątpliwości, czy spowiada się prawdziwemu człowiekowi. Choć, jeśli się dobrze zastanowić, to nawet poprzedni układ nie dawał takiej pewności.

Jedno musiał nowemu doradcy przyznać — kimkolwiek był, cechował się nieludzką punktualnością.

— Dzień dobry, panie Wu. Jestem do pana dyspozycji.

Twarz na ekranie wyglądała na prawdziwą. Ani przesadnie sympatyczna, ani przystojna, ani charakterystyczna. Jak na zwykłego urzędnika odrobinę zbyt zapadająca w pamięć, z małą brodawką na czole i lekko żółtymi zębami. Jak na fanatycznego kaznodzieję, za mało karykaturalna.

— Pogubiłem się — zaczął Wu.

— Ludzie się nie gubią. Ludzie szukają drogi — odpowiedział konsultant.

— Nie wiem, co jest ważniejsze…

— Wszystko jest ważne. Wszystko, co prowadzi do szczęścia.

— A jeśli pojawia się konflikt?

— Konflikt jest złudzeniem. Nie ma dla niego miejsca. Są dwa życia. Dwie drogi. Jeden cel — wyrecytował doradca.

— To są frazesy! — Wu nie wytrzymał. — Bełkot, który nic nie znaczy! Dziwicie się, że ludzie nazywają was Kościołem Janusa?

Konsultant sprawiał wrażenie, jakby doznał osobistej przykrości, ale poczucie profesjonalizmu kazało mu znieść krzywdę z godnością. Albo przynajmniej zagrał to wszystko tak przekonująco, że Stanleyowi natychmiast zrobiło się głupio.

— Przepraszam — wybąkał.

— Nie jesteśmy kościołem — tłumaczył spokojnie konsultant, składając dłonie w mały namiocik. — Nie stawiamy przed naszymi klientami żadnych wymagań. Służymy tylko radą, w miarę naszych możliwości.

Wytrzymał jeszcze chwilę, żeby uczucie wstydu wybrzmiało w Stanleyu do końca i dodał:

— Może gdyby przedstawił pan bliżej swój problem…

— No o to właśnie chodzi, że nie mogę! Nie mogę nikomu opowiedzieć, kim jestem nocami, co tam robię, jakie mam problemy. Nie mogę o tym porozmawiać nawet z moją Gabi!

— Panie Wu, widzę, że musimy wrócić do podstaw. — Namiocik pochylił się dwa razy do przodu i rozłożył jak kwiat lotosu. — Zarówno pan, jak i pana partnerka, otrzymując przywilej podwójnego życia, zdecydowaliście się kroczyć drogą harmonijnego rozwoju. Jak wielu rozsądnych ludzi, uznaliście, że osiągnięcie pełni szczęścia jest możliwe tylko przez podążanie dwiema niezależnymi ścieżkami. Połowę doby dzielicie ze sobą, w drugiej połowie jesteście niezależnym bytami realizującymi to, czego współczesny świat nie byłby wam w stanie zaoferować. Splątanie tych ścieżek oznaczałoby jedynie ograniczenie, odrzucenie możliwości, regres.

— To nie jest łatwe. — Pokręcił głową Wu.

— Myśli pan, że z jednym życiem byłoby łatwiej? — Żółte zęby wyszczerzyły się z ekranu.

— Ale skąd wiadomo, że to ma szansę się udać, skoro wybór świata i postaci jest losowy?

— A czemu los miałby się mylić? To tylko bardzo skomplikowany algorytm z ogromną liczbą danych wejściowych. Gdyby los się mylił, życie na każdym z tych światów byłoby nie do zniesienia.

Nowy doradca, kimkolwiek był, zasługiwał na sumę przelewaną regularnie przez Stanleya na konto Centrum.

Tym razem nie zatrzymali się w pierwszym pawilonie. Dowódca gwardii skłonił się przed Białą Czaplą, urzędnik odpowiedział ledwie dostrzegalnym skinieniem i wskazał im drzwi za swoimi plecami. Wysypana jasnym piaskiem ścieżka i kilkanaście kamiennych schodów prowadziły do następnego budynku. Wu, w asyście strażnika, przechodził przez kolejne pawilony, kłaniając się Srebrnemu Bażantowi, Dzikiej Gęsi, Pawiowi i wreszcie Bażantowi Złocistemu. Bliźniaczo podobne głowy, z podgolonymi wysoko czołami i resztą włosów zaplecionych w długi warkocz, podnosiły się na chwilę znad dokumentów, po czym wracały do swojej pracy, wyraźnie świadome celu jego wizyty.

— To tutaj — powiedział strażnik, gdy opuścili ostatni z budynków. — Jego dostojność życzy sobie, żebyś zwiedził ogród i ocenił, jakich zwierząt tu jeszcze brakuje.

Przed nimi rozciągał się wysoki, biały mur, kryty dachówką. Ścieżka, na której stali, prowadziła do jedynego przejścia na drugą stronę — bramy o tradycyjnym kształcie księżyca w pełni. Okrągły otwór kusił głębią jak wielka źrenica, migotał odcieniami zieleni, szarości i błękitu. Zza muru słychać było szczebiot ptaków, pluskanie wody, szelest liści.

Wu samotnie przekroczył księżycową bramę i znalazł się w ogrodzie.

Kręta ścieżka, ułożona z płaskich kamieni, prowadziła wzdłuż brzegu leniwego rozlewiska. Szkarłatne i złote klony chyliły swoje korony nad lekko pomarszczoną taflą wody. Na pobliskim kamieniu przysiadł rajski ptak i przyglądał się bez lęku nowemu przybyszowi. Wu ruszył ścieżką w prawo. Gdy mijał kępę fioletowych piwonii, coś błysnęło na środku drogi. Schylił się i podniósł małą, złotą żabkę. Odłożył ją delikatnie na trawę. Przeszedł pod powyginanym fantazyjnie pniem starej sosny i skierował się w stronę półokrągłego mostku. Tam znowu przystanął na chwilę. Oparł się o drewnianą balustradę i spojrzał w dół na kołyszące się leniwie gwiazdy wodnych lilii. Przez chwilę wydawało mu się, że pod powierzchnią wody przemyka szary, wydłużony kształt. Ruszył dalej.

Po drugiej stronie rzeki dróżka rozwidlała się — jedna odnoga prowadziła w stronę czerwonej altany na wzgórzu, druga towarzyszyła płynącej wodzie. Wu skierował się w górę, ale przeszedł tylko kilka kroków, gdy drogę zastąpiło mu nieznane zwierzę — ni to pies, ni lis o płowej sierści. Ciemne pręgi na grzbiecie wyglądały jak głębokie cienie między żebrami, nadając stworzeniu niepokojący wygląd. Zwierz zamerdał ogonem, po czym ziewnął, rozwierając szczękę na niezwykłą szerokość i prezentując, niby od niechcenia, komplet potężnych zębów. To wystarczyło, żeby człowiek zawrócił i wybrał drugą ścieżkę. Szedł dalej, droga wiła się pomiędzy malowniczymi skałami, na przemian zbliżając się i oddalając od wody. Kilka razy pośród drzew mignęły mu sylwetki kolejnych zwierząt, znów jednak nie był w stanie rozpoznać gatunku. W końcu, w oddali, między koronami kwitnących śliw, dostrzegł ponownie biel muru. Droga prowadziła do małej, drewnianej furty. Wu podszedł, spróbował pociągnąć za klamkę. Zamknięte. Szarpnął mocniej. Zerwał się lekki wiatr. Kilka białych płatków opadło z gałęzi na ziemię. Gdzieś z tyłu dobiegł głośniejszy szelest.

Odwrócił się. Na skrawku trawy, obok ścieżki, dojrzał znajomą sylwetkę. Garbaty dziób przekrzywiał się na boki, a małe czerwone oczka świdrowały w kierunku Wu. Korpus, krzywe łapy, przykrótkie skrzydełka i ogon nic nie straciły ze swojej groteskowej nieforemności. W przeciwieństwie jednak do rekonstrukcji wykonanej przez Gabi, pióra tego stworzenia mieniły się wszystkimi odcieniami błękitu, różu i pomarańczu.

Wu uśmiechnął się do ptaka dodo.

Jeżeli to był rajski ogród, to brakowało tylko kobiety i mężczyzny.

Gabi dłubała dalej przy swoim szarym modelu.

Stanley przyglądał się przez chwilę pierzastej kulce.

— A wiesz, tak sobie myślę — zagadnął — może te stare obrazy pokazują tylko samice? Może samce były inne, bardziej kolorowe?

— Może — odparła, nie odwracając się.

Dodo nie zmienił się specjalnie od poprzedniego razu, ale Gabi najwyraźniej wierzyła, że drzemią w nim jeszcze jakieś ukryte możliwości.

— Robiłaś kiedyś kwaggę? — Stanley zmienił temat, starając się brzmieć tak obojętnie, jak to tylko możliwe.

— Co?

— Taką zebrę...

— Wiem, co to kwagga. Skąd ci tak nagle przyszła do głowy? — Gabi sprawiała wrażenie bardzo zajętej. Chyba nawet zdenerwowanej. Jej ręce, zwykle tak precyzyjne, teraz drżały, nie mogąc się zdecydować, gdzie postawić kolejną kropkę.

— Jak to skąd? Myślę o tobie. I interesuję się twoją pracą. Jak tam negocjacje z Second Life?

— Ciężko — westchnęła. — Apple kusi ich lepszą ceną.

Stanley pokiwał głową. Nie był w stanie zrozumieć uporu Gabi. Na jej miejscu oddałby projekt choćby za darmo, dla samej satysfakcji z tego, że zostanie wykorzystany. Mogli sobie na to pozwolić. Ale Gabriella O’Reilly ceniła efekty swojej pracy, powtarzając mądrości irlandzkich i włoskich przodków: „Rzeczy darmowe są nic nie warte”.

Odszedł w stronę drzwi.

— Będę dzisiaj w szpitalu... U dziecka. Przyjdziesz? — usłyszał za plecami.

Odwrócił się z uśmiechem.

— Dzisiaj nie dam rady. Mam ważne spotkanie. Bardzo ważne — dodał tajemniczo. — Ale jeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem, już niedługo będę miał dla ciebie więcej czasu.

Hologram przedstawiający starszego, drobnego mężczyznę pojawił się na środku pomieszczenia. Cyfrowe widmo zamrugało oczami, jakby ktoś nagle obudził je ze snu, poprawiło węzeł krawatu, zrobiło dwa kroki przed siebie i wyciągnęło rękę na powitanie. Energiczne ruchy sprawiały, że jego kontury lekko drżały na brzegach.

— Witaj, Stanley! Stanley, prawda? Dobrze pamiętam?

Wu zerwał się zza biurka i uścisnął dłonią powietrze. Jego gość z zakłopotaniem cofnął swoją rękę.

— Wybacz, ciągle zapominam. Rozumiesz, wolałbym osobiście, ale czas... Czas jest cenny. Siadaj, siadaj, ja też usiądę. Gdzie to... — Rozejrzał się wokół. — O jest! — Sięgnął po coś na wysokości kolan, pociągnął, zrobił pół kroku do przodu i zasiadł w niewidzialnym fotelu.

Stanley też opadł na swoje miejsce.

— Dziękuję, panie Black. To dla mnie ogromny zaszczyt — wydukał.

— Daj spokój, Stanley. — Staruszek lekko kręcił się na boki, lewitując w powietrzu, ze stopami cal nad podłogą. — To ja jestem ci zobowiązany, odwaliłeś kawał dobrej roboty. Mój mały jest bardzo zadowolony.

— Tak? Wszystko dobrze funkcjonuje? Syn dostał już swój przydział do drugiego życia? — Stanley ucieszył się, że może zacząć rozmowę od spraw technicznych.

— Wiesz, że nie znam szczegółów. Ale wygląda na zadowolonego. Niech się młodość wyszaleje. — Black, nie bez trudu, założył nogę na nogę i wyglądał teraz jak medytujący hinduski bożek. — Poza tym, rozumiesz, on to kiedyś wszystko przejmie, niech zobaczy, jak to działa. — Zamyślił się przez chwilę. — Ja na przykład nigdy nie próbowałem i teraz myślę, że to był błąd.

— Nie rozumiem, panie Black — zdziwił się Stanley.

— Nawet nie mam gniazda. — Szef Second Life obrócił się w powietrzu wokół własnej osi, wskazując na gładko zaczesane włosy na potylicy. — Za stary jestem na to, żeby jeszcze dzielić pozostały mi czas na pół. Poza tym — zachichotał — moja żona by mi tego nie darowała. Jest o mnie strasznie zazdrosna.

— Rozumiem — odpowiedział, wcale nie przekonany, Stanley.

— Przy okazji — Black nadal uśmiechał się przyjaźnie — jak tam twoja dziewczyna? Poznałem ją przy okazji negocjacji. Wspaniała kobieta!

— Dziękuję, myślę, że wszystko dobrze.

Staruszek przybrał poważniejszy wyraz twarzy.

— Podobno spodziewacie się dziecka? Może mógłbym coś dla was zrobić?

Serce Stanleya zabiło szybciej.

— Nie... Dziękuję, proszę się nie kłopotać.

— Może jednak, śmiało!

— Właściwie... — Wu walczył ze swoim wstydem. — Mam pewne problemy w drugim życiu...

— Techniczne? — zdziwił się Black.

— Życiowe.

— A to już nie moja działka. — Rysy starej twarzy nagle utraciły swoją miękkość. — No cóż. Miło się z tobą gawędzi, Stanley, ale czas na mnie — powiedział pan Black i zniknął.

Zostało już zatem tylko jedno rozwiązanie. Trzeba było wrócić do punktu wyjścia.

Biała Czapla był uparty.

— Kiedy zdobędziesz to zwierzę? Mandaryn jest cierpliwy, ale nie sądzę, aby jego cierpliwość była nieograniczona.

— Nie doceniasz boskich przymiotów swojego zwierzchnika, przyjacielu. I nie doceniasz moich możliwości.

Spacerowali razem po ogrodzie. Urzędnik obserwował bacznie Wu, jakby obawiał się, że prostacki handlarz nieostrożnym krokiem lub gestem zaburzy doskonałą harmonię tego miejsca. Zbliżyli się do końca ścieżki.

— To wyjście, dokąd prowadzi? — zapytał Wu, wskazując na drewnianą furtkę w murze.

— Tędy wprowadzamy nowe zwierzęta. Nie myślałeś chyba, że przechodzą przez pięć pawilonów? — Biała Czapla na każdym kroku dawał do zrozumienia, że towarzystwo Wu jest dla niego przykrym obowiązkiem, który znosi jedynie w imię posłuszeństwa czcigodnemu Zhen Xiangowi.

— Jeśli wskażesz mi na planie miasta, gdzie dokładnie prowadzi ta furta, możesz być pewny, że jutro o tej porze stanie w niej twoja zebra. — Wu też miał już dosyć ciągłych pogróżek ze strony mandaryna i jego urzędników.

Leżeli obok siebie, na chwilę przed pójściem do kapsuł i patrzyli w sufit.

— I jak tam twoje ważne spotkanie? — zapytała Gabi.

— Odwiedził mnie w biurze sam pan Black. Wydawał się zauroczony twoją osobą. — Stanley przesuwał między palcami kosmyki jej włosów.

Dziewczyna obróciła się gwałtownie. Rude pasemko wyślizgnęło się z jego dłoni.

— Chyba nie namawiałeś go na zakup dodo?!

— Nie, skąd, wiem, że byś mi tego nie darowała.

Gabi patrzyła uważnie na jego twarz.

— Masz szczęście, Stanleyu Wu — powiedziała wreszcie i położyła się z powrotem na plecach.

Słyszał jej równy oddech, spokojny, ale szybszy niż jego własny.

— Wiesz, kiedy wracałam dzisiaj ze szpitala, miałam dziwne zdarzenie... — odezwała się po chwili.

— Tak?

— Czekałam na autonom, kręciło się tam kilkoro ludzi. Każdy zajmował się swoimi sprawami... — Gabi przerwała na chwilę, jakby próbując przypomnieć sobie wszystkie szczegóły. — Nagle pojawił się jakiś chłopak, wyraźnie wzburzony. Chodził szybko, rozglądał się, jakby kogoś szukał i kiedy mnie zobaczył, podszedł blisko, tak jak ty teraz. Rozumiesz, nigdy go wcześniej nie widziałam, ale wybrał właśnie mnie. Podszedł i zapytał o jakąś dziewczynę. Nie pamiętam imienia...

Stanley przełknął ślinę.

— Jesteś pewna, że to się wydarzyło tutaj, na dachu szpitala?

— Tak, mówiłam ci, że byłam u dziecka.

— Pewnie jakiś wariat. Wystraszyłaś się?

— Nie chodzi o to, co mówił. — Gabi podniosła się na łokciu i spojrzała w końcu na niego. — Ja... uzmysłowiłam sobie, że nie licząc ciebie, tak dawno nie rozmawiałam z żadnym człowiekiem.

— Przecież codziennie rozmawiamy z dziesiątkami ludzi... — Stanley nie rozumiał, co miała na myśli.

— Ale kiedy ostatnio robiłeś to tak naprawdę? Twarzą w twarz. Bez ekranów, łączy, tej całej techniki. Tak jak teraz ze mną?

Nie pamiętał. Nie wiedział. Nie był pewien.

— A może jesteśmy już tylko my? I nie ma nikogo innego? — zapytała wreszcie.

Patrzył jej w oczy. Nie odwracała wzroku.

— Boję się o ciebie — wyszeptała Liść Jabłoni.

Albo tak mu się wydawało. Już prawie zasypiał, przytulony do jej pleców.

— Dasz sobie radę? — usłyszał nieco wyraźniej.

— Będzie dobrze. — Objął ją prawą ręką i pogłaskał po nagim brzuchu. Nie otwierał oczu. — Mówiłaś, że pan Shuiguo obiecał wszystkim się zająć.

Przylgnęła do niego mocniej.

— Śpij dalej — szepnęła.

Biała Czapla zginął jako pierwszy. Zdążył zrobić trzy kroki do tyłu, kiedy włócznia pchnięta przez jednego z oprychów Shuiguo przebiła wschodzące słońce na jego emblemacie. Czerwona plama na piersi powiększała się, zalewając resztę haftowanego obrazu i odbierając jego właścicielowi szanse na dalszą wędrówkę po stopniach pałacowej hierarchii. Wyraz zdumienia nie opuszczał twarzy młodego urzędnika.

Reszta oddziału wpadła do wnętrza ogrodu przez otwartą furtkę. Minęli Wu i popędzili dalej ścieżką. Zerwał się przeciąg. Trzasnęły drzwiczki. Płatki kwiatów zaczęły opadać z gałęzi śliw, zamieniając świat we wnętrze śnieżnej kuli.

Wu podniósł się znad leżącego na ziemi ciała. Choć był lekarzem, nigdy jeszcze nie widział śmierci człowieka. Kwestia, czy to w ogóle był człowiek, nie miała w tej chwili większego znaczenia.

Ruszył powoli ścieżką w stronę strumienia. Białe płatki sypiące się z nieba odbierały realność całej scenie. Panowała całkowita cisza. Las po prawej stronie, dotychczas pełen cieni tajemniczych zwierząt, wydawał się teraz pustą dekoracją. Woda po lewej, początkowo biała od niesionego kwiecia, powoli nabierała intensywnego, różowego koloru. Między kamieniami, na czerwonym piasku, Wu dostrzegł ciemny, wrzecionowaty kształt, posiekany głębokim nacięciami. Odwrócił wzrok i poszedł dalej.

Przeszedł przez mostek na drugą stronę rzeczki, gdy natknął się na leżące na ziemi ciała kolejnych urzędników yamenu. Tak podobni do siebie za życia, teraz tworzyli jedną, splątaną bryłę, z której sterczały włócznie i strzały. Nigdzie nie było widać żołnierzy Shuiguo. Tknięty nową myślą Wu zawrócił, przeszedł przez strumyk i skierował się dróżką pod górę.

Tym razem zobaczył pręgowanego wilka już z daleka. Zwierzę, jakby uderzane z ogromną siłą podrywało się z ziemi, wykonywało w powietrzu pół salta do tyłu, wyginając przy tym grzbiet pod niemożliwym kątem, na chwilę przed ostatecznym upadkiem rozmywało się w postaci migoczących, równoległych pasów, by po chwili pojawić się znowu na ścieżce i rozpocząć całą sekwencję od nowa. Wu ostrożnie ominął zapętlony w niekończącym się cyklu umierania uszkodzony program i wspiął się do czerwonej altany.

Było już po wszystkim.

Mandaryn, pan ogrodu, leżał martwy pośrodku drewnianego podestu. Pomarańczowa, haftowana szata. Połamany wachlarz z kości słoniowej. Wszędzie te płatki kwiatów.

Wu odwrócił leżące na ziemi ciało i spojrzał w jego twarz.

Stanley wyrwał kabel z gniazdka. Wyskoczył nagi z kapsuły. Zmysły, ogłupiałe nagłą zmianą otoczenia, przez chwilę nie potrafiły dojść do siebie. Zatoczył się w kierunku drzwi, nie mógł trafić palcem w czytnik linii papilarnych. Panele wreszcie rozsunęły się, Stanley, opierając się o ścianę, dotarł do kabiny Gabi.

Siedziała na brzegu kapsuły. Opuściła głowę, rude włosy opadły na kolana. Szczupłe, piegowate ramiona drżały z zimna.

Odetchnął.

Podniosła na niego zapłakaną twarz. Tę samą twarz, którą przed chwilą widział martwą.

— Odłączyli mnie — powiedziała jak dziecko, które tłumaczy się ze swojego wypadku.

— To nic — odparł.

Podszedł, usiadł obok, objął ją ramieniem. Mylił się, jej ciało było takie ciepłe.

— Będziesz miała teraz więcej czasu na swoje projekty — powiedział bez przekonania.

— Nie rozumiesz. Zniszczyli wszystko. Ci z Apple’a. Jakoś złamali zabezpieczenia do podsieci i skasowali moje zwierzęta...

Nie odpowiedział. Zrozumiał. Chciał wytłumaczyć, ale dotarło do niego, że Gabi wie wszystko. Od dawna.

Siedział tak w milczeniu, gapiąc się na dół. Ich bose stopy dyndały obok siebie w powietrzu, nie sięgając podłogi.

Trąciła go nogą.

Podniósł wzrok.

Patrzyła na niego z bliska. Jej oczy lekko zezowały. Uśmiechnęła się.

— Szukałam cię. Przez te wszystkie lata.

— Przecież jestem.

Pokiwała tylko głową.

— Miałaś rację. Teraz jesteśmy już tylko my — dodał.

— Nieprawda.

Szli, jedno obok drugiego, długim, sterylnym korytarzem. Panele w suficie próbowały nadążyć za ich krokami, rozjaśniając się kolejno zimnym blaskiem. Z tyłu podążała ciemność, ale oni nie odwracali się. Mijali kolejne drzwi po obu stronach korytarza. W oddali, jeden z kwadratów mrugał niewypowiedzianą obietnicą.

Autorka o sobie:

Rocznik 2000, urodzony w Ostrołęce. Jest to jego absolutny debiut. Ulubiony zespół — „LSD and the Search for God”, ulubiony filozof — Søren Kierkegaard. W czasie wolnym chodzi do liceum.

Łukasz Krukowski

Z bojaźnią i drżeniem

Otworzył drzwi i wyjrzał na drogę; natychmiast dokładnie zasłonił twarz ręką, wstrzymał oddech.

Spalone drewniane domy, ich okopcone resztki leżące na ziemi dookoła. Niebo w ciemnym, jednolitym odcieniu szarości, miejscami tylko zastygłe na nim czarne chmury w obrzydliwych kształtach. Zwęglone drzewa i krzewy, a tam, gdzie jeszcze niedawno rosła trawa — piasek, szary w obecnym świetle. Widok nie poruszył mężczyzny, nie zadrgała w nim żadna struna.

Na drodze nie widział nikogo, nie licząc ciała leżącego w oddali, a przecież miał być, przecież go wyczekiwali. Dlaczego nie przybywa? Ocalały słyszał, jak to pytanie raz za razem — wolno i monotonnie — wybrzmiewa w jego myślach. Nie miał sił, by bardziej wytężać umysł, wpatrywał się tylko w punkt na horyzoncie, na północy, między niebem a zniszczonym lasem. Nisko nad drzewami dostrzegał wyraźne przejaśnienie, odcień szarego bliższy bieli niż czerni. Ten kształt niewielkich rozmiarów i niezbyt dobrze widoczny zdawał się drgać, po zmrużeniu oczu ujawniała się jego nieregularna struktura, ale umykał jakimkolwiek definicjom, zbyt mały i rozmazany.

Mężczyzna wierzył tępo, bez poparcia tego czymkolwiek, że rzecz, w którą się wpatruje, jest obłokiem dymu.

Wrócił do domu; wnętrze chaty było tysiąckroć ciemniejsze. Zabili wszystkie okna i komin, światło dostawało się do środka przez trzy wąskie szpary w ścianie. Gospodarz wziął szmatę z ławki przy palenisku i zamoczył w misie brudnej już wody, po czym umieścił ją na twarzy i zawiązał z tyłu. Siedzący pod ścianą Józef — bez szmaty na twarzy — pozostawał od kilku godzin w jednej pozycji.

— I cóż ci z tego przyjdzie — powiedział cicho i zrobił przerwę na kaszlnięcie. — To nie dym, János. To jakieś złudzenie, może nawet pułapka na nas, ostatnich ludzi. Ognia już nie ma.

Ognia już nie ma. Ognia już nie ma. Czasem wie się o czymś bardzo dobrze, jest to gdzieś z tyłu w umyśle, jednak dopiero wypowiedzenie wszystkiego na głos prowadzi do pełnego zrozumienia. János przez kilka chwil walczył z wściekłością, rozgoryczeniem i strachem, miał ochotę biec przez martwe pola dopóki nie padnie i nie zleje się z nimi w jedną, suchą skorupę. Opanował się jednak, był znużony emocjami i miał na nie zbyt mało energii. Usiadł naprzeciwko Józefa. Ich skóra, opinająca ciasno kości, zszarzała od powietrza, wargi poczerniały. Józef niemal nie mógł już chodzić, a János wyłysiał zupełnie i stracił wszystkie mięśnie, rozwinięte przez lata pracy na roli.

Najbardziej przerażające nie były jednak ani ból, ani perspektywa dalszego losu, ani nawet wyobrażanie sobie wszystkich tych ludzi w ich domach. Najprzeraźliwsza była zupełna cisza — z zewnątrz nie dobiegał żaden dźwięk. Przestał wiać wiatr, nie latał ani jeden ptak, ciała wszelkich stworzeń, przedtem pełne życia, leżały bezwładnie na ziemi. Rozłożyłyby się, ale zginęły również istoty odpowiedzialne za rozkład. Życie przestało istnieć, gdy istnieć przestał Ogień. Wszystko, co ruszało się teraz — nie było już życiem.

János wierzył, że po Ogniu powinien zostać Żar, że to Żar nie pozwala im trzem odejść z tego świata. Józef mówił mu jednak, kiedy jeszcze miał siłę, że nie ma żadnego Żaru, a ich egzystencja w obecnej postaci to dodatkowa kara za grzechy — że znaleźli się w Piekle i nie można już umrzeć, nieważne jak blisko śmierci by się nie było.

Töre zapukał i został wpuszczony. Trzymał się najlepiej ze wszystkich, ocalał również jego koń. Wieśniak nigdy nie był najsilniejszy ani najsprytniejszy, nic jednak nie stracił ze swojej przeciętności. Usta miał jedynie sine, a nie czarne jak pozostała dwójka, długie włosy zadziwiająco dobrze zachowały brunatny kolor. Töre mógł nawet zdobyć się na uśmiech. Nieźle trzymał się też koń — zdarzało mu się rżeć.

Trzech mężczyzn i zwierzę stanowiło jedyną pozostałość po życiu na świecie.

Józef odkaszlnął i odezwał się do pozostałej dwójki, patrzył jednak w ziemię.

— Zostanę — powiedział cicho i skulił się jeszcze bardziej.

Töre i János pokiwali głowami.

— Cóż nam z tego konia? Jeśli mamy dojść, dojdziemy, a jeśli nie, to nie — powiedział János.

— Jak chociaż trochę o ciało chodzi, to jadąc na zmianę wytrzymamy dłużej. Może do końca nawet.

Ostatecznie zdecydowali, że wezmą konia i będą używać chust, a Józef zaoferował im resztki brudnej wody w misce. Ta w rzekach, strumieniach i pobliskim jeziorze — zupełnie wyparowała. Podjęli próbę kilkugodzinnego snu przed wyjściem.

Nie sposób było zasnąć. Życie po zgaśnięciu Ognia przypominało w tym piekło — zamykając oczy, człowiek wystawiał się na demony. Gdy ktoś się wyciszy, a z zewnątrz nie dochodzą żadne dźwięki, czymś naturalnym jest usłyszenie własnego serca.

Żaden z mężczyzn go nie słyszał.

Najwięcej siły miał Töre, stąd on najwięcej myślał, i myśli doprowadzały go do szaleństwa. Wspomnienia życia przed zgaśnięciem spadały na niego najmocniej, był wcześniej najszczęśliwszy z całej trójki. W pewnym momencie, po jakiejś godzinie starego czasu, wstał po prostu i poszedł na zewnątrz. Zaczął tępo patrzeć na konia, który, mimo że nieuwiązany, leżał spokojnie przed domem. Wychudzony, szary i bezwłosy, sprawiał jednak wrażenie silnego, na pewno silniejszego od któregokolwiek z ludzi. Blade światło pochodzące z nieznanego źródła nie dawało cienia, słońce i księżyc nie pokazywały się. Wszystko od wielu dni albo tygodni pozostawało w bezruchu, jedynie Józef, János, Töre i koń zdawali się istnieć naprawdę, w oderwaniu od otoczenia.

Töre położył się obok zwierzęcia. Przesycone pyłem powietrze nie sprawiało mu problemów, nie miał praktycznie żadnych dolegliwości fizycznych. Po kilku godzinach János wyszedł na zewnątrz z chustą na twarzy i wręczył podobną towarzyszowi, ale ten wyrzucił ją, uznając za zbędną. Zaczęli przygotowywać się do drogi. Powolne ruchy mężczyzn zdradzały ich podłą kondycję, z trudem przywiązali misę do konia i osiodłali go odpowiednio. Jako pierwszy miejsce na wierzchowcu zajął János.

Odeszli już kilkanaście kroków od domu i jeszcze raz się na niego obejrzeli. Wyglądał jak twierdza — ostatni bastion w otoczeniu ruin, miejsce, którego nie można zniszczyć. Dlaczego Ogień go nie spalił? Ściany poszarzały, ale w chwili zgaśnięcia żaden element budynku nie ucierpiał. Kiedy to się w ogóle stało? Czasu nie można było zmierzyć bez słońca nad głowami.

Gdy się już odwrócili i przyspieszyli kroku, Józef wyszedł gwałtownie z domu i zawołał ich z progu.

— Idę — powiedział, walcząc ze swoją krtanią. W ręce dzierżył krótki mieczyk z marnej stali, jedyny oręż dostępny dla chłopów. — Weźmiemy broń.

— Dlaczego? — spytał Töre, marszcząc brwi.

— Dręczy mnie złe przeczucie. Daję go tobie, jesteś najsilniejszy.

Töre pokiwał głową i machnął ręką na Józefa, żeby do nich dołączył. Ten wręczył mu broń i, jako najsłabszy z całej trójki, wsiadł na konia zamiast Jánosa. Ruszyli bardzo powoli w stronę obłoku, lasy, krzewy i inne przeszkody były spalone, obrali więc drogę na skróty, prosto do celu, zignorowali ścieżki.

Töre liczył kroki, po pięciu tysiącach dotarli pod jedyne stojące drzewo. Dąb o szczególnie szerokim pniu, z kilkoma czarnymi gałęziami chylącymi się ku ziemi, a liści nie było żadnych — ani na gałęziach, ani pod nimi. Przystanęli na chwilę i zawiesili na nim wzrok.

— Co wtedy robiłeś, Töre? — spytał János, zadzierając głowę do góry. Koń zarżał cicho i usiadł z Józefem na grzbiecie.

— Cóż wtedy robiłem... — Mężczyzna opadł ciężko na ziemię i oparł się o zwierzę. Przymknął oczy.

— Wracaliśmy z pola. To był dobry dzień, zebraliśmy wiele ziemniaków, kilkoma workami objuczyłem konia, sam miałem pełny worek na plecach. Mała biegała dookoła, wcześniej znalazła jakieś kwiatki, pachniały jak kwiaty z łąk przy Lunderze. Ingeri, z mniejszym workiem, ale też wypchanym, szła obok mnie. Mówiła coś o zbliżającej się jesieni i ludziach ze stolicy, którzy mieli pojawić się we wsi nazajutrz. Spis powszechny się ponoć odbywał.

— To prawda — przerwał mu János. — Do nas z rana przyjechali, urzędnik i wojak.

— I szliśmy tak przez tę drogę, byliśmy już prawie przy domu. Nagle huknęło, wszystko zajął ogień, Ingeri i Karin padły na ziemię. Stałem i patrzyłem na nie w lęku, ogień szalał przez kilka chwil, niedługo, nie dotknął mnie ani razu. Nawet nie poczułem ciepła. Kiedy przestało się palić, uklęknąłem przy nich. Nie oddychały. Spojrzałem w górę, chciałem pomodlić się do Boga — na niebie nie było słońca. Mój dom stał się węglem, tak jak i wszystkie domy w okolicy. Upadłem na twarz i zapłakałem, a gdy się otrząsnąłem, zobaczyłem, że koń stoi nade mną i patrzy żałośnie. Był jakiś zmęczony, wątły jakby. Wtedy też poczułem zatrute powietrze, wysuszyło mi usta. Ale przyzwyczaiłem się.

Zapadła cisza.

— My spaliśmy — powiedział z trudem Józef. — Pan Georg dał nam wolny dzień, wyjechał do stolicy na spotkanie z dziećmi. Bóg wie, gdzie teraz jest.

Töre pokiwał głową i wstał, dając znak pozostałym. Kontynuowali wędrówkę, a János mamrotał na tyle, na ile pozwalał mu płytki oddech.

— Dlaczego Ogień... Dlaczego Ogień zgasł? Bóg zakończył życie na świecie? Czy będzie kiedyś jeszcze Bóg albo Ogień i czy kiedyś wszyscy zostaną wskrzeszeni?... Popatrzcie na tych leżących — idealnie zachowani, gotowi wstać w każdej chwili. Czy ta chwila nadejdzie i będą musieli zbudować swoje chaty od nowa? Czy będą musieli posiać zboże na zbrukanej ziemi? Będzie nowy Bóg albo Bóg stary powróci... Przekonany jestem, że z Żaru nowy zupełnie Ogień zapłonie, że ze starego — nowe się urodzi, w starych ciałach może... Jaki inny byłby sens? Przyznajcie to, przyjaciele — my nie grzesznicy najgorsi, a prości ludzie, dusze zwyczajne, nie mordercy, bandyci czy inne kanalie. To nie jest piekło, to początek nowego świata i koniec starego, a my jesteśmy... my musimy rozniecić Ogień, Ogień tego nowego świata. Czego nie radujecie się? Widać coraz bielszy Dym, Dym widać coraz lepiej na horyzoncie, z każdym krokiem bliżej stolicy, coraz bliżej Żaru. W całym ciele czuję jego ciepło!

Józef zwalniał kroku z każdym słowem Jánosa, nie mógł go słuchać, miał za brednie jego majaczenie. Töre chciał się wyciszyć, uspokoić, i patrzył nieustannie w niebo — na, istotnie coraz wyraźniejszy, biało-szary kształt.

Pierwsze ciało napotkali, wychodząc na główną drogę. Była to mała dziewczynka, która przed zgaśnięciem musiała nieść koszyk — w dłoni zachowała się rączka. Koń zarżał, a w głowach mężczyzn pojawiły się obrazy. Dziewczynka pewnie wracała z lasu, niosła maliny albo jagody, wesoło biegła albo szła zmęczona z powrotem do domu. I umarła.

— Popatrzcie na jej twarz — powiedział János, pochylając się nad nią. — Nie widzicie życia, które nadal się tli?

Töre gwałtownie wypuścił powietrze, parsknął niemal, i dał sygnał, by iść dalej.

Miasto pozostało nienaruszone.

Na murach i bramie widniały postrzępione kształty, które zachowały kolor. Monumentalne wejście do stolicy zdawało się pochodzić z innego świata — czarna, ziemista droga przechodziła w srebrny, idealnie zachowany bruk. Krata była podniesiona, ktoś wjeżdżał do środka w chwili zgaśnięcia. Teraz leżał przygnieciony czarnym koniem, wystawały tylko nogi w podkutych butach, a elegancki powóz stał obok, jak gdyby nic się nie stało. Dalej zaczynały się ciała.

Mieszczanie leżeli wszędzie i dziwny wydawał się brak smrodu. Węże z ciał, ale i dziwniejsze figury się układały, ktoś spostrzegawczy dojrzałby sześciokąt foremny na placu i kilkanaście trójkątów prostokątnych w ciasnych ulicach — miejscach, gdzie ludzie padali na ściany. Nie dało się ominąć wszystkich, chcąc przejść gdziekolwiek, trzeba było na kogoś nadepnąć. Na jednej z ulic panował taki tłok, że w chwili zgaśnięcia niektórzy pozostali w pionie — jakby zasnęli na stojąco i z otwartymi oczami. Żadne z ciał nie dawało jakichkolwiek oznak życia.

Nad stolicą górowała Katedra, budowla chroniąca dawniej Ogień, jednak nie tak wysoka jak kiedyś. Najwyższa wieża Katedry przestała istnieć, zamiast niej pojawił się cienki, nadtopiony komin o okrągłym przekroju, z którego wychodził ogromny, biały obłok dymu, wiszący nad miastem z powodu braku wiatru. Nie było jakiegokolwiek ruchu — czyżby przybyli za późno?

Mnisi zaczynali się kilkadziesiąt metrów przed Katedrą — po minięciu Pałacu i kilku mniejszych urzędów. Mieli na sobie krwistoczerwone szaty, które nie straciły koloru. Ich twarze zastygły w jednakowym grymasie przerażenia, musieli poczuć zgaśnięcie, zanim Ogień wyzwolił swą destrukcyjną moc.

Wejście do Katedry było zamknięte, wystarczyło jednak delikatnie popchnąć monumentalne drzwi, aby się otworzyły. W środku panowała zupełna ciemność, budowlę wzniesiono bez okien — to Ogień oświetlał ją przez wieki. Niedostrzegalne było teraz sklepienie pełne czerwonych, pomarańczowych i żółtych fresków, przedstawiających ludzi i Ogień udzielający im życia. Niewidoczne stały się rzeźby pierwszych mnichów, zawieszone pod sklepieniem, patrzące w dół, których czarne włosy wykute w kamieniu przechodziły płynnie w płonące grzywy. Ledwo można wyłowić z mroku posągi dwóch Strażników, stojących po obu stronach nawy.

Naprzeciwko wejścia, w odległości około pięciuset kroków, niemal niewidoczny, ale zwracający natychmiast uwagę — Żar.

W miejscu, gdzie dawniej płonął Ogień, który czczono nieustannie, i który zwykł sięgać do końca Wieży specjalnie dlań zbudowanej, czyli nieba niemal, w miejscu, gdzie Ogień dawał życie całemu światu i płonął ku radości stworzenia — nie było nic, jedynie wewnętrzna część stopionej Wieży. Tam jednak, gdzie kiedyś Najwyższy Kapłan odprawiał modły, czyli bezpośrednio pod Ogniem — tlił się Żar. Bardzo już słaby, nie dawał prawie żadnego światła, i nie wydobywał się z niego dym. Objawiał się jedynie jako pomarańczowy, pulsujący punkt przesłonięty przez popioły. Dookoła Żaru leżały ciała modlących się w chwili zgaśnięcia mnichów, wszystkie skierowane twarzami do ziemi. Ciało Najwyższego Kapłana zniknęło bezpowrotnie razem z Ogniem.

János zaczął biec przed siebie na tyle szybko, na ile pozwalały mu jego półżywe nogi, im bliżej jednak był Żaru, tym więcej wracało mu sił.

— I co? — zapytał Józef, pierwszy raz bez żadnego charczenia ani kaszlu.

Żar miał wielkość pięści, János klęczał nad nim bez słowa, a Töre i Józef stali z tyłu.

— Mówił prawdę, ale czy to dobra dla nas nowina — okaże się.

Było tu ciepło i wstąpiły w nich nowe siły, a umysły z dawną jasnością zaczęły pojmować rzeczywistość.

— János nam nie odpowie — powiedział Józef — ale czy jest sens w ogóle próbować jakkolwiek wzniecić go na nowo? Czuję, że jesteśmy tutaj nieśmiertelni — nie musimy jeść ani pić, nie rozkładamy się, męczymy się w oddali, ale w pobliżu nasze ciała są niezniszczalne. Żar wystarczy, by naszą trójkę przy życiu zatrzymać, a będzie to życie szczególne, bez żadnych zmartwień.

— Nie miałeś rodziny. — Töre z obrzydzeniem odwrócił wzrok. — Nie wiesz nic o szczęśliwym życiu. To, o czym mówisz, nie jest warte nawet splunięcia. Gardzę tobą, ludźmi twojego pokroju. — Podszedł do Jánosa, uklęknął razem z nim. — Bracie, czy łaska jakaś spłynęła na ciebie? — János pokręcił głową. — Módlmy się więc.

Trwali w ciszy przez dłuższy czas, Józef oddalił się od Żaru i schował gdzieś między ławami w nawie. Chciał uciekać, odrzucony przez pozostałych, jednak zdobył się tylko na płacz, nie mógł odejść od źródła życia. Być może minęły godziny, być może dni całe, nagle jednak Töre podniósł się i spojrzał z nienawiścią na Józefa. Ten skulił się, pochylił głowę i odwrócił wzrok.

Töre wyciągnął krótki miecz Józefa i zaczął iść w jego kierunku, przystanął jednak, gdy napotkał pierwsze ciało mnicha, i zmienił zdanie. To z niego odkroił kawałek dłoni. Krew nie pojawiła się, pod spodem ciało było martwe, skóra jednak wykazywała pewną elastyczność.

— Panie Życia, Wieczny Ogniu, Królu — powiedział János, nadal klęcząc i pochylając głowę. — Prosimy cię o powrót.

Töre położył skórę na popiele obok Żaru, przyklęknął, i obaj zaczęli delikatnie dmuchać.

W tym samym momencie dźwięk kroków dobiegający z tyłu Katedry rozdarł powietrze jak grom. Józef, Töre i János odwrócili się gwałtownie. Człowiek, bóg, demon — kimkolwiek był, szedł dostojnie w ich stronę. Jasnowłosy, z brodą ostrzyżoną na wzór nieprzypominający żadnego innego, miał na sobie jakieś czarne, gładkie łachmany z nieznanego materiału. Za nim niespokojnie podążał podobny, w podobnym ubraniu, niższy jednak, bardziej barczysty i bez zarostu. Krocząc między ławami, rozglądali się uważnie na wszystkie strony, jakby widzieli Katedrę po raz pierwszy. Zatrzymawszy się obok Józefa, który zamarł w miejscu, popatrzyli na niego z zainteresowaniem i przejęciem.

— Popatrz, Paweł, jak to wygląda — powiedział ten idący jako drugi. — Rozejrzyj się.

— Widzę — odparł wyższy, nazwany Pawłem, po czym spuścił wzrok. — Ten idiota... Nigdy już nie zobaczy Perctum, nawet z daleka.

— Panie — przerwał im János, nie wskazując konkretnie, do kogo mówi. — Rozpal na powrót Ogień, przywróć życie temu światu!

Błagalny głos odbił się echem w Katedrze, Paweł spojrzał w stronę Żaru. Jego twarz zmieniała się, drżała, wiele emocji przez nią przeszło, natomiast Józef widział, że drugi, którego imię jeszcze nie padło, tylko uśmiecha się nieprzyjemnie. János nie dostrzegł tych szczegółów, upadł i przycisnął czoło do ziemi. Töre wstał i obserwował ich w skupieniu, zacisnął kurczowo dłoń na schowanym za plecami mieczu.

Paweł minął Józefa, podszedł wolno do dwóch pozostałych i stanął obok, a János spojrzał na niego z czcią. Przybysz wydawał się jakby zmieszany, błądził oczami od jednego do drugiego mężczyzny, unikał jednak ich wzroku.

— To nie jest takie proste — powiedział w końcu i uśmiechnął się słabo. — Atda na Darh R’idev została unicestwiona przez zaniedbanie naszego kolegi, uratowała się jedynie mała część.

János pokręcił głową, nie rozumiejąc większości słów. Milczenie trwało dłuższą chwilę, przerwał je dopiero drugi z przybyszów, dosiadając się do Józefa. Patrzył na mężczyznę z zaciekawieniem, ale na jego gładkiej twarzy, mimo uśmiechu, było widać wstręt.

— Jak się nazywasz? — zagadnął; Töre wzdrygnął się, słysząc ton jego głosu. Józef jednak, przerażony, odpowiedział bez zastanowienia. — Podaj mi rękę — rozkazał nieznajomy wyciągając dłoń.

W momencie, w którym ich ręce się zetknęły, palce Józefa stanęły w ogniu. Krzyknął rozdzierająco. Nieznajomy natychmiast poderwał się i odsunął z powrotem do przejścia między rzędami ław, wybuchając głośnym, okrutnym śmiechem. Józef palił się już cały, stał jednak tylko w miejscu i krzyczał, a jego krzyk rozszedł się po całej Katedrze i powrócił jako echo. Po krótkiej chwili, gdy ogień dotarł do szyi i głowy, krzyk przeszedł w pisk, i te dwa dźwięki, pisk Józefa i śmiech nieznajomego, stworzyły jeden jazgot. Ciało nie zmieniało się jednak w popiół, znikało, przestawało istnieć pod wpływem ognia, i w kilkanaście sekund zniknęło w całości.

— Bogowie, przebaczcie! — krzyknął János, po czym zaczął na kolanach niespokojnie bełkotać do siebie o karze za grzechy i zgubnej bezbożności. Töre przełknął głośno ślinę, mocniej ścisnął miecz, ale pozostawał niewzruszony.

— Marek — powiedział Paweł, odwracając się. — Proszę, opanuj się.

Śmiech urwał się gwałtownie.

— Kurwa, to jakieś żarty? — spytał tamten. — Wyłączmy to w cholerę i idźmy już.

— Nie — odparł Paweł, rozdrażniony. — Oni prawie nie różnią się od nas.

Marek podszedł bliżej wolnym, nonszalanckim krokiem, i teatralnie pochylił się nad klęczącym Jánosem.

— Oni... — Dotknął głowy mężczyzny, tym razem jednak nic się nie stało. — „Prawie nie różnią się od nas”? Dobrze się czujesz?

— Mar...

— Przecież to prymitywy, popatrz, jak działają, co robią, widziałeś ich Verasto, ich ducha? Przy naszym jest jak...

— To nie ma znaczenia — przerwał Paweł. — Byty prostsze są stwarzane przez bardziej skomplikowane, ale to nie dzieli ich na lepsze i...

— Nie dzieli? Chcesz mi powiedzieć, że czujesz się do nich podobny? Może chcesz tu zamieszkać?

Töre poruszył się niespokojnie, przybysze zwrócili na niego uwagę.

— Czy jesteście... bogami? — odezwał się zachrypniętym głosem.

— Tak — odpowiedział bez namysłu Marek i przyłożył sobie dłoń do twarzy, żeby zasłonić uśmiech.

— A więc... — Töre patrzył w ziemię, był cały blady. — Dlaczego Ogień przestał płonąć, a moja rodzina musiała umrzeć? Dlaczego Józef zginął przed chwilą?

Paweł podszedł bliżej i położył mu rękę na ramieniu. Nadal nie widział miecza, który Töre chował za plecami, patrzył na niego ze współczuciem i bez podejrzeń.

— Twój świat uległ zniszczeniu, jesteśmy na jego pozostałościach, bardzo skromnych swoją drogą. To zwykły Shacr, nic szczególnego, ale można było go uniknąć. Nasz kolega, Albert, który...

— Do cholery, uspokój się! — warknął Marek poirytowany. — Oni istnieją tylko w Perctum, czyli tak, jakby nie istnieli wcale, nie współczuj im, nie rozmawiaj z nimi w ten sposób. To jest strata czasu, wyłączmy te resztki i proszę cię, idźmy już, nie mam całego dnia.

— A Józef? — spytał tępo Töre.

— Tamtego spaliłem, bo chciałem, bo mam tutaj nieograniczoną moc. Dlaczego w ogóle odbywa się ta dyskusja? — Rozłożył ręce. — Nie wierzę, że...

— Nie — przerwał mu Töre. — Odwróć się w stronę Żaru, János. To nie są żadni bogowie, to są mary, które przybyły, by nas skusić, by zająć naszą uwagę i oderwać nas od modlitwy.

Marek i Paweł popatrzyli po sobie, ten pierwszy chwilę się powstrzymywał, ale w końcu znowu wybuchnął głośnym śmiechem. Grymas na twarzy Pawła zdradzał, że jemu również braknie już cierpliwości i jest skłonny zakończyć to przedstawienie. János podniósł jednak głowę; zobaczył, że Töre bierze swój cienki, krótki miecz w obie ręce. Trząsł się, ale w jego oczach widać było prawdziwy, niszczący gniew, żądzę zemsty za rodzinę i odebrane szczęście. Paweł nie zwrócił na niego uwagi, patrzył na śmiejącego się Marka, i miał zbyt mało czasu, by zareagować, gdy pierwsze uderzenie spadło z bliska na jego bark.

Trysnęła krew, przybysz zwalił się na ziemię. Töre, niewiele myśląc, podbiegł do zaskoczonego Marka i wbił mu miecz w korpus. Ten jednak wziął klingę do ręki i wyjął ją z ciała, z uśmiechem i jakimś podziwem, pozytywnym zaskoczeniem przyjrzał się napastnikowi. Milczenie trwało dłuższą chwilę, Töre zamarł, rozbrojony, i patrzył na bliskiego płaczu Jánosa.

— Tego się nie spodziewałem — powiedział Paweł, wstając powoli w kałuży krwi. — Zbieramy się, zrób kopię, jeszcze kiedyś na nich popatrzymy.

Świat przestał istnieć.

Autorka o sobie:

tłumaczka języka niderlandzkiego i angielskiego. Mieszka wszędzie i nigdzie. Jej teksty ukazały się m.in. w „Nowej Fantastyce”, antologii „Zabawa w Boga” i na portalu „Esensja”.

Olga Niziołek

Tłumacze odlatują na zimę do ciepłych krajów

Zostałam tłumaczką, bo chciałam być wolna. Ci, którzy wytwarzali rzeczy materialne oraz ci, którzy po nich sprzątali, byli przywiązani do jednego miejsca. Ci, którzy pracowali, optymalizując, projektując, zarządzając, musieli trzymać się swoich biur jak szczenięta matczynych sutków. Tłumacze mieli tylko jedno zobowiązanie. W porównaniu do tamtych wydawało się czystą przyjemnością — co roku, przemienieni w ptaki, odlatywali na zimę do ciepłych krajów. Wychudzeni, wracali po kilku miesiącach. Kołowali nad miastem, jakby szukali miejsc, do których przynależeli, aż wreszcie jeden po drugim znajdowali cel, lądowali i już w ludzkiej postaci dzwonili do drzwi. Lubiłam patrzeć, jak przylatują, jedyne stado złożone jednocześnie z kruków, bocianów, sów i nieznanych mi ptaków. Innych nie bardzo to interesowało. Ale ja to ponoć w ogóle gapię się w niebo jak jakaś głupia, zawsze tak miałam. A już najbardziej wtedy, kiedy sobie z czymś nie radzę. Jakbym wypatrywała ratunku, mówiła kpiąco mama. Ona nie wypatrywała.

***

W niebo gapiłam się też przez szybę czerwonego fiata pandy. Czekałam na instruktorkę, która kończyła palić papierosa. Przez kolejne dwie godziny miałyśmy jeździć po mieście, a siedzenie w kierowanym przeze mnie aucie musiało być stresujące. Instruktorka nazywała się Wiola, miała farbowane na platynowo włosy i tłuste uda upakowane w białe getry. Ja byłam jeszcze przed maturą, mieszkałam z rodzicami i chowałam się w za dużych swetrach. Nie znosiłam Wioli — podobnie jak większości ludzi — i nienawidziłam lekcji jazdy — podobnie jak większości lekcji i wydarzeń towarzyskich — ale nie miałam wyjścia. Wszyscy zdawali egzaminy, wszyscy potrafili prowadzić. Spojrzałam w białe niebo nad fabryką papierosów akurat w chwili, gdy zza komina wyleciało stado ptaków. Było ich coraz więcej i więcej, jakby nie przyleciały skądś, a wylęgały się z zimowego powietrza, mojej niechęci do tego dnia lub czegoś, co chowało się w fabryce. W końcu zajęły całe niebo. Zapatrzona, zapomniałam, gdzie jestem i po co. Wiedziałam, że to znak, i myślałam, że wiem, jaki: kiedyś też dokądś wyruszę. Kiedyś będzie inaczej. Z zapatrzenia wyrwało mnie trzaśnięcie drzwiczek.

— Na co czekasz? Jedziemy! — Włosy Wioli śmierdziały dymem. — Spuść ręczny, opony mi spalisz!

Wiola nauczyła mnie, żeby na czerwonym wciskać sprzęgło, wrzucać jedynkę i tak stać. Nauczyła mnie jazdy po łuku z liczeniem pachołków widocznych w prawej tylnej szybie. Po niej przyszło jeszcze kilku i nauczyło mnie paru innych rzeczy, ale to było później, nie mieszkałam już wtedy w domu. Wszyscy palili, zapomniałam ich twarze i imiona. Zdałam za piątym razem.

***

Wtedy wiedziałam tylko, że to znak. Dopiero później zrozumiałam, jaki: możesz się wyrwać w świat, ale od niektórych rzeczy będziesz zależna zawsze. Nie zmienisz kształtu dzioba czy długości pazurów; pozostaniesz posłuszna instynktowi. Kto żywi się dżdżownicami i myszami, nie zacznie nagle spijać nektaru kwiatowego.

***

Nie od razu zostałam tłumaczką. Najpierw wyprowadziłam się do pierwszej klitki, na którą było mnie stać, i zaczęłam pierwszą pracę, w której mnie chcieli. Oznaczało to tyle, że przez kolejne pół roku od poniedziałku do piątku wstawałam z bólem brzucha. Ustępował w chwili, kiedy otwierałam drzwi biura, jakby moje ciało porzucało opór, rozumiejąc, że sytuacja jest beznadziejna. Zdarzały się dni, kiedy nie wracał, zagłuszony pracą przed migającym ekranem, ale czasami prawie zwijałam się wpół, podczas gdy moi współpracownicy przerzucali się zgrabnymi zdaniami. Słowa padały jak w piasek, niknęły, spełzały na niczym.

Tylko z Thomasem lubiłam jeść. Nie wiem, co robił, pracował na innym piętrze. Rzucaliśmy absurdalne żarty, które zabierały nas z klimatyzowanego wieżowca w jakiś nieistniejący, migotliwy świat. A potem wjeżdżałam na siódme piętro, żeby z pełnym brzuchem przenosić faktury między systemami. Przepisywałam niekończące się ciągi cyferek, uzupełniałam opisy, wybierałam odpowiednie kategorie. A po godzinach się pieprzyłam. Chętni znajdowali się sami, strumień mężczyzn nigdy nie wysychał, pojawiali się na ulicach, w Internecie, na rockowych imprezach, na które chodziłam z Niną. Nie wymagałam wiele, szukałam piękna w tym, co dostawałam, oni byli wdzięczni mnie, a ja im. Zwiedziłam wiele bloków, mniej domów jednorodzinnych — wiesz, mieszkam jeszcze z rodzicami, ale mam osobne piętro, nie wchodzimy sobie w drogę — do siebie nie zapraszałam nigdy. Nie za pierwszym razem. Poza łóżkiem Michał miał własną firmę, w łóżku chciał dominować, ale nie umiał. Grzegorz był dobry. Za dobry. Doszedł w moich ustach i, zadyszany, przerażony, wykrztusił „dlaczego to zrobiłaś”? Anorektyczny, piękny, anielski Bartek zostawił mi siniaki na kościach biodrowych. Marcin miał depresję, godzinami leżał w łóżku i oglądał powtórki kabaretów. Obok piętrzyły się stosy pudełek po pizzy. Nie mógł uwierzyć, że chcę się z nim przespać. Rozdziewiczyłam dwóch, wielu więcej opowiadało o okropnych dziewczynach, nudzie, beznadziei. Ja powtarzałam ich historie Ninie. Znałyśmy się od dzieciństwa, bawiłyśmy się razem w piaskownicy. Potem przyszła szkoła i dorosłe życie, a teraz zapewniałyśmy się nawzajem, że właśnie na tym polega dobra zabawa. Im więcej ciał poznawałam po godzinach, tym bardziej rozumiałam, kim jestem ja. A w biurze znów o tym zapominałam, aż zdarzyło się spotkanie, po którym zapomnieć już się nie dało.

***

Wychodziłam wtedy od siebie, było jeszcze ciemno. Korytarz prowadził wzdłuż cudzych drzwi na klatkę, do windy, a potem dalej, na przystanek. Tam spotkałam mewę. Ze względu na bliskość portu w mieście widziało się ich sporo. Kołowały często nad supermarketem, szukając odpadków, które mogłyby zjeść. Ta siedziała na pustym stojaku na rowery i spokojnie patrzyła, jak się zbliżam. Nagle zaskrzeczała na przywitanie. Zanim zdążyłam się zorientować, przejąć kontrolę nad własnym zachowaniem, odpowiedziałam tym samym. Dźwięk, który się ze mnie wydobył, był chropowaty i urwany, nieludzki. Ptasi. Mewa krzyknęła jeszcze raz i odleciała, ja pojechałam do biura. Nowy odgłos jeszcze długo trwał w moim gardle, nie dawał o sobie zapomnieć. Bezgłośnie był we mnie, kiedy opowiadałam o pracy w trakcie niedzielnego obiadu u mamy. Łykałam sprawnie rosół, kroiłam kotlet na małe kawałki. Zawahałam się dopiero przy deserze, kiedy mama powiedziała:

— Wiesz, byłam ostatnio u lekarza z płucami. Mam złe wyniki. Będą jeszcze powtarzać badania, ale... — Na jednym wdechu dodała, jakby kończąc tę samą myśl: — Napijesz się jeszcze kawy?

Podziękowałam. Papużka mojej mamy zeskoczyła z drążka i wczepiła się pazurkami w pręty klatki. Co tydzień jadłam kolejny obiad, rozpieszczany ptak przybierał na wadze i skrzeczał niemiłosiernie, przerywając nam rozmowy. Wyniki się nie poprawiały, aż wreszcie mama wylądowała w szpitalu — jednym z kręgów piekielnych.

***

W dniu, w którym dostałam awans, padał deszcz. Awans przyszedł mailem razem z listą nowych obowiązków i nazwą szkolenia, które miałam wkrótce zacząć. Po drodze do Marcina kupiłam butelkę wina. Wypiliśmy je w łóżku do indyjskiego jedzenia z aluminiowych pudełek. W tle rozbrzmiewały wybuchy śmiechu z puszki. Czym się różni kobieta od cytryny? Zarechotał. Lewą rękę trzymał na moim biodrze, prawą, uzbrojoną w plastikowy widelec, łowił kawałki kurczaka w sosie maślanym. Odłożyłam pojemnik po curry na pudełko po pizzy z zeszłego tygodnia, złapałam podbródek Marcina w dwa palce i odwróciłam jego twarz do siebie. Tłumaczyłam sobie, że seks był lepszy niż jedzenie bez smaku, był lepszy niż brak seksu, lepszy niż kolejny dzień przepisywania faktur. Pod prysznicem przyznałam, że brak seksu byłby lepszy niż wrażenie, że oblepia mnie brud. I nuda.

Awans oznaczał długie godziny w biurze.

Zapamiętałam tamte dni jako niekończący się listopad, ale to nie mogło się zgadzać, bo w szpitalu panował upał. Otwarte na oścież okna nie przynosiły ukojenia. Mama leżała za zieloną zasłoną, oddzielona od równie chorej sąsiadki. Niewiele już mówiła, ale lubiła słuchać. Opowiadałam o pracy, to zazwyczaj przyciągało uwagę. Machnęła lekceważąco ręką z wenflonem tak, jak zrobiłaby to, trzymając papierosa, spytała:

— A przyprowadzisz mi tu jakiegoś chłopaka?

Potrząsnęłam głową. Nie pamiętam już, co odpowiedziała. Chciała wyzdrowieć, wrócić do domu z zieloną papugą. Nie wiedziała, że oddałam ją na wieczne przechowanie znajomej studentce. Ja chciałam nie rozpłakać się przy niej, a dopiero po wyjściu. Jednej z nas się udało. Niebo było zachmurzone, a powietrze lepkie. Następnego dnia Thomas zaprosił mnie na drinka, a ja nie odmówiłam.

***

Siedzieliśmy na zbyt wysokich stołkach w barze zbyt przeszklonym, żeby ktokolwiek mógł czuć się tam swobodnie. Padał drobny deszcz, jak co dzień tamtego lata. Poza pracą rozmawiało nam się źle, jakby zniknęło to, co nas łączyło. Potrzeba ucieczki sprzed monitora i od odgrzewanych żartów. Tu, na wolności, ujawniały się wszystkie różnice. Dwa zwierzaki z odmiennych biotopów. Mewa i kurczak. Rozgwiazda i tchórzofretka. Wróbel i...

— Słucham?

— Pytałem, o czym myślisz.

— Tak sobie tylko... — Dopiłam jednym haustem różowego drinka z wysokiej szklanki. — Pomyślałam, że możemy iść na plażę.

— Przecież pada!

— Tak. Chodźmy w deszcz!

Zsunęłam się ze stołka i pociągnęłam Thomasa za sobą. Jego dłonie były ciepłe i duże. Gdy tylko wyszliśmy przed bar, objął mnie i pocałował w szyję.

— Nie ma czasu, chodź!

Nie mieliśmy daleko.

Mżawka przeszła w deszcz. Wystarczyło, żeby przegonić zakochane pary i właścicieli psów. Byliśmy sam na samym z ciemnym morzem.

Thomas znowu spróbował mnie pocałować i znowu się wywinęłam.

— Gdzieś tu muszą latać mewy. Poszukamy?

— Na chuj ci mewy?!

— Żeby z nimi porozmawiać. Czasami tak robię, krzyczę do nich, a one mi odpowiadają, i... — urwałam. W mroku nie widziałam jego miny, ale czułam dezaprobatę. — To zabawne. Chciałam zobaczyć, czy tobie też odpowiedzą.

Odrzuciłam głowę i zaskrzeczałam, nie licząc na nic.

Z oddali dobiegł głos, który mógł być mewim krzykiem, ale równie dobrze odgłosem z miasta, podkręconym przez oczekiwania.

— To działa! — krzyknął Thomas.

Rozłożył ramiona i przebiegł kawałek.

— Teraz ty!

Przystanął gwałtownie.

— Co ja?

— Zawołaj mewę. Co, boisz się?

— Mam lepsze rzeczy do roboty. — Zrobił krok w moją stronę. — A może się boję... bo nigdy tego robiłem? Bo nie wiem, jak wyjdzie?

— Nie bój się.

Odwrócił się do mnie plecami i nabrał powietrza. Rozległo się ciche, niepewne zawodzenie, bardziej podobne do jęku niż skrzeczenia.

— Zawołałem. Teraz dobrze?

Poczułam nagle, że jest bardzo, bardzo późno. Odechciało mi się szukać dalszych podobieństw.

— Pięknie.

— To ty jesteś piękna...

Wybuchnęłam śmiechem. Nie mogłam się uspokoić jeszcze długo potem, jak Thomas wsadził mnie do taksówki i, obrażony, pocałował sztywno w policzek. Smutek przyszedł dopiero potem.

***

To była pora nocnych burz, kończących ogniska na plażach i przypadkowe spotkania w parkach. Jeszcze nie wiedziałam, że jestem tłumaczką. Ale kiedy jakiś chłopak z bębenkiem usiadł koło mnie i spytał, co robię, nagle wiedziałam tylko, że od wejścia do biura aż do późnego popołudnia tonę we mgle, która wysysa energię i zaciemnia pamięć. Kolejnym punktem programu były wizyty w szpitalu i weekendowe imprezy.

Wzruszyłam ramionami z głupią miną. Wystarczyła mu taka odpowiedź, bo on sam miał w dupie karierę. Jasnowłosy, chudy jak patyk, całe życie zajmował się graniem. W koszykówkę, na djembe, w gry komputerowe. Te strategiczne, gdzie trzeba było rządzić jednym państwem, żeby podbić cały świat, i te głupie, w których chodziło o zabijanie. Słuchałam jego rytmów jak zaczarowana. Zamieniłabym się z nim na życie, powiedziałam, a on się tylko roześmiał.

Kiedy się rozpadało, odprowadził mnie pod klatkę, a następnego dnia spotkaliśmy się w innym parku — siedział boso pod drzewem, popalając jointa. Siedzieliśmy na trawie, aż przegonił nas deszcz.

Moja najlepsza przyjaciółka była zdania, że do siebie nie pasujemy, a ja robię wszystko, żeby nie zajmować się własnym życiem.

— Zastanów się — powiedziała ostrzegawczo Nina. — Co wy macie ze sobą wspólnego? Co on ci ma do zaoferowania?

Za długo się znałyśmy, żeby nie zrozumiała mojego milczenia — coś było na rzeczy. Bo było. Bo to był człowiek, do którego mogłam przytulać się przez dwanaście godzin i nie marzyć potem o prysznicu. Bo to jemu opowiedziałam o mamie. O tym, że cyferki z faktur z systemów z biura, z windy, z pracy wyżerają mi dziury w mózgu, duszy i ciele. Bo to on odparł nieuważnie, jakby wygłaszał największą oczywistość pod słońcem:

— No, to czas stamtąd znikać?

— Może i tak — odpowiedziałam, wiedząc, że nie tak. Potrzeba bezpieczeństwa uniemożliwiała mi wywrócenie życia do góry nogami. Ale nie musieliśmy o tym rozmawiać; dobrze było słuchać, że można inaczej, i uspokajać się marzeniami o zmianach.

— Jakby co, to zawsze możesz go rzucić. Będziemy jadły lody z wiaderka i oglądały komedie romantyczne, a potem pójdziemy na imprezę — podsumowała Nina.

— Jak przez ostatnie dwa lata?

— Trzy?

***

Żadna wiedza nie jest tajemna. Wszystko jest dostępne, zapisane. Trzeba tylko umieć rozpoznać, czego się szuka, a rozpoznawszy, zrozumieć. To umiejętność, której nabywa się, żyjąc. Kto chce, niech szuka. Łatwiej jest skorzystać z tłumaczenia niż zaczynać od nauki obcego języka. Samo przyswojenie zasad gramatyki może zająć lata, a gwarancji powodzenia nie ma. I dlatego istnieją tłumacze.

***

Nadszedł październik, a wraz z nim wiadomość dla Jakuba od dyrekcji akademika. Rzucił list na podłogę koło łóżka.

— Mówią, że mam się wyprowadzić.

— I co teraz zrobisz?

— Zamieszkam tutaj. Będę ci tanio sprzątał... — Walnęłam go poduszką. — ...gotował, świadczył inne usługi...

— Wyjadał z lodówki, grał w gry, zostawiał włosy pod prysznicem...

Jakub spoważniał.

— Mówię serio. I tak ciągle tu jestem. Albo ty u mnie.

— Chcesz ze mną zamieszkać?!

— Ćśś... to brzmi tak poważnie.

Znaleźliśmy brzydki dom blisko morza. Przeprowadzka nie trwała długo, bo żadne z nas nie miało wiele. Nina podarowała nam nasz pierwszy mebel — kanapę, której już nie potrzebowała. I cztery czarki do herbaty. Piłyśmy z nich wino, kieliszki były w jednym z kartonów zawalających duży pokój. Zapadał zmrok.

— Nie pozabijacie się tu?

— Zobaczymy. Jest pokój i łazienka, można się schować.

— Niby tak. Szybko wam to poszło...

— Zawsze można się wyprowadzić. Ale powinno być dobrze. Będzie dobrze.

— I za to się napijmy. Żeby było dobrze. A jak nie, to pomogę ci zabrać kanapę.

Uniosłyśmy czarki, stuknęła porcelana.

— Kanapa zostanie, tak czuję. Bo... byliśmy razem w szpitalu.

— U mamy? I co powiedziała na jego dready?!

— Nic. W ogóle mało mówiła. Bo ona w ogóle mało teraz mówi. Ale się ucieszyła.

***

W nowym domu dało się wejść na dach, z którego było widać gwiazdy i szpital, za dnia żółty, w nocy ciemnoszary. Wyobrażałam sobie, że wiem, które okno należy do mamy. Już nie wstawała z łóżka. Choroba zatarła rysy jej twarzy, rozdęła ciało, ale nie odebrała ciepła dłoniom.

Za szpitalem rozciągało się morze, ogromna plama czerni. Gdzieś tam mieszkały mewy, do których krzyczałam.

W nowym domu była piwnica na nasze graty i rzeczy, które zastaliśmy w swojej przestrzeni. Kartki świąteczne i urodzinowe. Kochanym dziadkom kochające wnuki. Kalendarze sprzed trzydziestu lat na każdy dzień. Pożółkła okrągła serwetka na stół. Album z czarno-białymi zdjęciami: ślubne, z poważnymi minami. Niewyraźna fotografia niemowlaka wśród przytulanek i grzechotek. Uśmiechnięta kobieta w krótkich spodenkach obejmująca ramionami dwoje dzieci. Dziewczynka z warkoczykami, biały miś, chłopiec na grzbiecie ogromnego konia.

— Te dzieciaki są pewnie w wieku naszych rodziców.

— Mhm.

— Kluski lane Halinki, spagety z mięsem, delikatne racuszki. To jest historia!

— Kobieto, zlituj się, to są śmieci. Nikt tego nie potrzebuje. Nikt.

— Ja potrzebuję.

— Bo?

— Bo tak.

— Bo?

— Bo gdyby w rzeczach mojej mamy grzebali obcy ludzie... — Nie dokończyłam.

Fragmenty cudzego życia zajęły trzy kartony. Na śmietnik posłaliśmy tylko dwa fotele koloru wątroby i stojący między nimi stolik na wysoki połysk.

Zachowaliśmy rzeźbione łóżko i toaletkę z wąskim lustrem. Mieściłam się w nim tylko ja, wyjęta z czasu, i skrawek nieba. Do tej przestrzeni nie miały dostępu cyfry, słowa ani nawet gesty, a jedynie ulotne dźwięki i przeczucia. Otwierałam toaletkę tylko pod nieobecność Jakuba, jakby jego wzrok mógł przywrócić codzienny bieg rzeczy. Kiedy byliśmy razem, zajmowały nas inne sprawy. Raz za razem wskakiwaliśmy do łóżka z ciemnego drewna.

***

Im dłużej mieszkaliśmy razem, tym trudniej wstawało mi się co rano. Czasami nienawidziłam Jakuba za jego beztroskę, rozrzucone na poduszce dready i nonszalancję, z jaką przewracał się na drugi bok. Czasami tylko mu zazdrościłam, malując rzęsy w chłodnej sypialni. Odbicie wytrzeszczało na mnie oczy, pokazywało, jak dobrowolnie nakładam sobie złoty kaganiec.

Lubiłam wracać do domu i zrzucać z siebie oficjalne przebranie, ale im robiło się później, tym bardziej pogarszał mi się humor — zbliżał się kolejny dzień.

***

Mało kto zastanawia się nad tym, jak powstają tłumaczenia. Skąd tłumacz wie, jak interpretować poszczególne złożenia znaków, jak przybliżyć je pytającemu. Z zewnątrz wygląda to tak: przychodzi się z niejasnością, wychodzi z odpowiedzią. Zapomina się twarz człowieka, który zamienił jedno w drugie, i pamięta jedynie, że był za drogi. Dobry tłumacz sprawia, że cały proces wydaje się bardzo prosty; nie pokazuje umiejętności wykorzystywanych do przemiany; a już na pewno nie mówi o kosztach, jakie musiał ponieść, by je uzyskać.

***

Przyznałam się przed sobą, że chcę zostać tłumaczką. Ćwiczyłam na wszystkim, co wpadło mi w ręce. Na starych gazetach. Przepisach z piwnicy. Morskich falach. Wszystkiemu nadawałam znaczenie, marząc, że w końcu nauczę się widzieć tak, jak nie widzą inni. Wiedziałam, że ten moment jeszcze nie nadszedł; nie wiedziałam, czy nadejdzie kiedykolwiek; wierzyłam, że jestem zdolna do poświęceń, żeby tak się stało. Nie chciałam być tłumaczką pokątną, jedną z tych, które dostrzegały jakieś cząstki odpowiedzi, pokazywały ludziom rzeczywistość jak z krzywego lustra, uszminkowaną, żeby się przypodobać. Takie nie odlatywały na zimę do ciepłych krajów, choć plotka głosiła, że niektórym rosną skrzydła czy dzioby. Chodzili do nich tylko najbiedniejsi, ci, co nie mogli czekać na pełną odpowiedź do wiosny, i ci, którzy nie potrzebowali pełnej prawdy. Nie chciałam takiego życia.

Czytałam z dredów Jakuba, z konstelacji okruchów na śniadaniowych talerzykach, ze snów. Robiłam się w tym coraz lepsza.

Któregoś razu odważyłam się opowiedzieć Ninie o tym, co zajmowało mi czas.

— Raz spróbowałam w pracy. Ale to, co zobaczyłam, to była zgroza...

— Czyli wszystko by się zgadzało? Ja cię przetestuję — rzuciła. — Kiedy wreszcie znajdę księcia z bajki?

Uśmiechnęła się, udając, że żartuje. Przyglądałam się jej paznokciom polakierowanym na ciemny fiolet. Kontrastowały mocno ze szczupłymi, bladymi dłońmi. Srebrny zegarek błyszczał tak mocno, jakby Nina nosiła na nadgarstku pasek czystego światła. Wszystko to mówiło: dużo siły. Własne zdanie. Samodzielność. Coś innego, czego nie umiałam zdefiniować, szeptało: i dużo samotności.

— Zobaczymy. Dobrze by było, jakbyś na początek nie spławiała wszystkich tych kolesi, którzy chcą się z tobą umówić.

— Na początek dobrze by było, jakby się trafił jeden jakiś sensowny.

— Daj im szansę. Może któryś na żywo okaże się ciekawy.

— Może... jak coś, to wpadnę po tłumaczenie, okej? Powiesz mi, jak długo się utrzyma.

***

Zmuszałam się, żeby co dzień tłumaczyć faktury, których stan kontrolowałam od dziewiątej do siedemnastej z przerwą na lunch. Początkowo widziałam tylko to, czego ode mnie oczekiwano: winien. Ma. Winien. Ma. Potem zaczął wyłaniać się inny obraz. Minie. Wam. Minie. Wam. Mnie. I wam. Pilnowałam się, żeby nie mówić nikomu, nawet Thomasowi, że marzę o zmianie. Ściany miały uszy, a pewnych rzeczy lepiej nie przyspieszać, zwłaszcza że sporo mi brakowało, żeby móc dołączyć do prawdziwych tłumaczy.

***

Siedemnastego października, w wieku dwudziestu czterech lat i trzech miesięcy, zrozumiałam, jak zdobywają swoje umiejętności. Doświadczyłam tego na własnej skórze i nie było już odwrotu, bo stała się rzecz, której nie można było wyrzucić z pamięci.

Mama umarła.

Pamiętam ból brzucha, szybko zastąpiony przez pustkę. Wracając ostatni raz ze szpitala, usiadłam w przypadkowej herbaciarni. Od reszty gości oddzielało mnie ogromne akwarium z mętną wodą i apatycznymi czerwonymi rybami. Przepływały między wodorostami, donikąd im się nie spieszyło. Mnie już też nie. Mama umarła. Patrzyłam na delikatną filiżankę. Na swoje dłonie. Na ciemnobrązowy blat stolika. A od środka patrzyło na mnie nic.

Na spodku leżała srebrna łyżeczka, w której odbijało się światło lampy. Nie miałam już po co przychodzić do szpitala, nic tam nie było. To oznaczało wolną sobotę. Więcej wolnego czasu. Upragnionego wolnego czasu. Za dużo wolnego czasu.

Widziałam już tylko światło, rozmazane przez łzy. Zalały mnie obrazy, z których wychwyciłam tylko jedno: przyszło nowe. Odwrotu nie było.

— Coś jeszcze będzie dla pani?

— Nie, dziękuję. Poproszę rachunek — odparłam machinalnie, a głos z tyłu głowy zaszeptał: idzie nowe. Byłaby z ciebie dumna.

Światło latarni ukryło wszystkie gwiazdy.

Po przyjściu do domu naciągnęłam koc na głowę i rozpłakałam się na głos, a nowe znaczenia rzeczywistości odsłaniały się przede mną. Płakałam, aż zasnęłam z wyczerpania. Tak, w ubraniu, z rozmazanym makijażem i wypiekami, znalazł mnie Jakub.

W wieku dwudziestu czterech lat i trzech miesięcy stałam się tłumaczką, a gdybym mogła to odwrócić, nie wahałabym się ani chwili. Ale nie było takiej możliwości. Musiałam działać.

***

Był pogrzeb. A dzień po pogrzebie, ubrana na czarno, ogłosiłam swoją decyzję. W biurze zapadła pełna niedowierzania cisza. Zaszurały odstawiane krzesła, zaszeleściły spódnice. Pracownice i pracownicy działu archiwizacji szli się naradzić. Wiedziałam, co będzie dalej — za kilka godzin będzie na mnie czekać niespodzianka. Przemowa pożegnalna, może przewidziany w specjalnym dokumencie prezent o ściśle określonej wartości, zapewne bukiet. Ale na razie miałam iść na lunch.

— Odchodzę stąd. To mój ostatni dzień — powiedziałam, zniżając głos niemal do szeptu.

— Od dawna o tym myślałaś?

— Od chwili, kiedy pierwszy raz tu weszłam.

Oczy Thomasa rozjaśniły się na moment i zaraz przygasły.

— Powodzenia. Ja jeszcze zostaję. Na razie jest mi dobrze. Mam możliwości rozwoju. Nigdzie nie znajdę takiej pracy — recytował zmienionym głosem. Nieptasim, ludzkim.

Pokiwałam głową. Mogłam opowiedzieć mu o wydarzeniach ostatnich dni, ale to nie miało sensu. Nasze drogi właśnie się rozchodziły. Thomas należał do życia, które ja, ubrana na czarno, właśnie porzucałam. Skinął mi głową, zanim wysiadł z windy na trzecim. Nigdy więcej go nie widziałam.

***

Początek mojego nowego życia oznaczał wywrócenie wszystkiego do góry nogami. Pierwsze przemienienie miało udowodnić światu to, o czym ja już wiedziałam. Do tego czasu nikt nie musiał mi wierzyć, a tabliczka, którą sama zrobiłam, wisiała przy wejściu do sypialni. Czarne litery na kremowym tle układały się w napis „tłumaczka”, reszta informacji była zbędna. Ozdobiłam szyld wizerunkiem ptasiej maski o długim dziobie.

— Czyś ty oszalała? Mogłaś przynajmniej przeczekać w biurze do zimy! — rzuciła Nina.

Siedziałyśmy w zadymionej knajpie, parkiet świecił pustkami, chociaż rozbrzmiewały kolejne rockowe hity. Nina nosiła obcisłe skórzane spodnie i mocny makijaż. Obie wiedziałyśmy, jak przebiegają takie noce — po paru piwach zaczynałyśmy tańczyć, a inni szybko do nas dołączali. Potem kwestią czasu było, kiedy Ninę będą oblegać faceci, a kwestią szczęścia — czy któryś z nich okaże się wystarczająco ciekawy, żeby trafić do jej łóżka albo chociaż dostać numer telefonu. Mnie też kiedyś to bawiło, teraz nie potrafiłam poczuć dawnej ekscytacji, nie byłam ciekawa nieznajomych ciał. Cieszyłam się za to, że choć na chwilę wyłączę myślenie.

— Bałam się, że jak nie teraz, to nigdy się już nie wyrwę!

— Chyba że tak. I z czego będziecie teraz żyli?

— Jakub szuka pracy. Ma jutro rozmowę w jakiejś galerii, szukają kustosza.

— No, no...

— Jakby coś poszło nie tak, zawsze mogę wrócić do biura — powiedziałam bez przekonania.

Głośniki zagłuszyły odpowiedź. Nina jednym łykiem dopiła piwo i pociągnęła mnie na parkiet. Trzeba było zacząć poszukiwania.

***

— Wstawaj, leniu! Idziemy świętować! Dostałem robotę! Zaczynam od poniedziałku!

Jakub wskoczył z impetem na łóżko. Zajęczałam i naciągnęłam kołdrę na głowę. Zdecydowanie za długo tańczyłam z Niną poprzedniej nocy. Jak za dawnych czasów.

— Zajebista impreza. Jak za dawnych czasów, nie? — rzuciła Nina, kiedy czekałyśmy na taksówkę. Robiło się już jasno. — Zanim znalazłaś swojego księcia na białym koniu. Który teraz grzeje ci łóżko. Ja też się starzeję. Olałam tego gościa, co podszedł do mnie na końcu. A mogłam zabrać go do domu. Cały świat się starzeje. Niby że mądrzejemy. Ale na końcu czeka co? Na mnie samotność. Czasami się boję, że ja już...

Resztę alkoholowych przemyśleń uciął przyjazd taksówki. Kierowca obrzucił Ninę długim spojrzeniem.

— Udana impreza, co?

Weszłam do domu. Jak przez mgłę słyszałam budzik Jakuba i trzaśnięcie drzwi. A teraz Jakub wrócił, podekscytowany, i domagał się uwagi.

— Wspaniale. Bosko. Kochanie... podałbyś mi szklankę wody?

Powoli, powoli docierało do mnie, co właśnie się stało. Jakub kupił mi czas — nie musiałam wracać do biura. Mogłam zająć się przygotowaniami do przemiany, a wiosną, po powrocie, zacząć tłumaczyć dla klientów. A on miał odtąd spędzać całe dnie w muzeum F., malarza, który malował rzeczy czarne i połamane i kawałki życia tkwiące tam, gdzie żyć się nie da.

Tego samego dnia wypełniłam formularz zgłoszeniowy. Stowarzyszenie tłumaczy oficjalnie dowiedziało się więc, że chcę dołączyć do zimowego stada i lecieć w ciepłe kraje.

***

— Wybrali mnie, bo byłem wesoły, przystojny, ogarnięty i na dodatek jako jedyny odpowiedziałem na pytanie o tytuł jakiegoś obrazu F. — trajkotał Jakub znad talerza spaghetti. — Bo wiesz co? On nie dawał swoim obrazom tytułów. Ani jednemu. A na każdym tylko trupy i krzyże, krzyże i trupy. I potwory.

— A powiedziałeś im, że twoim zdaniem te trupy i krzyże to zwykły kicz?

Jakub włożył nitkę makaronu między nos a wargi i potarł brodę, udając, że głęboko zastanawia się nad odpowiedzią.

— Powiedziałem, że fascynuje mnie wyjątkowa wrażliwość twórcy. W końcu do czegoś mi się te studia przydały. No, i w poniedziałek o dziewiątej rano mogę zaczynać. Dadzą mi służbowe spodnie i koszulę. Będę się przebierał za pana Jakuba.

***

Pierwszego dnia pracy Jakuba nie potrafiłam znaleźć sobie miejsca.

Nagle byłam sama i miałam czas.

Na toaletce czekał stos książek o pracy tłumacza. Sięgnęłam po pierwszą z brzegu, ale uczone teorie z połowy ubiegłego wieku szybko mnie odstraszyły.

Proces komunikacji definiujemy jako przekazywanie informacji przez nadawcę do odbiorcy. Tłumaczenie polega na dekodowaniu komunikatu i odtworzeniu jego treści w innej formie bądź języku. Wyróżnia się tłumaczenie funkcjonalne, artystyczne i...

Kręciłam się z kąta w kąt, póki nie przyszedł Jakub.

— Hej, hej. Jak tam?

— W porządku — odparł nieobecnym tonem. — Długi dzień.

— Chcesz herbatę?

— Może później.

— Wszystko OK?

Zniknął pod prysznicem bez odpowiedzi. Wróciłam do swojej książki. Znaczenie danego wyrazu — albo zdania — można także zdefiniować poprzez zaprzeczenie: obiekt jest więc sumą zaprzeczeń; kot to nie-pies, nie-koń i nie-człowiek.

— A „w porządku” to nie-dobrze i nie-źle, tylko „daj mi spokój” — mruknęłam.

***

Jakub nie mówił wiele o swojej pracy, ale w każdym tygodniu znajdowałam coś nowego, pocztówkę, wycinek z gazety, ulotkę. Wszystkie poświęcone jednemu malarzowi, temu, którego wyłącznym kustoszem był Jakub. Wreszcie znalazłam na toaletce album, w którym zebrano rysunki artysty. Długo przyglądałam się okładce z postacią o zabandażowanej twarzy. Spomiędzy bandaży sterczał dziób, ciało postaci spowijał bladoróżowy tiul, a z jego fałdów wystawały dłonie. Wiele dłoni. Jakby głód i niespełnienie dziwnej istoty stały się jej ciałem. Machinalnie otworzyłam lustro. Studiowałam właśnie zakrzywienie dłoni w odbiciu, kiedy Jakub wszedł do pokoju.

— Skąd to wzięłaś?! — Jego ton zabrzmiał nienaturalnie.

— Leżało na mojej toaletce, oglądam sobie. Skoro nie chcesz mnie zabrać na wystawę...

— To nie są rzeczy dla ciebie.

— Nie są dla mnie?! O czym ty mówisz?!

— Raczej by ci się tam nie spodobało.

— A mogę się sama o tym przekonać?!

Rzuciłam album i wstałam gwałtownie. Jakub podszedł do mnie i przytulił mocno, tak że mój nos wylądował w jego dreadach. Takiego go znałam. Nie tego człowieka, który coś ukrywał i maskował to wybuchami złości.

— Chodź, ugotujemy coś. Zobaczysz, co kupiłem.

Zostawiliśmy postać w bandażach samą sobie.

***

— Co ty tu robisz? — syknął Jakub.

W granatowych spodniach i białej koszuli nie wyglądał jak człowiek, z którym mieszkałam. Siedział na krześle przy wejściu do sali, bawiąc się telefonem.

— Przyszłam obejrzeć wystawę. Kupiłam bilet. Co, nie wpuścisz mnie?

— Wpuszczę. Tylko potem nie narzekaj, że cię nie uprzedzałem.

Opadł z powrotem na krzesło. Całe jego ciało wyrażało bierny opór. Kiedy spróbowałam go pocałować, szarpnął gwałtownie głową.

Malarz nie miał dobrego życia. Szybko się ożenił, pracował jakiś czas w fabryce, a potem coś się w nim zepsuło. Potrafił tylko siedzieć na kanapie, podczas gdy za oknem kiełkowało mu ogromne blokowisko. Wtedy powstały jego pierwsze rysunki — związani i wiążący, oczy i dłonie, skrzydła w przedmiotach nieożywionych i nielatających. Przetrwał ten okres tylko dzięki żonie, która oddała mu cały pokój w M2 dzielonym z rodzicami i bez mrugnięcia okiem znosiła wybuchy furii i okresy apatii. I tak już zostało. Nie mieli dzieci. Malarz umarł pierwszy. Żona została na straży jego dzieła. Kiedy ją zostawił, odmłodniała i nabrała rumieńców.

Wiedziałam o tym wszystkim od Jakuba, ale teraz stałam sama w ciemnej sali. Jedynym źródłem światła były obrazy. Mijałam kolejne, zatrzymałam się dopiero przed postacią owiniętą tiulem. Tutaj wydawała się groźniejsza, jakby pośród podobnych sobie zyskiwała na mocy. Nawet róż jej szat nie przywodził już na myśl atłasowych bucików baletnicy. Przypominał mi coś żywego. Pulsującego. Skierowany w lewo dziób rozdzierał przestrzeń.

— Wiesz, jak długo już tu jesteś? — Jakub stanął nagle za moimi plecami. Wzdrygnęłam się.

— Przeraża mnie jego świat. Że ktoś przez całe życie nosi w sobie takie rzeczy...

— Czy ty wiesz, jak długo już tu stoisz?!

— Zamyśliłam się.

— Zdarza się nawet najlepszym — odparł kąśliwie.

Nie rozmawialiśmy więcej o wystawie.

***

W dniu, kiedy Jakub upadł po raz pierwszy, było ciepło i nie musieliśmy się donikąd spieszyć. Staliśmy w kręgu przyjaciół. Nie zależało nam na koncercie, który zaraz miał się zacząć, ani na żadnym następnym, równie dobrze mogliśmy przesiedzieć całe popołudnie na trawie.

— Mogę się napić wody? — spytał Jakub.

Zaabsorbowana rozmową, widziałam kątem oka, jak łapczywie pije i nagle odrywa butelkę od ust. Rzucił w piach nakrętkę i na wpół pełną butelkę.

— Stary, co ty... — zaczęłam, a wtedy pod Jakubem ugięły się nogi.

Zatoczył się w moją stronę. Upadłby, gdybym go nie przytrzymała. Wouter, z zawodu pielęgniarz w domu starców, złapał Jakuba z rutyną.

— Wszystko okej? — spytał.

— Tak, tak, jakoś... słabo mi się zrobiło. Ale już jest w porządku.

Jakub wyswobodził się i uśmiechnął do mnie. Dopiero teraz zauważyłam, jaki jest blady. Przerwane rozmowy ruszyły z miejsca, podniosłam butelkę z resztką wody. I wtedy Jakub upadł naprawdę. Wszystko stało się tak szybko, że nawet Wouter nie zdołał go złapać.

— Dobrze, to tak. Lećcie do punktu medycznego po jakiegoś ratownika. My z nim zostaniemy — zarządził Wouter.

Dwóch chłopaków posłusznie pobiegło po pomoc. Siedzący obok ludzie znów przerwali rozmowę. Patrzyli z ciekawością, jak płaczę, a Jakub powoli otwiera oczy i zaczyna mrugać.

— Co to było?

— Zamyśliłem się na chwilę — odpowiedział Jakub. Dobierał słowa z namysłem, jakby chciał dopasować je do swoich myśli. Zmusiłam się, żeby tego nie tłumaczyć. — A potem... potem byłem na statku, z tą dziewczyną...

— I zemdlałeś — podsumował Wouter.

— Na jakim statku? Z jaką dziewczyną? — spytałam.

— Nie wiem, gdzieś na morzu. Było ciepło i cicho.

— Możesz wstać, kolego?! — Ratownicy przybiegli z noszami.

— Już wstaję, nic się nie dzieje.

Kolejne pół godziny spędziliśmy w punkcie medycznym. Jakub zasłabł, bo się odwodnił. Słońce mocno grzało, był tłok. Nic specjalnego. Ratownicy medyczni nie widzieli powodu do zmartwienia, ale ja poczułam się tak, jakby wyciągnęła po nas ręce inna, groźna rzeczywistość.

***

Żadne dwa języki nie są nigdy dostatecznie podobne, by można je było traktować jako reprezentujące tę samą rzeczywistość społeczną. Światy w których żyją różne społeczeństwa, są odrębnymi światami, nie zaś tym samym światem, tylko opatrzonym odmiennymi etykietkami.[1]

W lustrzanym odbiciu mój język był białawy, jakby napuchnięty. Mogłam uwierzyć, że żaden inny nie jest do niego podobny.

Zadaniem tłumacza jest (...) włączenie w definicję znaczenia słowa również konotacji, stereotypów, wartościowania, skojarzeń łączonych z danym pojęciem przez określonych użytkowników. Tylko bowiem poprzez tak pełne ujęcie znaczenia możliwa jest rekonstrukcja danego językowego obrazu świata — a w konsekwencji stanięcie niejako poza światem własnym, częściowe choćby przekroczenie bariery, której w całości przekroczyć się nie da.[2]

***

Ostry dźwięk dzwonka wyrwał mnie ze snu, a kolejny zmusił do wstania. Rozczochrana, narzuciłam na siebie koszulkę Jakuba — białą, malowaną ręcznie w fioletowe koła — i otworzyłam drzwi. Niski mężczyzna o czujnym wzroku miał być moim pierwszym klientem.

— Tłumaczka?

— Słucham?

— Potrzebuję tłumaczenia. Pilnie.

— Wie pan, ja... — Próbowałam zebrać myśli. Na niebie kołowała mewa.

— Proszę pani. To jest prosta sprawa. Tłumaczy pani czy nie? Bo ja nie mam czasu.

— Dobrze, proszę wejść i na lewo. — Niemal wepchnęłam mężczyznę do kuchni. — Zaraz do pana przyjdę.

Zakładając w pośpiechu spodnie, słyszałam, jak sylabizuje „Tłu-macz-ka”. Zapadła cisza, a po niej pogardliwe prychnięcie. Jakub obrócił się na drugi bok. Był kwadrans po szóstej, budzik miał zadzwonić dopiero za godzinę. Wskoczyłam w jeansy i sweter, związałam włosy.

— Napije się pan czegoś? Kawy, herbaty?

— Dziękuję. Przejdźmy do rzeczy.

Wydobył z kieszeni spodni niewielki kamyk. Zanim położył go na blacie stołu, starannie strzepnął okruszki.

— Co pani tu widzi?

— A przychodzi pan z jakimś konkretnym pytaniem?

— Owszem. Jak już mówiłem, chciałbym się dowiedzieć, co pani tu widzi.

Wzięłam kamyk do ręki. Piekły mnie oczy i z trudem zbierałam myśli. Czarną powierzchnię pokrywały rowki układające się w misterne kształty. Jeśli to były litery, to nie znałam tego alfabetu. Jeśli tych wzorów nie wyrzeźbił człowiek, to nie miałam pojęcia, jak mogły powstać. Czułam tylko narastającą złość i niepewność co do swojej roli — może tylko mi się wydawało, że coś potrafię? Może ten człowiek przyszedł tutaj, żeby uświadomić mi, że mam wracać do biura? Może cały czas się oszukiwałam? Odłożyłam kamień i wzięłam głęboki oddech. Strach powoli zelżał. Mężczyzna obserwował mnie ze złośliwym uśmieszkiem. Nagle postanowiłam, że powiem mu całą prawdę.

— Pytał pan, co widzę w tym kamieniu. — Ponownie schwyciłam przedmiot, a panika zalała mnie ze wzmożoną siłą. — Cóż... niewiele. Nie znam jego historii. Nie wiem, po co on panu. Nie wiem, czego chce się pan dowiedzieć. Jedyne, co widzę, to lęk przed ośmieszeniem. Trochę podejrzliwości w stosunku do innych. Poczucie, że nie jest się wystarczająco dobrym... tłumaczem.

Zapadła cisza.

Mężczyzna schwycił obiema rękami moją dłoń, zaciskając ją na kamyku.

— No, no. Nie spodziewałem się za wiele, ale nie jest źle. Naprawdę nie jest źle. Witaj w zawodzie, mała. Zrobisz mi filiżankę kawy? Teraz już mogę.

— Słucham? — Zmarszczyłam brwi.

Nad parującą kawą mój niespodziewany gość wyjaśnił mi, że testuje wszystkich, którzy chcą się poddać przemianie i zostać tłumaczami.

— W imieniu całej branży. Wyniki są zatrważające. Większość odrzucam od razu. Niektórzy mają na tyle talentu, żeby dostrzec cokolwiek. Oni potem prowadzą te pokątne praktyki. Ale niewiele osób, tak jak ty, ma odwagę powiedzieć prawdę.

— Co w tym wyjątkowego?

— Wydaje im się, że muszą opowiedzieć ładną historyjkę, żeby zaczarować klienta. A ten kamień jest specjalnie przygotowany do odzwierciedlania uczuć, nic więcej. Gdybyś wyczytała w nim, że szukam żony, wiedziałbym, że zmyślasz. Nawet jeśli wyglądam na takiego.

Wyciągnęłam rogaliki, które miałam zjeść z Jakubem. Z każdą chwilą mężczyzna — przedstawił się jako Stefan — wydawał mi się sympatyczniejszy. Odważyłam się nawet zadać mu pytanie:

— Jak to jest zmienić się w ptaka i odlecieć?

— Sama zobaczysz. To już niedługo, lato się kończy...

— Jeszcze parę miesięcy, prawda?

— Dwa, góra trzy. Zleci.

Z sypialni dobiegł odgłos budzika. Stefan wstał i schował kamyk do kieszeni.

— Na mnie już czas, nie chcę przeszkadzać. Do zobaczenia po przemianie. A gdybyś wcześniej miała jeszcze jakieś pytania... — Podał mi wizytówkę z pozaginanymi rogami.

***

Stefan stał się niespodziewanie jednym z moich dobrych przyjaciół. Zajął miejsce Niny, która założyła sobie profil na portalu randkowym i trzy razy w tygodniu egzaminowała kandydatów do poważnego związku. Stefan zawsze miał czas. Umawialiśmy się w różnych miejscach — na poczcie, pod szpitalem, w osiedlowym barze — i pokazywał mi swoje tłumaczenia. Chodziliśmy po mieście, ale za każdym razem było tak, jakbym znajdowała się w nowym miejscu. Zapamiętywałam z tego uczucie, że oglądam film w kolorach, których dotąd nie znałam — albo o których istnieniu zapomniałam. Raz zabrałam Stefana nad morze. Było już chłodno, letnie budki z lodami zniknęły razem z turystami. Szliśmy wzdłuż plaży, ja z kapturem na głowie, on w swoim nieodłącznym kapeluszu. Nie zdziwił się wcale, kiedy opowiedziałam mu o rozmowach z mewą.

— Bywa. Pierwszy znak. Większość z nas pamięta. Ale takie rzeczy robią się jasne dopiero dużo później. Kiedy się dzieją...

— ...to się dzieją. Nie mogłam nic na to poradzić. Zabrałam nawet takiego znajomego na plażę, chciałam, żeby też porozmawiał z mewą, ale...

— ...nic z tego nie rozumiał — dokończył Stefan. Czasami czułam, jakbyśmy znali się od niepamiętnych czasów, i trochę mnie to przerażało. — Dobrze, że w ogóle był ktoś, kogo odważyłaś się zabrać. Niektórzy trzymają znaki w sekrecie przed rodziną i przyjaciółmi. Boją się odrzucenia. Tego, że najmniejsze odstępstwo od normy wszystko zepsuje. Wiesz, o czym mówię?

Skinęłam głową, myśląc o równo polakierowanych paznokciach Niny. Stefan zatrzymał się nagle, wbił we mnie wzrok i zapytał:

— A jak to wygląda z twoim narzeczonym?

— Rozumie. To on pomógł mi rzucić biuro. Znalazł stałą pracę, żebym nie musiała się tym martwić...

— No, to naprawdę masz szczęście. Czy nie? Co się tak dziwnie marszczysz?

— Nie wiem. Ostatnio zaczął się zmieniać, jest jakby nieobecny. Jakby mnie unikał. Mam wrażenie, że to wina jego pracy.

— Jest taki zajęty?

— Nie o to chodzi. Nie do końca. — Kopnęłam kamyk, wzbijając fontannę piachu. — Widzisz, on pracuje w muzeum F. Gapi się bez przerwy na te trupy, pajęczyny i oczy w krzesłach, i skrzydła w drzewach. To głupie, ale mam wrażenie, że sam się do nich upodabnia.

Od słowa do słowa opowiedziałam o omdleniu Jakuba i coraz częstszych momentach, kiedy narzekał na ból brzucha. O jego bladości.

— Ostatnio zaczął mówić przez sen. Właściwie to szeptać. Wzywać kogoś. I bez przerwy znosi do domu te albumy i plakaty. Kiedy myśli, że nie widzę, otwiera je. Często na tym samym obrazie. Wiem, że to głupie, ale...

— Jak to tłumaczysz?

— Nie tłumaczę. Boję się. Albo nie umiem.

I wtedy Stefan wypowiedział słowa, które bardzo chciałam usłyszeć.

— Jeśli chcesz, mogę ci pomóc. Następnym razem weź coś ze sobą. Zobaczymy.

— Naprawdę?

— Czemu nie? Poćwiczymy razem. Najgorzej się widzi we własnym życiu. Jeszcze zdążymy przed przemianą.

***

Drugi raz Jakub upadł w domu. Poleciał na szafkę z kubkami i stłukł dwie czarki od Niny. Tylko dlatego w ogóle się o tym dowiedziałam. Kiedy wróciłam do domu, leżał już w łóżku.

— Powinieneś iść do lekarza — rzuciłam. — To nie jest normalne.

— Bez przesady, nic mi nie jest.

— Jakub, co chwilę jest ci słabo. Mdlejesz. Boli cię brzuch. To jest nic?

— Daj mi spokój. Nie jesteś moją matką!

Wyszłam z sypialni, trzaskając drzwiami. W kuchni zaczęłam przeszukiwać telefon. Po raz pierwszy, od kiedy poznałam Jakuba, miałam ochotę uciec z domu. Wrócić do poprzedniego życia. Zrobić coś dobrze znanego. A jednocześnie aż za dobrze wiedziałam, że nie tędy droga.

Jakub wyśliznął się z sypialni. Wyjął mi telefon z ręki i odłożył na parapet.

— Przepraszam.

Milczałam.

— Nie gniewaj się na mnie. Miałem naprawdę długi dzień. I wiesz co? Postanowiłem obciąć dready.

— Jak to?! — wymknęło mi się.

— Pora dorosnąć.

— I chcesz to załatwić obcięciem włosów?!

Wzruszył ramionami.

— Chyba naprawdę cię wyślę do lekarza — rzuciłam, przykładając mu dłoń do czoła.

Kiedy pół godziny później weszłam do sypialni, on już spał.

***

Następnego dnia to ja zrobiłam coś, co bardzo nie spodobałoby się Jakubowi. Bez jego wiedzy wyniosłam z domu książkę z różową szponiastą postacią. Szansa, że zostanę przyłapana, była niewielka — mój chłopak od rana do późnego popołudnia pilnował oryginałów, reprodukcje mogły zostać w domu. Zawinęłam ciężki album w koszulkę Jakuba, jakbym chciała uchronić go przed kontaktem z zimnym i deszczowym światem zewnętrznym. Stefan czekał już na mnie w chińskiej herbaciarni. Jak zawsze zamówił kawę, nic sobie nie robiąc z wymownych spojrzeń kelnerki. Nic się tam nie zmieniło; czerwone ryby dalej pływały w zielonkawej wodzie, napoje nadal podawano z miniaturowymi ciasteczkami. Nie powiedziałam mu, że nigdy w życiu nie przyszłabym tu sama.

— Bierzmy się do roboty. Musisz lecieć do ciepłych krajów ze spokojną głową. A dzień przemiany jest coraz bliżej, może jutro, może za tydzień... — rzucił na przywitanie Stefan i uśmiechnął się znacząco. — Może za tydzień, może jutro...

Przerzucał kolejne kartki, tylko od czasu do czasu zatrzymując się na dłużej.

— Parszywa sprawa, co? — rzucił. — To jak jedno z tych zleceń, kiedy wyciągają z wody topielca i każą ci opowiadać, kto go udusił. Wodorosty, opuchlizna, nerwy. Tutaj to samo, tylko trupa nie ma.

— Aż tak źle?

— Powiem tak: ja bym się na tę wystawę nie wybrał. A już na pewno nie przesiadywałbym tam całymi dniami.

— Niektórzy mówią, że to intelektualny orgazm — zaprotestowałam odruchowo.

— No, to niektórzy nie wiedzą, czym jest dobry seks — odparł sucho i przewrócił kolejną stronę.

Zakrztusił się kawą, zalewając różową postać bez twarzy. Rzuciłam się na ratunek z serwetką, ale powstrzymał mnie zdecydowanym ruchem ręki.

— Czekaj — wykrztusił. — Tu jest coś na rzeczy.

— Jakub mnie zabije! Muszę to zetrzeć.

— Za późno, plama i tak zostanie.

Miał rację. Zmięłam serwetkę w dłoni i z udawanym spokojem patrzyłam, jak Stefan mruży oczy, wpatrując się w ostry dziób. Kawa wsiąknęła w papier, reprodukcja nabrała barwy starej fotografii. Mieszanka jasnego brązu i różu była obrzydliwa i poczułam chęć, żeby wyrwać tę stronę i ją spalić.

— Wiesz coś o życiu F.?

Powtórzyłam kilka zapamiętanych informacji. Stefan kiwał głową:

— Świetnie. A o jego żonie? To ja ci opowiem więcej. Znałem ją kiedyś... blisko. Bardzo blisko. I nawet całkiem długo. Była jedną z nas. Ale trochę inaczej. Bo widzisz, większość z nas jest trochę szalona. Bez urazy, ale chyba sama wiesz, o czym mówię. Za to Beata... o, Beata to było coś innego. Zjawisko, nie kobieta.

Stefan długo opowiadał, jak późniejsza żona malarza jednym występem w klubie studenckim sprawiła, że stracił dla niej rozum. Siedział z kolegami przy kiwającym się stoliku. Przyszli na piwo, nie obchodziło ich flamenco. Ale widok młodziutkiej dziewczyny w czerwonej sukni sprawił, że Stefan zapomniał o kumplach. Wiotka, z różą we włosach, na zmianę kusiła i się oddalała. Gapił się jak zaczarowany na jej ruchy, nie wiedząc, że w sąsiednim rzędzie Beatę pożera wzrokiem ktoś jeszcze. Kiedy występ się zakończył, Stefan zebrał się na odwagę i podszedł do Beaty.

— Musiałem wyglądać jak kompletny gamoń, chudy, zarośnięty, coś tam wymamrotałem. I wiesz co, mała? Dała się zaprosić na randkę. Poleciałem pod sufit ze szczęścia. Wtedy jeszcze nie wiedziałem, co się za tym kryje.

Tak rozpoczęła się kilkuletnia znajomość iberystki Beaty i anglisty Stefana. Szybko okazało się, że wiele ich łączy — on był nią zafascynowany i okazywał to na każdym kroku, ona lubiła wszelkie dowody uznania.

— Będziesz się śmiała, ale w pewnym momencie zupełnie zapomniałem o sobie. Byłem na każde jej skinienie. O mało nie wyrzucili mnie z zajęć, bo wolałem godzinami wyczekiwać na nią z jakimś bukietem niż chodzić na wykłady.

— Jeśli to była teoria tłumaczeń, to wcale ci się nie dziwię — mruknęłam, ale Stefan nawet tego nie zauważył.

Ich związek kwitł, a Stefan rezygnował z kolejnych rzeczy — wyjść z kolegami, przejażdżek na rowerze, spotkań klubu szachowego. Liczyła się Beata, jej studia i taniec, a wszelkie odstępstwa od normy kończyły się ogromną awanturą. Rolą Stefana było podziwianie Beaty, wspieranie jej i wyręczanie w sprawach codziennych. Istniał tylko jeden wyjątek — chłopak mógł chodzić na zajęcia pod niepisanym warunkiem, że zaraz po ich zakończeniu przybiegnie do ukochanej. Któregoś razu wykład się przeciągnął i Stefan spóźnił się na występ w osiedlowym domu kultury; występ, który mógł zaważyć na przyszłości Beaty, a tym samym i jego własnej, bo na widowni ponoć miał się pojawić sam dyrektor zespołu tańca. Kiedy wreszcie zajął miejsce w jednym z ostatnich rzędów, zadyszany, rozchełstany, ona dawno już zeszła ze sceny. Odnalazł ją w odrapanej szatni. Zanosiła się od płaczu, a na widok Stefana wpadła w histerię.

— Jak mogłeś mi to zrobić?! Jak?! — Zaczęła bębnić pięściami w jego pierś, żeby zaraz się w nią tulić, zostawiając mu na koszuli czarne smugi tuszu.

Z urywanych słów Stefan zrozumiał, że zawiódł ją na całego, porzucił w najważniejszym momencie, zawsze lekceważył, nigdy nie cenił, był jej wrogiem w owczej skórze, a teraz, skoro wszystko przepadło, miał psi obowiązek zapewnić jej zagraniczne podróże i zatroszczyć się o wrażliwą psychikę.

Otulił Beatę marynarką i obiecał poprawę, choć w głębi serca nie do końca wierzył w swoją winę. Każde jego słowo pogarszało tylko sytuację — ukochana obrzuciła go kolejnymi zarzutami. Domagała się natychmiastowego rozwiązania.

— Może pójdziesz ze mną na kurs dla tłumaczy? — spytał wreszcie.

Chlipanie powoli ustało. Beata poprawiła rozczochrane włosy i wyjęła z nich podwiędłą różę.

— Dla tłumaczy? — powtórzyła.

To rozwiązanie miało wiele zalet, a najważniejszą było to, że odtąd mogli się już nie rozdzielać. Odtąd flamenco poszło w odstawkę.

— Zawsze siedzieliśmy razem w ławce. Trochę jej pomagałem na egzaminach, bo sama miała co prawda talent, ale wykorzystywała go trochę inaczej, niż trzeba... i pierwszy raz polecieliśmy na południe razem. — Stefan odchrząknął i dopił resztę kawy. — Ale, ale. Robi się późno, a ja cię tu zagaduję. Tak czy inaczej, w którymś momencie, nie wiem gdzie, poznała tego malarza. I to był koniec tłumaczeń i koniec z nami. Ale po co ja ci to opowiadam? Do czego zmierzam? Do tego, że z malarzem było podobnie. Tak mówili. Biedak szukał ponoć wytchnienia w sztuce. A to, to jest jej portret.

Puknął palcem w różową postać.

— I do czego ja zmierzam? Do tego, że malarza już nie ma, a Beata musi się na kimś uwiesić. To muzeum... twój chłopak... może bluszcz wraz z wiekiem robi się coraz bardziej jadowity?

— I podtruwa mi Jakuba? — prychnęłam z niedowierzaniem.

— Musi się na kimś uwiesić. Nie musisz mi wierzyć. Zresztą wolałbym nie mieć racji — obruszył się Stefan.

— Podać państwu coś jeszcze? — wtrąciła się kelnerka. Przypomniałam sobie, dlaczego nie lubię tego miejsca.

— Rachunek — odparł Stefan.

Włożyłam serwetkę między poplamione strony, zamknęłam album. Na dworze Stefan uścisnął mi rękę i dodał, jakby chciał się usprawiedliwić za szorstkie słowa:

— Wszystko się ułoży, zobaczysz. Jak nie teraz, to wiosną. Każdy musi przez to przejść. — Zawahał się na moment, dodał: — I... bądź przygotowana jutro wieczorem. Pierwsza przemiana to nie byle co.

— To znaczy, że jutro lecimy?

— Nie potwierdzam, nie zaprzeczam. Nie wolno mi nic o tym mówić i ty też nikomu nie wspominaj. Do zobaczenia!

Na dworze zapadł już mrok. Owinęłam się szalikiem, ścisnęłam Stefanowi rękę na pożegnanie i ruszyłam w swoją stronę. Było później, niż zakładałam. Jeśli miałam nie widzieć Jakuba przez kolejne miesiące, to chciałam przynajmniej spędzić z nim wieczór.

***

Kiedy weszłam do mieszkania, przez chwilę wydawało mi się, że cofnęłam się w czasie — od progu przywitała mnie muzyka i opary palonego zioła pomieszane z zapachem smażonych warzyw. Jakub gotował coś, nucąc pod nosem. Zdałam sobie sprawę, że przez ostatnie tygodnie w domu panowała sterylna, nieprzyjazna cisza.

— Cześć! — krzyknął z kuchni.

— Hej, hej! — odpowiedziałam, przemykając do sypialni.

Teraz, kiedy był zajęty, miałam szansę niepostrzeżenie odłożyć album na miejsce. Wyciągnęłam z torby masywną książkę i otworzyłam ją raz jeszcze na zalanej kawą stronie. Plamy nie dało się nie zauważyć. Jakub wszedł za mną do sypialni i położył głowę na moim ramieniu. Jego oddech łaskotał mnie w szyję.

— Jak ci minął dzień? — spytał.

— W porządku. Byłam ze Stefanem na kawie i... czekaj, czekaj. — Zamknęłam szybko książkę, rzuciłam ją na łóżko i odwróciłam się. — Obciąłeś dready?!

— Przecież ci mówiłem. Beata szuka asystenta osobistego. Powiedziała, że nadałbym się idealnie, jeśli tylko doprowadzę się do porządku. Ponoć nie wyobraża sobie na tym stanowisku nikogo innego. Zaraz lecę do niej po jakieś papiery po malarzu. I na lampkę wina.

— Ale... wrócisz szybko?

— Pewnie chwilę posiedzę, a co?

— Chciałabym pobyć z tobą na spokojnie. Zależy mi na tym.

— Postaram się wyjść jak najszybciej.

Jakub pocałował mnie w policzek. Króciutkie włosy ukłuły mnie, kiedy położyłam dłonie na jego głowie.

— Wrócisz przed dziewiątą?

— Postaram się.

Trzasnęły drzwi.

O północy zaczęłam wołać mewy, ale odpowiedziała mi cisza. Jakub wrócił do domu, kiedy już spałam. Położył lodowate dłonie na moich biodrach i pocałował mnie w szyję. Pachniał czymś nieznanym, słodkim i duszącym.

— Miśka? — wyszeptał.

Udałam, że śpię.

***

Następnego dnia wstałam wcześnie i wymknęłam się z domu. Bez namysłu ruszyłam w stronę morza. Gniew i żal kotłowały się we mnie, a pod tym wszystkim rozlewał się strach. Strach przed przemianą. Przed odejściem Jakuba. Przed samotnością. Kopnęłam kamień, wzbijając fontannę piasku.

Starałam się nie myśleć o tym, że nie mam domu. O zielonej papudze. O niedzielnym rosole. O tym, że nie wiem, co dalej. A im mocniej się starałam, tym smutniej mi się robiło, aż wreszcie przykucnęłam na wilgotnym piachu i się rozpłakałam. Nieliczni przechodnie omijali mnie z daleka, nie chcąc zapewne niszczyć sobie wolnego dnia. Podbiegł do mnie żółty pies, ale jego właścicielka szybko przywołała go gwizdnięciem. Natychmiast wrócił do kobiety, która dzięki rudym włosom i zielonej pelerynie przeciwdeszczowej wyglądała jak płonący krzew pośrodku pustyni. Z braku lepszych opcji powlokłam się za nimi. Zgrabiały mi ręce i kiedy usłyszałam dzwonek telefonu, ledwo udało mi się wcisnąć zieloną słuchawkę na czas.

— Gotowa? Jak tam humor? — spytał Stefan.

Mruknęłam coś niezrozumiałego.

— Może byś wpadła po południu? Będzie ci raźniej, jak wszystko się zacznie. No i na pewno się nie spóźnisz.

— A... mogę teraz?

Po drugiej stronie zapadła cisza. Usłyszałam czyjś śmiech w tle. Zabrzęczał upuszczany widelec.

— Zapraszam. Mam co prawda gości, ale to ten sam typ ludzi, zobaczysz. Zatrzymali się u mnie, bo czekają na wieczór.

Na wpół słuchając wyjaśnień, skierowałam się ku wyjściu z plaży. Wybrałam numer Jakuba. Nie odebrał raz, drugi, trzeci i paskudny humor powrócił.

— Dobrze, kochanie, w takim razie zobaczymy się wiosną — mruknęłam.

I wtedy przyszła wiadomość.

„Jestem w szpitalu. To chyba coś poważnego”.

Ugięły się pode mną nogi. Wróciły wszystkie niechciane wspomnienia z ubiegłego lata. Słaby zapach moczu i środków do dezynfekcji. Dłonie z wenflonami. Zielone fartuchy, blade twarze. I Jakub...

Bez namysłu zawróciłam i zaczęłam biec, przyciskając telefon do ucha. Piknął, ogłaszając nadejście kolejnej wiadomości.

„Zaraz biorą mnie na badania. Sala 22 na trzecim piętrze. Przyjdź”.

Zaraz po niej kolejna, od Stefana:

„Nie mogę się do ciebie dodzwonić, coś się dzieje? Plany się zmieniły, zaraz odlot. Czekamy!”.

Kolejny raz się zatrzymałam. Przeczytałam pierwszą i drugą wiadomość. Przyjdź. Czekamy. Szpital. Odlot. Wrzuciłam telefon do torebki i pobiegłam.

***

Niewielkie pomieszczenie było pomalowane na kremowo. Nijaki kolor pasował do ciszy — wszyscy obecni unikali swoich spojrzeń i oddychali bezgłośnie. Czekałam w nerwowej atmosferze, wbijałam paznokcie w dłoń. Mijały kolejne godziny, przerywane tylko znikaniem kolejnych czekających. Czasami ktoś lekko kaszlał, ściągając na siebie niechętne spojrzenia pozostałych. Bałam się choćby drgnąć, żeby nie stracić kolejki. Niemal podskoczyłam, kiedy mój telefon zawibrował. Przyszła kolejna wiadomość. Tęgi mężczyzna w wędkarskiej kurtce prychnął ze wzgardą. Stefan:

„Co się dzieje? Nie możemy już czekać. Do zobaczenia, mała”.

„Jakub jest w szpitalu. Zaraz...”

— Pani Rembertowicz? Zapraszamy na górę.

Wyłączyłam telefon, nie wysyłając wiadomości. Były sprawy ważne i ważniejsze.

Spuściłam głowę, nie chciałam widzieć pacjentów. Przed oczami migały mi kolejne betonowe stopnie prowadzące na trzecie piętro. Aż wreszcie dotarłam i przytuliłam się do Jakuba.

— Co ci jest?

— Dopiero się dowiem. Wyczerpanie. Jakieś tragiczne wyniki badania krwi. Będą szukać dalej. Ale najważniejsze, że jesteś ze mną. — Leżeliśmy obok siebie na wąskim łóżku i Jakub wyszeptał w moją szyję: — Nie wiem, co zrobię, jak odlecisz. Boję się.

— Nie odlecę.

— Nie?

Potrząsnęłam głową.

— Zostaję z tobą.

Razem patrzyliśmy, jak zbieranina ptaków wzbija się, kołuje przez chwilę i rusza na południe, do ciepłych krajów.

1. Edward Sapir: Kultura, język, osobowość. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1978, s. 88. ↑

2. Częściowo cytuję tu artykuł D. Cieśli „Narzędzia językoznawstwa kognitywnego - nie tylko dla językoznawców”. Rubikon, numer 5/99, a częściowo bezczelnie zmyślam i dopisuję. ↑

Autor o sobie:

Piszę opowiadania SF i fantasy. Niektórym z nich udało się znaleźć w antologiach, m. in. „Uniwersum Metro 2033 — Szepty zgładzonych” (Insignis 2015) i „Na nocnej zmianie. Pióra Falkonu” (Fabryka Słów 2016). Ponadto moje prace nagrodzono w paru konkursach, m. in. „Świetlne Pióro”, „Pigmalion Fantastyki”, „Na Srebrnym Globie”, „Nadszaniec Fantastyki” i w Konkursie im. Krystyny Kwiatkowskiej. Publikowałem w „Qfancie” i na portalu fantastyka.pl. Na łamach „Silmarisa” debiutowałem jako tłumacz.

Marek Pietrusewicz

Usterka

1.

Stała na środku modułu sterowniczego z morfokonwerterem wycelowanym w zlane potem czoło CSO. Absurdalnie doskonała. Niezniszczalna. Obleczona w ciało, którego wzór kupiono zapewne od wytwórni Sexuella. Ktoś wymyślił to tak, by w każdym aspekcie miała nad nami przewagę. Mieliśmy jej nie tylko słuchać i bać się. Mieliśmy się do niej ślinić.

Komórką decyzyjną załogi musiała być jednostka uniezależniona od ludzkich ułomności. Od samego początku wydawała się przygotowana na każdy nawet minimalnie prawdopodobny scenariusz zdarzeń, rozmów, na każde nasze pytanie, może na każdą myśl. Nieomylna.

Ale teraz coś się popsuło.

— Jezu, przysięgam, chciałem tylko przyspieszyć transal! — krzyknął przerażony cel, powoli wycofując się w kierunku ściany.

Chłód i stanowczość wyzierające ze spojrzenia pani kapitan druzgotały nas wiarygodnością. Niemało trudu kosztowało mnie ciągłe uzmysławianie sobie, że nie były niczym więcej niż perfekcyjnym fałszerstwem. Lecz z tymi pozorowanymi emocjami, z mądrością, będącą tylko wiedzą, z intuicją odzwierciedlającą jedynie pomysłowość prognostyków, potrzebowała nas w nie mniejszym stopniu niż my jej. Doskonale o tym wiedziała. Pewnego dnia wydarzy się coś, z czym nie poradzi sobie nawet najdoskonalszy algorytm. Wtedy przyda się to, co umie spekulować, filozofować, błąkać się na obrzeżach logiki lub choćby poza nią. Mózg któregoś z nas.

Stałem obok Arama na drugim końcu pomieszczenia. Mój wzrok kluczył po panelach głównego steru, optoinformatorach i sześciennych latach świetlnych czerni zaglądającej przez iluminator. Jakby skądkolwiek można było spodziewać się pomocy.

— Przysięgam — powtórzył CSO — tylko o dwie...

— Znamionowa prędkość transalu to szesnaście cybsesji na centysekundę. — W niskim, zmysłowym głosie pobrzmiewała pogarda. — Nic się nie zmieni, dopóki tu dowodzę.

— Oczywiście, pani kapitan. To się nie powtórzy.

— Nie byłabym taka pewna, Darf. Podjąłeś decyzję, mogącą zaszkodzić integralności parametrów misji. Jest poszlaka, że taka tendencja może się utrzymać. Wcześniej czy później twój psychoprofil każe ci wywinąć coś podobnego. Stanowisz zagrożenie.

— W takim razie... — Głośne przełknięcie śliny, szybki ruch grdyki. — Zrzekam się funkcji. Nie będę już podejmował żadnych decyzji. Niech Horst zostanie CSO. Czy to wystarczy?

— Horst, co ty na to?

— Ja? — odezwałem się, zanim do mnie dotarło. Znalazł, skubaniec, wyjście. Aram, scjentoficer, nie mógł wchodzić w grę.

— Tak, do cholery. Ty. — Zimnoniebieskie spojrzenie chlasnęło mnie w twarz. — Nie mogę zmieniać stanowisk członków załogi bez ich zgody.

— Zatem wyrażam zgodę — rzuciłem pospiesznie.

Odłożyła morfokonwerter. Zwykłe narzędzie, pierwszy lepszy przedmiot, który znajdował się pod ręką. Z byle czego potrafiła uczynić broń. Jakby w ogóle jej potrzebowała. Jakby bez tego przeciwnik miał choćby cień szansy. Podręcznikowa psychogierka.

Ruszyła ku modułowi centralnemu. Darf odetchnął głęboko.

— Bierzcie się za ten cholerny sygnał! — rzuciła przez ramię.

2.

— Sami widzieliście! — zaczął Darf, gdy, ochłonąwszy, usiedliśmy w nutri-module — Majstrowałem przy transalu! To aż taki grzech? Co jej odwaliło?

— Ubzdurała sobie — odezwał się Aram — że to czemuś zagraża w\stopniu wystarczającym, żeby...

— Może padła jej logika? — Były CSO otarł czoło rękawem. — Zmiana stanowisk tylko za porozumieniem stron, a celować do członka załogi to już wolno?

Scjentoficer nerwowo strzepnął pyłek z rękawa.

— To zwykła służbistość. Takich bzdurnych formalizmów trochę się znajdzie. — Znalazł się i kolejny pyłek. — Na przykład jej moc obliczeniowa wystarczyłaby na stały monitoring EEG i ESBV wszystkich naszych mózgów równocześnie, ale ona nie założy nam nawet zwykłego podsłuchu. Konwencja Prywatności. — Jeszcze jeden pyłek i świeża kropla potu na skroni. — Logika? Może i padła. Ale równie dobrze może to być zwykła pomyłka programisty.

— Co proponujesz? — spytałem. — O wysłaniu zażalenia nie ma co marzyć. Zanim dotrze na Ziemię, ta wariatka zdąży nas powykańczać.

Aram zastanawiał się przez chwilę.

— Właściwie... Mógłbym po cichu spróbować w niej trochę pogrzebać. Wrzucić jakiś plik diagnostyczny...

— Gówno zdziałasz. Nie przebijesz się do kodu — rzucił Darf.

— Nie może być aż tak pancerna, jak mówili. Musi być jakiś słaby punkt. Przynajmniej spróbuję.

Wzdrygnęliśmy się w jednej chwili. Od strony modułu centralnego dobiegł nas dźwięk energicznych kroków. Po chwili stała w wejściu.

— Jakiś wstępny raport odnośnie sygnału?

Scjentoficer wyprostował się w fotelu.

— Od momentu zaobserwowania bez zmian. Sygnał jest wystarczająco regularny, a zarazem skomplikowany, żebyśmy mogli kwestionować pochodzenie naturalne i jednocześnie na tyle prosty, żeby podejrzewać powitanie. Wycelowany wyraźnie w nas. Źródła nadal nie stwierdzono. Wszystko... — Bał się. Teraz to już strach podpaść z byle drobiazgiem. Fakty były jednak faktami. — Wszystko wskazuje na to, że bierze się z... niczego.

Nie mrugnęła.

— Ale nadal szukamy — dodał pospiesznie Aram.

— W porządku. — Powoli skinęła głową. Co za ulga. — Szukajcie dalej. Jak z interpretacją struktury?

— Brak. Jest natomiast interpretacja formy. — Scjentoficer spojrzał na mnie.

— Pomyślałem sobie — zacząłem — że musimy wziąć pod uwagę dwa fakty. Po pierwsze: mamy sygnał, który jest regularny, ale jego systematyczność jest tak prosta, że nie niesie żadnej informacji poza samym uporządkowaniem. Po drugie: wiadomość nie ma źródła. Zakładając, że nadawca działa celowo i że nie znaleźliśmy bramki wyprowadzającej strumień z jakiegoś, załóżmy, wszechświata równoległego, możemy wywnioskować, iż to coś chce nam przekazać dwie informacje. Pierwsza z nich to zwykłe „cześć”. Istnieję i jestem inteligentne.

— A druga?

Zawahałem się. Widziałem, że to zauważyła.

— Potrafię zrobić coś z niczego. Jestem... — Celowo zawiesiłem głos. Niech wie, że z nią nie pogrywam. Że wątpię, co oznacza, iż wciąż myślę racjonalnie.

— Stwórcą? — dokończyła. Symulacja pokpiwania była jak zwykle nad wyraz wiarygodna. — Twierdzisz, że spotkaliśmy Boga?

— Twierdzę, że ono chce, żebyśmy myśleli, że może tyle, ile może Bóg. Mamy się z nim liczyć. Lub się go bać.

Milczenie. Musiała to przetrawić. Przemyślenia, abstrakcyjne gdybanie. Na czuja. Jedyne, czego może nam zazdrościć. Coś, czego nigdy nie będzie zdolna zrozumieć.

— Pracujcie dalej. Zmienię kurs i zobaczymy, czy sygnał nadal będzie wycelowany w nas.

Odeszła, poruszając pośladkami z amplitudą precyzyjnie wyliczoną przez program antropoimitacyjny. Mnie już to nie ruszało. Całe to piękno, jeszcze do niedawna tak ekscytujące, teraz po prostu drażniło. Żeby tak móc zranić tę nieskazitelną powłokę. Wykręcić rękę lub po prostu zamknąć tę cholerę w wolnym przedziale ładowni. Albo przynajmniej być wystarczająco szybkim, żeby w razie konieczności uciec i zamknąć się samemu.

Nic z tego. Byliśmy wobec niej żałośni w równym stopniu, jak ona wobec nas. Tyle, że my zdawaliśmy sobie z tego sprawę.

Spociłem się jak szczur. Musiałem wziąć prysznic. Poszedłem do swojej kajuty i spojrzałem przez niewielki iluminator. Ciemność, nieliczne gwiazdy. I widoczny w rogu fragment radiolustra sterczącego na zewnątrz ze sterburty. Tylko on przydawał nieruchomej, z rzadka cętkowanej czerni po drugiej stronie odrobiny trójwymiarowości. Gdyby nie to, można by pomyśleć, że miałem na ścianie wiecznie wyłączony archaiczny monitor. Bibelot ze sklepu z antykami.

Jakiś czas wcześniej uświadomiłem sobie, że nie zabrałem żadnego amuletu, żadnej pamiątki z Ziemi. Czegoś, co w przywoływałoby wspomnienie świata, w którym przywykłem żyć: z drzewami za oknem, niebem pełnym chmur, kroplami deszczu spływającymi po szybie. Po pewnym czasie zrozumiałem, jak bardzo brakowało mi takiej mentalnej kotwicy. Wzrok kurczowo chwytał się więc kawałka radiolustra. Jedynego skrawka świata tam. Na dworze. Był jak dłoń wystawiona na zewnątrz samochodu, albo skrzydło zabytkowego samolotu, na którym w każdej chwili mogłaby przysiąść mewa. Za nic nie zamieniłbym tych resztek ocalałej z dzieciństwa głupawej fantazji na eksabajty pamięci operacyjnej.

3.

W module aktywności dziennej panował półmrok mający zastąpić naturalny zmierzch. Nikt jednak nie odczuwał zaplanowanej na tę porę senności. Siedzieliśmy zatopieni we wskazaniach osobistych optoinformatorów. Gałki oczne Arama raz po raz tańczyły posłuszne jakiemuś natarczywemu tikowi. Zastanawiało mnie, jakim cudem pominięto te jego natręctwa podczas procedur przystosowawczych. Być może zaburzenie powiązane było z jakąś cechą, która okazała się zbyt cenna, by pozwolić terapii wykorzenić ją z umysłu geniusza. Darf przeklinał z cicha, z równie kompulsywną miarowością. Mnie jedynemu udawało się zachować pozory spokoju.

Mieliśmy co robić. Zmieniliśmy kurs, a sygnał wciąż konsekwentnie podążał za nami. Głos Pana, docierający nie wiadomo skąd, jeśli nie z jakiegoś pozaziemskiego Arecibo, zgodnie z Klauzulą Nadziei Spotkania odsunął na boczny tor pierwotny cel misji. Zawiesiwszy prowadzone dotychczas badania, skupiliśmy się na wyszukaniu choćby śladu prawidłowości w tym, co teraz jeszcze bardziej sprawiało wrażenie Przesłania. Aram był jednak zajęty czymś innym.

— Miałeś rację, Darf — westchnął, gdy w końcu się poddał. — Gówno zdziałam. Nie dam rady otworzyć żadnego pola dostępu, nie mówiąc już o podrzuceniu jej pliku diagnostycznego. Jedyne, co znalazłem, to emitowany przez nią egzystokod. H plus, H minus, H plus, H minus. Nie do przejścia. Pozakładali najwymyślniejsze zabezpieczenia, żebyśmy nie mogli w ogóle go odkryć. To cud, że jakoś się na niego natknąłem. Znaczy się, ogólnie to złapać go łatwo, ale jeszcze łatwiej wziąć za szum. Za to żeby skojarzyć z nią — no mówię, cud po prostu. A jeszcze większy, że nie zdołała zauważyć, że w niej grzebałem. Nie miała zewnętrznego radioportu. Zorientowałem się dosłownie w ostatniej chwili i zdążyłem upozorować zakłócenie pochodzące z zewnątrz.

— Miałeś nosa, geniuszu — powiedziałem z kwaśnym uśmiechem.

— Miałeś szczęście, debilu — odezwał się Darf. — Nie narażaj nas więcej, rozumiesz?

— A co innego mogłem zrobić? — Tiki przybrały na sile. — Mamy siedzieć z założonymi rękoma, aż...?

— Czekajcie — przerwałem. — Słyszałem właz centralu.

Teraz tak już pozostanie. Przeklęty stan ciągłego zagrożenia. Miałem w nosie to, że zapewne właśnie nawiązujemy Pierwszy Kontakt. Nie zastanawiałem się nawet nad tym, jakie zagrożenia mogą się za tym kryć. Przerażała mnie tylko i wyłącznie mikroskopijna wada w systemie, któremu zmuszeni byliśmy bezgranicznie ufać. Liczyło się tylko niebezpieczeństwo, które znajdowało się w zasięgu większej liczby zmysłów. I przeklęte miesiące świetlne dzielące nas od najbliższej brzytwy, której można by się chwycić.

— I jak? — Jej ton głosu i mimika zdawały się zaprzeczać temu, że cokolwiek się wydarzyło. Zupełnie jakby zapomniała, jakby sztuczny umysł zdolny był do wyparcia. Może to jakaś nadzieja? Może nic więcej się nie stanie? Chyba, że układ nie wytrzymał i wytworzył nieplanowaną partycję. Jedyna w miarę dokładnie zbadana i opisana choroba psychiczna zaawansowanej sztucznej inteligencji. Syndrom brata syjamskiego. W jej wypadku — siostry. Nieplanowana dodatkowa świadomość, która za wszelką cenę chce przejąć kontrolę nad urządzeniem. Nie mając zbyt dużych możliwości manipulowania jego pierwotną świadomością, ukrywa się przed nią i po cichu stara się wpływać na nią z partyzanta. Może to jest jakiś trop? Muszę porozmawiać o nim z naszym geniuszem.

— Nadal nic, pani kapitan. — Aram przeszedł w tryb służbistości z takim zaangażowaniem, że symptomy neurozy ustąpiły, jak ręką odjął.

— No dobra. Czas wysłać odpowiedź — oznajmiła.

— Co im puścimy? Standardowy zestaw? — Scjentoficer zawsze wiedział, ale zawsze pytał. Nie wolno naruszyć liturgicznego porządku.

— W tym wypadku na początek niech to będzie coś prostszego. Zwykły ciąg liczb naturalnych.

Spojrzałem na nią, starając się wyglądać nieporuszenie, choć wiedziałem, że wychwyci najdrobniejszy ślad mojej niepewności.

— Nie jestem pewien, czy to najlepsze wyjście — powiedziałem.

— Słucham? — Zabrzmiała zdecydowanie, ale wciąż spokojnie.

— Podręcznikowe instrukcje tworzenia komunikatu powitalnego zawsze opierają się na liczbach naturalnych. Ale to, co tu mamy, trochę różni się od, hm... tego, czego od zawsze się spodziewaliśmy. Wystarczy spojrzeć na wykres wahań. — Wywołałem optoinformator tak, by mogła go widzieć. — Brak przerw. Odchylenia wyłącznie o ułamki nieskończone. I ta faktura. Model Tootse'a-Morgana. Nigdy nie widziałem czegoś, co miałoby mniej wspólnego z liczbami naturalnymi. Kodują za pomocą jakiegoś innego klucza. To ryzykowne założenie, ale może oni w ogóle nie umieją liczyć?

Zrobiła wielkie oczy.

— Ostatnie wspólnoty plemienne, które nigdy nie posługiwały się liczebnikami, wymarły na Ziemi dopiero pod koniec dwudziestego pierwszego wieku. — Ryzykowałem. — Masa ludzi przeszła przez życie jak burza, w ogóle nie znając pojęcia liczb. Może oni też radzą sobie bez nich? Skoro są tak mądrzy, może do budowy cywilizacji niepotrzebna im była matematyka? Może... — Zawahałem się. Nie przestawała słuchać. Lekko przechyliła głowę. Dostrzegłem coś nowego. Zaciekawienie? — ...w liczbach naturalnych nie dostrzegą porządku? Mogą być dla nich zwykłym szumem.

— Skoro to bogowie, powinni nas bez trudu zrozumieć.

— Nie są bogami. Tylko udają.

Wyprostowała się. Chwilę milczała. Nie pamiętałem już, kiedy ostatnio jej się to zdarzyło.

— Skąd ci to przyszło do głowy? — spytała w końcu. Jej skroń delikatnie pulsowała. H plus, H minus, H plus, H minus.

— To takie przemyślenia. Abstrakcyjne gdybanie, pani kapitan.

Nie zrozumie pani tego.

Otworzyła usta, żeby coś powiedzieć. Nie zdążyła.

— O cholera! — krzyknął Aram. — Struktura uległa zmianie.

4.

Aram wykluczył wariant z siostrą syjamską. Gdyby moje przypuszczenia były słuszne, uchwyconemu przez niego egzystokodowi towarzyszyłoby wyraźne echo. Scjentoficer przedstawił za to własną teorię. Ślepe posłuszeństwo procedurze nawet w sytuacji, którą powinno się uznać za wyjątek wymagający zignorowania rygoru lub przynajmniej złagodzenia go mogło oznaczać uszkodzenie filtra Thatchera. Rozmowa na ten temat tak nas pochłonęła, że nie zdążyłem zadać pytania, które zostawiłem sobie na deser. Pytania o to, jak złamał kod Obcych.

Znów intuicja. Zwykłe wyczucie. Resztki dziecięcej fantazji. Żadnych słowników, żadnego klucza, żadnych liczb naturalnych, żadnych sztywnych prawidłowości. Abstrakcyjne gdybanie znerwicowanego geniusza. Spojrzenie przez palce, po którym następuje nagłe olśnienie.

Naszą dyskusję przerwało jej wejście.

Mój rozmówca wyprężył się. Meldował długo i namiętnie. Nie przerwała ani razu.

— Skoro wszystko już wiemy, przypominam, że dopuszczalny czas waszego czuwania został przekroczony. Do łóżek — rzuciła, gdy Aram zamilkł. To tyle? Procedura ponad wszystko? A może świadome dezorientowanie przeciwnika?

— Pani kapitan... — odważył się Darf.

— Bez dyskusji.

Tak wyczerpały się nasze zapasy śmiałości.

Zamknąłem drzwi kajuty. Odnosiłem wrażenie, że coś było nie tak. Może nie powiedziałem komuś czegoś bardzo oczywistego, czego w myślach nie zdążyłem ubrać w słowa? Może coś zgubiłem? Przeoczyłem jakiś sygnał, który ktoś próbował niepostrzeżenie przemycić do mojej percepcji? Może nie dopełniłem jakiegoś codziennego rytuału? Niby wszystko się zgadzało. A jednak zmysły uwierała świadomość jakiegoś niepokojącego odstępstwa od bezpiecznej rutyny.

To pewnie tylko obciążenie wynikające z poczucia bezradności. Wyrzut umysłu przytłoczonego krytycznością położenia, w którym kluczową decyzję podejmie zepsuta maszyna.

To, co powiedzieli Obcy, bez dwóch zdań nie było propozycją. Raczej ostrzeżeniem. W połączeniu ze wcześniejszą demonstracją boskiej siły — wręcz groźbą. Przerażało mnie, że do czasu pobudki nie będę miał jak sprawdzić, czy ich posłuchała. Bezgwiezdna tym razem otchłań w iluminatorze nie była w stanie zdradzić, czy zgodnie z nakazem naszych nowych znajomych zmieniliśmy kurs na powrotny i...

Otchłań. O Boże...!

Już wiedziałem, co się nie zgadzało. Rytuał. Nie zarzuciłem mojej mentalnej kotwicy. Bo ją straciłem. Nie popatrzyłem sobie przez okno na radiolustro. Zniknęło.

5.

— Odłączyła je? — szeptałem, chyłkiem przemknąwszy do kajuty Arama. — Ale po co? To coś z przyspieszonym manewrowaniem?

— Lepiej spójrz na to — odpowiedział, wpatrując się w iluminator. Bladoszary owal przesuwał się równolegle do osi dysz korekcyjnych. — Wyrzuciła je tak specjalnie. Dobrała siłę i kąt, żeby znalazło się na linii spektroemitera.

Poczułem jak krew odpływa mi z twarzy.

— Czy ona chce...?

— Tak, Horst. Chce uderzyć wiązką z miotacza tak, żeby lustro odbiło ją prosto w nas. To koniec. Odjebało jej do reszty.

— Możesz zhakować sterownik miotacza?

— Spróbuję. — Aram wstrząsany tikami z natężeniem, jakiego jeszcze nie widziałem nawet u niego, wywołał optoinformator. Ja wywołałem coś pokrewnego we własnej głowie; na tym czymś próbowałem przeprowadzić symulację jej drogi wnioskowania.

Obcy kazali nam zmienić plany. Obcy stanowią zagrożenie dla misji. Obcych trzeba zlikwidować. Problem w tym, że nie ma w co wycelować. Ich sygnał nie ma źródła. Nie widać nadajnika. Tylko odbiornik. Oni istnieją tylko w naszych oczach, uszach, w zapisach z naszych czujek. To jedyne ślady ich egzystencji. Jedyne, czego można dotknąć. I co można zniszczyć. Pomyślała sobie, że jeśli jakaś istota żyje tylko w odczuciach obserwatora, to pozbycie się jej można ograniczyć do zlikwidowania... W tym wypadku nas. Oto tok rozumowania zepsutej maszyny.

Wtem z modułu centralnego dobiegł nas krzyk Darfa.

— Zabijesz nas, kurwo!

Więc też już się zorientował.

Krótka szamotanina (czyli jemu również odjebało). Arpeggio masywnego ciała osuwającego się na podłogę. Kroki (H plus, H minus, H plus, H minus). Skoro już wiemy, trzeba zrobić porządek i z nami.

Zatrzymawszy się w drzwiach spojrzała na Arama.

— Co robisz? — Szybki ruch jej ramienia zamienił optoinformator w pył pikseli, które zatańczyły w powietrzu jak piórka wylatujące z rozprutej poduszki i wyparowały. Dobrze, że zrobiła to, zamiast po prostu sprawdzić, co wyświetlił. Rzeczywiście zaczyna jej odwalać na dobre.

— Pisałem wiadomość do siostry.

— Jesteś pewien? — Jakby zwątpiła.

Aram pospiesznie pokiwał głową. Zbyt pospiesznie. I nadmiernie przyprawił ten gest tikami. Może uwierzyłaby, gdyby panował nad tym cholerstwem.

Nie próbowałem mu pomóc. Nie było sensu.

Po wszystkim wyszła bez słowa.

Boże.

Wokół leżącej na podłodze głowy rozkwitała czerwona aureola. Moje myśli rozgalopowały się bezładnie, podczas gdy ciało zamarło. Może jednak należało spróbować? Chwycić rękę, z którą może tylko z pozoru nie miałem szans? Wymierzyć kopniaka? Przesunąć środek ciężkości? Wywalczyć dla Arama ułamek sekundy na unik? Zginąłbym razem z nim, to wszystko. Wiedziałem już, że do końca życia — ile by ono nie trwało — będę to w kółko powtarzać.

Boże.

Schyliłem się i dotknąłem martwego czoła.

Nie, później. Trzeba się skupić, póki jest co ratować.

Darfa zgubił bezmyślny gniew. Arama — nieopanowane nerwy. Mnie ocali spokój.

Zaraz coś wymyślę. Zaraz coś wymyślę. Nie, tak nie wygląda spokój. Skup się.

Już wiem.

Niemal bezgłośnie wszedłem do modułu sterowniczego.

— Pani kapitan, nie zamierzam w niczym przeszkodzić. Chciałem tylko powiedzieć...

Nie odwróciła się. Bardzo dobrze. Nie widziała we mnie zagrożenia.

— ...że nie może mnie pani zabić. Jestem pani potrzebny.

— Niby do czego? — Tym razem spojrzała przez ramię.

— Znalazłem źródło.

Wstała.

— Jak je znalazłeś?

Sięgnąłem po jedyną dostępną broń.

— Czysta intuicja. Rozumowanie niezalgorytmizowane. Fantazja, gdybanie. Pani program... może tego nie... — Zawahałem się. Ale chyba już jej wystarczyło. — ...nie zrozumieć.

Znów musiała się poddać. Wątpiła, widziałem to; pozorowana mowa ciała była aż tak dopracowana. Wątpiła, ale musiała wziąć moje słowa pod uwagę.

Uszkodzony filtr Thatchera. Ślepe posłuszeństwo procedurze nawet w sytuacji, którą powinno się uznać za wyjątek wymagający zignorowania rygoru lub przynajmniej złagodzenia go. Oto słaby punkt. Oto w co należy uderzyć.

— Źródło jest gdzieś niewiarygodnie blisko — kłamałem jak z nut. — Nie potrafię, póki co, podać szczegółów. Wiem jedynie, że jest niewielkich rozmiarów i emituje egzystokod. H plus, H minus, H plus, H minus. Dość prawdopodobne, że to AI cierpiące na syndrom brata syjamskiego. To wszystko, co udało mi się ustalić.

W duchu zaklinałem jej obwody, by uwierzyły w moją bajkę. Bajkę o tym, jak to znalazłem nadawcę Przesłania. Że odkryłem tylko kilka faktów. Na przykład całe to H plus, H minus. Jest przekonana, że nic nie zdoła oszukać jej systemu obronnego, więc natrafiwszy na egzystokod, nie połapałem się, do kogo należy. Ale ona już wie. Nie zdawała sobie sprawy, że wyprodukowała Sygnał. Przecież cierpi na chorobę, która każe jej drugiej jaźni ukrywać niecne poczynania.

Zamrugała powiekami. Uwierzyła?

Tylko jedno urządzenie w okolicy odpowiada mojemu opisowi.

I tak oto „znalazłem” tych całych Obcych. A teraz, skoro stanowią zagrożenie, pani kapitan powinna ich wyeliminować. Skoro zaś filtr nie działa, nie będzie mogła powstrzymać się przed krokiem najbardziej absurdalnym.

Rozejrzała się. Znalazła morfokonwerter. Uniosła go do skroni. Wypaliła i upadła na podłogę. Tak, jak wcześniej Darf i Aram.

Tak, jak jej kazałem.

Za nic nie zamieniłbym tych resztek ocalałej z dzieciństwa głupawej fantazji na eksabajty pamięci operacyjnej.

Autor o sobie:

Pochodzę z Dolnego Śląska, obecnie rezyduję w Krakowie, gdzie studiuję inżynierię materiałową. Od paru lat piszę opowiadania fantastyczne, nie ograniczając się do jednego nurtu — próbuję swych sił zarówno w fantasy, jak i science fiction oraz horrorze. Czasem wrzucam swe teksty do sieci pod pseudonimem Wicked G. Interesuję się techniką, chemią, neurobiologią oraz muzyką elektroniczną. Do swych głównych inspiracji zaliczam dzieła Philipa K. Dicka, Dana Simmonsa i Michaela Kirkbride'a.

Sylwester Gdela

Zarzewie

Śnieg padał coraz mocniej. Im dłużej trwała podróż, tym trudniej było iść dalej. Kellin zastanawiała się, czy wybieranie się w tak odludne miejsce miało sens. Przecież mogła szukać szczęścia w jakiejkolwiek osadzie czy mieście, które mijała po drodze. Wystarczyłoby wymyślić wiarygodną historyjkę i zacząć życie na nowo... Mimo tego wciąż parła naprzód, byle dalej od rodzinnej wioski. Chciała wreszcie znaleźć miejsce, gdzie czułaby się swobodnie. I przede wszystkim pragnęła uciec od wspomnień.

Usłyszała delikatny szmer strumienia. Postanowiła, że odpocznie przy brzegu. Los dał jej okazję, żeby uzupełnić zapasy wody, ewentualnie złapać rybę. Gdy zauważyła wąską nitkę błękitu pośród bieli, nagle przez szum przebił się przeraźliwy krzyk, prędko zduszony. Potem chlupot i odgłosy szamotaniny.

Zazwyczaj omijała takie sytuacje szerokim łukiem. Pewnie ktoś się poślizgnął i topił, lecz równie dobrze to mogli być zbójcy. Czasy nie sprzyjały rycerskiej postawie. Tym razem jednak Kellin znalazła się zbyt blisko zamieszania, żeby go uniknąć. Musiała stawić czoła wyzwaniu. W razie czego zawsze mogła liczyć na pomocną dłoń... O ile Rami rzeczywiście posiadał dłonie.

Zrobiła kilka kroków naprzód i wyjrzała za linię drzew, w kierunku źródła hałasu. Nieopodal w górę strumienia stała zakapturzona postać o szarej, cętkowanej skórze na twarzy, cała mokra. Tuż u jej stóp, na płyciźnie leżało ciało okutane w znajomo wyglądające szaty. Ubiór, którego tak nienawidziła. Płaszcz Kapłanów Tchnienia.

Wyglądało na to, że napotkała potencjalnego sojusznika. Ten jednak zaczął uciekać, gdy tylko zauważył Kellin.

— Zaczekaj! — krzyknęła wieśniaczka. — Jestem po twojej stronie!

Na próżno. Nieznajomy nadal pędził w głąb lasu.

— Ech — westchnęła w myślach. — Rami, użyczyłbyś mi gibkości na krótką chwilę? Mam wrażenie, że ten ktoś może okazać się pomocny.

— Wróg mojego wroga jest mym przyjacielem, jak to powiadają — odparł tubalnym, niskim głosem duch, choć słyszała go tylko Kellin. — Biegnij.

Poczuła, jak przybywa jej sił w nogach. Ruszyła za mordercą duchownego, śmigając pomiędzy omszałymi pniami świerków. Była znacznie szybsza, w mgnieniu oka skróciła dystans. W końcu wyprzedziła zabójcę i zatrzymała go, nieomal przewracając.

— Stój! — poleciła stanowczo. — Też mam na pieńku ze Świątynią, widzisz? — Wskazała na swe spowite czarną aurą ciało.

— Coś ty za jedna? — zapytał skonfundowany mężczyzna. — Przyzywająca demony?

— Zgadza się. — Kellin skinęła głową. — A ty jesteś Synem Pustki? No pewnie. — Nie zaczekała na reakcję. — Nawet nie dyszysz, choć przebiegłeś spory kawałek drogi. Mój „demon”, skoro ująłeś to w ten sposób, trochę mi o was opowiadał. Jak się nazywasz?

— Naabus.

— A ja Kellin. Miło poznać. — Poklepała go po ramieniu.

— Zabiłem człowieka. — Syn Pustki nerwowo rozglądał się dookoła z przestrachem w oczach. — Odebrałem życie, choć nie powinienem... Nie wiem, co robić. Pewnie zaraz przybędą inni kapłani, oni rzadko podróżują samotnie, ten musiał się odłączyć.

— Nie przejmuj się klechą. Nie wart splunięcia. — Wieśniaczka uspokajała Naabusa. — Kazałby rozerwać cię czwórką koni albo wrzucić do balii z ługiem, gdyby miał sposobność. Chodź, musimy ukryć trupa. Co w ogóle sprowadza cię w te strony?

— Idę do południowych krain — wyjaśnił Naabus. — Próbuję znaleźć bezpieczne miejsce do życia.

— Doskonale. Tak się składa, że też tam zmierzam.

***

Nocne obozowisko rozbili kilkanaście mil od strumienia. Śnieg powoli topniał, ogrzewany pomarańczowymi jęzorami ognia, tańczącymi na równo porąbanych szczapkach drewna. Przyjemne ciepło promieniowało na okryte rękawicami dłonie, przemoczone stopy i rumianą twarz wędrowniczki. Jej towarzysz, siedzący nieruchomo po drugiej stronie ogniska, nie okazywał chęci ani do odsunięcia się, ani do przysunięcia bliżej źródła ciepła.

— Gorąc w ogóle cię nie rusza? — zapytała zaintrygowana Kellin.

W odpowiedzi Naabus pomachał ręką tuż nad płomieniami.

— Mógłbym nawet ją zwęglić i nie pisnąłbym z bólu.

Choć spowita futrem niewiasta i jej kompan byli zupełnie różnymi ludźmi — lub, jak określiliby to niektórzy, istotami — łączyły ich pewne cechy. Mieli wspólnych wrogów, którzy z całego serca pragnęli, by ich trupy stały się pożywką dla larw. Na obojgu ciążył stygmat wyrzutków.

Kellin dołożyła kilka drewienek do ogniska. Oskórowany zając czekał na nadzianie na kij i upieczenie. Nie musiała się martwić o zaspokojenie dokuczającego głodu. Naabus nie potrzebował jedzenia, więc całe mięso przypadało dla niej.

Nie wiedziała, czy południowe ziemie okażą się azylem. Podobno zostało tam kilka pustelni i osad dzikich plemion nie podlegajacych wpływom Świątyni Tchnienia. Srogi klimat utrudniał rozprzestrzenianie religii na tamte terytoria, lecz prędzej czy później musiał nadejść moment, w którym kapłani dotrą i tam. Mówili, że nie spoczną, dopóki każdy zakątek Nowolądu nie będzie wyznawał ich prawdy.

Po dłuższej chwili spędzonej nad płomieniami zając był już ładnie przyrumieniony z zewnątrz. Kellin zdjęła go z rusztu i, poczekawszy, aż trochę ostygnie, wzięła spory kęs mięsa. Zmówiła bezgłośną modlitwę do Wielkiego Łowcy, by odpędził kuszone zapachem drapieżniki.

— Szkoda, że nasze życie musi tak wyglądać — wypalił nagle Naabus, wzdychając głęboko.

— Racja, ale co my możemy z tym zrobić? — żachnęła się Kellin. — W sumie to nie wiem, czy wybrałam odpowiedni cel podróży — dodała po chwili, którą poświęciła na dalszą konsumpcję pieczystego. — Tutejsze warunki nie są zbyt znośne. Dla ciebie to dobra opcja, zimno ci nie zaszkodzi.

— To, że nie czuję bólu i nie muszę jeść, pić czy oddychać, nie oznacza, że jestem nieśmiertelny — wyjaśnił mężczyzna. — Owszem, mogę znieść niższe temperatury niż zwykli ludzie, ale jeżeli ktoś odetnie mi głowę albo zamarznę na kość, dar Pustki nie zda się na wiele.

— Chciałabym, aby ktoś położył kres temu szaleństwu — powiedziała Kellin, wrzucając kości zająca do ogniska jako ofiarę dla duchów zmarłych. — Odpocznijmy już, przed nami cały dzień wędrówki. Jeśli chcesz, śpij jako pierwszy, poczuwam.

— Dzieci Pustki nie potrzebują dużo snu — poinformował Naabus. — Połóż się, obudzę cię, kiedy najdzie mnie ochota na drzemkę.

Kellin skinęła głową i wstała z klęczek. Sięgnęła po plecak i wyjęła z niego największy skarb, śpiwór. Rozłożyła go na przygotowanym wcześniej posłaniu z gałęzi świerków. Otrzepała buty i spodnie z białego puchu, po czym wsunęła się pomiędzy płaty skóry podszyte owczą wełną. Tymczasem Naabus narzucił kaptur na głowę, uformował spory wał ze śniegu i oparł o niego plecy, prostując nogi.

— Wiesz, czuję się odrobinę winny — rzekł Syn Pustki. — Zabiłem człowieka, choć nawet mnie nie zaatakował. On po prostu pił ze strumienia...

— Niepotrzebnie zaprzątasz sobie tym głowę — stwierdziła Kellin, obracając się na bok. — Skąd mogłeś wiedzieć, czy przemknąłbyś niezauważony? W tych czasach bezwzględność to wymóg przetrwania.

— Tak, ale... — Mimika Naabusa zdradzała trapiące go wyrzuty sumienia. — Czy postępując w ten sposób, nie stajemy się tacy jak oni? Czy tymi działaniami nie dajemy im powodów, żeby nas nienawidzili?

— Oni nie potrzebują powodów — powiedziała stanowczo Kellin. — Wystarczą im chore przekonania, oparte na wizjach od boga uznawanego za jedynego, choć jest tylko jedną z wielu sił rządzących światem. Z fanatykami nie da się porozumieć.

— Masz rację, ale może nie wszyscy z nich są doszczętnie źli i ślepi na krzywdę... Wybacz, bredzę o jakichś bzdurach, pewnie ci przeszkadzam.

— Nie przejmuj się, każdego czasem dopadają rozterki — pocieszyła go Kellin. — Zresztą, jestem tak zmęczona, że zasnęłabym, nawet gdyby grał tu minstrel.

— Tak czy inaczej, od tej pory zamilknę — zapewnił Naabus. — Chcę pomedytować.

— W takim wypadku dobrej nocy. — Kellin ziewnęła głęboko i przewróciła się na drugi bok.

— Śpij dobrze — życzył jej Syn Pustki.

Nie minęło wiele czasu i prześladowana wieśniaczka opuściła jawę. Jej towarzysz zaś spędził noc ze wzrokiem wlepionym w mrok spowijający las, uważnie nasłuchując dźwięków z otoczenia i starając się oczyścić umysł ze wszystkich myśli.

***

Gdy zbudził ją Naabus, czuła się wypoczęta i gotowa do dalszej drogi. Zaoferowała mu odpoczynek na własnym legowisku, lecz stwierdził, że nie robi mu to żadnej różnicy, i po prostu położył się na śniegu.

— Zastanawiam się, jaki mróz musiałby panować, żeby cię zmógł. — Kellin zadziwiały zdolności jej towarzysza.

— Moja krew przenosi pierwotną energię Pustki — wyjaśnił Naabus. — Dopóki nie ulegnie zestaleniu, będę żył. Na razie nic mi nie grozi, ale obawiam się, że warunki na dalekim południu wymagają cieplejszego odzienia.

— Teraz szkoda czasu na takie troski — stwierdziła Kellin. — Śpij już, im wcześniej stąd wyruszymy, tym lepiej.

Syn Pustki zamknął oczy i po chwili odpłynął do krainy snów. Wybranka Ramiego zaś wyciągnęła z plecaka dwa plastry suszonego mięsa i spożyła je, powoli przeżuwając. Zapasy kurczyły się w zabójczym tempie, zostało jej jedzenia na zaledwie trzy niesyte posiłki.

Niecałe dwie królewskie klepsydry później Naabus obudził się sam i zadeklarował gotowość do dalszej drogi. Kellin zwinęła śpiwór w rulon, związała go powrozem i przytroczyła do sakwy. Następnie zasypali śniegiem ognisko i posłanie z igliwia, licząc, że to choć trochę zmyli ewentualnych tropicieli.

Kellin w trakcie ucieczki korzystała z głównych szlaków, gdy tylko oddaliła się na bezpieczną odległość od rodzinnej wioski. Wyjaśnienie, że podróżuje do bliskich w Baeles, najbardziej wysuniętym na południe mieście, wystarczało, aby zbyć ciekawskich. Niestety znamię Pustki, nietypowy kolor skóry, sprawiało, iż Naabusa od razu rozpoznawano jako innowiercę. Luźne szaty i chusta owinięta wokół twarzy gwarantowały osłonę przed wzrokiem ciekawskich, dopóki nikt nie kazał zdejmować odzienia pod groźbą pokiereszowania szablą. W związku z tym renegaci musieli przemieszczać się poza utartymi ścieżkami. Parli praktycznie na ślepo na południe, biorąc porastające drzewa mchy za drogowskazy. Mogli liczyć jedynie na łut szczęścia oraz Ramiego. Duch obiecał swej wybrance, iż postara się dowiedzieć czegoś o rzekomych oazach bezpieczeństwa w Górach Zmroku. Kobieta liczyła na niezawodność jego zdolności i tym razem.

— Powiedz mi — odezwała się Kellin, stawiając kolejny krok na dość stromym zboczu, po którym się wspinali — czy życie Dziecka Pustki nie jest przypadkiem nudniejsze? Wiesz, to trochę dziwnie tak nic nie czuć.

— Ale ja czuję — poprawił ją Naabus — smakuję, wącham. Po prostu docierające do mnie wrażenia przestały dzielić się na dobre i złe. To obojętne, suche informacje. Nawet nie wyobrażasz sobie, jaki to daje spokój ducha... Dla mnie to błogosławieństwo, nie klątwa.

— Rozumiem — odparła Kellin, łyknąwszy wody z manierki. — Niewątpliwie ma to pewne zalety... Kiedy stałeś się tym, kim jesteś teraz?

— Rok, dwa miesiące i trzy oktawy temu — poinformował Naabus. — Doskonale pamiętam ten dzień. Po skończeniu medytacji otworzyłem oczy. Nie czułem głodu, choć miałem pusty żołądek, ból w stłuczonym kolanie całkowicie minął... Potem spojrzałem na dłonie i serce nieomal stanęło mi ze strachu. Zorientowałem się, że to piętno Pustki i że sługom Tchnienia raczej nie przypadnie to do gustu. Opuściłem miasto w beczce po sfermentowanej kapuście. Byłem tylko zwykłym urzędnikiem podatkowym pracującym dla barona w Hyeron, na deszczowej północy. Miałem przyzwoitą pensję, dach nad głową, cieszyłem się powodzeniem u kobiet. Bogowie, wtedy nawet uważałem Świątynię Tchnienia za coś dobrego, miłą odmianę po krwawych kultach dominujących wcześniej w tamtym rejonie. Ale Poruszyciel nie potrafił pozbawić mnie strachu przed baronem, który srogo karał za najdrobniejsze błędy i nie omieszkiwał skracać pracowników o głowę. Zrobiła to Pustka. W nicości odnalazłem spokój i zrozumiałem, że materialny świat to więzienie.

— Skoro tak, to dlaczego się nie zabijesz? — zapytała prowokującym tonem Kellin. — Czy tak nie byłoby prościej? Przecież nie czujesz bólu.

— Nie o to chodzi. — Na twarzy nieco rozbawionego Naabusa pojawił się dziwny grymas. — Życie to próba, która kształtuje naszego ducha. Pozwala na przygotowanie do chaosu, w który kiedyś przeistoczą się wszystkie światy i zaświaty.

— Jeżeli tak uważasz, nic mi do tego. Ja nie wrzucę cię do balii z ługiem.

Naabus zachichotał, chociaż niezbyt było mu do śmiechu.

W końcu dotarli na szczyt wzniesienia. Kellin dyszała zmęczona, a jej oddech zamieniał się w parę. Gdyby nie prowizoryczne rakiety śnieżne, sklecone z gałęzi i pasków elastycznej kory, męczyłaby się jeszcze bardziej. Naabus jak na razie korzystał tylko ze zwykłych butów, rozgarniając sypkie kopce drobnych kryształków lodu, lecz mimo niewyczerpanych zapasów siły poruszał się odrobinę wolniej niż jego towarzyszka.

— Zróbmy chwilę przerwy — zaproponowała. — Widzisz te drzewa? — Wskazała trzy rosłe okazy o rozłożystych koronach i białych, grubych pniach. — To Wachlarze Łowcy. Prawdziwy skarb. Ich żywica jest wyjątkowo krzepiąca.

Wyciągnęła z kieszeni futrzanego płaszcza nóż z rękojeścią owiniętą skórą. Nacięła nim pień jednej z roślin. Ze szczeliny zaczęła powoli wypływać gęsta, turkusowa ciecz, która tężała na chłodzie. Kellin oderwała kawałek skrzepliny i zaczęła go żuć. Jej usta wypełniła lepka słodycz, a źrenice nieco się rozszerzyły.

— Żałuj, że nie możesz tego doznać — powiedziała do Naabusa, na co ten wzruszył ramionami.

Kobieta zebrała jeszcze kilka porcji żywicy z pozostałych drzew na zapas i wrzuciła je do plecaka. Syn Pustki rozglądał się dookoła, podziwiając piękno uśpionej przyrody. Przyprószone śniegiem świerki dostojnie stały pośród zasp, krzaczaste mchy pokrywały ich pnie i gałęzie. Gdzieniegdzie spod śniegu wyłaniały się gładkie, czarne głazy. Perfekcyjna harmonia, którą nagle zakłócił ni to ryk, ni to rozpaczliwy krzyk, a następnie stłumiony huk.

— Słyszałaś to? — zapytał Naabus.

— Tak — odparła Kellin. — Jak mniemam z południowego wschodu. Czyli ruszamy na zachód.

— Hę? A jeśli ktoś tam ucierpiał i potrzebuje pomocy? Odgłos brzmiał jak użycie magii...

— To najprostszy sposób, żeby wpakować się w kłopoty — stwierdziła wieśniaczka. — Lepiej nie ryzykować.

— Możemy być jedyną szansą na ratunek. — Syn Pustki twardo bronił swych racji. — Obojętnością nic nie zdziałamy wobec zła.

— Przejmujesz się zaskakująco wieloma sprawami jak na czciciela Nicości — rzuciła kąśliwie Kellin.

— Co, gdybyś to ty była w takiej sytuacji? — Wzrok Naabusa przenikał ją na wskroś, malachitowe oczy błagały o zgodę. — Gdyby nikt nie przejmował się tobą w niedoli?

Słowa mężczyzny wywołały u Kellin przykre wspomnienia. Ludzie odwracający głowy na widok obłapiającego ją Lethora. Brak jakiejkolwiek reakcji ze strony sąsiadów, gdy drwal wyciągał ją siłą z karczmy. Rodzice, zmarli na chorobę żołądka przed laty, mogli jedynie przyglądać się tragedii z zaświatów. Pomógł jej tylko Rami...

— Nie muszę sobie tego wyobrażać, ja to wiem — powiedziała stanowczo. — Chrzanić wszystko, idziemy tam. Masz broń?

— Straciłem swój sztylet podczas przeprawy przez rzekę parę dni temu.

— Weź to. — Wręczyła mu nóż, po czym zdjęła plecak i wygrzebała siekierkę do drewna. — I to. Mi wystarczą dłonie.

Naabus wyczuł, że to nie przejaw brawury, a szczere zapewnienia.

— W takim razie ruszajmy! — zakomenderował.

Wędrowcy puścili się pędem w dół łagodnego zbocza. Wcześniejsze hałasy traciły na sile, aż w końcu całkiem ucichły, co wskazywało na to, że ich źródło się oddala. Naabus parł niestrudzenie do przodu, robiąc krótkie ślizgi w dół, tuż przed nim Kellin sadziła spore susy, zostawiając odciski rakiet na śniegu.

Gdy minęli wypłaszczenie w połowie stoku, zobaczyli słup dymu. Coś płonęło w niewielkiej kotlince u podnóża wzniesienia. Naabus jeszcze przyspieszył kroku, pragnąc jak najszybciej przybyć na miejsce. Kellin miała złe przeczucia. To nie mogło skończyć się dobrze.

Niecałe ćwierć królewskiej klepsydry prędkiego marszobiegu później dotarli do trawionej jęzorami ognia, prowizorycznie skleconej chaty. Zwęglone krokwie nie wytrzymały ciężaru dachu i konstrukcja prawie całkowicie się zawaliła. W mokrej, przytopionej zaspie nieopodal domku leżała nadpalona figurka wystrugana z drewna. Kellin podniosła ją i przyjrzała się przedmiotowi z bliska. Trzymany w prawej dłoni łuk i dziób zamiast ust zdradzał, że to rzeźba Wielkiego Łowcy.

— Cokolwiek tutaj się stało, przybyliśmy za późno — orzekła Kellin, rozsierdzona zmarnowanym wysiłkiem.

— Ciekawe, kto za tym stoi. — Naabus wyglądał na odrobinę przerażonego.

— Bandyci? Nasi przyjaciele ze Świątyni Tchnienia? Teraz to nieistotne. Przynajmniej możemy skorzystać z ciepła od pożaru — stwierdziła sucho.

— Czekaj, chyba ktoś się zbliża — ostrzegł Syn Pustki.

Zza pleców dobiegał odgłos trzeszczącego śniegu. Odwrócili się, by zobaczyć pędzące wprost na nich spore, kudłate zwierzę o rudobrązowym futrze. Biegło na dwóch łapach, w dość mocno pochylonej pozie.

Kellin wezwała Ramiego. Jej mięśnie napięły się i spuchły, oczy zaświeciły na fioletowo, a całe ciało spowiła półprzeźroczysta, czarna, postrzępiona aura.

— Przygotuj się — powiedziała grubym, wibrującym głosem Kellin.

Naabus uniósł bronie do góry. Kellin zacisnęła pięści i stanęła twardo na nogach. Bestia wciąż nacierała. Naabus miał już cisnąć w stwora nożem, lecz nagle zamarł w pół ruchu.

Trudno było orzec, jakim zwierzem jest właściwie. Miał uszy wilka, pysk podobny do niedźwiedziego, pręgę koloru smoły pomiędzy bursztynowymi oczami z pionową źrenicą. Długi, puszysty ogon bestii przywodził na myśl lisa, zaś wysunięte przed chwilą zakrzywione pazury — dzikiego kota. Z łokci i z tyłu głowy wystawały mu długie, czerwone pióropusze.

Lecz to nie dziwiło najbardziej. Stwór bowiem miał postawę człowieka, choć był wyższy i masywniejszy. Opierał ciężar ciała na całych stopach, od pięt aż po pokryte zrogowaciałą skórą palce. I, sądząc po kawałkach płótna osłaniających okolice lędźwi i klatki piersiowej, najprawdopodobniej był kobietą.

— Co zrobiliście? — wycharczała bestia. — Mój mąż! Moje dzieci!

— Uspokój się, khartemo. — Kellin wystąpiła przed Naabusa, osłaniając go ciałem. — Jesteśmy po twojej stronie. Przybyliśmy tu dopiero niedawno. To na pewno sprawka bandytów albo...

— Ktoś wydał nas kapłanom — powiedziała khartema, łapiąc się za głowę. Po jej pysku popłynęły łzy. — Wiedziałam, że tak będzie. Łowco, dopomóż! Azzem! Ruzl! Mwari! Czuję zapach. Zabrali je na zachód, pewnie do wioski! Muszę je odzyskać!

— Stój! — Kellin chwyciła zwierza za przegub, nim ten zdążyć ruszyć. — To na nic. Duchownych jest pewnie kilku, jeśli nie kilkunastu. Nie dasz rady. Dołącz do nas, podróżujemy na południe i też mamy zatargi ze Świątynią Tchnienia. Kiedyś nadejdzie odpowiedni moment na zemstę.

— Dla mnie nadszedł teraz — odparła khartema, wyrywając się z uścisku.

Bestia pobiegła pędem przed siebie, zostawiając spore odciski w śniegu.

— Głupi sierściuch. — Kellin pokręciła głową. — Powinniśmy w tym momencie odwrócić się na pięcie i odejść, ale kto to widział, żeby khartema odczuwała mniejszy lęk przed kapłanami niż wybranka przedwiecznego ducha...

— Czym są khartemy? — zapytał skonsternowany Naabus.

— Dawno temu w ofierze bogom składano wszelkiej maści zwierzęta, ale też i ludzi — rzekła Kellin. — Krew z ołtarzy zbierano do mis. Przypadkowo ze zmieszanej esencji życiowej istot powstały jaja, z których wykluły się pierwsze khartemy. Ale teraz nie czas na historie. Zakładaj rakiety, ja dogonię i zatrzymam samicę. Musimy zaatakować razem.

Kellin odwiązała paski, zdjęła prowizoryczne platformy przytroczone do obuwia i wręczyła je Naabusowi. Odbiegła, podążając za śladami bestii. Naabus nigdy nie widział kogoś poruszającego się tak szybko, a w dodatku niezapadającego się w śniegu. Wizja konfrontacji z kapłanami sprawiła, że jego serce zakołatało. Nie odczuwał bólu, ale wciąż mógł umrzeć... Przejście na drugą stronę życia było nieprzewidywalnym doświadczeniem, przerażającym go nawet po otrzymaniu Daru Pustki. Mimo to głęboko wierzył, iż kiedyś uda mu się przemóc lęk. Teraz nadeszła kolejna próba na drodze do ostatecznego pokonania strachu. Sprawdziwszy, czy dobrze zamocował rakiety, ruszył prędko na pomoc uprowadzonym stworzeniom.

Tymczasem Kellin miała już khartemę w zasięgu wzroku. Rozjuszona matka pędziła ile sił w nogach, jednak obecność Ramiego pozwalała wieśniaczce na poruszanie się z niesamowitą lekkością, niemalże bezwysiłkowo. Wybranka ducha zaczęła sadzić jeszcze dłuższe susy i w końcu dogoniła bestię.

— Zaczekaj! — ryknęła wibrującym głosem Kellin. — Sama szykujesz się na pewną śmierć, we trójkę mamy jeszcze jakieś szanse!

Stwór powoli wyhamował, zostawiając za sobą długie leje w białym puchu.

— Mój towarzysz, Naabus, zaraz też przybędzie. Tak w ogóle, to jestem Kellin, ale w tej chwili przebywa w mym ciele przebywa też inny duch, Rami.

— Wyczułam to. Na imię mi Lyazza.

— Pośpiech jest złym doradcą — rzekła wieśniaczka. — Ktokolwiek porwał twoich bliskich, na pewno porusza się wolniej od nas. Musimy dobrze zaplanować, co zrobić. Pójdę przodem i zrobię zwiad, mnie nie usłyszą. — Wskazała dłonią swe stopy spoczywające na powierzchni śniegu. — Spróbujemy zaatakować z zaskoczenia.

Lyazza kipiała złością i strachem, jej dłonie drżały zaciśnięte w bezsilności. Obnażone kły zdradzały pragnienie krwi wrogów. Kellin nadal podchodziła dosyć sceptycznie do zamiarów ludzko wyglądającej bestii. Jeżeli udałoby się uratować męża i dzieci khartemy, zyska kolejnych sojuszników, którzy być może dołączą do wyprawy. Przeważało jednak prawdopodobieństwo, że odejdą z pustymi rękoma, o ile w ogóle zdołają uciec. Mimo wszystko postawa Lyazzy zdawała się mocno pobudzać żądzę sprawiedliwości zarówno u Kellin, jak i Ramiego.

Po chwili zza szpaleru ośnieżonych świerków wyłonił się Syn Pustki, ani odrobinę nie zmęczony długotrwałym wysiłkiem.

— O, wreszcie jesteś — powiedziała Kellin. — Mam już plan, posłuchajcie. Naabus nie biega tak prędko jak ja i Lyazza, więc my polecimy przodem, dopóki Lyazza nie wyczuje po zapachu, że zbliżyliśmy się na dostateczną odległość do porywaczy. Wtedy ona poczeka na ciebie, a ja ruszę na zwiady. Przypuszczam, że kapłani podróżują dnem wąwozu, więc postaram się zajść ich od zbocza góry. Potem wrócę po was i pomyślimy, co dalej.

— Nie traćmy już czasu — ponagliła khartema. — W drogę.

Lyazza ruszyła, a Kellin i Naabus popędzili tuż za nią, lecz mężczyzna niemal od razu został z tyłu.

— Daj mi znak, gdy będą już blisko — poprosiła Kellin.

Bestia w odpowiedzi skinęła głową. Parła naprzód z całych sił, a gniew niwelował ból w mięśniach. Bezgłośnie modliła się do Wielkiego Łowcy o moc i pomyślność w walce. Prosiła Pana, by ukarał ciemiężycieli swych wyznawców, choć oprawcy mogli liczyć na wsparcie potężniejszego boga. Wciąż węszyła, a bliskie sercu wonie Azzema, Ruzla i Mwari nabierały intensywności.

— Są jakieś ćwierć, może pół mili na zachód od nas. — Lyazza poinformowała Kellin.

— Wystarczy — odparła wybranka Ramiego. — Zaczekaj na Naabusa i odrobinę odpocznij. Zostawię tu rzeczy.

Wieśniaczka zdjęła plecak i pobiegła w górę zbocza, bezgłośnie przemykając pomiędzy drzewami. Od jej rekonesansu zależało wiele. Jeżeli przeciwnik miałby znaczącą przewagę liczebną, Kellin wycofałaby się bez wahania, nie patrząc na zdanie Lyazzy i Naabusa. Próbowałaby co najwyżej przekonać ich do wspólnej ucieczki.

Kapłani byli trudnymi przeciwnikami w walce. Posiadali porządne wyposażenie, spędzali też sporo czasu na ćwiczeniach bitewnych. Część z nich potrafiła władać żywiołami i siłami. W dużych oddziałach stanowili potęgę, jakiej mało kto zdołał się przeciwstawić.

Kellin słyszała gromkie krzyki, żywiołową dyskusję. Była już blisko, więc musiała bardzo uważać, aby jej nie wykryto. Czarna aura kontrastowała z bielą śniegu, lecz ciemne chmury spowijające niebo i gęsty las znacznie pogarszały widoczność, a mrok sprzyjał demonom.

Stawiała susa za susem, aż w końcu dostrzegła u podnóża wzgórza powoli sunącą do przodu gromadkę ludzi. Zbliżyła się jeszcze odrobinę i przycupnęła za świerkiem, by obserwować za pomocą wyostrzonych przez Ramiego zmysłów. Grupa duchownych liczyła siedmiu członków, w tym trzech odzianych w połyskujące, srebrne szaty, najpewniej utkane z włókien skałonopii. Skoro podpalili dom, prawdopodobnie był wśród nich zaklinacz ognia. Naabus miał nikłe szanse nawet w pojedynku jeden na jeden, musieli polegać więc na zdolnościach Ramiego i naturalnej sile Lyazzy. Jeżeli udałoby się im oswobodzić samca, który kroczył ze spętanymi dłońmi i pyskiem, łańcuchem pomiędzy nogami oraz ostrzem szabli wymierzonym w żebra, zyskaliby dodatkowego partnera do walki. Istniały pewne szanse na sukces, choć wyjątkowo nikłe. Jednak płonący w sercu ogień nie pozwalał Kellin się poddać, zbyt bardzo bolał ją widok kapłanów co chwila mocno uderzających małe khartemy i ich ojca. Fakt, że te stworzenia myślały i czuły podobnie jak ludzie, nie miał dla duchownych najmniejszego znaczenia... Może za wyjątkiem jednego z nich.

— Nie sądzę, aby zadawanie im cierpień prowadziło do czegokolwiek. — Wyczulony słuch Kellin dokładnie rejestrował słowa sługi Poruszyciela, najwyższego z całej grupy. — Owszem, potwory nie powinny kroczyć po świecie, lecz nie są winne temu, że ktoś powołał je do życia. Ta para to jeszcze młode... Moglibyśmy po prostu zadać im szybką śmierć, zamiast bawić się w pokazowe egzekucje.

Dorosły samiec wydał z siebie jakiś niezrozumiały krzyk, stłumiony przez zaciśnięty na pysku powróz. Tęgi kapłan z głową owiniętą chustą w odpowiedzi zdzielił go płaską stroną szabli.

— Dlaczego tak zależy ci na losie bestii, Terheinie? — zapytał oprawca khartemy. — To bezmózgie kupy mięsa i kłaków. Ucieleśnienie występków przeciwko Tchnieniu, które trzeba wypalić żywym ogniem.

Kellin miała już dosyć słuchania nienawistnych bzdur. Zacisnęła pięści i pobiegła do miejsca, gdzie rozstała się z Lyazzą. Napędzana gniewem, sunęła po warstwie śniegu jak sztorm nadchodzący z oceanu. Po niedługiej chwili dotarła do towarzyszy. Syn Pustki zdążył już dołączyć do khartemy.

— Co zobaczyłaś? — Lyazza z niecierpliwością czekała na rezultaty zwiadu.

— Twój mąż i dzieci jeszcze żyją. — Kamień spadł z serca bestii, gdy usłyszała słowa wieśniaczki. — Kapłanów jest siedmiu, czeka nas trudna walka. Trzech nosi błyszczący, tkany pancerz, wobec którego twoje pazury i broń Naabusa mogą być bezużyteczne. Wezmę ich na siebie, ale na wszelki wypadek pamiętajcie, szaty chronią przed cięciami, ale nie wstrząsami. Prawdopodobnie są wśród nich magowie, więc na dystans mają ogromną przewagę. Gdy będziemy się zbliżać, przeskakujcie od drzewa do drzewa, powinny zapewnić choć częściową osłonę. To chyba wszystko, co powinniście wiedzieć. Gotowi?

— Tak! — krzyknęła Lyazza, a Naabus skinął głową.

Khartema popędziła do przodu, nie czekając na towarzyszy. Kellin, zanim ruszyła za nią, wzięła Syna Pustki na stronę.

— Dobiegniesz do miejsca starcia jako ostatni — zwróciła się do niego. — Jeżeli wcześniej zobaczysz, że poległyśmy, uciekaj. Bezsensowna próba zemsty to najgłupsza rzecz, jaką możesz zrobić.

Naabus nic nie odpowiedział, lecz jego wzrok zdradzał, że zrozumiał przekaz. Wybranka ducha i jej towarzysz pobiegli po śladach Lyazzy. Kellin wkrótce dogoniła khartemę. Razem przemierzały wąwóz, aż w końcu w dole, za jednym z meandrów ujrzały grupę duchownych, może z pięćdziesiąt jardów przed nimi. Musieli usłyszeć kroki bestii, zatrzymali się bowiem i odwrócili, dobywając mieczy i formując czary w dłoniach. Kobiety natychmiast uskoczyły na bok, kryjąc się za pniami sosen. Stawiały sus za susem, czasami ledwie unikając fruwających kul ognia.

— Oho, to samica! — zawołał jeden z kapłanów.

— Tam był ktoś jeszcze! — poinformował inny. — Uważajcie!

Jeden z pocisków śmignął tuż nad głową Lyazzy, co rozjuszyło ją jeszcze bardziej. Gdy w końcu dotarła do prawej flanki kapłanów, obnażyła zęby i skoczyła na wyznawcę Tchnienia, nim ten zdążył rzucić czar. Mając na uwadze słowa Kellin, wbiła palce głęboko w oczy kapłana, jedyne nieosłonięte skałonopnianą tkaniną miejsce. Kapłan zawył i wyzionął ducha, gdy pazury sięgnęły jego mózgu. Inny duchowny ruszył mu z pomocą, już szykując zamach mieczem, by skrócić khartemę o głowę, lecz poruszająca się z zawrotną prędkością czarna sylwetka odepchnęła go i przekoziołkował po śniegu.

Lyazza rozejrzała się dookoła w poszukiwaniu bliskich. Jej młode, Ruzl o śnieżnobiałej sierści i ruda Mwari, desperacko próbowały wspiąć się po ścianie wąwozu, co było niemal niemożliwe ze względu na skrępowane ręce i skute łańcuchami nogi. Z lewej strony drogę ucieczki odcinała im para kapłanów atakująca Kellin oraz podnoszący się z zaspy klecha. Z prawej zaś — akolita, który przerażony atakiem tkwił nieruchomo, a także dwójka pozostałych, stojących przy jej mężu.

Jeden z nich przystawił nóż do gardła Azzema. Lyazza była zbyt daleko. Mogła jedynie patrzeć, jak krew ukochanego zrasza biały puch.

W jej sercu zapłonął ogień. Zapragnęła rozszarpać mordercę na strzępy, zadając mu jak największy ból. Jednak w tym momencie istniały rzeczy ważniejsze niż zemsta. Ruzl i Mwari.

Lyazza wstała znad truchła i ruszyła im na pomoc. Błagała Łowcę, by nic im się nie stało... Nie zauważyła kulistego pioruna nadciągającego z prawej. Rażona padła na ziemię. Przeżyła dzięki grubej skórze, lecz spięte mięśnie nie pozwalały na jakikolwiek ruch.

Kellin dobrze radziła sobie z unikaniem ciosów, lecz była zbyt skupiona na tej czynności, by móc wyprowadzić atak. Kapłani wciąż cięli mieczami, ale ich ostrza napotykały jedynie powietrze. Kątem oka dostrzegła, że wróg, którego powaliła wcześniej, szykuje na nią pocisk z ognia. Uniknięcie go przy jednoczesnej walce z dwiema innymi osobami stanowiłoby nie lada wyzwanie, lecz w tym momencie zjawił się niespodziewany przez czcicieli Poruszyciela Naabus. Syn Pustki ześlizgnął się w dół wąwozu i strzaskał obuchem siekiery czaszkę kapłana zajętego inkantacją zaklęcia. Później podbiegł odciążyć Kellin. Kapłan ostrzegł towarzysza o zbliżającym się przeciwniku, lecz nic nie wskórał. Gdy tylko drugi duchowny odwrócił się, w oczekiwaniu na szarżę Naabusa, wybranka Ramiego wykorzystała moment nieuwagi, zanurkowała i przebiła otwartą dłonią trzewia walczącego z nią akolity na wylot. Wyswobodziła rękę i wysokim kopnięciem skręciła kark stojącego za nią duchownego, nim ten zdążył zaatakować Naabusa.

Tymczasem Lyazza wreszcie wyrwała się z objęć paraliżu. Z trudem podniosła się ze śniegu i zaryczała ze wściekłości. Popędziła w kierunku kapłanów, którzy zbliżali się do jej dzieci. Jeden z nich odbił w stronę khartemy i zablokował drogę. Uniósł miecz na wysokość pasa, celując w bestię. Lyazza wywiodła go w pole, markując ruch w lewo, a następnie uskakując na prawą stronę i atakując kolanem w krocze. Duchowny upuścił broń, zgiąwszy się wpół z bólu. Lyazza posłała go na ziemię ciosem młotkowym w plecy i stanęła mu na głowie, aby ją zmiażdżyć. Kellin i Naabus przybyli jej na pomoc, było jednak już za późno. Sługa Tchnienia trzymał noże przy gardłach małych khartem.

— Ani kroku dalej, plugawe potwory, albo te pomioty zginą — zagroził kapłan, złowieszczo szczerząc zęby. — Terheinie, dlaczego tak stoisz?! Zrób coś!

Stojący za nim towarzysz o długiej, nieco posiwiałej brodzie zawahał się przez chwilę, po czym dobył miecza. Lyazza myślała, że oszaleje z żalu i bezsilności. Kellin kalkulowała, czy uda jej się powstrzymać wroga, lecz to było nieosiągalne nawet dla kogoś tak szybkiego jak ona. Naabus tylko żałował losu dzieci, modląc się, by w zaświatach odnalazły spokój i drogę do Pustki...

Nagle z grdyki kapłana wyłoniła się srebrna klinga. Trzymane przez niego noże opadły na grunt, a Ruzl i Mwari drobnymi, ograniczonymi przez łańcuchy krokami przytruchtały do mamy i przytuliły się do niej. Terhein wyciągnął miecz z ciała duchownego, które bezwładnie osunęło się na śnieg. Ostatni pozostały przy życiu członek wysłanników Świątyni Tchnienia odrzucił broń na bok i zwiesił głowę.

— Nie będę z wami walczył — rzekł Terhein. — Chciałem tylko, żeby te dzieci nie zginęły. Nie zniosę już tego dłużej. Przelaliśmy tyle krwi, zgładziliśmy tyle istnień... Ta religia nie miała tak wyglądać. Uczyńcie ze mną, co pragniecie. W waszych oczach pewnie zasługuję na śmierć. Mogę jednak się przydać. Znam wiele tajemnic Świątyni.

— Co z nim zrobimy? — zapytał Naabus, skonsternowany niespodziewanym obrotem spraw.

— Nie wiem, czy jest godny zaufania. — Kellin splunęła na ziemię. — Mógłby zaciągnąć nas w jakąś pułapkę.

— Czy w takim przypadku uśmierciłbym brata w wierze? — Terhein spojrzał wybrance Ramiego prosto w oczy. — To wy staliście na przegranej pozycji.

— Coś jest na rzeczy w twych słowach, klecho — odparła Kellin. — Zdolności kapłana to cenny atut. Ja jeszcze wczoraj też byłam sama... Teraz jest nas piątka. Szóstka, jeśli do nas dołączysz. Decyzję zostawię Lyazzie, należy się jej zemsta. Ale najpierw oddaj klucze od kajdan. A zresztą, sama je zdejmę.

Wieśniaczka podeszła do Ruzla i Mwari, po czym rozerwała żelazne okowy i powrozy. Lyazza w ogóle zdawała się nie przejmować Terheinem. Zbliżyła się do swego martwego męża, rosłego samca khartemy o czarnym futrze w białe pasy oraz jelenich rogach wyrastających z tyłu głowy, i położyła dłonie na jego zakrwawionej klatce piersiowej.

— Do zobaczenia, Azzemie — wyszeptała. — Niech twój duch spoczywa w pokoju.

Pogładziła go po czole i zamknęła powieki zmarłego. Złożyła jego ręce na brzuchu, po czym wstała i wróciła do pozostałych.

— Jest twój — powiedziała Kellin, wskazując głową kapłana. — Zasłonię dzieciom oczy, napatrzyły się już dość.

— Nie musisz tego robić — zapewniła Lyazza.

Khartema zbliżyła się powoli do duchownego i położyła dłoń na jego ramieniu.

— Nie zabiję cię. Wielki Łowca zabrania zbędnego rozlewu krwi. Pójdziesz z nami, Thereinie. Śmiercią nie odkupisz swych win. Masz dobre serce, uratowałeś moje dzieci. Dziękuję ci za to.

Terhein nie wiedział, jak ma się zachować. Trawił go żal, jednak słowa Lyazzy nieco podniosły na duchu. Był współwinny śmierci jej ukochanego, a ona nie pragnęła odwetu...

— Pójdę — przyrzekł kapłan. — Przepraszam... przepraszam za to, co zrobiliśmy. Wierzę, że uda się to zmienić. Nie wszyscy w szeregach Świątyni są zepsuci do szpiku kości.

— Lepiej będzie, jeżeli jak najszybciej opuścimy to miejsce — stwierdził Naabus. — Na pewno ktoś wyruszy w pogoń. Co z ciałami?

— O Azzema nie musimy się martwić — odparła Kellin, tym razem już normalnym, kobiecym głosem. Jej aura znikła, co świadczyło o tym, że Rami wrócił do swego świata. — Wielki Łowca nakazuje, by ciała zostawić na posiłek zwierzętom. Na resztę ścierw nie straciłabym czasu, nawet jeśli miałabym go pod dostatkiem. Zgarnijmy wszystko, co może się przydać. Szaty, pożywienie, broń. Po drodze zabierzemy mój plecak.

Czekała ich długa, męcząca droga na południe w poszukiwaniu azylu. Kellin wierzyła jednak, że ta niewielka grupka istot, którą spotkała na przestrzeni zaledwie dwóch dni, stanie się przykładem dla innych, choć jej członkowie mieli liczne przywary. Będzie zarzewiem zmian, iskrą nadziei, która podpali świat i oczyści go z plagi ślepej nienawiści...

Autorka o sobie:

autorka opowiadań fantastycznych, rocznik ’88. Ukończyła bibliotekoznawstwo, trochę pracowała w trzecim sektorze. Kocha wąchać książki i czytać e-booki. Fanka fantastyki, skandynawskich kryminałów i wydawnictwa Karakter. Latem uprawia na balkonie pomidory, zimą szydełkuje. Od 2014 roku bierze udział w NaNoWriMo. Strona autorska: https://agnieszkazak.com.

Agnieszka Żak

Bibliotekarka

Drobna postać zapaliła świecę stojącą na pulpicie. Nie zabrała jej jednak ze sobą między regały i czarna sylwetka zlała się z ciemnością panującą w bibliotece. Przejechała cienkimi, pokrytymi bliznami palcami po zniszczonej skórze grzbietów, ale nie wyciągnęła żadnego z kodeksów. Ruszyła głębiej w labirynt półek oraz skrzyń. Nie miała problemu z odnalezieniem drogi — jej nauczycielki, stare bibliotekarki, zdążyły dawno oślepnąć, więc liczenie kroków i wymacywanie kierunków było tutaj naturalną metodą poruszania się. Znalazła przegródki, których szukała, i wyciągnęła z nich zwinięty papirus.

Drogę powrotną odnalazła jeszcze łatwiej, podążając po prostu w stronę światła. Ruchem dłoni zrzuciła z pulpitu martwego owada, tak jak ona przyciągniętego przez blask ognia. Rozwinęła zwój na stoliku; by go unieruchomić, użyła specjalnie do tego celu zamontowanych na pulpicie haczyków, zaczepiając o nie przytwierdzone na końcach zwoju patyczki.

Spojrzała na znaki. Nie umiała ich odczytać. Żadna inna bibliotekarka też by nie potrafiła, jak i nikt inny w całej krainie. O ile jednak ich treść pozostawała przed nią ukryta, o tyle doskonale rozpoznawała kształty. Gdyby ktoś dał jej kij i kazał narysować znaki na piasku, umiałaby z pamięci odtworzyć wiele z nich. Te lubiła najbardziej — miniaturowe rysuneczki, ludziki i zwierzęta. Patrzyła na nie i mruczała w głowie opowieści, które sama na ich podstawie wymyślała. Musiała w tym celu przywołać odległe wspomnienia z wczesnego dzieciństwa i nielicznych świątecznych dni, gdy miała szansę ujrzeć choć kawałek świata zewnętrznego. Znak wyglądał jak ptak, przypomniała więc sobie ciemny ślad na niebie, nad polem. A ten znak... niech będzie rzeką. Niech ptak upoluje rybę.

Znaki dzieliły się na różne typy. Nie znała ich nazw, ale wiedziała, że nigdy nie mieszały się ze sobą. Wiedziała też, że inne znaki znajdzie na papirusach, a inne na skórze. Te zapisywane na pergaminie były dużo bardziej zwarte, uporządkowane, pogrupowane w dłuższe i krótsze ciągi. Nie tak ciekawe jak małe rysunki. Tamtych znaków trochę się bała.

Ale wybrała papirus także z innego powodu. Znacznie łatwiej było znaki z niego zmyć. Praca szła szybciej. Bibliotekarka wzięła niewielkie wiaderko i znów zniknęła w labiryncie. Chwilę wędrowała wśród regałów. Nie lubiła tego momentu, gdy nagłe półki znikały i musiała przejść przez olbrzymi, pusty plac. Nie wolno było składować tu ksiąg, by nie szkodziła im wilgoć. Pozbawiona punktów odniesienia, musiała kierować się dźwiękiem fontanny. Nie był to przyjemny, uspokajający chlupot wody. Gęsta ciecz z trudem wypływała przez otwór w skale, opadając ciężko do zbiornika z głuchym, nieprzyjemnym uderzeniem. Powietrze było zimne i pachniało wilgocią, a kamienie pokrywał śliski osad. Dziewczyna nabrała trochę wody do wiaderka.

Do dolnej krawędzi pulpitu przyczepiono rynienkę. Gdy bibliotekarka nalała do niej wody wiedzy, w blasku świecy mogła ujrzeć prawdziwą naturę tej cieczy. Była czarna, ale błyszcząca, pełna odległych gwiazd niczym niebo.

Zanurzyła gąbkę w wiadrze i odcisnęła. Poczuła, jak płyn parzy jej umęczone dłonie, ale była już przyzwyczajona do tego bólu i się nim nie przejmowała. Prawie go nie czuła, gdyż pokryte bliznami palce straciły wszelką wrażliwość. Przyłożyła gąbkę do papirusu. Materiał zabłysł, jakby miał stanąć ogniu. Zamiast tego atrament zaczął spływać czarnymi liniami. Płynął, niszcząc inne znaki i deformując je. Bibliotekarka powtarzała czynność powoli, systematycznie, by mieć pewność, że niczego nie przegapi. Woda wiedzy zyskała dodatkowy blask, w soczystej czerni błyskała zieleń, żółć, błękit. Kolory słońca, trawy, rzeki. Dziewczyna uśmiechnęła się do siebie, myśląc, że może miała rację i jastrząb rzeczywiście upolował rybę.

To była jej jedyna rozrywka w tym ponurym miejscu. Czasem odczuwała niepokój na myśl, że może łamać prawo. Zaraz jednak tłumaczyła sobie, że gdyby ktoś ją zapytał, o czym mówił ten zwój, nie byłaby w stanie odpowiedzieć. Nie rozumiała przecież naprawdę znaków — nie dopuszczała się więc kradzieży wiedzy, zabijała tylko nudę. Mimo to nikomu nigdy o tym nie wspomniała.

Wzięła zwój i weszła po schodach na piętro, gdzie rozwiesiła go do wyschnięcia. Zostanie potem spalony. Wróciła na stanowisko. Wymieszała dokładnie atrament z wodą wiedzy. Powstał eliksir pełen mądrości.

Przelała go do ozdobnej misy i ruszyła schodami do góry. Po drodze minęła bibliotekarkę wracającą z pustym naczyniem. Kobiety pracowały nieprzerwanie, chodząc po stopniach tak wygładzonych strumieniem wędrujących po nich stóp, że aż śliskich.

Do sali tronowej wchodziła jak do innego świata; z mroku na rzęsiście oświetloną przestrzeń. Przymknęła oczy, jak zawsze lekko oszołomiona światem poza biblioteką. Wszechobecne złoto, którym wyłożone były ściany, wzmacniało odbiciami blask pochodni, miękkie materiały faliście scieliły się na podłodze niczym rzeki zrobiona z chmur. Kierując się w stronę tronu, zerkała na stojących w rzędzie strażników. To była jedyna okazja, by zobaczyć mężczyzn. Ich widok napawał ją tak lękiem, jak i fascynacją. Także oni spoglądali na nią, choć nie potrafiła rozszyfrować emocji w ich oczach.

Wspięła się po stopniach, tuż pod stopy Mędrca Świata, tak wielkie, jak ona cała. Z góry spłynęła na nią potężna dłoń o grubych palcach. Położyła na niej misę, wyglądającą teraz jak naparstek. Mędrzec Świata połknął jej zawartość na raz, a zawarta w znakach wiedza wypełniła jego umysł.

Miała już wracać do biblioteki, gdy niespodziewanie Mędrzec powiedział:

— Czy jesteś tu nowa, dziewczyno? Podnieś głowę, bym mógł zobaczyć twą twarz. Jak masz na imię?

Kropka poczuła, jak nogi jej miękną, ale nie przewróciła się. Spojrzała do góry, pokazując Mędrcowi przerażone oblicze. Odpowiedziała drżącym głosem:

— Jestem Kropka.

— Ach, Kropka... jakże wyrosłaś. Nie poznałem cię. Zaniedbałem cię ostatnio, czyż nie? — patrzył na nią chwilę i czuła, jakby przewiercał ją wzrokiem, zaglądał w najdalsze zakątki duszy i widział jak na dłoni nieczyste myśli, opowieści ze znaków. — Możesz wrócić do swoich obowiązków, moja mała Kropeczko.

Odeszła na drżących nogach. Tym razem wybrała kodeks. Drobne, zawiłe znaki nie miały dla niej żadnej opowieści, szorowała je więc zacięcie namoczonym w wodzie wiedzy pumeksem i nie myślała o niczym.

* * *

Parę dni później, gdy pracowała jak zawsze, podeszła do niej inna bibliotekarka, która właśnie wróciła z sali tronowej. Powiedziała, że Mędrzec ją wzywa. Serce Kropki zaczęło bić z niepokojem. Znów weszła do jasnej sali, tym razem nietypowo cichej i spokojnej. Nie było nawet strażników, tylko Mędrzec Świata i ona. Drzwi do biblioteki zostały zatrzaśnięte, by nikt im nie przeszkadzał.

Niespodziewanie wielka dłoń zamknęła się na niej. Pisnęła, zbyt przerażona, by krzyknąć. Mędrzec nie zgniótł jej, a jedynie podniósł do swej pulchnej twarzy. Jego oczy, wielkie i zawsze otwarte, błyszczały gwiazdami jak eliksir.

— Kropko, czy wiesz, jaki dziś jest dzień? — zapytał Mędrzec, choć doskonale zdawał sobie sprawę, że tak jak bibliotekarka nie umiała czytać, nie umiała też posługiwać się kalendarzem, a jednostajna praca sprawiała, że dni zlewały się jeden z drugim. Mimo to wystawił ją na próbę.

— Nie, panie.

— Dokładnie w ten dzień, dwie dekady temu, twoi rodzice zostali przyłapani na herezji. Czy wiesz, czym jest herezja?

— Próbowali zatrzymać dla siebie wiedzę ze znaków.

— Tak. To najgorsze ze wszystkich przestępstw. Czy wiesz, dlaczego?

— Wszystkie księgi należy oddać Mędrcowi Świata.

— A czemu?

— Bo takie jest prawo.

Wielkie, mięsiste usta rozciągnęły się w uśmiechu.

— Posiadam całą wiedzę, jaka istnieje. Wszystko, co kiedykolwiek zostało zapisane, w jakimkolwiek kraju i języku, znajduje się we mnie. Wystarczy więc, że ludzie zjadą na jedno z wielkich świąt i zadadzą pytanie, a ja dam im odpowiedź. Ale niektórym ludziom wydaje się, że mogą posiąść potrzebną im wiedzę samodzielnie Pomyśl jednak, jakie to naiwne. Nie wiedzą przecież, w której księdze szukać. Musieliby zjechać pół świata, by znaleźć tę właściwą. A nawet jeśli ją znajdą, co im po niej, kiedy ich życie jest tak krótkie i kruche? Ja zaś jestem wieczny, moja wiedza tylko rośnie z czasem. Ludzie zaś umierają, a nowo narodzeni musieliby uczyć się od zera. Jeśli więc ktoś zatrzymuje znaki dla siebie, odbiera dostęp do nich innym. Wiedzę można uzyskać tylko przeze mnie.

— Tak, panie — przytaknęła uniżenie.

— Twoi rodzice zostali skazani na śmierć. To jedyna słuszna kara za popełnioną przez nich herezję, za zbrodnię nie przeciwko mnie, ale przeciwko swym braciom i siostrom. Myśleli jednak, że się wykupią, jeśli oddadzą mi w zamian jedyną córkę. Kimże jednak byłaś? Dzieckiem, które ledwo nauczyło się chodzić, malutką kropeczką. Czemu miałabyś płacić za ich winy? Kazałem więc wykonać wyrok, ale ciebie pożałowałem. Przyjąłem cię do biblioteki, byś nie zginęła na ulicy. Powiedz, czy lubisz pracę w bibliotece?

— Tak, panie.

— A czemu?

— To najszlachetniejsze ze wszystkich zadań.

— A czy kiedykolwiek próbowałaś odczytać dla siebie wiedzę ze znaków?

— Och nie! To zakazane! — zapewniła gorąco, kryjąc głęboko wstyd wymyślania opowieści.

— Czy mimo to nigdy nie kusiło cię, czy przejrzeć tajemnice zwojów?

— Panie, nie rozumiem znaków. Nie umiałabym tego zrobić.

— Hm — mruknął ukontentowany. Zadowalała go jej umysłowa prostota. — Ale czy byś chciała umieć?

Drżała cała, przerażona pytaniami i oczami o nieskończonej głębi, które zdawały się patrzeć przez nią na wylot.

— Gdybym chciała wiedzieć, co mówią znaki, zapytałabym mego pana, Mędrca Świata.

Uśmiech świadczył, że i ta odpowiedź mu się spodobała. Starsze bibliotekarki dobrze wytrenowały dziecko, które powierzył im w opiekę.

— Czy chciałabyś mi zadać jakieś pytanie?

Myślała intensywnie, ale nic nie przychodziło jej do głowy.

— Wybacz, panie, ale nie mam żadnych pytań.

Po raz kolejny ucieszyła go jej prostota.

— A czy nie uważasz, że najważniejsze ze wszystkich zadań mają moi ambasadorzy? To oni podróżują po świecie szukając dla mnie nowych ksiąg, wyruszają z poselstwami, by sprowadzić dla mnie wiedzę.

— Wybacz, panie, nie znam się na pracy ambasadorów. Brzmią na ważniejszych ode mnie.

— A może najważniejsi są żołnierze? Wysyłam ich tam, gdzie urzędnicy sobie nie poradzili, bo gnuśni władcy krain słabszych niż nasza nie chcieli podzielić się mądrością. Wyrywają siłą księgi z rąk heretyków, a przecież ustaliliśmy, że chowanie ksiąg jest najgorszą zbrodnią.

— Panie, oni brzmią na najważniejszych.

— Co w końcu z urzędnikami? Ustanawiają prawa i pilnują, by moi poddani ich przestrzegali. To dzięki nim panuje porządek, bo nie pozwalają, by ludzie czerpali wiedzę z niepewnych źródeł, lecz by słuchali tylko mnie. Oni też zbierają podatki, bym mógł w oparciu o moją mądrość realizować wielkie projekty, czyniące naszą krainę najpotężniejszą ze wszystkich.

— Och, panie! Nie jestem wcale tak ważna, jak myślałam.

Mędrzec Świata opuszką palca, najdelikatniej jak potrafił, pogłaskał Kropkę po głowie.

— Malutka moja, nigdy nie trać w siebie wiary. Jesteś ważniejsza od nich wszystkich. Ani ambasador, ani żołnierz, ani urzędnik nie mógłby robić tego, co ty robisz.

Spojrzała na niego, zaskoczona, załzawionymi oczami.

— Nie bez powodu tylko kobiety mogą zostać bibliotekarkami. Żołnierze są silni i odważni, ale brakowałoby im cierpliwości do ślęczenia nad księgami, gdyż w naturze mężczyzn leży poszukiwanie wyzwań, walka i działanie. Ambasadorzy zaś muszą być podstępni i wygadani, w bibliotece nie mieliby zaś kogo przekupywać i przekonywać. Najgorsi są jednak urzędnicy, gdyż pilnując innych, by sami nie łamali prawa, mogliby poczuć pociąg do zakazanego owocu. Oni potrzebują drążyć i, tak jak poznają brudne sekrety poddanych, tak chcieliby wyrwać tajemnice z ksiąg. Nigdy nie zaufałbym żadnemu mężczyźnie na tyle, by wpuścić go do biblioteki.

Kropka słuchała tego wszystkiego z wielkim przejęciem. Niewiele wiedziała o mężczyznach. Ze strażnikami zamieniała co najwyżej zdawkowe słowa.

— Kobiety są istotami znacznie lepiej nadającymi się do bezpośredniej pracy z księgami. Są cierpliwe i pracowite, nie narzekają ani na warunki, ani na nudę, bo ich umysły są znacznie prostsze, nie poszukują wyzwań, nie próbują oszukiwać, nie drążą. Są plastyczne i chętnie poddają się mojej woli. Owszem, zdarzają się i heretyczki, ale najczęściej zdrady dokonują kierowane przez męża czy brata, nie samodzielnie. Mam całą wiedzę tego świata, a dalej umyka mi, czemuż mężczyźni są tak uparci, że ciągle próbują podważać mój autorytet — przyznał. Kropka po raz pierwszy usłyszała smutek w jego głosie. — To chyba pragnienie władzy pcha ich do buntu. Ale powiedz, Kropko, czy ktokolwiek umiałby rządzić lepiej ode mnie?

— Nikt inny nie ma takiej wiedzy.

— Tak. Wszyscy moi poddani to rozumieją, a mimo to niektórzy dopuszczają się zdrady. Spójrz na niego.

Na te słowa cicha sala ożyła. Otworzyły się drzwi i wprowadzono mężczyznę.

— Ten człowiek był urzędnikiem, korzystał z mojej łaski. Mógł zadać dowolne pytanie albo wyzbyć się ciekawości, tak jak ty. On jednak próbował zatrzymać jeden z niedawno sprowadzonych zwojów dla siebie. Myślał, że nikt nie zauważy braku jednego dokumentu. Czy chcesz wydać wyrok?

Kropka spojrzała na swego pana kompletnie przerażona i przytłoczona sytuacją.

— Wiesz, jaka kara obowiązuje.

Mężczyzna w dole wydawał się mały, tak jak ona zwykle czuła się malutka przy innych. Mimo to widziała, że aresztowany twarz ma zapuchniętą i spływającą krwią. Dwóch strażników musiało go trzymać za ramiona, bo dziwnie wygięta noga nie podtrzymywała ciężaru ciała. Brzydził ją ten człowiek, nie potrafiła wydobyć z siebie choćby słowa. Zakręciło jej się w głowie od wysokości i opadła na miękką dłoń, zasłaniając twarz.

— Tylko Mędrzec Świata może wydać wyrok! Ja jestem tylko bibliotekarką! — powiedziała w końcu. Nie rozumiała, czemu służą wszystkie te pytania i czy pan ją nobilitował, czy też karał. Nie chciała podejmować żadnych decyzji ani wydawać wyroków, chciała tylko w spokoju przygotowywać eliksir. Obiecała sobie w duchu, że jeśli dane jej będzie bezpiecznie wrócić do biblioteki, nigdy już nie będzie wymyślać żadnych historii.

— O tak, w kobiecie jest tylko pokora. Brak najmniejszego choćby pragnienia władzy — powiedział z zadowoleniem Mędrzec. — Wracaj do pracy, moja słodka bibliotekarko. Jesteś moim najukochańszym dzieckiem i cieszę się, że odebrałem cię z heretyckich rąk twych rodziców.

* * *

Nadszedł dzień świąteczny, zaraz po nim rolnicy mieli ruszyć na pola. Była to jedna z nielicznych okazji, gdy otwierano świątynię i poddani mogli dostąpić zaszczytu ujrzenia Mędrca. Gdy zabiły dzwony, otworzono potężne drzwi. Mimo ogromnych rozmiarów bramy Mędrzec wciąż nie dałby rady nią przejść. Było to zresztą nie do pomyślenia, by to on udawał się do swego ludu. Zamiast tego tysiące osób wlało się do wnętrza.

Tego dnia bibliotekarki nie pracowały, poza najstarszą z nich, która towarzyszyła Mędrcowi, by uroczyście na oczach wszystkich podać mu eliksir. Reszta mogła odpocząć. Tylko Kropka nie potrafiła oprzeć się ciekawości i wolała zobaczyć przybyszów. Patrzyła z fascynacją w ciemne twarze, zastanawiając się, kim są i skąd pochodzą. Jak wygląda ziemia, którą uprawiają? W jakie gry bawią się ich dzieci? Jak to jest widzieć błękit nieba codziennie, nie zaś tylko parę dni w roku, gdy można spojrzeć w dal przez rozwarte szeroko drzwi świątyni?

Wtopiła się w tłum, pozwoliła, by fala przybyszy pociągnęła ją w głąb. Była zaszokowana bliskością ciał, zapachem potu i ziemi, płaczem niemowląt i przejętymi szeptami. Nikt z zewnątrz nie widywał bibliotekarek, mogła więc też nacieszyć się anonimowością. Czuła przyjemne podniecenie na myśl, że razem z innymi dzielić będzie dar od swego władcy, słuchać historii i odpowiedzi.

— Prośmy Mędrca Świata, by zdradził nam, jak leczyć czerwoną gorączkę. W zeszłym roku pomarły wszystkie moje wnuki — skarżyła się kobieta stojąca tuż obok Kropki. Miała szarą, zmęczoną twarz i pokryte kurzem nogi. — Tradycyjne wywary nic nie dają, ale słyszałam, że w sąsiedniej wsi...

— Cii! Nie tutaj! — ktoś jej przerwał gwałtownie.

— Kiedy już dawno tych ludzi schwytano. Mędrzec Świata na pewno już posiadł od nich wiedzę, a teraz podzieli się nią z nami wszystkimi.

— Tak jak nam pomógł, kiedy uprawy niszczały — dodał złośliwie głos po lewej, ale zaraz ze wszystkich stron rozległo się uciszanie i uspokajanie. — A nieprawdą jest, że całe południe kraju głodowało?

Kropka poczuła się dziwnie. Posiłki bibliotekarek były proste, ale pożywne i na pewno nigdy nie brakowało jedzenia. Nie wspominając o ucztach Mędrca, bo jego wielkie ciało żądało wielkiej liczby potraw. O czym więc ci ludzie mówili? Gdzie było południe kraju i co tam się działo?

Nie wszystkim chętnym udało się dostać do wnętrza świątyni i tłum wciąż falował, napierał, aż brakowało tchu. Kiedy jednak Mędrzec odchrząknął, zapadła cisza. Wszyscy spojrzeli w oczekiwaniu na podwyższenie przed tronem. Wszedł na nie mężczyzna. Szczęśliwiec, wyłowiony przez sługi władcy z tłumu, mógł teraz zadać dowolne pytanie.

— Nasz panie i władco, Mędrcze Świata, czemu rzeki wzbierają w miesiącu Phana?

— Świetne pytanie — oświadczył z zadowoleniem Mędrzec. — Wiąże się to oczywiście z działaniem samego złośliwego demona Phana...

Kropka znała tę historię. Była to stara legenda o potężnym demonie i płaczącej dziewczynie, której łzy wypełniały rzeki. Bibliotekarka poczuła, jak powietrze wokół niej się zmienia. Spojrzała na twarze ludzi dokoła siebie.

— Podstawiony — warknęła kobieta. — Kogóż obchodzą stare bajki, gdy mamy prawdziwe problemy? Oszuści! Puśćcie mnie tam, będę błagać o prawo do zadania pytania, upadnę na kolana! Przepuśćcie mnie, będę błagać, bo nie mogę patrzeć więcej na śmierć...

Towarzysze złapali ją pod ramiona i odciągnęli na zewnątrz, nim straże zdążyły przedrzeć się do nich przez tłum. Kropka spojrzała na pozostałych. Słuchali pokornie, ale z rozczarowaniem.

* * *

Dzień świąteczny dobiegł końca, biblioteka powróciła do normalnej pracy. Kropka znów wędrowała po schodach w górę i w dół, a za każdym razem, gdy wchodziła do sali tronowej, targały nią sprzeczne uczucia. Z jednej strony nie chciała, by Mędrzec znów zwrócił na nią uwagę, z drugiej zbierała odwagę, by ponownie z nim porozmawiać. Gnębiły ją myśli o ludziach, których podsłuchała. Tyleż w końcu Mędrzec opowiadał jej o pytaniach, które mogli mu zadawać poddani. Ci ludzie przyszli w poszukiwaniu odpowiedzi na swoje problemy, ale odniosła przykre wrażenie, że ich nie otrzymali. Nie wiedziała, co o tym myśleć.

— Skąd taki smutek na twej twarzy, słodka Kropko? Cóż może doskwierać bibliotekarce?

Drgnęła, omalże nie rozlewając eliksiru, zaskoczona, że z tak wysoka Mędrzec jest w stanie zobaczyć jej zamyślenie.

— Panie, spytałeś mnie kiedyś, czy chciałabym zadać pytanie. Jest coś, czego chciałabym się dowiedzieć.

Znów wziął ją na rękę i przysunął do wielkiej twarzy. Patrząc prosto w lśniące oczy, Kropka nie potrafiła wyrazić swoich wątpliwości wprost. W końcu wydukała ostrożnie:

— Czy ludzie na zewnątrz... czy oni są szczęśliwi?

— Cóż za dziwne pytanie! — Wydawał się bardziej rozbawiony niż wzburzony. — Oczywiście, że tak.

— Czy niczego im nie brakuje? Czy są zdrowi? — W jego pomruku wyczuła dezaprobatę. — Och panie, wybacz mi! Zadaję głupie pytania, gdyż niczego o świecie zewnętrznym nie wiem! Żyję od dziecka w bibliotece i nie wiem, co myśleć o ludziach, którzy przybywają do nas na święta.

— Nie zaprzątaj sobie nimi głowy. Czyż biblioteka nie jest najpiękniejszym i najciekawszym miejscem w całym świecie?

— Nie wiem...

Mędrzec Świata roześmiał się.

— Jesteś naprawdę najlepszą bibliotekarką, jaką mógłbym kiedykolwiek mieć. Otacza cię największe piękno, jakie istnieje na świecie, a ty jesteś na nie ślepa, choć codziennie bierzesz je do rąk. Ignorancja to wielka cnota.

Do serca Kropki napłynęło nowe uczucie. Nie był to na pewno lęk, ale jeszcze nie potrafiła nazwać tej narastającej w niej fali. Zadrżała na całym ciele.

Nagle do sali wbiegły straże. Dowódca oddziału, wyraźnie podekscytowany, zawołał:

— Panie, schwytaliśmy heretyka!

— Odbierz mu księgę i przekaż do biblioteki, jego zaś jak najszybciej spal żywcem. Nie jestem dziś w nastroju, by choćby spojrzeć w twarz podłego człowieka.

— Panie, jeśli spalę go na stosie, będę musiał spalić znaki razem z nim!

To zaskoczyło Mędrca i kazał sprowadzić przestępcę do siebie. Gdy wszedł, Kropka spojrzała na niego z zaciekawieniem, ale nie zauważyła niczego niezwykłego. Był to młody mężczyzna, wysoki i dobrze zbudowany. Nieśmiały uśmiech rozjaśniał jego twarz, jakby nie zdawał sobie sprawy z powagi sytuacji. Strażnicy postawili go przez panem i zerwali z niego szaty, w które był szczelnie owinięty.

Wówczas Kropka ujrzała jego ciało, upstrzone znakami. Nigdy nie widziała czegoś takiego. Napisy pokrywały każdą powierzchnię, którą łatwo było zakryć ubraniem.

— Cóż ten człowiek próbował zrobić? Czy chciał w ten sposób przemycić wiedzę poza granice naszej krainy?

— Nie, panie! Złapaliśmy go, gdy próbował włamać się do biblioteki!

Kropka aż zakryła usta dłońmi, by zdusić krzyk zaskoczenia.

— Czyli jednak znasz swoje miejsce, młodzieńcze. Jeśli można uczynić księgę ze skóry zwierzęcej, można i z ludzkiej. Jesteś dla mnie niczym więcej niż kolejną księgą do kolekcji i tak zostaniesz potraktowany. Kropko, przygotuj eliksir.

* * *

Po raz pierwszy mężczyźni wkroczyli na teren biblioteki. Kropka rozkazywała im pewnie i prowadziła przez ciemność. Poprosiła inne bibliotekarki o pomoc; przyszykowały wielką misę pełną wody wiedzy, a po krótkiej naradzie wstawiły do niej krzesło, do którego strażnicy przywiązali więźnia. Kobiety ulotniły się w pośpiechu. Żadna nie chciała brać udziału w tak przerażającym czynie.

Na stopach więźnia zaczęły tworzyć się bąble. Kropka skupiała się na nich w ciszy przez długą chwilę, nie mając odwagi spojrzeć obcemu w oczy. Z zamyślenia wyrwały ją nerwowe pochrząkiwania strażników.

— Odejdźcie.

— Nie możemy zostawić heretyka w bibliotece...

— On jest związany i nie może nigdzie pójść. Wy tymczasem nie jesteście tu do niczego potrzebni i swoją obecnością bezcześcicie to święte miejsce. Mędrzec Świata powiedział, że tylko kobiety mogą przebywać w bibliotece, gdyż mężczyźni są z natury nieczyści. Odejdźcie.

Posłuchali jej, bo bali się bibliotekarek. Kropka została sama z tajemniczym młodzieńcem. Wciąż unikając jego wzroku, przygotowała narzędzia — gąbkę, pumeks, niewielki nożyk.

— Jakie dziwne uczucie.

Podskoczyła na dźwięk jego głosu. Nie dostała żadnych instrukcji na wypadek, gdyby się odezwał. Mężczyzna wskazał ruchem głowy na swoje stopy. Woda wiedzy powoli je podgryzała. Na razie odczuwał irytujące swędzenie, ale niedługo ból się nasili. Kropka zanurzyła gąbkę w misce. Wyciągała ją ruchem tak powolnym, jakby wcale się nie poruszała. Nie mogła już dłużej odwlekać tego momentu, tak samo okrutnego dla niego, co szokującego dla niej. Świadomość tego, co musi zrobić, uderzyła ją z pełną siłą. W końcu spojrzała mu w twarz — na człowieka, którego miała potraktować jak księgę. W praktyce oznaczało to, że najpierw musiała go torturować, potem zaś zabić. Nie wiedziała, czy znajdzie w sobie dość odwagi.

— Nazywam się Sami.

Nie zareagowała. Wolałaby tego nie wiedzieć, wolałaby niczego o nim nie wiedzieć.

— Czemu nie chronisz swoich dłoni? Są zupełnie zniszczone.

Ledwo go usłyszała, tak głośno waliło jej serce. Spojrzała na swoje ręce, jakby widziała je pierwszy raz w życiu. Tak wyglądały ręce każdej bibliotekarki, nie wyobrażała sobie, by mogło być inaczej.

— Muszę zacząć — wykrztusiła, jakby ją to usprawiedliwiało.

— Dobrze. Jestem wielce ciekaw, co się teraz wydarzy.

Uśmiechnął się łagodnie. Kropka nie potrafiła zrozumieć, skąd w nim ten spokój. Biedak nie zdawał sobie sprawy, co go czeka. Rozpoczęła pracę. Choć namaczała ciało, atrament nie chciał spłynąć. Wszedł głęboko w skórę. W tej sytuacji musiała sięgnąć po inne metody. Wzięła pumeks i zaczęła szorować skórę tuż pod obojczykiem. Już podrażnione ciało zaczęło krwawić. Ale też woda wiedzy w końcu zetknęła się z atramentem i zaczęła wysysać go przez otwartą ranę. Więzień próbował stłumić krzyk, jęczał przez zaciśnięte zęby i sapał, gdy skrobała jego skórę kawałek po kawałku, zamieniając jego pierś w ziejącą bólem ranę. Krzyki niosły się po bibliotece. Kropka czuła, jak pełne napięcia staje się powietrze i jak inne pracownice zaczęły w oddali pobrzękiwać swoimi przyrządami, szurać stołkami, pokasływać. Cokolwiek, by zagłuszyć niosące się echem jęki. Atmosfera stała się gęsta w sposób tak namacalny, że aż trudno było oddychać. Dźwięki pośpiesznych kroków świadczyły, że kobiety uciekały do sali tronowej lub sypialni, byleby uciec od grozy, która zawładnęła biblioteką.

Kropka opadła ciężko na siedzisko, spocona z wysiłku. Skończyła zdzierać znaki z piersi, teraz musiała zająć się plecami. Wpatrywała się bezmyślnie w symbole na skórze. Rozpoznała styl znaków — miękki, rozwlekły. Taki ślad zostawał na wodzie, gdy przesunęło się szybko palcem po powierzchni. By przedłużyć trochę przerwę, napoiła więźnia.

— Dziękuję — powiedział cicho. — Opowiedz mi, proszę, o tym, co robisz.

Zawahała się. Nigdy nie musiała nikomu tłumaczyć procesu. Nie wiedziała, czy jej wolno. Spojrzała niepewnie na misę. Krew zabarwiła wodę wiedzy na czerwono. Więźnia i tak czeka śmierć, nie ma więc znaczenia, co mu powie.

— To jest woda wiedzy. Zmywam za jej pomocą znaki i przygotowuję eliksir, który zawiera wyrwaną z nich mądrość. Mędrzec Świata pije eliksir i jego ciało pochłania tę mądrość.

— Woda wiedzy. Więc należy rozumieć to dosłownie, fascynujące... — Odpłynął gdzieś na chwilę we własne myśli. — Czy piłaś ten eliksir?

Zaprzeczyła, zszokowana. Nigdy coś takiego nie przyszło jej do głowy. Nie sądziła, by jej wątłe, delikatne ciało mogło to wytrzymać. Przecież woda wiedzy paliła jej dłonie, tym bardziej więc eliksir zabiłby ją, gdyby połknęła choć trochę. Nie wspominając o łamaniu prawa.

— Czy można w tej wodzie umieścić wszystko, co się chce?

— Używam jej wyłącznie do znaków...

— Powiedz, jak ona chłonie tę wiedzę? Jak to działa? — Jego oczy błyszczały, częściowo z podekscytowania, częściowo z cierpienia.

— Ja... nie wiem. Znaki spływają i mieszają się z nią. Nie wiem niczego więcej.

— A czy wiesz, o czym mówią znaki na moim ciele?

— Oczywiście, że nie. To...

— Mogę ci powiedzieć.

— Proszę, nie rób tego. To zakazane.

— O tak, twój pan zakazał nie tylko czytania i pisania, ale i rozmawiania. Wszystko, by tylko zatrzymać całą wiedzę dla siebie...

Przerwała mu, wracając do pracy. Poczuła, że atmosfera w bibliotece zelżała, cisza wokół nich stała się pełna oczekiwania, znów gotowa chłonąć wypowiedziane na głos sekrety. Skrobała zaciekle znaki, ale więzień tym razem jęczał mniej, zbyt wykończony.

— Chciałbym wiedzieć... jaka to różnica... przeczytać coś a wypić z eliksirem. Mówią, że Mędrzec Świata naprawdę rozumie... może to prawda — majaczył w bólu. — Czytanie... Ja mam zapisane na ciele zaklęcie... ale nie rozumiałem go zupełnie... dopiero ty mi je wyjaśniłaś. Przynajmniej częściowo... Gdybym tylko miał więcej czasu. Gdybym mógł...

— Co ci wyjaśniłam?

— Dzięki tobie wiem, jak zniszczyć Mędrca Świata.

Pumeks wypadł jej z ręki, z głośnym pluśnięciem lądując w misie. Kropka rozejrzała się nerwowo dokoła, ale biblioteka pozostała milcząca.

— Niczego takiego nie powiedziałam — zaprotestowała.

— Wysłuchaj mnie, proszę... Są inni tacy jak ja, strażnicy wielkiego sekretu. Tak wielkiego, że nawet my go nie rozumiemy. Przekazujemy go sobie z pokolenia na pokolenie, tatuujemy na ciałach, choć nikt nie potrafi wytłumaczyć, czemu to robimy i co znaczy zaklęcie... — kaszlał przez chwilę ciężko. Kropka znów podała mu wody. — Mówili mi, żebym nie próbował iść do biblioteki, że to szaleństwo, ale miałem rację. To, czego potrzebuję, można znaleźć wyłącznie tu...

— Ale powiedziałeś... — Spojrzała na eliksir. — Czy w nim naprawdę jest powiedziane, jak zrobić taką straszną rzecz? I można to zrobić czymś z biblioteki? Ale tu są tylko znaki... — czuła, jak serce wali jej z przerażenia.

— Posłuchaj mnie uważnie. Mędrzec Świata jest wielkim głupcem. Toczy go zazdrość o wiedzę. Zakazał czytania i posiadania ksiąg, bo nie chce, by ktokolwiek wiedział coś, czego on nie wie. Tym samym doprowadził naszą krainę do ruiny. Każdy inteligentny człowiek, który mógłby poprawić warunki życia ludzi, jest natychmiast aresztowany pod zarzutem herezji. Wszelkie wynalazki, udoskonalenia czy nowe pomysły są niszczone, bo Mędrzec Świata, jeśli nie posiadł o nich wcześniej wiedzy, postrzega je jako zagrożenie. A te rozwiązania, które zna, też nie mogą być wykorzystywane, bo Mędrzec nie chce się dzielić wiedzą. Obawia się, że jeśli pozwoli na rozwój, ludzie staną się zbyt samodzielni i zbuntują się przeciwko niemu. Dlatego trzyma poddanych w nie mniejszych ciemnościach niż te panujące w bibliotece. Cierpimy z tego powodu biedę, chorujemy, a nasze uprawy i zwierzęta są słabe, nauka i medycyna zaś martwe. Nie rozwijamy się, co oznacza, że wkrótce zginiemy. Jedyne, co może nas uratować, to obalenie tyrana...

— Cii — nakazała, bo z oddali dobiegł niewyraźny szmer. Bała się, że ktoś usłyszy bluźnierstwa.

Zaczęła mocniej trzeć skórę, napędzana przerażeniem, pragnąć skończyć jak najszybciej. Ręce jej się trzęsły, a łzy zalewały twarz.

Sami spoglądał na nią błagalnie. Poruszył prawie bezgłośnie ustami i choć nie powinna, nachyliła się. Dotknął wargami jej ucha, mówiąc szybko:

— Potrzebuję ciebie, bibliotekarko. Ty jedna możesz zrozumieć zaklęcie, bo tylko ty wiesz, czym jest woda wiedzy. Być może inni pójdą moim śladem, spróbują włamać się do biblioteki, ale bez ciebie niczego nie wskórają. Albo dalej będą przekazywać bezużyteczne słowa, których sensu nie rozumieją. Ty będziesz wiedziała, co zrobić, znasz bibliotekę. Możesz nas wszystkich uratować.

Nie odpowiedziała. Pogładziła go tylko pocieszająco po włosach.

— Dlatego tatuaże... żeby jeden z nas mógł je tu bezpiecznie dostarczyć... i przekazać... wypijesz i zrozumiesz sens... — bełkotał, powoli tracąc przytomność.

Wrócili strażnicy, by sprawdzić, czy skończyła. Spojrzeli na okaleczonego więźnia, a potem na Kropkę, drobną, zgarbioną bibliotekarkę, która dokonała tego okrucieństwa. W milczeniu wynieśli poranionego, półprzytomnego mężczyznę.

Ona zaś zamieszała eliksir. Wyglądał jak rozgwieżdżone niebo, które spłynęło krwistym deszczem. Pachniał ostro. Przelała go z misy do rytualnego naczynia. Zdawało jej się, że patrzy w najgłębszą studnię, w samą nieskończoność. Poczuła, że mogłaby się w niej utopić.

Ruszyła korytarzem do sali tronowej. Nie słyszała własnych kroków, zagłuszonych przez przyspieszone bicie serca. Zatrzymała się; mężczyzna nie miał racji. Niczego nie rozumiała, nie mogła nikomu pomóc. Ani urzędnikom skazanym na śmierć, ani głodującym wieśniakom, ani dzieciom umierającym na tajemniczą chorobę, ani nawet jemu, jednemu więźniowi, którego wydano w jej ręce. Była tylko narzędziem. Sługą. Bibliotekarką, czyli nikim.

Znów wypełniło ją to samo uczucie, co wcześniej, gdy rozmawiała z Mędrcem Świata. Nigdy nie śmiała wątpić w swego władcę, ale teraz nie wiedziała już, komu ma wierzyć i w co. Nie wiedziała niczego o Mędrcu, o świecie, poddanych i heretykach. Czerwone gwiazdy wołały ją z głębi nieba. Trzymała wiedzę w dłoniach. Była tak bliska, a jednak nieosiągalna. Gdyby się jej napiła... może by umarła i ten koszmar by się skończył.

Eliksir smakował żelazem.

* * *

Weszła do sali tronowej. Wiedziała, że zaraz po lewej będzie stał strażnik. Wystarczyło skręcić pod ostrym kątem, szybko i pewnie. Tak też uczyniła; uderzyła w ramię mężczyzny. Od razu poleciała na podłogę, nie próbowała się nawet podeprzeć. Wyrzuciła naczynie przed siebie, a ono roztrzaskało się na drobne kawałeczki, rozlewając eliksir na zdobione drogimi kamieniami płyty.

Ledwo zaczęła rozcierać obolały łokieć, strażnik szarpnął nią brutalnie do góry. Krzyczał ze złością i uderzył w twarz tak mocno, że znów upadła.

— Spokój! — zagrzmiał Mędrzec Świata. — Co się tam dzieje?

— Panie, ta głupia dziewczyna rozlała eliksir!

— Kropko, czy to prawda?

— Panie, wybacz — załkała. — Oślepiło mnie światło sali i wpadłam na strażnika. Wówczas się przewróciłam.

— Czy tak było? Czy stanąłeś na drodze bibliotekarki i wylała przez ciebie eliksir?

Strażnik zamilkł, przerażony pytaniem. Także Kropka zdała sobie sprawę, że może się to dla niego skończyć tragicznie. Spróbowała go ratować.

— Panie, wybacz mu. Pełnił swoje obowiązki, a ja go nie zauważyłam. To nie jego wina, to był wypadek!

— Kropko, jesteś czysta jak łza. Każdy strażnik powinien wiedzieć, by schodzić ci z drogi. A tym bardziej nie powinien śmieć podnieść na ciebie ręki. Nawet jeśli był to wypadek, nie wybaczę nikomu tknięcia bibliotekarki.

— Panie, proszę, nie rób tego!

Ale Mędrzec nie wysłuchał jej próśb. W przypływie paniki strażnik wyciągnął miecz, próbując ratować się przed aresztowaniem, ale dopadło go kilku mężczyzn jednocześnie i nie miał z nimi szans.

— Czy to był eliksir zrobiony z tego heretyka? — zapytał Mędrzec.

— Tak — odparła głucho, wciąż zapatrzona w biednego strażnika, którego wyprowadzano z sali.

— Cóż za marnotrawstwo... Dobrze, że złapaliśmy też jego współpracowników. Poznam niedługo wszystkie sekrety, które chcieli ukryć na swej skórze.

To uczucie to był gniew. Rozgoryczenie. Obrzydzenie. Nienawiść. Jeśli dręczyły ją jeszcze jakieś wątpliwości, teraz ostatecznie wyparowały. Zawsze uważała Mędrca za idealne bóstwo, teraz w końcu zobaczyła go, jakim był naprawdę. Pozbawionym litości, okrutnym potworem. Jeśli tak paskudnie traktował ją, jego wierną służącą, którą sam uważał za czystą i wspaniałą, to co robił z innymi poddanymi? I jeszcze chciał, by obdarła ze skóry kolejnych nieszczęśników. Czemu miałaby to zrobić? By nakarmić wiecznie głodny brzuch swego pana? Wiedza, raz pochłonięta przez Mędrca z eliksirem, znikała ze świata raz na zawsze. O tak, Mędrzec w jednym miał rację. Cóż za marnotrawstwo.

* * *

Mędrzec kazał jej wybrać pomocnice i przygotować kolejne eliksiry. Wyczuwała zazdrość niektórych starszych koleżanek, że to nie im przypadł ten zaszczyt. Jednak większość kobiet bała się postawionego przed nimi zadania, szepcząc z lękiem o zamianie biblioteki w miejsce kaźni. Nie umiały sobie wyobrazić, że miałyby zmywać znaki z żywego ciała. Patrzyły na Kropkę z trwogą i szacunkiem wyrosłym z lęku przed ulubienicą władcy. Dlatego też słuchały jej rozkazów, nawet jeśli wydało im się dziwne, że każe zgasić wszystkie świece i odsyła je wszystkie na górę, by w celach przygotowały więźniów i sprowadziły na dół dopiero, gdy pozwoli. Wcale nie zamierzała ich wołać z powrotem. Miała po prostu nadzieję, że tam wszyscy będą bezpieczni.

Wiedziała, co mówiły tatuaże. Nie dziwiła się, że mężczyzna nie potrafił rozgryźć ich znaczenia, skoro nigdy nie widział wnętrza biblioteki. Ona jednak doskonale wszystko rozumiała. Podeszła do swojego pulpitu, trzymając ostatnią zapaloną świecę. Czuła się trochę zaskoczona własnym spokojem.

Nabrała wody wiedzy do wiaderka, przelała do rytualnego naczynia. Wzięła następnie świecę i zanurzyła szybkim ruchem płomień w wodzie. Dym, zamiast buchnąć w górę, został wciągnięty w głąb nieba. Gwiazdy płonęły inaczej niż zwykle, światłem tak intensywnym, że wokół naczynia utworzyła się aureola. Znaki mówiły, że woda wiedzy może pochłonąć wszystko, atrament, ziemię, nawet ogień. Nawet krew — Kropka pomyślała, że choć mężczyzna, którego torturowała, już nie żyje, jego krew płynie teraz w niej. Ku lekkiemu rozczarowaniu, niczego to jej nie powiedziało o nim samym. Zamiast tego dowiedziała się czegoś dużo bardziej znaczącego, czego nie potrafiła nazwać słowami. Czuła w sobie esencję nieznajomego, jego najgłębsze i najprawdziwsze „ja”. Ta krew dodawała jej otuchy i odwagi. Napełniała ją pewnością. Przesunęła palcem jednej dłoni po palcach drugiej. Latami w eliksirach mieszała swą własną krew, a to oznaczało, że Mędrzec powinien znać ją do głębi. I użył tej wiedzy, by ją skrzywdzić. A może było nawet gorzej. Może nigdy go to nie obchodziło i nie zwracał uwagi na te domieszki jej duszy w eliksirach. Cóż go w końcu obchodziły emocje jednego człowieka, nawet bibliotekarki, gdy miał wszystkie znaki świata?

Wzięła ognisty eliksir opisany w tatuażach. Ruszyła po schodach, wyprostowana, skupiona. Gdy weszła do sali, jasne światło stłumiło blask dobywający się z naczynia. Mędrzec Świata przyjął od niej eliksir, zaciekawiony i niecierpliwy, niczego nie podejrzewając. Ona zaś jak zawsze wycofała się prędko.

Zeszła z powrotem do biblioteki. Znaki mówiły, by odnaleźć źródło morza pod ziemią. Idąc za dźwiękiem wody i zapachem wilgoci dodarła do fontanny. Należało popłynąć w głąb pod prąd. Wbiła paznokcie w porośnięte oślizgłym mchem kamienie. Zaczęła wspinać się ostrożnie w stronę otworu, z którego wypływała woda wiedzy. Okazał się wąski, wcale nie tak duży, na jaki wyglądał z dołu, więc gdyby nie była tak wątła, z pewnością by utknęła.

Wiedziała, że czeka ją ból, a jednak nie pozwoliła sobie na wahanie. Wpełzła do środka, czołgając się naprzeciw prądowi, dygocząc cała z zimna ciągnącego od kamieni. Natychmiast starła sobie łokcie, a woda wiedzy łapczywie atakowała rany. W końcu dotarła do wyjścia. Także tu panowała kompletna ciemność i z trudem wydostała się z tunelu do podziemnego jeziora. Zaraz przy ścianie wymacała wąski gzyms, dzięki któremu utrzymywała się na powierzchni. Spróbowała zrobić krok do przodu, wpadła jednak w toń. Nie mogła dosięgnąć dna, woda wiedzy zalała jej oczy. Szybko wypełzła na gzyms. Znaki mówiły, by odliczyła kolejne pięćdziesiąt kroków wzdłuż ściany. Mimo bólu, zrobiła to. Wówczas znalazła coś okrągłego, zębatego.

Dla ludzi, którzy bezustannie walczyli z wyniszczającymi suszami, znaki musiały brzmieć jak piękna przepowiednia. Nic dziwnego, że tatuowali je sobie na ciele, by mieć pewność, że nie zostaną im nigdy odebrane. Oto bowiem w najczarniejszym zakątku świata znajdować miała się dźwignia, która uwolni morze uwięzione pod ziemią.

Weź parę kropel tej wody i wymieszaj z ogniem,

a kto to wypije, ten sczeźnie na zawsze.

Weź dzban tej wody i daj człowiekowi,

a stanie się tyranem.

Weź całą tę wodę i pozwól jej płynąć swobodnie,

a zaniesie ludziom wolność.

Mężczyzna z tatuażami nie wiedział, gdzie było najczarniejsze miejsce na świecie, nie rozumiał też, jak można połączyć wodę z ogniem ani czym jest morze pod ziemią. Ale Kropka od razu skojarzyła, że przecież skądś ciecz musiała napływać do fontanny. Zrozumiała wszystko.

Pchnęła koło. Zajęczało żałośnie, pordzewiałe i niechętne do ruchu. Nie wiedziała, czy czyni dobrze. Być może popełniała straszny błąd. Być może sprowadzi na ludzi jeszcze więcej śmierci i nieszczęścia. Może kraina pozbawiona władcy pogrąży się w chaosie. Dotarła jednak zbyt daleko, by się cofnąć. Pchnęła jeszcze raz.

* * *

Więzienie znajdowało się na tyłach świątyni. W ciasnych celach na swój los oczekiwały trzy rodziny oddane przekazywaniu z pokolenia na pokolenie niebezpiecznej wiedzy.

Strażnicy przywlekli Samiego, mimo ran wciąż żywego, ale nieprzytomnego. Rzucili go pod nogi przerażonej matki, która natychmiast przytuliła bezwładne ciało. Bracia Samiego zaczęli pomstować na Mędrca i jego sługi, ale strażnicy tyko się z tego śmiali.

Następnie przyszły bibliotekarki. Starsze sapały z niezadowoleniem, że po tylu latach musiały opuścić bezpieczne progi biblioteki. Kazały wypuścić więźniów z cel; rozebrały ich i obmyły. Jedna z nich, młodsza i odważniejsza, zlitowała się nad Samim, zwilżając mu wargi wodą. Jego matka, z odsłoniętymi tatuażami między piersiami i na plecach, skinęła jej w podzięce głową.

Oczekiwanie przerwał odległy, niepokojący pomruk. Pod stopami czuć było drżenie podłogi. Ktoś krzyknął, strażnicy zrobili się nerwowi. Nagle eksplozja wstrząsnęła murami świątyni. Głębokie pęknięcia rozerwały ściany. Strażnicy próbowali zapanować nad panikującymi więźniami, ale gdy zarwany sufit przygniótł jednego z nich, sami rzucili się do ucieczki. Bracia zarzucili sobie Samiego na ramiona.

Dziwaczna grupka więźniów, strażników i bibliotekarek wypadła bocznymi drzwiami na ulicę. Część nie zdążyła umknąć i została przywalona rozsypującymi się ścianami świątyni. Część gnała co sił w nogach przed siebie, jak najdalej, ku wolności. Biegli i bracia niosący Samiego, poganiani przez matkę, wkrótce jednak dopadło ich zmęczenie i przystanęli, kładąc rannego na ulicy. Dopiero teraz, z w miarę bezpiecznej odległości, obejrzeli się za siebie.

Zobaczyli Mędrca Świata, którego wielkie cielsko po raz pierwszy od wielu lat powstało z tronu, uderzając w ściany i kolumny, zrywając kopuły. Władca szarpał się, próbując rozpaczliwie powstrzymać działanie ognistego eliksiru, który wniknął w jego ciało i umysł tak jak wcześniej wiedza. Wielkie, tłuste kawały zaczęły spadać na podłogę wraz z cegłami. Trawione ogniem, śmierdziały palonym mięsem. Mędrzec patrzył na swe zniekształcone, umierające ciało ze zdziwieniem, jak to się mogło stać. W ostatnim ataku wściekłości poderwał się w niebo z przeraźliwym wrzaskiem, by po chwili opaść na ziemię rozczłonkowany. Także i te pozostałości z czasem zniknęły, spalając się na popiół rozwiany przez wiatr.

Wydarzenia na powierzchni początkowo zamaskowały odległy szmer, który dobiegał z podziemi; ryk Mędrca zagłuszył eksplozję fontanny. Ruiny świątyni zaczęły z jednej strony zasypywać bibliotekę, z drugiej — wdarła się do niej woda wiedzy, gęsta i bulgocząca. Pochłaniała każdy zwój i kodeks, każdą kartę i wypisaną na nich literę. Morze eliksiru wypłynęło na powierzchnię. W blasku dnia lśniło jak tęcza zatopiona w atramencie, błyszczało odległym światłem nieskończonych galaktyk wiedzy.

W mieście zapanował chaos. Eliksir wypełnił ulice, docierając także do rodziny uciekinierów. Fala chłodnej cieczy w końcu ocuciła Samiego. Matka podniosła go do pół siedzącej pozycji, by się nie utopił. Mężczyzna otworzył oczy. Widział w oddali kłęby dymu i ruiny. Zakaszlał. Próbował coś powiedzieć, ale rodzina nie potrafiła nic zrozumieć z gorączkowego bełkotu.

— Morze... zaklęcie... bibliotekarka...

Matka kazała mu odpoczywać, ale on pragnął jedynie, by zrozumieli. Zanurzył dłoń w eliksirze. Pokazał im gęstą ciecz, która oblepiła jego skórę. Uśmiechnął się błogo, by zachęcić ich, by z nim zobaczyli w jednej chwili cały świat.

A potem powoli zlizał eliksir z drżących palców.

Autorka o sobie:

Kamila Modrzyńska — mieszka trochę w Bydgoszczy, a trochę włóczy się po świecie, ostatnio za wielką wodą. Czasem barmanka, a czasem nauczycielka, uzależniona od języków obcych. Debiutowała w antologii „Fantazje Zielonogórskie IV”, pojawiła się w „Creatio Fantastica” czy „Szortalu”. Na portalu fantastyka.pl znana jako pani jednorożców.

Kamila Modrzyńska

Nóż z fulgurytu

Nawet umrzeć już nie można w spokoju.

Tak z pewnością pomyślałby Jerzy, mój ojczym, gdyby jeszcze żył. Nie cierpiał wsi i pewnie chciałby teraz powiedzieć „a nie mówiłem”, skrzecząc przeraźliwie głosem starej pralki. Ale tak naprawdę to nawet gdybyśmy na święta zostali w Olsztynie, niewiele by mu to pomogło.

Do Brzózki przyjechaliśmy w przeddzień Wigilii, tuż przed tym, jak zasypało całą drogę. W telewizorze, który śnieżył tak samo jak pogoda za oknem, kręcili coś o zimie stulecia.

— To samo mówili rok temu, i dwa lata temu, i trzy lata temu — wyburczała Matylda, moja młodsza siostra, nie odrywając wzroku od telefonu. Miała paskudny humor, a powodem tego był tragiczny Internet.

— No, no, od dawna nie było to takiej zimy — cmokała babcia, udając zmartwienie, ale wiem, że tak naprawdę miała nadzieję, że dzięki temu zostaniemy trochę dłużej.

Mnie to nie przeszkadzało. Mogłem zostać aż do sylwestra, bo ten obiecałem spędzić z dziewczyną w akademiku.

Dom babci stał nieco na uboczu, za Brzózką. Zdaje się, że budżet wójta nie przewidywał odśnieżania dróg gruntowych, bo choć widywaliśmy rano światła pługu w oddali, nikt się do nas nie pokwapił. Z początku wraz z Jerzym odśnieżaliśmy obejście każdego ranka, wkrótce jednak stało się jasne, że nie miało to większego sensu — wystarczyło, by śnieg popadał przez godzinę i wszystko trzeba było zaczynać od nowa. A kiedy kaprys pogody sprawił, że jedna noc była ciepła, odwilżowa i dżdżysta, więc powracający mróz zamienił wierzchnią warstwę wilgotnego śniegu w twardą jak beton skorupę, załamaliśmy się.

— W czwartek rano zadzwonimy po pomoc drogową, żeby nas odkopali, i po południu pojedziemy do domu. — Wymyślił Jerzy, a mama się zgodziła.

Moja mała siostra wybitnie nie mogła sobie poradzić z sytuacją, w której Internet pojawiał się tylko parę razy dziennie, i zaczęła namawiać rodziców, by nie czekali tak długo.

I pewnie wymusiłaby swoje, gdyby nie śmierć Jerzego. Wieczorem narzekał trochę na ból głowy, ale on ogólnie lubił narzekać, więc nikt się tym nie przejął, może oprócz mojej mamy, która była gotowa biec do apteki w ciemną noc (babcia wybiła jej to z głowy, mówiąc że Bożenka pogoni kogokolwiek, kto przyjdzie do niej o tej porze).

Jerzy wziął paracetamol i położył się spać, niezadowolony. Mama poszła razem z nim, a rano obudziła się już tylko ona.

Krzyczała trochę.

Babcia zamknęła ją razem z Matyldą w pokoju, a sama poszła ze mną do kuchni, nastawić wody na herbatę, bo też nie bardzo wiedziała, co robić.

Zadzwoniłem po karetkę. Pogotowie powiedziało, że nie dadzą rady przyjechać, póki ktoś nie odśnieży drogi. Pomoc drogowa była zawalona, wójt obiecał pług jak najszybciej, ale w sumie to za trzy dni. Zakład pogrzebowy w ogóle nie odbierał. Absurd, czysty absurd.

— Pani nie rozumie, nie możemy trzy dni siedzieć z nieboszczykiem w domu — tłumaczyłem komuś z urzędu gminy.

— A bo czemu nie? Kiedyś tak ino siedzieli i było dobrze — odparła kobieta i się rozłączyła.

Babcia zacmokała przez dziurę, którą miała między przednimi zębami, i postawiła przede mną filiżankę. Nienawidziłem tego dźwięku i nim znów cmoknęła, wyszedłem do przedpokoju, gdzie w stosie kurtek szukałem zagubionej paczki papierosów.

— To co teraz robimy, babcia? — spytałem.

— Przeniesiemy Jerzyka do mojego pokoju — zadecydowała. — Znaczy się, jak już Madziuńka z nim skończy.

Z sypialni na piętrze dochodziły różne, dziwne dźwięki, od których skóra cierpła mi na karku. Mama zawodziła i krzyczała.

— Nie, nie o to mi chodzi — machnąłem ręką. Zwłoki Jerzego nie były istotne. — Co zrobić, żeby mama była znów... szczęśliwa? — spytałem w całej swojej naiwności. — Tak jak wcześniej?

O, to od tego to wszystko się zaczęło. Od tego, że chciałem znaleźć odpowiedź na nieposiadające odpowiedzi pytanie.

— Skarbie, twoja mama dopiero co straciła ukochanego człowieka — powiedziała babcia łagodnie, i nagle nie była już starą wiejską kwoką, a ciepłą dziewczyną. — Jedyne, co by jej teraz pomogło, to wrócenie Jerzyka do życia.

Tak, to od tego się zaczęło.

* * *

Bycie jedynym mężczyzną w domu wiąże się z wykonywaniem wszystkich prac fizycznych, o czym przekonałem się jeszcze tego samego dnia, w pojedynkę przenosząc ciało ojczyma do pokoju babci. Gdy wszedłem do pomieszczenia, wpadłem w ciąg zimnego powietrza. Zatrząsłem się z zimna, aż Jerzemu stopami zakołysało.

Babcia przygotowała pościel, na której położyłem ciało. Zakryliśmy go kocem.

— Wiesz, tu u nas gadają, że jak się nie zostawi otwartego okna, to dusza zmarłego nie będzie miała którędy uciec do nieba — powiedziała, gładząc stężałą twarz Jerzego.

No tak, czego się spodziewać po zaściankowych Mazurach.

— Głupie przesądy.

Zmierzchało już. Gdy babcia wyszła, zamknąłem okno. Na szybie zaczął osadzać się szron.

* * *

Okazało się, że babcia wierzy nie tylko w dusze uciekające przez okna, ale i w całonocne czuwania przy zmarłych. Normalnie skrzyknęłaby tu zastęp koleżanek z kościoła, ale przez te zaspy żadna nie odważyła się do nas ruszyć. No i skończyło się tak, że przyciągnęła stary fotel dziadka do pokoju Jerzego i rozsiadła się w nim z różańcem w ręku.

— Babcia, idź spać — powiedziałem o jedenastej wieczorem, gdy zobaczyłem, jak głowa jej się kiwa. — Mama cię potrzebuje. Ja zostanę.

— Paliłeś! — oburzyła się, czując swąd dymu. Nim wyszła, próbowała wyciągnąć mi paczkę papierosów z tylnej kieszeni.

Tym sposobem sam siebie wkopałem w nocowanie na niewygodnym, pełnym sterczących sprężyn fotelu.

Oczywiście zaraz po wyjściu babci zamknąłem okno, mamrocząc do siebie coś o nieodpowiedzialności. Ale weź coś przetłumacz starszej osobie.

Spojrzałem na Jerzego. Bladość na twarzy pogłębiała jeszcze bruzdy pod oczami, ślady przeszłych niepowodzeń. Zmarkotniałem. Nie darzyliśmy się wielkim uczuciem, ale... nigdy nie życzyłbym mu śmierci.

Zgasiłem światło, przykryłem się kocem i właśnie zasypiałem, gdy coś prześlizgnęło się po mojej nodze. Otworzyłem oczy.

Coś drobnego i śliskiego, niby wąż, zjechało mi ze stopy i, nim zdążyłem się wyprostować, przy wtórze huku pioruna pojawiła się przede mną jakaś sylwetka.

Sylwetka uniosła dłoń i włączyła światło. Gapiłem się jak oniemiały na to dziwne stworzenie, stojące na środku pokoju zupełnie przecież spokojnie. Mężczyzna — chyba mężczyzna — był dużo wyższy ode mnie i nienaturalnie szczupły. Głowę miał jak arbuz. W białej twarzy odznaczały się czarne oczka. Rozchylił wargi, ukazując spiczaste zęby.

— A co to za śmiertelnik waży się zabierać Welesowi dusszę? — wysyczał.

Gapiłem się na niego bez słowa. Musiałem naprawdę nieźle przysnąć na tym fotelu, jeśli mój mózg wrzucił mnie w sam środek czegoś takiego.

— To nie sen — syknął potwór. — Pogwałciłeś prawo. Dusza Jerrzego należy do mnie.

— Dusza Jerzego opuściła jego ciało dziś nad ranem — poinformowałem go rzeczowo.

Zdaje się, że w tym dziwnym śnie duch potrafił czytać mi w myślach.

— Bóg, nie żaden duch. Weles, pan Nawii, krrainy umarłych — przedstawił się.

— Witek, pan delty, krainy pierwiastka — odpowiedziałem, ale chyba nie docenił dowcipu.

— Delta? Nie znam takiej krrainy — zafrasował się. — Czy to daleko od Nawii?

— Nie mam pojęcia, gdzie jest Nawia — przyznałem.

Weles pochylił się nad Jerzym i położył mu dłoń na czole. Mimo zamkniętego okna owinął mnie strumień zimnego powietrza, aż zadrżałem. Dziwne. Dopiero teraz zaczęło do mnie docierać, że ten sen, jak na sen, jest podejrzanie prawdziwy.

— Więc chcesz prrzywrócić tego śmierrtelnika do życia, tak? — spytał Weles.

— E, co?

— Chcesz...

— Słyszałem, co mówiłeś. Czemu, możesz tak?

— Jestem bogiem. Mogę wszystko — zapewnił mnie Weles, uśmiechając się oślizgle. Po chwili namysłu dodał: — Może oprócz ostatecznego zakończenia kwestii Peruna, tego mi nie wolno.

— Czemu nie?

Weles wyglądał, jakbym wywołał mu błąd systemu. Opuchnięte oczy zamknęły się na chwilę.

Pamiętam, że moja dziewczyna uczyła się na studiach o Perunie i Welesie, godzinami mi o nich opowiadała. Szkoda, że jej nie słuchałem, ale tak mi się zdarza z kobietami.

— Jasne, że chcę, żeby Jerzy był znów żywy — zmieniając ton na poważny, powiedziałem na głos to, o czym myślałem od rana. — On sprawiał, że mama była szczęśliwa. A ja chcę, żeby mama była szczęśliwa.

Weles skinął głową. Długie, kościste palce zakończone czarnymi pazurami sięgnęły za pazuchę.

— Zwrrócę jego dusszę, jeśli mi coś obiecassz — syknął, wyciągając zakrzywiony, chropowaty sztylet, pełen dziwnych wypustek. — Potrrrzebuję opiekuna.

— A nie wyglądasz.

— Kogoś — ciągnął Weles — kto będzie zajmował się moimi demonami na ziemi.

Muszę przestać marnować moje błyskotliwe uwagi na kogoś, kto nie ma za grosz poczucia humoru.

— Tu nie ma żadnych demonów.

Patykowata postać mignęła mi przed oczami i zniknęła. Zdążyłem się nawet zdziwić, i dopiero po chwili poczułem, że stoi za mną.

Weles położył mi dłoń na czole. Nie wiem, co zrobił, ale wzrok mi się rozmazał i, mrugając gęsto, zacząłem zauważać zmiany. Za oknem, w ciemności, stały dziesiątki stworzeń, wychudzonych, obdartych, wlepiających w nas wytrzeszczone oczyska. W kącie pokoju, pod sufitem, wisiał przerośnięty nietoperz.

Podskoczyłem, gdy nietoperz spojrzał na mnie, ukazując ludzką twarz.

Na krześle przy drzwiach siedział jakiś starszy pan. Gdy się zorientował, że go widzę, zaczął energicznie machać.

Ręka zniknęła z mojego czoła i obraz wrócił do normalności. By nie upaść, oparłem się o fotel, a po chwili przysiadłem na poręczy. Zjeżdżałem po spirali tak jak wtedy, gdy za dużo wypiłem, i musiałem macać ściany, bo podłoga uciekała mi spod nóg.

— Nie będziesz miał tak znów wiele obowiązków — ciągnął Weles powoli, cedząc słowa. Jego głos zdawał się dobiegać z oddali. — Zwykle moje dzieci są grrzeczne. Czasem będziesz musiał doprowadzić do porrządku jakąś rrusałkę czy pogonić zmorrę. Nic, czego nie mógłbyś dokonać.

Wciąż się wahałem.

— I Jerzy będzie żywy? — upewniłem się.

Weles skinął głową. Wyciągnął dłoń, w której trzymał zakrzywiony, ciemny sztylecik o wyprofilowanej rączce z czerwonego drewna. Ostrze było chropowate i matowe i coś mi przypominało.

— To nóż bogów.

Obejrzałem przedmiot na tyle uważnie, na ile umiałem. Palce Welesa nadal zaciskały się na rączce.

— Och, to fulguryt. — Odetchnąłem z ulgą, rozpoznając coś ziemskiego. — Kamień powstający od uderzenia pioruna. Mój ojciec taki miał. Fulguryty działają na demony?

— Tak, zabijają je — wycedził. — A prrzynajmniej większość z nich. Jest twój; wkrótce ci się prrzyda. Twoje pierrwsze zadanie będzie na ciebie czekać.

— Jakie zadanie?

— Zobaczysz. Odwróć się teraz, wytnę ci drobny symbol na plecach. Znak prrzysięgi.

Spoglądając na niego podejrzliwie, spełniłem prośbę. Poczułem obsuszone, kościste palce na karku. Zamknąłem oczy. Zamiast drobnego ukłucia coś z całej siły uderzyło w moje plecy, aż straciłem równowagę.

Przewróciłem się i zdążyłem jeszcze zobaczyć znikającego Welesa, nim zemdlałem.

* * *

Gdy się ocknąłem, panował półmrok. Najwyraźniej Weles, znikając, uprzejmie zgasił za sobą światło.

Leżałem na podłodze, koło fotela. Szorstki dywan gryzł mnie w policzek. Rozchyliłem szerzej powieki. Gdzie ja... Ach! Plecy paliły mnie żywym ogniem.

Coś kotłowało się w ciemności. W pierwszej chwili pomyślałem, że do środka jakimś cudem wpadł jakiś dzik czy wilczur, który teraz roznosił meble na kawałki. Łomotało tak, jakby trwało trzęsienie ziemi.

Rozległ się brzdęk pękającego szkła.

Jednocześnie drzwi otworzyły się, a do środka weszła mama, rozcierając zaspaną twarz. Nieświadoma niczego zapaliła światło i krzyknęła, widząc połamane na kawałki krzesła, które niszczył kryjący się za fotelem zwierz.

Dostrzegłem leżący obok mnie fulguryt. Nim zdążyłem go złapać, stworzenie wyprostowało się i odwróciło w naszą stronę.

— Jerzy! — pisnęła mama.

To był Jerzy we własnej osobie, choć nieco zmienionej. Twarz miał wykrzywioną, niemal zdeformowaną, zęby tak długie, że wystawały mu spod warg. Oczy błyszczały czerwienią. Demon syknął na nasz widok i uciekł przez otwarte okno.

Mama zaczęła krzyczeć.

* * *

Pierwszą osobą, która zauważyła mój nowy, wystający znad kołnierza tatuaż, była babcia. Świtało już. Matylda znów uspokajała mamę na górze, a ja poszedłem do kuchni, gdzie bulgotała już woda na herbatę.

— Coś ty zrobił? — syknęła i przez chwilę wyglądała dokładnie tak samo jak mama, gdy ją czymś zdenerwuję. Cienkie, malowane czarną kredką brwi zmarszczyły się, a usta zacisnęły.

— Nic nie zrobiłem, co miałem zrobić — zirytowałem się i próbowałem usiąść na krześle, ale szarpnięciem postawiła mnie na nogi. Mimo swojego metra pięćdziesięciu wzrostu nie była chucherkiem. Próbowała mnie obejść, ale odwracałem się ciągle przodem do niej, nie pozwalając jej spojrzeć na moje plecy.

— Babcia, daj spokój. Muszę iść ratować Jerzego, pewnie mu tam zimno. A ty powinnaś sprawdzić, jak się czuje mama. Matylda może jej nie wystarczyć, była w ciężkim... — mówiłem tylko po to, by nie dać jej dojść do słowa.

— Jerzy jest wąpierzem — przerwała mi — a ty... a ty sprzedałeś się diabłu!

Przeżegnała się szybko. Wyciągnęła medalik z Matką Boską i pocałowała go, spoglądając na mnie badawczo.

Jeśli oczekiwała, że zacznę pluć krwią czy uciekać przed krucyfiksem, to musiałem ją rozczarować.

— Oj tam, zaraz diabłu — machnąłem ręką. — Co to wąpierz?

Babcia pokręciła głową i podciągnęła wełniane skarpety, które zsuwały jej się z szerokich, zbitych w sobie łydek.

— A skąd ja mam to wiedzieć, diabła idź pytaj, jakeś z nim taki kolega.

Moja własna, rodzona babka, była na mnie najwyraźniej w świecie obrażona. Patrzyłem w szoku, jak zalała herbatę w kubkach i usiadła pod oknem, odwrócona do mnie tyłem.

— Hm, to ja chyba pójdę i zobaczę, jak się czuje mama — powiedziałem po namyśle. Po drodze mógłbym wyskoczyć na balkon na małego dymka. Dawno mi się tak nie trzęsły ręce.

Przystanąłem na chwilę w progu.

— A te wąpierze z bajek, babcia, to jak się je zabijało? — zagadnąłem.

Kobieta spojrzała na mnie ze złością. Jej oczy zdawały się ciskać w moją stronę gromy.

— Trzeba było je spalić. Ale nawet tego nie próbuj, to nie robota dla dzieci. Księdza wezwiemy, niech no tylko się pogoda poprawi.

* * *

Po drodze na piętro zajrzałem do łazienki i sprawdziłem w lustrze, co mam na plecach. O mały włos nie wrzasnąłem. Nic dziwnego, że babcia była przerażona.

Ściągnąłem koszulkę i przyjrzałem się plecom jeszcze raz. Były pokryte gęstą siecią cienkich, jasnoniebieskich linii, które układały się w niewielkie, ale pełne detali koła i półokręgi. Wzory pokrywały całe plecy i docierały aż na szyję.

— Drobny symbol — mruknąłem z przekąsem. — A jednak masz poczucie humoru, Welesie.

* * *

Mama czuła się znakomicie. Śmiała się, siedząc na łóżku i przeglądając stare zdjęcia, gdy wszedłem do pokoju. Matylda układała ubrania w szafie. Na mój widok przerwała i podeszła do mnie.

— Martwię się o nią — szepnęła. — Zrób coś.

— Ty jesteś od gadania — powiedziałem stanowczo. — Ja pójdę go poszukać.

Mama podeszła do okna i wyglądała przez nie, jakby spodziewając się, że Jerzy lada chwila wróci do domu. Nie wiem, czy wyparła z pamięci jego paskudną, zdecydowanie nieżywą twarz i zwierzęcą sylwetkę, czy też nie miało to dla niej żadnego znaczenia.

— Nie boisz się? — szepnęła Matylda. — Mama mówiła...

— Już prawie jest jasno. Nic mi się nie stanie.

— Och, jest! Tam jest! — zawołała mama.

Podbiegliśmy do okna. Ciemna sylwetka ślizgała się na zaspach. Tej nocy mróz chwycił bardziej niż poprzednio, mrożąc zwały śniegu na kamień.

— Lecę. Pilnuj mamy — powiedziałem do Matyldy na odchodne.

Ubrałem się ciepło i wsadziłem fulguryt do kieszeni kurtki.

Nim jednak zdążyłem dobiec do miejsca, które widzieliśmy z okna, potwór uciekł. Stanąłem w miejscu i zacząłem rozglądać się po okolicy. Gdzie bym okiem nie sięgnął, wszędzie otaczały mnie pola. Z tego miejsca nie widziałem żadnych zabudowań poza domem babci. Krążyłem chwilę bez celu, aż ujrzałem ślady butów na śniegu. Ruszyłem. Moje buty, niskie, modne kozaki, odpowiednie na zimę w Olsztynie, nie radziły sobie teraz. Śnieg wślizgiwał mi się do środka i topił na odsłoniętej skórze.

Biegłem za nim tak długo, aż zorientowałem się, że wyprowadził mnie w pole, z dala nie tylko od domu, ale i wszelkiej cywilizacji. Rozejrzałem się. Zbliżałem się do skraju lasu, a poza drzewami otaczała mnie pustka.

Coś skoczyło mi na plecy. Zdążyłem tylko poczuć ciężar, nim zaryłem brzuchem w ziemię. Na szczęście nie nawiało tu tyle śniegu, ile na otwartym polu, bo inaczej udusiłbym się już pewnie pod zaspami.

Ktoś siedział na moich plecach i próbował, zdaje się, skręcić mi kark.

Wyciągnąłem fulguryt i drasnąłem go w nogę. Dojrzałem spodnie od piżamy Jerzego. Teraz już bez wahania wbiłem mu sztylet w miejsce pod kolanem.

Poderwał się z krzykiem. Odszedł na kilka kroków i znów przymierzył się do ataku. Wyglądał okropnie. Nigdy nie był zbyt wysoki, ale teraz skarlał. Plecy miał zgarbione jak u dzika, który cudem stanął na dwóch nogach. Na dłoniach i karku widziałem kępki ciemnego owłosienia. No i twarz, bo twarz wyglądała najgorzej — czerwone, zwierzęce ślepia śledziły każdy mój ruch.

Zacisnąłem dłoń na sztylecie.

Spodziewałem się, że lada moment naskoczy na mnie, ale coś zaszeleściło i obaj spojrzeliśmy w tamtym kierunku. Zza zaspy wynurzyła się drobna postać, w której pod warstwami kurtek i szalików rozpoznałem mamę.

— Kochanie! — zawołała, wcale nie patrząc na mnie.

Dzięki, mamo.

Podleciała do Jerzego, nim zdążyłem wbiec między nich. Wąpierz natychmiast pochwycił mamę w łapy i zacisnął pazury na twarzy. Trzymając tylko jedną rękę na jej brodzie, był w stanie unieść jej ciało na taką wysokość, by nogi dyndały w powietrzu.

Zatrzymałem się.

— Nie rób jej krzywdy — powiedziałem.

— Kochanie, nie poznajesz mnie? — nawijała tymczasem moja mama, najwyraźniej wcale nie przestraszona. Szkoda, bo ja bałem się jak wszyscy diabli. — To ja, twoja Madziunia. Jesteś tam jeszcze, Jureczku? Odezwij się do mnie, powiedz coś.

Jerzy patrzył bez słowa, przyglądając się jej jak egzotycznemu okazowi. Choć w ciemnych oczach nie było cienia zrozumienia, mama mogła uznać to za rozpoznanie.

— Proszę, nie rób jej krzywdy — powiedziałem delikatnie.

Wąpierz zerknął na mnie. Wreszcie szybkim ruchem przejechał pazurem po odsłoniętym fragmencie szyi i odrzucił na ziemię jak lalkę. Śnieg, w który zapadła się z krzykiem, oblał się czerwienią. Tymczasem Jerzy pochylił się do skoku i nim zdążyłem zareagować, rzucił się na mnie.

Śnieg był tu głębszy i gdy Jerzy naparł na mnie swoim ciężarem, zapadłem się w zaspie. Unieruchomił mój nadgarstek i próbował wytrącić fulguryt, ale zaciskałem palce tak mocno, że z początku nie mógł nic zrobić. Dopiero po chwili poharatał mi palce na tyle, że wypuściłem sztylet, który upadł w śnieg niedaleko nas.

Udało mi się zrzucić Jerzego z siebie i usiąść na nim okrakiem. Potwór wił się pode mną, próbując zrzucić ciężar. Z trudem utrzymywałem jego dłonie. Zerknąłem w panice na sztylet, który leżał poza zasięgiem naszych rąk.

Ale dostrzegłem coś nieco bliżej — kamień. Zwykły kamień wielkości pięści. Złapałem go i bez wahania opuściłem dłoń na głowę Jerzego.

Kość pękła z nieprzyjemnym trzaskiem, po którym nastąpiło ciche chlupnięcie. Uniosłem dłoń i opuściłem. I jeszcze raz, i trzeci. I kolejny, na wszelki wypadek. Ostatni cios wszedł już miękko w galaretowatą tkankę mózgu, która oblepiła moje palce.

Czekałem na choćby jedno drgnięcie, które powie mi, że Jerzy jeszcze żyje. Gdzieś z oddali dobiegał mnie krzyk. Mama. Uniosłem wzrok. Siedziała na śniegu, przyciskając szalik do szyi.

Ześlizgnąłem się z ciała ojczyma i sięgnąłem po fulguryt. Pomny tych wszystkich filmów o wampirach, jakie oglądałem, wbiłem mu sztylet w serce.

No, przynajmniej próbowałem.

Okazało się, że to nie taka prosta sprawa. Dopiero za którymś razem udało mi się ominąć żebra i przebić dalej, ale no tak szczerze to nie miałem pojęcia, czy ostrze choćby drasnęło żądany organ.

Dopiero, gdy wyciągnąłem nóż i wytarłem z go z czarnej mazi w jasnoniebieską piżamkę Jerzego, w mojej głowie pojawił się strach.

Co powiemy ludziom?

* * *

Mama miała się dobrze. Jedyne co jej dolegało, to ochrypnięcie od nadmiaru krzyku. Nadal popiskiwała, patrząc na Jerzego, ale nie zbliżała się już do niego.

Znalazła nas Matylda, zasapana od długiego biegu. Wystarczył jej krótki rzut oka na ciało Jerzego. Odwróciła wzrok.

Podszedłem do mamy, która wtuliła się we mnie jak dziecko. Spróbowałem, nie odsuwając jej od siebie, sprawdzić stan szyi. Okazało się, że szaliki i wysoki golf faktycznie uratowały jej życie. Zadraśnięcie było płytkie i krew zdążyła już zakrzepnąć.

Ależ mieliśmy wszyscy szczęście.

— Matylda, weźmiesz mamę? A ja... zajmę się Jerzym.

Kobiety wtuliły się w siebie. Matylda patrzyła na mnie badawczo, nadal omijając wzrokiem ciało ojca.

— Co z nim zrobisz?

— Jeszcze nie wiem — skłamałem.

* * *

Tego dnia babcia przygotowała dla nas porządny obiad. Był kurczak, pełna kolekcja słoików z przetworami i ciasto na deser. Kończyłem właśnie drugą porcję, gdy zauważyłem, że poza mną mało kto coś jadł. Matylda i mama skubały tylko ziemniaki, a góra jedzenia na ich talerzu nie zmalała przez ostatnie pół godziny.

Jerzego wyniosłem w pole i spaliłem jego ciało, tak jak mówiła babcia. Okazało się, że spalenie zwłok nie jest wcale takie proste — musiałem zalać Jerzego benzyną, nim zajął się ogniem, i nie zrobił tego jakoś szczególnie entuzjastycznie.

— Komu jeszcze grzybków? — Babcia nie mogła usiedzieć w ciszy.

Mama uśmiechnęła się blado, ale nic nie powiedziała. Matylda nie podnosiła wzroku znad talerza.

Wziąłem półmisek od babci.

— Gdy zaczną pytać, powiemy im, że ktoś ukradł ciało — powiedziałem, nakładając sobie na talerz grzyby w occie. — Dzwoniłem już na policję, zostali powiadomieni.

Mama patrzyła na mnie bez słowa. Wreszcie uśmiechnęła się i ścisnęła moją rękę.

— Co za historia — westchnęła, jakby nie słysząc moich słów. Zastanawiałem się chwilę, czy powinienem nalegać, by potwierdziła przyjęcie kłamstwa do wiadomości, ale odpuściłem. Mama była w takim stanie, że nikt, nawet stary Leńkowski z policji w Brzózce, nie oczekiwałby od niej logiki i rozumu.

— Komu herbaty? — Babcia podniosła się i przechodząc za moimi plecami, delikatnie odchyliła mi kołnierzyk.

— Ej! — zawołałem, kładąc rękę na karku.

Na próżno. Po jej minie szło poznać, że zdążyła dostrzec. że błękitne tatuaże nie zniknęły.

— Wituś, chodź, pozmywasz.

Poszedłem do kuchni, zabierając po drodze puste naczynia. Wszystko było lepsze niż przyglądanie się mamie patrzącej w ścianę przed sobą i chlipiącej w talerz.

— Ja już wiem, ja to wszystko źle wymyśliłem — przyznałem się babci, wkładając brudne naczynia do zlewu. — Myślałem, że powrót Jerzego sprawi, że mama będzie szczęśliwa, ale to nieprawda, co nie?

Babcia zacmokała.

— Niby taki mądry chłopak, a taki czasem głupi! — Zerknęła na moje plecy. — Tak, masz rację. Mama pewnego dnia znów będzie szczęśliwa, wystarczy, że będzie miała nas przy sobie.

Babcia wróciła do pokoju, a ja wyszedłem na werandę zapalić. Mróz puścił i zaspy traciły na objętości. Za kilka dni znajdą ciało Jerzego, potwornie okaleczone i spalone. Czy policjanci uwierzą, że ktoś je ukradł? Chyba tak. Babcia znała przecież ich od dziecka.

— Dobrrze się spisałeś — syknął ktoś obok mnie. Podskoczyłem ze strachu. Zerknąłem w stronę zaciemnionego kąta.

— Weles — mruknąłem. — Fajkę?

Bóg zakołysał wielką głową. Milczenie uznałem za odmowę. Ciekawe. Jako nieśmiertelny bóg nie musiał chyba odmawiać sobie przyjemności.

— Więc to było moje zadanie? — spytałem, chowając paczkę do kieszeni. — Zabić demona, którego stworzyłeś na moje własne życzenie?

— Tak.

Milczałem.

— I pewnie nie możesz teraz zwolnić mnie z przysięgi? — spytałem.

— Wkrótce będzie na ciebie oczekiwać kolejne zadanie — powiedział Weles, kompletnie mnie olewając. — Utopce podnossszą bunt przeciwko mojemu zwierzchnictwu. Będziessssz musiał ich uspokoić.

— Utopce? Takie z jeziora?

Weles najwyraźniej uznał, że nie będzie odpowiadać na głupie pytania. Skłonił się i może mi się wydawało, ale zaczął stapiać się z cieniami w kącie werandy.

— Poczekaj! Chcę się jeszcze tyle dowiedzieć. Czemu wybrałeś mnie?

— Bezz powodu — Weles syknął powoli, jakby pytanie obrażało jego intelekt. — Nie jesteś jedyny. Mam na ziemi wielu takich jak ty.

Zniknął, a ja dopaliłem w ciszy papierosa. Niewielki nóż ciążył mi w kieszeni.

Postanowiłem, że po powrocie do Olsztyna poszukam tego starego fulgurytu, który leżał gdzieś w rzeczach taty.

Mógłbym nosić go w bucie, jak rewolwerowiec na Dzikim Zachodzie.

Autor o sobie:

Student Politechniki Wrocławskiej, nieustannie odkrywający, czemu jest, gdzie jest i robi to, co robi. W międzyczasie wyobraźnia ciągnie go w miejsca, z których rzadko się wraca. Minimalista w życiu, niekoniecznie w słowie.

Przemysław Dąbek

Ostatnia bajka

Na środku drogi przysiadł wielki kruk, wpatrując się w koła rozpędzonego powozu. Antoine, jak na starego woźnicę przystało, kojarzył te wszystkie historyjki otwierane podobnym motywem. Czarne jak noc pióra, czerwone jak krew dzioby. To działa na ludzi.

Tyle że umilające drogę pogawędki to jedno, logika drugie. Był przecież środek zimy, chłodno niczym pod spojrzeniem kardynała Richelieu, a śniegu powyżej kostek. Nic dziwnego, że w tak nieprzyjemnych okolicznościach na światło dzienne wychodzą równie paskudne istoty.

Fakt, Antoine trochę się wzdrygnął, kiedy ptaszysko zakrakało tak, że Boże uchowaj. Przejawiało wyraźnie bojowy nastrój i zupełny brak chęci na zejście z traktu. Szkoda było robić z kół narzędzie mordu, ale przecież nie zatrzymają się z tak błahego powodu.

Kruk zerwał się do lotu w ostatniej chwili, o kilka ledwie piór unikając śmierci. Antoine kątem oka dostrzegał jednak, że ptak, kiedy tylko odzyskał rezon, zaczął robić nawrót. Wiatr rwał mu skrzydła, śnieg pchał się do dzioba, a słońce kąsało oczy, ale leciał. Przeciął zakos, jaki czyniła ścieżka ze względu na zamarznięty w tej chwili staw, po czym raz jeszcze osiadł na środku drogi. I czekał. I krakał. I chyba się zirytował.

Wtedy też spośród hałasu, który czynił, wydobyły się dźwięki aż nazbyt wyraźne.

— No dobra, starczy tego. Stać, krrra mać! To jest napad!

Właściwą reakcją byłoby popędzenie koni. Prawdopodobnie Antoine przestałby tłuc je nahajką dopiero, gdy ujrzałby mury najbliższego miasta, a nawet i wtedy niekoniecznie. Konie miały jednak zupełnie inne plany i stanęły dęba w pozach godnych uwiecznienia dłutem. Ich rżenie było na tyle donośne, że zdołało zagłuszyć, zdaje się, wciąż klnącego nieprzyzwoicie kruka.

Gdyby to tylko śpiąca w powozie panienka usłyszała, do niedzieli Antoine miałby założoną na szyi pętlę. Nie miał pojęcia, co w zaistniałej sytuacji powinien czynić. Nigdy wcześniej podobnego zjawiska nie doświadczył, ba, nawet gdy wypił zbyt wiele, psy wolały gryźć go w dupę niż przemówić ludzkim głosem.

Z arkebuza może nie trafić. Nawet tak słusznych rozmiarów ptaszyska nie można było przyrównać do człowieka czy słomianych kukieł, na których ćwiczył strzelanie. Cwana bestia trzymała przy tym odpowiedni dystans. Można by spróbować tak zwyczajnie, na chłopski rozum, czymś twardym rzucić. Gada czy nie gada, to wciąż tylko zwierzę.

Kiedy zeskoczył z powozu, coby uspokoić konie i nazbierać w kieszenie kamieni, usłyszał poruszenie wewnątrz karocy. To jaśnie pan się zbudził. Boże poratuj, żeby panienka twardszy sen miała.

— Antoine? Co się dzieje, czemu stoimy? I czemu tętent kopyt wciąż słyszę?

Rzeczywiście, dopiero teraz zwrócił uwagę na wspomniany dźwięk. Doganiał ich samotny jeździec, ubrany tak bezbarwnie, w płaszcz zwykły, oszroniony, że od strony francuskiej z pewnością nie przybywał. Dłonie pokazał, do góry uniósł, że niby nieuzbrojony, ale jak tu człowiekowi w środku dziczy ufać.

Stąd i Antoine sięgnął po arkebuz, schowany pod przykrywającą zadaszenie płachtą ze zwierzęcych skór.

— Jeszcze nie wiem, panie Crezza, ale proszę się nie martwić. Żadna kompanija za nim nie ciągnie.

Trzymał broń na ramieniu, w razie potrzeby gotów wypalić w mgnieniu oka. Modlił się tylko, żeby proch okazał się zdatny, bo będzie kłopot.

— Jak dobrze żywą duszę na trakcie spotkać — zaczął obcy, wciąż trzymając dłonie na widoku. Woźnica uznał za ciekawe, że jednego oka nie miał, jak zbój jakiś, a drugie dziwnie spokojne było, wyprane z emocji.

— Jeśli chce swoją w podobnym stanie zachować, niech zejdzie z konia.

Antoine bez mrugnięcia przyglądał się, jak nieznajomy spełnia polecenie, po czym obraca się plecami w stronę powozu.

— W prawej kieszeni płaszcza znajdziecie dokument obity pieczęciami królów niemieckich — Głos miał zdecydowanie barwniejszy niż ubiór. Przywodził na myśl coś ciepłego. Czerwień, może pomarańcz.

— Królów niemieckich, powiadacie — mówił Antoine, podchodząc ostrożnie.

— Same lwy, dobry człowieku. Od Wittelsbachów po Luksemburgów. Atrament z kolei tak czerwony, jakby mu kto życie poświęcił.

— A to ciekawe. Bo mnie tyle wiadomo, że prędzej by ci królowie własne jaja pod topór dali, niż jednego lwa obok drugiego postawili.

Pomyślał, że być może przesadził. Przecież żadne złe słowo jeszcze nie padło, a sam nieznajomy problemów nie sprawiał. Jak się jeszcze okaże, że kto ważny, to będzie trzeba inaczej śpiewać.

— Chyba, że podpisują list bajkobójcy.

Antoine zaśmiał się nerwowo. Wiedział, że nie powinien, że nie wypada. Nietakt to przecież. Opuścił przy tym broń, westchnął i obserwował, jak obłok pary przez chwilę oddziela go od człowieka, którego wolałby nie spotkać. Nie było potrzeby sprawdzać, czy mówi prawdę. Tylko szaleniec podałby się za bajkobójcę.

— Dobra, niech będzie. Czego chcesz? Klątwy żadnej nie niesiesz, mam rozumieć?

— Nie niosę. Klacz zmęczona, a pogoda coraz gorsza. Przywiązałbym biedaczkę z tyłu powozu.

— A sam by pewnie chciał do środka?

— Jeśli szlachetni panowie zezwolą.

Antoine splunął. Zazgrzytał zębami, powstrzymując niewypowiedziane słowa.

— Już ja widzę, jak nie zezwolą. Akurat. Proszę za mną.

Spojrzawszy raz jeszcze na drogę przed powozem, przypomniał sobie o dziwacznym kruku. Prowodyr zaistniałej sytuacji najwyraźniej ulotnił się, bo też nie szło wyłowić go spomiędzy prószącego śniegu. Jeden problem mniej.

* * *

— Izbor Czartoryski, nie z tych Czartoryskich.

Wewnątrz powozu może i nie było cieplej, ale stabilne oparcie i względna cisza stanowiły przyjemny kontrast dla podróży spędzonej w siodle Wystrój doskonale wpisywał się w trendy panujące po tej stronie kontynentu. Trochę złota, trochę purpury. Zdobienia ni to orientalne, ni to europejskie. Hybryda, na którą składał się gust rzemieślnika i wizja właściciela.

Sam właściciel siedział teraz naprzeciwko bajkobójcy. Wiktor de la Crezza, jak postanowił się przedstawić, oraz Izabella, milcząca obok niego córka. Chociaż ani nazwisko, ani imię nie zdradzały jednoznacznie pochodzenia, wyjątkowo jaskrawe odzienie i pióro wetknięte w niebieski, leżący na kolanach szlachcica kapelusz, skłaniały myśli ku południowym rejonom Prowansji.

— A to szkoda wielka, naprawdę. Tak jak wielu Czartoryskich nie miałem okazji spotkać, tak każdy okazywał się wzorem szlacheckich wartości. — Wiktor uśmiechnął się uprzejmie, po czym strzelił palcami. — Tak długo przynajmniej, jak nie zaczęli pić. A taki piękny dworek był, taki uroczy.

— Powinienem pytać? — Izbor uczestniczył w rozmowie, cały czas jednak wyglądając przez okno. Kiedy tylko próbował wrócić wzrokiem do Wiktora, potykał się o nachalne spojrzenie szlachcianki. Była niezdrowo zaciekawiona. Efekt znużenia rutyną i dworskimi manierami. Nie potrafił ocenić jej urody, bo ciemno było, śnieżyca nie pozwalała dostać się światłu do środka.

— Oczywiście, że tak! Każda wiedza może się kiedyś przydać. To było gdzieś na Litwie, chyba za Szarym Borem, tak przynajmniej miejscowi nazywali miejsce, zanim... — Odkaszlnął i zaśmiał się nerwowo. Rozbiegane oczka nie pozwoliły na kontakt, kiedy Izbor odwrócił się w jego stronę.

— Zanim kompania Jana Dursyna nie wybiła tamtejszych bajek — dokończył za szlachcica, któremu słowa wyraźnie utknęły w gardle.

Kolejny nerwowy śmiech, a potem milczenie. Wóz podskoczył na większym kamieniu. Raz. Drugi. Trzeci. Dało się słyszeć rozdrażnione pomruki woźnicy. Gdzieś dalej, pochrapywanie koni. Najwięcej opowiadała wichura: słowami zaklętymi w trzasku łamanych gałęzi, gniecionego śniegu i pękającego lodu.

— Byłeś tam wtedy? — zapytała Izabella, przyciszonym głosem, jakby w nadziei, że siedzący obok ojciec nie usłyszy.

— Aniołku, to nie wypada...

— Nie szkodzi — przerwał Izbor. Z kieszeni płaszcza wyciągnął maleńki przedmiot, wyglądający jak ucięta w połowie fajka. Zajął nim dłonie, które do tej pory leżały bezczynnie na kolanach. — Pytanie jak każde inne. Odpowiedź też będzie jak wiele innych. Nie. Wtedy jeszcze nie znałem Dursyna. Stąd też nic nowego do historii, którą panienka zapewne słyszała, nie dodam.

— Ale to znaczy, że go poznałeś?

Wiktor pokręcił głową w geście bezradności. Wiedział, że nie powstrzyma żadnego z nadchodzących pytań i pozostało mu tylko zgadywać, jak bardzo nieodpowiednie okażą się następne. Zupełnie nie martwił go przy tym kompletny brak manier u córki. W żyłach bajkobójców błękitna krew nie płynie, to i o żadnej stracie na wizerunku nie mogło być mowy.

— Poznałem — odpowiedział Izbor. — Mieliśmy nieprzyjemność spotkać się przy zleceniu z nadania książąt bawarskich, chociaż już wtedy było wiadomo, że maczało w tym palce dużo więcej monarchów. Bo i cel był niezwykle polityczny.

— Śpiący rycerze, prawda? — zapytała. Wiktor westchnął przeciągle, ale sam też nadstawił ucha.

— Prawda. Osiem setek nas wtedy szło. Większość to byli ludzie z kompanii Dursyna. Ludzie, którym z oczu nie patrzyło nic więcej, jak wspomnienia martwych bajek. Bo trzeba powiedzieć, że oni przetaczali się tak od wschodu, od wielkich lasów i wiecznej zimy. Nic im straszne nie było, żaden potwór, żadna opowieść płynąca ze słowiańskich ust.

Zobaczył, że panienka wsparła łokcie na kolanach, a głowę podtrzymywała dłońmi. Mógł się wreszcie przyjrzeć, kiedy tak wyszła z cienia. Przykry spojrzeniu kontrast, bo dłonie smukłe, piękne przecież. Ciało i bez gorsetu zgrabne, o przyjemnych kształtach. Po matce to wszystko zapewne i tylko twarz z innego obrazka. Tam właśnie dzieło ojca szło poznać.

Oczy, chociaż małe, świńskie prawie, mały w sobie coś niebezpiecznego. To było spojrzenie osoby, która posyłała na stryczek za nieodpowiedni ton, niechętne słowo, zbereźne myśli. W tej jednej chwili siedzenie przestało być wygodne, a świat na zewnątrz straszny.

Słowa musiały płynąć.

— Pozostała część bandy to były samotne profesjonały z różnych stron świata zebrane i trochę ludu zaciężnego, najemników wszelakich, którym pieniądz ten własną krwią nie śmierdział. Nie wiem, jak Dursyn to robił, że zawsze znajdował miejsce i zawsze znajdował czas. W pewnym sensie zadał wtedy kłam bajce, naruszył jej formę. Nie miał prawa odnaleźć tego przejścia pośrodku tatrzańskich gór. Nie miał prawa sięgnąć ręką między tamten bluszcz i pchnąć te przeklęte wrota.

Chyba że był wart, by ich odnaleźć, ale kto Dursyna zna, ten wie, że godzien jest co najwyżej sznura. Dlatego tylu ludzi za sobą ciągnął i wschód cały z bajek wyczyścił, napychając kieszenie złotem, bo przy Dursynie bajki głupieją, tracą kształt, można powiedzieć, łamią własne zasady.

— I co dalej? — dopytywała Izabella, chociaż wcale nie zrobił przerwy, nawet na oddech.

Westchnął. Opowieść za przejazd. Bajkobójca bajarzem.

— Za pozwoleniem, panie de la Crezza.

— A co ja mogę? Sam widzisz, ciekawskie nasienie.

Wiktor skinął ręką w geście przyzwolenia, z manierą tak dworską, że nie szło pomylić stanu, z jakiego człowiek ten pochodził. Była w tym pogarda i litość jednocześnie. Nic, z czym można by powiązać charakter, bo ruch padł z przyzwyczajenia. Zatarł się jego sens, zgubiło znaczenie.

— Trzeba dodać, że dalej już tak przyjemnie nie było. Co prawda, najważniejsza zasada bajki, to co utrzymywało ją przy życiu, zostało przekłamane. Wyłamaliśmy żebra i dostaliśmy się do serca. A w sercu, zgodnie już z podaniami, rzeczywiście czekali rycerze.

W przedsionku stał jeden, co tylko podniósł wzrok nieznacznie, kiedy do środka wtaczał się tłum uzbrojonych po zęby mężczyzn. Nie było mnie w pierwszym rzędzie, ale później mówili, że wysoki był na cztery łokcie, a mieczem ciął ludzi na dwie części, jakby kości nie mieli. Trzy trupy padły, nim znaleźli szczelinę w jego zbroi, w którą puginał szło wcisnąć.

Ta zbroja właśnie. Wszystko, psia mać, przez tę zbroję. Bo widzicie, pozłacana była i zdobiona tak, że nawet we włoskich zbrojowniach podobnej nie uświadczysz. No i wtedy Dursynowi zaświeciły się oczy. Kazał zostawić na zewnątrz te armaty, cośmy je ze sobą przytaszczyli. Że niby strop się zawali. A jak się zawali, to nie wiadomo, czy drugiego wyjścia nie ma i bajka nie umrze śmiercią naturalną.

Na całą armię chciał iść. Osiem setek ludzi miał pod ręką, szaleniec jeden. I gdyby to nie był Dursyn, gdyby jego kompania tak za nim twardo nie stała, tobyśmy pewnie nie weszli do wnętrza.

A wnętrze, chwała Bogu, przypominało bardziej system korytarzy niż jednolitą jaskinię. Chwała też, chyba Bogu, że chociaż Dursyn był szalony, to przynajmniej niegłupi. Najemników szwedzkich z pikami postawił na czele, bośmy się konnych spodziewali. Rozciągnął ich w dwie linie na szerokości całego korytarza, znaczy na pięć sążni jakoś, a za co trzecim ktoś z pochodnią stał, bo ciemność była całkowita.

Za tą linią swoich postawił. Wrażenie takie miałem, że chyba po to tylko, żeby mu nikt nie zarzucił, że obcych chce w pierwszej kolejności na śmierć posyłać. Później rzecz jasna zdanie zmieniłem. To co oni mieczem czynili, to jak się poruszali, kiedy już linia pik się złamała! Podróżowali od wielu lat, twarde sukinsyny. I tak stał przyjaciel obok przyjaciela, znali siebie i swoje możliwości, wiedzieli, czego się po sobie spodziewać.

A mimo to wywiązała się rzeź, najgorsza z możliwych. Gdyby ci rycerze się wtedy wszyscy naraz zbudzili, gdyby sam szczęk oręża wyrywał ich ze snu, to byśmy dzisiaj nie rozmawiali. Nigdy wcześniej podobnej jatki nie widziałem.

Zaczynało się zawsze od szarży, bo rzeczywiście wierzchem byli. Konie też cholernie wielkie i żelastwa nie mniej na sobie niosły niż sami jeźdźcy. Na ten etap Dursyn podciągał z tyłów ludzi z roha-tynami, coby ściągali wybudzonych na ziemię. Pierwszy raz w życiu widziałem, żeby ktoś w pełnej zbroi tak szybko na nogi stawał, bez pomocy żadnej. Stąd też na samej szarży się nie kończyło, chociaż to wtedy właśnie najwięcej naszych ginęło, bo masa konia to nie jest byle co.

No i w tym cała robota była i powiem szczerze, że taka bajka potrafi przypieprzyć równie mocno, co żołdak niemiecki. Zapewniam, bo w ferworze walki od jednego między żebra dostałem. I tak przez cały dzień się tłukliśmy. Szarża i chaos, potem formowanie szyków, podnoszenie pik po Szwedach i do przodu. Metr po metrze czyściliśmy tę górę. Metr po metrze mordowaliśmy bajkę.

Do tej pory nic w prawej ręce nie czuję, a i oko przyszło mi tam właśnie stracić. Tak samo zresztą, jak złudzenia. Złudzenia co do samego Jana Dursyna. Szedł, brodząc w krwi poległych, między twarzami przyjaciół i tych wszystkich, którzy za nim poszli. I płakał.

Płakał, bo gdy krew wsiąkła między skały, gdy bajka straciła życie, wszystkie te cudowne zbroje, tak pięknie lśniące w świetle pochodni, w popiół się rozsypały, zostawiając tylko powykręcane szczątki dawnych właścicieli. Tego samego dnia piłem z Niemcem, za ten buzdygan, którym mnie między żebra trącił, za martwych i za to, żeby zapomnieć. Wszystko to w blasku ognia, w którym paliliśmy cuchnące od krwi ubrania.

Nie liczyliśmy poległych po żadnej ze stron i każdy teraz inne liczby podaje. Mógłbym powiedzieć, że więcej niż trzy tysiące ich tam nie było. Kto inny mógłby powiedzieć inaczej i żadnego w tym kłamu, bo każdy pamięta inaczej.

Dużo łatwiej szło przeliczyć żywych i liczbę wciąż pamiętam, bo na tyle dzieliliśmy nagrodę. Nawet Dursyn złamanego talara więcej niż pozostali nie wziął. Może psiego syna sumienie ruszyło, nie mam pojęcia. Stu dwudziestu czterech. Dokładnie tylu. W tym ani jednego Szweda i może trzydziestu ludzi z kompanii Dursyna.

— A taka piękna bajka była, taka urocza — wtrącił Wiktor, któremu powstała cisza widocznie siadła na duszy.

Izabella strzelała nerwowo palcami, chyba trawiąc wszystko to, co usłyszała. Zapewne porównywała nowego Jana do tego znanego z innych opowieści. Zmiana wyobrażeń na jego temat musiała być na tyle bolesna, że Izbor spodziewał się zarzutu kłamstwa. Bohaterów uśmierca się przecież znacznie trudniej niż bajki.

— Nikt nie próbował was zatrzymać? Ja wiem, że nadanie niemieckie, ale co z Rzeczpospolitą?

— Bili się na dwóch frontach. Bajki mieli jeszcze bronić? Książę bawarski wyczuł moment doskonały na pozbycie się kłopotu.

— Teraz też jedziecie z niemieckimi pieczęciami w kieszeni. Czyżby Dursyn wciąż parł na zachód?

Izbor prychnął i przewrócił samotnym okiem.

— Dursyn nigdy nie przestanie przeć przed siebie, bo pieniądz to dobro, którego nigdy mu za wiele. Nie chcę człowieka więcej widzieć. — Machnął ręką w powietrzu, jakby nadając słowom siłę sprawczą. — Jadę do małej wioski pod Dijon. Rzecz jest dla książąt bardzo osobista, a zlecenie kameralne.

— Sam jeden jedziesz ubić bajkę?

— Wątpię, żeby tylko mnie posłali. Stąd i w kategoriach wyścigu można rzecz lepiej ująć.

Wiktor kiwał głową w udawanej zadumie. Izbor dostrzegał, że najchętniej wróciłby do przerwanej opowieści o dworku, co to spłonął, i Szarym Borze, co to już wcale szary nie jest. Widocznie ze względu na córkę nie poruszał tematu. Chciał dać jej chwilę na uporządkowanie własnych myśli.

— Wszystkie bajki tak zabijasz? — zapytała wreszcie.

Uśmiechnął się delikatnie, bo wiedział, że ocalił skórę. Wciąż obracał w dłoniach wyciągnięty wcześniej przedmiot. Zaczął mówić, tonem nieco weselszym: — Panienka widzi, Dursyn już przetoczył się przez wschód, nie dając szans ani wytchnienia choćby jednej bajce. Prawda, że to wcale powiązane być nie musi, ale ludzie wschodu są wyjątkowo smutni. To jest właśnie ten ogień, który gaszą alkoholem, a od którego płonie dusza oraz — skinął w kierunku Wiktora — urocze dworki.

Patrzyła tępo. Widocznie nie wystarczyło jej to za odpowiedź, więc dmuchnął w podłużny przedmiot, jakby chciał go przeczyścić. Przez chwilę nie działo się nic, po czym do powozu wleciał przerośnięty kruk. Usiadł na ramieniu Izbora, drąc się przy tym okrutnie:

— Krrra mać! Prawie zamarzłem! Czy ty masz sumienie?

* * *

— Ciężki jesteś. Może jednak sprawdziłbyś, co przed nami? Tak wiesz, zanim wróci mi czucie w ramieniu.

— A czy gdyby twój koń zadał ci podobne pytanie, posłuchałbyś? Nie krrracz, tylko wio do przodu.

Piękną architekturę Dijon zostawili za sobą dwa dni temu. Dawna stolica Burgundii wciąż kusiła jaskrawymi barwami, nocnym śpiewem i znakomitym winem. Co ważniejsze, budynki dobrze osłaniały przed śnieżycą, która nieprzerwanie szalała nad francuską ziemią. I w karczmach dobra strawa była. I kobiety gorące.

— Bym ci piórka powyrywał, gdyby mi dłonie do wodzy nie przymarzły — powiedział Izbor, odganiając od siebie leniwe myśli.

Jechał konno, traktem coraz węższym, w lesie coraz gęstszym i pogodą mniej spokojną. Pogoda właśnie mówiła to najlepiej, że we właściwą stronę podąża, bo bajki miały to do siebie, że nie lubiły publiczności. Jedyną uwagą, jakiej pragnęły, była ta w historiach opowiadanych wśród ludu. Tym się rozkoszowały, dzięki temu istniały.

— Krrrapitanie, ląd na horyzoncie — zaskrzeczał nagle Kruk. Izbor podążył wzrokiem za linią jego dziobu. Nic nie spostrzegł poza bielą, ale nauczył się już, że ptaszysko oczy miało jak lunety i w tym jednym warto mu było zaufać. — Ustalamy plan działania, czy będziesz krrrakał, co ci śnieg do paszczy naniesie?

— Będziesz milczeć. Myślę, że to za plan wystarczy.

— No wspaniały, błyskotliwy...

— Milczeć, bo przerobię na papugę — przerwał mu w połowie kraknięcia.

Pierwsze ze śnieżycy wyłoniło się bijące zza okien światło. Trzy równoległe punkty, unoszone kolejnymi podmuchami wiatru. Następna była dachówka tak czerwona, że i lód nie potrafił ukryć tego piękna. Dalej, drewniane ściany i jeszcze jeden budynek — stodoła.

Z konia zsiadł u samego progu. Zajrzał do środka. Pięciu, może sześciu mężczyzn, większość przy jednym stole. Dwie dziewczyny co raz wychodzące i znikające w osobnym pomieszczeniu. Nosiły na tacach jedzenie, głównie tonące w sosach pieczenie, oraz napitki. Rozmów nie słyszał inaczej niż jako sumę wielu głosów. Chaos, nic zrozumiałego. Do tego ryk śnieżycy, który nie pozwalał łowić pojedynczych słów.

Nie znał okazji dla podobnego zebrania, stąd podejrzewał czyjąś rocznicę. W głowie zrodził mu się plan. Zapukał, bo nie wypadało inaczej.

Głosy umilkły. Jakaś kobieta krzyknęła, żeby Olivier ruszył wreszcie dupę. Ten coś odpowiedział, ale było w tych słowach tyle alkoholu, że w nic składnego się nie złożyły. Drzwi skrzypiały tak głośno, że nawet natura musiała oddać pokłony.

— A ty coś za jeden? — zapytał mężczyzna przez szparę tak wąską, że nos mu tylko wystawał. Wystarczyło, żeby woń chmielu dosięgnęła Izbora.

— Izbor Czartoryski — ukłonił się na tyle, na ile przemarznięte ciało mu pozwoliło — nie z tych Czartoryskich. Kurier paryskiej spółki Synowie Hermesa, wybaczy szlachetny pan ową nutę kiczu. Płacą całkiem nieźle.

— Nie wątpię, jeśli aż tutaj was zaniosło. Czego chcecie?

— Na litość boską, wpuśćże człowieka do środka — odezwał się ktoś zza pleców Oliviera.

— Gość w dom, Bóg w dom — zawtórowała reszta zebranych.

Nic więcej biedny Olivier nie mógł zrobić, bo każdy przecież Boga chciałby mieć pod strzechą. Otworzył drzwi. Wciąż oszczędnie, żeby śniegu do środka nie naleciało, ale na tyle szeroko, by Izbor dał radę się przecisnąć. Wchodząc i otrzepując płaszcz, kilkoma szybkimi spojrzeniami spróbował rozeznać się w sytuacji.

Obraz był typowo wiejski, chłopi wysocy, o zahartowanych w pracy dłoniach i wypalonych południowych słońcem spojrzeniach. Kobiety równie postawne, zapewne niejeden stos drewna siłą własnych ramion przerzuciły. Z obrazu tego jeden chłopak się wyróżniał, co przed chwilą pod jednym z okien siedział, a teraz zbliżał się rześkim krokiem.

Wyróżniał, bo nie tylko młody był, z ogniem w oczach, ale i drobny, zdawało się nawet, że delikatny. Ubranie też bardziej pstrokate miał niż pozostali, bo błękitnej koszuli wtórowały wypłowiałe już, dostrzegalnie jednak zielone spodnie i trzewiki.

— Kruka pan widzę wniósł — wskazał siedzące na ramieniu Izbora ptaszysko, po czym palcem powędrował w stronę okna — ale konia też pan ma, widziałem. Ja bym go może w stodole schował, a? Źle z nim będzie, jak go tak ostawicie.

— Mądry chłopak — skwitowała starsza kobieta, oparta o framugę przejściowych drzwi.

Izbor skłonił tylko delikatnie głowę, co widać wystarczyło młodzieńcowi za odpowiedź.

— Do tego bystrzejszy niż niejedna szlachcianka — dodał, kiedy ten zniknął już za drzwiami. Ukłonił się raz jeszcze, tym razem niżej pasa. W duszy stękał i jęczał, i klął z bólu, ale słowem nic nie mówił, bo manier należało dochować. Tylko Kruk dziabnięciem dał znać, że balansowanie na ruchomym człowieku radości mu nie sprawiało.

— Winnym szanownemu gronu wyjaśnienie. Przesyłki dwie mnie w ten rejon zagnały, podróżni odrobinę nakierowali, a szczęście w ostatecznym rachunku tutaj ostawiło. Jedna jest do niejakiego Oliviera z Numion.

Chwila ciszy. Wszyscy spoglądali to na Izbora, to na Kruka, który dzioba ni razu nie otworzył. Widać było, że go nosi, bo dreptał niespokojnie na ramieniu bajkobójcy. Druga kobieta, widocznie zainteresowana całym zajściem, również zdążyła wyjść z kuchni.

Odezwał się najstarszy z obecnych, siedzący przy stole mężczyzna o przypominającej korę skórze.

— No nie da się ukryć, że Olivier masz na imię — mówił w kierunku podchmielonego jegomościa, który zdążył już zatoczyć się na swoje miejsce. — A tutaj, też prawda, Numion jest, chociaż żadna tabliczka nie stoi.

— Znaczy się, że dobrze trafiłem. Prezent ma to być bodajże, od niejakiego Marka, wybaczcie, że nazwiska nie pomnę, ale list w śnieżycy zgubiłem. Sam jednak prezent — wskazał dłonią na Kruka, który dreptał coraz drobniej — zgubić się nie chciał, bo wytresowany przez mistrzów paryskich i szkolony, by dostarczać rozrywki.

Na te słowa, jak na sygnał nieumówiony, Kruk dziabnął Izbora w ucho, ku widocznej uciesze zebranych. Natychmiast też zleciał z ramienia, siadając na krawędzi jednego z parapetów, po drugiej stronie którego drzemał siwy kocur. Miauknął przeciągle i podniósł łeb, lustrując uważnie nieznajomego, tak zuchwale kradnącego terytorium. Siedzieli więc tak, w pojedynku spojrzeń, i jeden drugiemu nie odpuszczał.

— Cerise, czy my znamy jakiego Marka? — spytał Olivier, zaskakująco składnie.

— Ja nie znam, ale ty masz teraz w głowie tak, że byś imienia własnego brata nie poznał — odpowiedziała jedna z kobiet. Druga zniknęła w kuchni. Widocznie nikt nie lubił, kiedy kończyły się dostawy napitków.

— A chuj tam. Ptaszek faaajny. Przygarniem.

— Ciekawe, że tak dokładnie w czas do nas trafiłeś — odezwał się najstarszy z mężczyzn, tym razem w stronę Izbora.

— Synowie Hermesa zawsze punktualnie, dobry panie. — Ukłonił się ponownie, starając przy tym brzmieć, jakby recytował starą formułkę. — Deszcz czy śnieżyca, grad czy błyskawica, dla nas jeden pies.

— Ale list zgubiliście.

— Aż tak dobrze nie płacą, żebym z podobnym żywiołem bez szwanku wygrywał.

Roześmiali się wszyscy, co Izbor wziął za dobrą monetę. Dorzucił jeszcze jedno słowo, przyłożył drugim i znokautował trzecim, aż mu pozwolili przy kominku się ogrzać, a nawet coś do jedzenia na tacy przynieśli. Piwo też oferowali, ale od tego wymigał się tym, że po pijaku to koń go zaniesie nad morze, a nie do Paryża.

Nie przejmowali się nim, od czasu do czasu tylko jakimś pytaniem rzucili, chyba żeby się samotny nie czuł i nastrojów ponurą miną nie psuł. Pili, rozmawiali, Olivier szczypał żonę po tyłku, a Kruk pobił się na parapecie z kocurem. Stał dumny, z pękiem zdobycznej sierści w dziobie. Zupełnie ignorował przy tym fakt, że wróg rasowy upodobał sobie inny parapet, a w pysku również kilka piór trzymał.

Korzystał Izbor z okazji, żeby się wszystkim po równo przyjrzeć, wzrok mu jednak tylko chłopak przyciągał. Zastanowiło go, jakim cudem wrócił do środka, chociaż żadnego skrzypienia drzwi nie było słychać. A skrzypiały przecież tak, że można by nimi wojsko polskie budzić. Ot, zagadka.

Denerwował się, że czas mu leciał strasznie, a wyścig przecież trwa. Żaden z zebranych słowem się nawet nie zająknął o rudowłosej dziewczynce, co to miała ukrywać się w okolicznych lasach. Palcami kreślił kolejne linie po kopercie trzymanej w kieszeni. Badał fakturę papieru, przypominał sobie wygląd lwów, już rozpieczętowanych. Trzeba to było inaczej rozegrać, bo na zewnątrz coraz pogodniej się robiło.

Dosiadł się zatem do stołu i z uśmiechem szczerym na ustach zaproponował, że opowie o jednej z dawnych wypraw, kiedy jeszcze jako najemnik robił i gdzie oko stracił, co go do zmiany profesji zmusiło. Opowie o Dursynie i śniących rycerzach, o złotych zbrojach i rzezi, jaka z ich powodu wynikła.

I słuchali namiętnie, aż historia ku końcowi się zbliżała.

— Bo sami wiecie, że ludzie wschodu są wyjątkowo smutni — perorował — a w smutku tym idzie rozpoznać piętno Dursyna. Bez bajek żyć się da, ale jakoś tak mniej przyjemnie.

— A u nas jest taka jedna bajka, o wioskowej dziewczynce — wtrącił się gospodarz, chyba jeszcze bardziej podchmielony niż dwie godziny temu. Alkohol zdawał się z tego człowieka nie ulatywać, przeciwnie do słów, które wciąż płynęły zaskakująco sprawnie. — Pewno dlatego u nas tak wesoło jest, bo jakąś mamy.

Pozostali skarcili go wzrokiem, czym wcale się nie przejął. Izbor udawał, że wcale go rzecz aż tak nie interesuje i z pewnym lenistwem w ruchach przeżuwał kolejne kawałki pieczonego mięsa.

— Miła jest, ale charakterna, jeśli ją rozgniewasz. Ognistowłose diablę takie. U babci teraz mieszka, chociaż ludkom straszno w głąb lasu chodzić, bo wilków pełno.

— Do rysopisu pasuje — powiedział Izbor, zauważywszy, że wiele więcej się nie dowie. — Drugą przesyłkę mam — zaszeleścił w powietrzu wyciągniętą kopertą — dla osoby imieniem Camille Blanco, której podobno ognia we włosach odmówić nie można.

Powstałą ciszę i odmienione, gniewne spojrzenia Izbor wziął za wyjątkowo niedobrą monetę. Widocznie szczęście w doborze przykrywki właśnie robiło mu psikusa.

Odezwał się mężczyzna siedzący po drugiej stronie stołu, do tej pory milczący, zupełnie obojętny wobec rozmów, odporny na śmiech i stojący przed nim kufel. Nic z tego autorytetu nie ujmowały resztki jedzenia zaplątane w brodę, bo głos miał równie tęgi co budowę ciała.

— Pozwól Izborze, kurierze z paryskich stron, że opowiem ci inną bajkę. Bajkę o bolesnym wpierdolu, po którym niewielu już wstaje.

Przerwał na chwilę, gryząc kolejny kawałek mięsa. Tłuszcz płynął krętymi ścieżkami po wąsach, po ustach, po brodzie i koszuli. Izbor jedną dłoń trzymał w pobliżu wetkniętego za pas sztyletu, drugą na kolanie, gotową sięgnąć po ten skryty w bucie.

— Z reguły zaczyna się tak samo. Przychodzi człowiek z listem, na którym widnieją lwy. Jeden mówi wprost, kto taki, po co przyszedł i dlaczego powinniśmy go słuchać. Drugi powie, że informacja jest tylko do uszu własnych adresata. Jeszcze inny będzie kłamać, a kłamie przecież pięknie.

Po obu stronach stołu nastało poruszenie. Izbor, jako że siedział na krawędzi ławy, zdołał wstać w miarę swobodnie, cofając się przy tym i robiąc więcej miejsca pod bitkę, która niechybnie się zbliżała. Nie było wąskich korytarzy czy zamkniętych meblami przejść, które mogłyby mu odpowiednio posłużyć. Przenoszenie walki na zewnątrz oznaczało, że niechybnie zostanie otoczony, a ucieczka w głąb lasu, którego nie znał, również zdawała się kiepskim pomysłem.

— Jedna tylko rzecz, co to się nie zmienia — kontynuował mężczyzna, wciąż siedzący spokojnie — to zawartość listu. Podającego rzecz niewątpliwie wstrząsającą i równie nierozważnie przelaną na papier. Rzecz traktującą o bękarcie, co to ma liczne powiązania z monarchami, a który nieopatrznie stał się bajką, wskutek niesionej wśród ludu powieści. Bękarcie stawiającym w brzydkim świetle chrześcijańskie korzenie królów, którzy nie tylko w bajki wierzyć nie powinni, ale tym bardziej być z nimi w jakikolwiek sposób powiązani.

Izbor rzucił spojrzenie w stronę Kruka. W ptasich ślepiach dostrzegł gotowość, by wydziobać niejedno jelito. Sam już miał wyciągać sztylety, już chciał z krzykiem rzucić się do przodu, kiedy poczuł coś przy ramieniu. Obecność delikatną jak podmuch wiatru.

— Spokojnie, ludkowie — odezwał się chłopak w błękitnej koszuli. — Nie ma potrzeby, sami przecież wiecie, krwawić sobie rąk. To później na sumieniu leży i do nieba się nie idzie.

Skulone w rogu pokoju kobiety nerwowo pokiwały głowami. Mężczyzna o ponurym głosie jako jedyny z zebranych próbował wytrzymać spojrzenie młodzieńca. Machnął wreszcie ręką, dodając jedno, ostre słowo: wynocha.

Chłopak wyszedł pierwszy. Za nim dopiero bajkobójca, wciąż nie odwracając się plecami do zebranych. Chłód zagrał swoje nuty na skórze, wiatr w uszach, a strach w ustach. Strach ten, jak stwierdził Izbor, był kwaśny i odbijał się strawą.

— Dziękuję — powiedział Czartoryski, gdy stwierdził, że nikt nie ma zamiaru wybiegać z widłami na podwórze.

— Niepotrzebnie. Zamierzam zaprowadzić pana do Camille.

Miał głos równie beztroski, co przy pierwszej rozmowie. Nawet ogniki tańczące w oczach chłopca nie zmieniły rytmu tańca, cały był jak idealne odbicie samego siebie sprzed zajścia.

— Za to będę musiał podziękować drugi raz.

— Niekoniecznie.

W pierwszej kolejności odwiedzili stajnię, gdzie czekał koń, niespecjalnie zadowolony z faktu, że pora ruszać w dalszą drogę. Przez las szli pieszo. Izbor prowadził wierzchowca za wodze. Chłopiec prowadził Izbora za obietnicę. Chłopca natomiast prowadził jakiś instynkt chyba, bo bajkobójca nie wierzył, że drzewa te mogą się czymś od siebie różnić.

Znów, niepokojące było, że śnieg chłopcu pod trzewikami nie trzaskał. Izbor wiedział, że pakuje się z jednych kłopotów w drugie, ale doświadczenie mówiło, że bajkę trudno ubić inaczej niż spontanicznie.

Wzajemne ich milczenie przerwał nadlatujący zza pleców Kruk.

— Krrra mać, żeś mnie tam zostawił! — darł się, lądując przy tym na ramieniu Izbora, umyślnie wbijając szpony w skórę, przez płaszcz. — Na rożen chcieli mnie wrzucać! Czy ty masz sumienie?

— On mówi. — Odwrócił się chłopak, tym razem rzeczywiście poruszony. — Mówi!

— Ty też specjalnie milczący, krrra mać, nie jesteś, a nie robię szumu.

— On mówi! — powtórzył raz jeszcze, tym razem wpatrując się w Izbora, jakby oczekiwał konkretnej reakcji.

— Niestety — odpowiedział bajkobójca, zupełnie nie rozumiejąc, czemu łamie się pod tym spojrzeniem. Nie było w nim przecież nic więcej, niż dziecięce wspomnienia. Krzywda, tyle przychodziło mu na myśl.

— Ale jak to tak? On i ty? Jak cię wołają? — tym razem zwrócił się bezpośrednio w stronę ptaszyska. Kruk, drepcząc po ramieniu, dawał znać, że również nie czuje się pod tym spojrzeniem komfortowo.

— Dla ciebie Pan Krrruk, ty mała pokrrrako.

— Kruk, tak po prostu?

W chwilach tego nagłego zrywu emocji Izbor wychwycił nuty rosyjskiego akcentu. Idea spontanicznego zabicia bajki coraz mniej mu się podobała.

— Tak po prostu. Jego bajka nie nabrała pełnych kształtów, nim zabiłem podstawę. No i trzeba zaznaczyć, że większość bajek nie bawi się w podobne imionom szczegóły.

— Podobne szczegóły — powtarzał chłopak, jak w jakimś transie.

— A jemu chyba za jedno, czy irytuje ludzi u mojego boku, czy w Sowich Górach. — Wzruszył ramionami, co zmusiło Kruka do rozpięcia skrzydeł celem zachowania równowagi.

— Wydziobałbym ci drugie oko, gdybym nie wiedział, że robiłbym wtedy za przewodnika.

Zamknął dziób, ale widać było, że nie wytrzyma. I nie wytrzymał.

— Krrra twoja mać.

Izbor uśmiechnął się, strzelił palcem w klnący dziób. Ptaszysko w odpowiedzi próbowało ten palec dziabnąć.

— Żyje dzięki mnie i tym, którym go pokazałem. Potrzebuje tej wiary jak my tlenu.

— To dość logiczne — powiedział chłopak, ale z dużo mniejszą werwą i pewnym zakłopotaniem.

Ponownie ruszyli przed siebie, chociaż od tej pory młodzieniec stale zerkał za plecy. Odpowiadało mu poirytowane krakanie, parskanie konia i jęk bajkobójcy. Każdy jednako nienawidził tego spojrzenia.

Z lasu wyglądających identycznie drzew wyszli na odsłoniętą polanę, pośrodku której leżał olbrzymi kamień. Przypominał stół jadalny i najwyraźniej za taki właśnie służył. Wszędzie spod śniegu wystawały fragmenty kości i czaszek, żuchw i piszczeli, to pokryte resztkami różowego mięsa, to białe jak sam śnieg. Bajkobójca zauważył, z rosnącą w gardle gulą, że wszystkie należały kiedyś do ludzi.

Usłyszał, jak koń na coś następuje. Izbor kojarzył ten dźwięk w jeden tylko sposób. Wiedział, jak brzmią żebra potraktowane młotem. Chociaż śnieg doskonale ukrywał przed wzrokiem ten straszny widok, to jasnym było, co oznacza każde wzniesienie na polanie, a tych nie szło policzyć na palcach choćby trójki ludzi.

Nie był w stanie utrzymać konia, który rwał do tyłu. Puścił wodze, pozwolił mu wycofać się z przeklętego miejsca i odprowadził wzrokiem do linii drzew. Wtedy raz jeszcze spojrzał w stronę kamiennego stołu.

Dopiero teraz zauważył przy nim dziewczynkę. Ogniście rude włosy ledwo przebijały spod śniegu, który przyprószył jej głowę. Obgryzała jakiś biały patyk. Im bliżej podchodzili, tym większej pewności nabierał, że była to piszczel.

— Andriej! — krzyknęła rudowłosa, gdy Izbor nadepnął na kolejną kość. Starał się iść śladami chłopca, ale ten widocznie ważył niewiele więcej niż powietrze, którego przestrzeń zajmował.

— To on? — zapytała, pełnym nadziei głosem.

— Nie, Mała, to nie on.

Niektóre ze zwłok musiały być świeże, bo Izbora uderzyła woń rozkładu. Przypomniały mu się tatrzańskie góry, przypomniał mu się ból w żebrach i przypomniał mu się Dursyn. Trudna do zniesienia mieszanka nieprzyjemnych wspomnień.

— A to szkoda — powiedziała, głosem tak przykrym, że aż żałował niebycia tym, na kogo czekali. — Ale przyjdzie?

— On zawsze przychodzi.

Po tych słowach Andriej dosłownie rozpłynął się w powietrzu. Izbor, po szybkim rozejrzeniu się, odnalazł go przy swojej klaczy, głaszczącego koński kark. Miał szczerą nadzieję, że nic się jej nie stanie, inaczej będzie musiał zabić bajkę spoza kontraktu.

— Jak ma na imię? — zadała kolejne pytanie.

— Izbor Czartoryski — odpowiedział chłopak, tak wyraźnie, jakby stał tuż obok. Widocznie sam wiatr niósł jego słowa.

— Nie z tych Czartoryskich. — Bajkobójca dopełnił formułkę, jakby rzeczywistość bez niej była przekłamana. — Gdzie on jest?

— Kto taki? A, Wilk? Mam zawołać Wilka?

— Czekaj, Mała! — zatrzymał ją chłopiec, nim zdążyła zagwizdać w złożone odpowiednio palce. — On ma kruka, widzisz? Ten kruk mówi.

— A żebyś, krrra mać, wiedział. — Chwila przerwy, niezręczne wyczekiwanie kolejnych słów Kruka,, bo wciąż krakał zapamiętale, a i skrzydłami nadal bił powietrze. — Pokrrrako.

Dziewczynka wróciła do obgryzania piszczeli. Twarde od mrozu mięso trzeszczało pod naporem jej zaostrzonych niczym igły zębów. Sam Kruk postanowił podlecieć i przycupnąć po przeciwległej stronie stołu, wpatrując się w nią namiętnie.

— I co to zmienia? — zapytała, gdzieś pomiędzy trzecim a czwartym kęsem.

— Nie zabija wszystkich bajek.

— Ale jakieś zabija. Skąd wiesz — wskazała szerokim ruchem ręki na polanę, ze szczególnym uwzględnieniem pagórków — czy któryś z nich też nie miał trochę dobroci w sercu? Bóg rozpozna swoich, jak to mówią ci, którzy w bajki nie wierzą.

— Ale, Mała...

— Żadna mała, do cholery! Jestem bajką, wyższa nie będę!

— Wolałabyś, żebym wołał jak na kundla? Do nogi? Daj głos? Nie sądzę. Ty robisz swoje. — Andriej omiótł wzrokiem okolicę, gestem bliźniaczym temu, który wykonała wcześniej, po czym raz jeszcze zatrzymał go na rudowłosej. Spojrzenie pełne pogardy. — Ja robię swoje.

Izbor nie czekał na rozwój wypadków. Poukładał odpowiednie fakty, połączył kropki jak krople krwi, które rosiły śnieg wokół stołu. Zrozumiał już rosyjski akcent, ból w spojrzeniu chłopca i rolę samej dziewczynki. Wilczy dół, w którym zamiast kolców czekały prawdziwe wilki.

Usiadł na krawędzi kamienia, uprzednio zrzucając resztki czegoś, co wyglądem przypominało stos zębów. Wyjął kopertę. Wciąż podobała mu się jej faktura. Miły w dotyku papier, przyjemny zapach. Zaczął czytać na głos.

— Jako wola nasza z ziemi niemieckich niesie, tako my, królowie na włościach bawarskich i luksemburskich, i ziemiach Palatynatu, i...

— Znamy treść listu — przerwał chłopak, który teraz siedział na jednej z najwyższych gałęzi najbliższego drzewa. Oparł się plecami o pień, dyndając jedną nogą w jakimś dziwnym rozmarzeniu. — Pewnie gdzieś tam w śniegu wciąż kilka leży.

— To ja wam gwarantuję, że Dursyn jeszcze takowej treści nie poznał, bo byście go na karku dawno mieli.

Na samo wspomnienie imienia dziewczynka przerwała oblizywanie kości, a chłopiec rozpłynął się, po czym pojawił zaraz obok. W oczach miał tę samą ekscytację, co podczas rozmowy z Krukiem.

Izbor kontynuował:

— Wasz plan jest cokolwiek daremny...

— Boś nie widział wilka! — zaśmiała się Camille.

— ...bo jak się już Dursyn dowie, to nie przyjdzie tu sam, a w sile ludzi.

— To rzecz oczywista — powiedział chłopak. — Niczego innego się nie spodziewamy.

Bajkobójca westchnął teatralnie. Pomyślał, że może pora na zmianę branży. Fakt, że pojedyncze oko boleśnie ograniczało repertuar dostępnych mu ról, ale deski paryskiej sceny aktorskiej z pewnością potrzebują podobnych talentów. Wstał, wciąż nie odciągając wzroku od listu.

— Z was dwojga to właśnie ty, Andrieju, powinieneś wiedzieć lepiej. Byłeś tam, byłeś na wschodzie z całą pewnością, kiedy Dursyn wybijał tamtejsze bajki. Zabijał ci rodzinę i przyjaciół z sąsiedztwa. Musisz wiedzieć przecież, jak działa talent Dursyna. Że w jednej chwili twoja eteryczna postać nabierze kształtów całkiem realnych. Takich, które ostrze jest w stanie uszkodzić.

Odsłonił poły płaszcza, ukazując sztylet. Na ten widok dziewczynka syknęła, z miejsca rozpoznając wzmacniane srebro. Oczywistym było, że nie przyjechałby bez przygotowań.

— Wasz plan nie ma prawa się udać, bo raz, że ta tutaj jest głupia.

Wskazał ręką, kogo miał na myśli. Ponownie pokazała zęby, ale tym razem dźwięk, który wydobył się z jej ust, bardziej przypominał warknięcie niż cokolwiek innego.

— Ty natomiast zaślepiony jesteś zemstą, a na Dursyna trzeba z rozmysłem. Przede wszystkim cierpliwie.

— Brzmi pan, jakby miał pan plan — stwierdził chłopak, tym razem siedząc na krawędzi stołu. Wspierał głowę na kolanach, bujając się przy tym to do przodu, to do tyłu.

— Andriej, ty chyba nie...

— Cicho, Mała.

Po tych słowach, choć wcale nie ostrych, zamilkła. Widać było, że bardzo chce, że próbuje, ale było tak, jakby wiatr przestał nieść jej słowa. Kruk przy tym zaskrzeczał kpiąco, obserwując, jak wymachiwała bezradnie rękoma, by po chwili usiąść z naburmuszoną miną.

— Plan jest bardzo prosty, ale nie masz w nim udziału, Andrieju. Pragnę zrobić z Dursyna bajkę — mówił Izbor z rosnącą pewnością siebie. Czuł, jak słowami kradnie ich uwagę, a spojrzenia prowadzi linią teatralnych gestów. Nie gubił oddechu. Łapał rytm.

— Opowiadam więc o jego wyczynach przy każdej możliwej okazji. Zmieniam pewne szczegóły, wprowadzam niekonsekwencje, bo na tym to przecież wszystko polega, tak się te prawdziwe bajki rodzą. Utrwalam ten wizerunek, niekoniecznie zresztą prawdziwy. Daję morał. Sprawiam, że ludzie chcą wierzyć, bo podoba im się któraś prawda z nich płynąca.

— To jest logiczne — przyznał chłopak, ponownie znajdując się daleko, na którejś z wielu gałęzi. — I mogące mieć, na swój sposób, ironiczne zakończenie. Jak porządna bajka. Słyszałem, jak opowiadasz. To może się udać. Tylko dlaczego?

— Dlaczego? Rzecz prosta. Było nas dwoje, kiedy dołączaliśmy do kompanii Dursyna. Z tatrzańskich jaskiń wyszedłem sam jeden.

Andriej pokiwał głową w zrozumieniu. Wiedział już, czemu spojrzenie Izbora tak było spokojne i wyprane z emocji. Przebrzmiewała w tym chłodna akceptacja. Taka, która pozwala na zemstę.

— Możesz iść, nie będę cię zatrzymywał, bajkobójco, który opowiadasz bajki.

— Nie z tych Czartoryskich, krrra mać — wtrącił Kruk, po czym zaczął krakać już całkiem wesoło.

Izbor wrócił wzrokiem do listu. Przeskoczył natychmiast do ostatniej linijki. Przeczytał na głos.

— Dla uczciwego zabójcy oferując nagrodę w wysokości dwóch tysięcy białych fenigów.

Schował go z powrotem do kieszeni. W dłoni trzymał już tylko sztylet.

— A dodając do tego fakt, jak wielu ludzi masz na sumieniu, Camille, nie mogę opuścić tej polany bez twojej ślicznej główki. Jesteś morderczynią, a takich bajek tutaj nie chcemy. Ja nie chcę.

— W Numion taki twardy pan nie był — zauważył Andriej.

— I bohater dupa, kiedy wrogów kupa.

Zdezorientowana już zupełnie dziewczynka spojrzała w stronę chłopca. Wzrok miała pełen pytań, a na wszystkie zdołał odpowiedzieć jednym zdaniem:

— Wybacz, Mała, ale ani cię nigdy nie lubiłem, ani nie mam w tym już żadnego interesu. Jesteś na swoim.

Splunęła na ziemię. Wyszczerzyła zęby. Warknęła.

— Położę twojego trupa koło babcinych kości — powiedziała, po czym nabrała powietrza w usta i zagwizdała tak, że słyszeli ją pewnie w Dijon. Zawtórowało jej straszne wycie. Coś naprawdę dużego, coś naprawdę wściekłego. Chyba tylko zadziorny charakter utrzymał Kruka przy ziemi, w przeciwieństwie do wszelkiego ptactwa, od którego pociemniało niebo.

Izbor sięgał już po drugi sztylet. Spojrzał jeszcze raz w stronę chłopca, potem na dziewczynkę.

— Z tego warto byłoby ułożyć jakąś porządną bajkę, z właściwym morałem na koniec — mówił Czartoryski, bardziej chyba do siebie niż kogokolwiek innego. — Może nawet z drugim dnem i dla dzieci wcale nie dorosłych.

— Biorę na siebie małą pokrrrakę.

— A zdążysz ją zadziobać, zanim się przemieni? — roześmiał się Andriej, a śmiechem tym dudnił cały las.

— Co takiego, krrra mać? Czy wy macie sumienie?

Tylko Izbor już niczego więcej nie słuchał, niż głośnego oddechu nadbiegającego Wilka i taktu własnych myśli. Obmyślał nową historię, którą rozniesie po dworach. Na początek w samym Paryżu. Ma tam przecież znajomego, któremu można pomysł podsunąć, wenę nieco ożywić.

Kolejne spojrzenie na dziewczynkę, żeby upewnić się, czy nie skoczyła w jego kierunku. Jej twarz powoli wydłużała się, a rude włosy szarzały. Kruk nie czekał na rozwój wypadków. Z bojowym kraknięciem na dziobie rozpoczął swoją szarżę.

— Czerwonowłosa to chyba jednak trochę za banalnie. To się dopracuje.

Jak z melonika wyciągnąć skafander

Anna Szumacher

Z antologiami jest ten problem, że trudno je ocenić na skali dobre–słabe. W końcu składają się z wielu, bywa że bardzo różnorodnych tekstów i na dodatek — dość często — różnych autorów. Tak jest w przypadku antologii „Skafander i melonik”, złożonej z najlepszych tekstów, wybranych przez Sekcję Literacką Śląskiego Klubu Fantastyki.

Co można powiedzieć na pewno o drugiej już takiej inicjatywie literackiej klubu? Wszystkie opowiadania są bardzo porządne warsztatowo, więc nie traficie tu na żadną kaszanę pod względem językowym czy stylistycznym. To już dobrze, bo plasuje antologię przynajmniej w średniej krajowej. Nie ma tu też ani jednego zwyczajnie złego tekstu. Są średnie i są dobre. Czy są bardzo dobre? To już kwestia gustu, ja prywatnie płakałam rzewnymi łzami, kiedy odkrywałam, że prawie każde kolejne opowiadanie to jakiś odłam sci-fi — cóż, nie jestem fanką gatunku... To może teraz trochę konkretów.

Chyba najbardziej przypadło mi do gustu opowiadanie otwierające antologię, czyli kryminał okołowiktoriański Anny Hrycyszyn „Detektyw Fiks i sprawa mechanicznego skafandra”. I tu dokładnie wiem dlaczego. To opowiadanie poradziłoby sobie nawet bez fabuły, ponieważ ma uroczych, budzących sympatię bohaterów, którzy zapadają w pamięć. I to jest chyba największa bolączka tej antologii, miesiąc po jej przeczytaniu mam trudności, by przypomnieć sobie, o czym były niektóre opowiadania. Z pewnych pamiętam szczątki fabuły, z innych jakiś element charakterystyczny, natomiast Anton Fiks i „jego dziewczyna” Mina Gorol zostaną ze mną na dłużej i mam nadzieję, że to nie nasze ostatnie spotkanie.

Drugim, najmocniejszym tekstem pewnie byłby na moim prywatnym podium tekst Alicji Tempłowicz, „Matki płaczą solą”. Bardzo porządnie poprowadzona fabuła sprawiła, że rzeczywiście dałam wciągnąć się w tekst o boliwijskiej katastrofie magicznej i przejęłam się losem bohaterów. Imion niestety nie zapamiętałam, ale historię owszem.

„Zwierciadło w dziurce od klucza” Marty Magdaleny Lasik chyba zakwalifikowałabym jako tekst najdziwniejszy, choć staje w szranki z robotyczną hodowlą lam na Marsie z opowiadania „Ekonomia to dolina niesamowitości” Anny Łagan. Ten pierwszy tekst chyba odrobinę przerósł mnie intelektualnie, ale podobał mi się językowo, z tym drugim mam ten problem, że było bardzo fajnie, a potem nie zauważyłam zakończenia i musiałam ostatnie dwie strony czytać jeszcze raz. To opowiadanie sprawia wrażenie, że kończył się limit znaków i to, co dopiero nabierało rozbiegu, nagle potknęło się na mecie. A podczas czytania naprawdę myślałam, że to będzie jeden z tych lepszych tekstów i teraz trochę mi przykro.

Pod względem historii chyba najciekawszym elementem antologii jest opowiadanie Krystyny Chodorowskiej „Jeden spalony rzut”. Zapowiadało się na średniaka, ale na koniec, jako czytelnik, byłam bardzo usatysfakcjonowała literacką podróżą, w którą zostałam zabrana. Było wszystkiego akurat. I nie powiem więcej, by nie psuć przyjemności z odkrywania tej niby zwyczajnej, a niecodziennej fabuły.

Misiek Cholewa nie zawodzi, jeśli chodzi o różne militaria. Tym razem w opowiadaniu „Pościg” przedstawia historię walki w nieco alternatywnym świecie z grupą dobrze zorganizowanych piratów. Tylko pani kapitan szkoda, bo wydawała się najciekawszą postacią, a autor nie pozwolił nam jej poznać osobiście, pozostawiając najlepsze kawałki wiedzy dla siebie. Cóż, takie bandyckie autora prawo.

Pozostają jeszcze kosmiczny tekst „La Estrella” Aleksandry Sokólskiej (co ciekawe w kilku opowiadaniach w antologii wykorzystany został ten sam motyw walecznych kobiet w melonikach), „Ślady w popiele” Karoliny Fedyk o dosyć niepokojącej wyspie i „Flaun” Marty Potockiej, który uczy nas, by dbać o nasze rosiczki, ale jednak bez przesady. Żaden z tych tekstów nie jest słaby, ale chyba najmniej zapadły mi w pamięć.

„Skafander i melonik” to kawałek porządnej literatury stworzonej przez młodych lub nieco starszych twórców, z których część ma już dorobek książkowy, a reszta pójdzie w ich ślady pewnie w najbliższych kilku latach. Teksty, jak wspominałam, głównie zahaczają o sci-fi (a tytuł sam się prosił o steampunk...), jednak nawet fani innych gatunków powinni być z lektury zadowoleni.

Tytuł: Skafander i melonik

Autor: antologia

Wydawnictwo: Śląski Klub Fantastyki

Data wydania: 14 lipca 2018

ISBN: 9788393124046

Liczba stron: 393

Gatunek: różne

Tonąc w czasie jak w mroku

Marianna Szygoń

Nie ufam zachętom z blurbów czy wewnętrznych stron okładek. Nie lubię ich, przyznam szczerze. Zazwyczaj bywa tak, że porywającą według nich lekturę czyta mi się zaledwie średnio. A nawet jeśli czyta mi się całkiem dobrze i miło spędzam czas, to i tak czuję się trochę winna, że odnoszę mniej intensywne wrażenia niż — zgodnie z obietnicami polecających — powinnam odnosić i moim brakiem entuzjazmu niemal kalam czyjeś dzieło. Czy z książką Marty Kisiel jest podobnie? Odpowiedź nie będzie oczywista.

„Toń” zaczyna się jak niejedna powieść dla kobiet. Dżusi Stern, marnotrawna bratanica, powraca na stare śmieci, by pomóc siostrze dopilnować mieszkania pod nieobecność znienawidzonej ciotki. Z początku wydaje się, że całość pójdzie w stronę kolejnego obyczaju, ale na szczęście to złudne wrażenie. Nie to, by wątki obyczajowe nie stanowiły istotnego elementu powieści, ale na szczęście nie zawłaszczają akcji do końca, nie dając nic w zamian. Okazuje się, że korzenie niełatwych stosunków rodzinnych Sternów, napędzające fabułę, tkwią głęboko w przeszłości, i to głębiej, niż początkowo można przypuszczać.

Całe zamieszanie zaczyna się od niefrasobliwości Dżusi, która — pomimo wyraźnego zakazu krewnej, na pierwszy rzut oka mocno paranoicznego — wpuszcza do mieszkania tajemniczego antykwariusza Ramzesa, z którym ciotkę łączą mocno podejrzane konszachty i pozwala, by zabrał coś, o naturze czego dziewczyna nie ma bladego pojęcia. Próba odzyskania podstępnie wykradzionego przedmiotu zapoczątkuje ciąg przeróżnych — i tragicznych, i komicznych zdarzeń, pozwoli bohaterkom odkryć rodzinne tajemnice, wyjaśnić dramaty z przeszłości, wygładzić nieco różnice charakterów i poznać własne, nie do końca uświadamiane zdolności.

Tak, to zdolności bohaterek są tu kluczem do fabuły. Książce Marty Kisiel najbliżej do urban fantasy i fakt posiadania przez dwie z trzech panien Stern umiejętności zanurzania się w czasie przyjmujemy bez większego zaskoczenia. Tak, zanurzania się, a nie podróży, możliwego dzięki specyficznym chronometrom, czyli raczej biernego przyglądania się zdarzeniom z przeszłości niż dokonywania w niej zmian na podobieństwo przygód Marty’ego McFly’a. Nie oznacza to oczywiście, że wiedzy zdobytej w przeszłości nie da się wykorzystać w teraźniejszości, i z tej możliwości skwapliwie korzystają niektóre z postaci, z pobudek mniej lub bardziej nieszlachetnych. Przyznam, że taka koncepcja pokonywania czasu bardzo mi odpowiada i uważam ją za najmocniejszy element świata wykreowanego przez Kisiel. Nie uświadczymy żadnych niekonsekwencji czasowych, łatanych następnie na tysiąc wydumanych sposobów, żadnych paradoksów dziadka, żadnych fantastycznych wehikułów o zasadach działania naginających prawa fizyki, ani — tu zaskoczenie — podróży w przyszłość. Za wszystkim stoją po prostu zdolności parapsychiczne — specyficzny, choć jak się potem okazuje, niezbyt unikalny i szalenie niebezpieczny, dar — pozwalający zanurzać się w toni czasu i zabierać innych ze sobą. Ponadto, w tym tyglu mieszają intrygujące istoty o nadnaturalnych umiejętnościach i niejasnych intencjach, a do pakietu urban fantasy autorka dodaje elementy kryminalne, co wszystko razem powinno, w teorii, zaowocować porywającą, wręcz wybuchową mieszanką literacką.

Nie jest tak do końca, przynajmniej w moich oczach.

Po pierwsze postacie: są wyraziste, to fakt, ale siostry Stern — Dżusi i Eleonora — tak mocno kontrastują ze sobą, że w pewnym momencie ten kontrast zaczął — dla mnie — nadawać im cech sztuczności. To oczywiście subiektywne wrażenie i jestem pewna, że większości czytelników nie będzie to przeszkadzało, a nawet uznają to za element komiczny. Ja odebrałam ten kontrast jako świadome, ale zbyt daleko posunięte przerysowanie. Lekkomyślność Dżusi i jej zdolność pakowania się w kłopoty na zasadzie „najpierw działaj, pomyślisz potem”, wielokrotnie popycha akcję do przodu, ale od momentu, w którym dziewczyna wyjeżdża i znika z pierwszego planu powieści, książka podobała mi się zdecydowanie bardziej.

Po drugie, mam wrażenie, że wątek kryminalny, przewijający się w powieści, nie został wykorzystany do końca. W historii napisanej przez Kisiel trafiają się dwa trupy, dostajemy fałszywy trop i konfrontację z mordercą. Oczywiście okazuje się nim ktoś inny, niż zakładali bohaterowie (i tożsamości którego po trochu zaczynamy domyślać się wcześniej), ale postaci odpowiadającej klasycznemu śledczemu właściwie nie ma (albo jest twór, który można nazwać „detektywem rozproszonym”, do rozwiązania zagadki prowadzi suma działań bohaterów). Demaskacja sprawcy dokonuje się właściwie przypadkiem. W dodatku z rąk zbrodniarza giną osoby, które uprzednio i tak zdążyły przekazać bohaterkom jakąś informację (i to bywa, że zupełnie nieświadomie), więc dreszczyku, towarzyszącego odkryciu, że oto zginął ktoś, kto już- -już miał nadać powieści nowy kierunek, ale zniknął, nie ujawniając tajemnicy, praktycznie nie uświadczymy.

Po trzecie, tego, co faktycznie wywołuje emocje, czyli odwiedzania miejsc zagubionych w czasie, paradoksalnie — dla mnie — było za mało. Mamy opis poszukiwań zagubionej w przeszłości ciotki Klary — najciekawszy element, punkt kulminacyjny opowieści — i desperacką wyprawę Eleonory w finale. Wypady poza granicę czasu rodziców dziewcząt czy Ramzesa przywoływane są w rozmowach i wspomnieniach, a przyznam, że Wrocław z toni czasu, choć mroczny, upiorny, to niezwykle klimatyczny; przyciąga, frapuje i chciałoby się go więcej.

Podsumowując, „Toń” Marty Kisiel, choć dotyka spraw życia i śmierci, raczej nie przytłoczy Was nadmiarem dramatów, a mrok rodzinnych tajemnic i historycznych zawirowań autorka łagodzi humorem. Powieść czyta się gładko i muszę przyznać, że spędzony przy niej czas będę wspominać całkiem przyjemnie. Nie porwała mnie jednak na tyle, bym mogła rozpaczać z powodu przerwanej na jakiś czas lektury.

Tytuł: Toń

Autor: Marta Kisiel

Wydawnictwo: Uroboros

Data wydania: 2018, wydanie I

ISBN: 978-83-280-4515-6

Liczba stron: 316

Gatunek: urban fantasy

Poradnik małego truciciela

Anna Szumacher

Lubię książki, z których mogę wynieść nie tylko przyjemność czytania, ale też konkretną, praktyczną wiedzę (z jakiegoś powodu nie dotyczy to większości podręczników szkolnych). „Zbrodnie roślin” Amy Stewart powracają w nowym wydaniu, z niewinnie wyglądającą, twardą okładką, by nauczyć kolejne pokolenie czytelników, jak zabić człowieka bez zostawiania śladów... To znaczy, nie, moment, to po prostu bardzo niecodzienny zielnik.

Już na okładce dostajemy informację, że w środku dowiemy się o chwaście, który zabił matkę Abrahama Lincolna i innych botanicznych okropieństwach. Wewnątrz spis treści zachęca nas, byśmy poczytali o zabójczych grzybkach, zatrutych strzałach czy tysiącu jeden sposobach na otrucie kota (tak naprawdę jest ich tam tylko kilka). A tak już bardziej serio, to rzeczywiście jest zielnik, z pięknymi grafikami i dokładnym opisem tego, jak dana roślina wygląda, gdzie występuje, skąd pochodzi oraz jaka jest jej rodzina i nazwa zwyczajowa. A że mówimy o roślinach trujących i mniej lub bardziej zabójczych, to są też opisane efekty — nazwijmy to uboczne — spożycia. Nie, z jakiegoś powodu nie ma dokładnych proporcji podawania.

Wbrew pozorom nie jest to stricte poradnik, jak zamordować sąsiada, bo Amy Stewart opisuje również rośliny nie do końca zabójcze. Są też takie, które sprawiają ból albo odurzają. A nawet chwasty, które zeżrą Wasz ogródek, bo jak już raz się tam pojawią, to pozostanie Wam tylko benzyna i betonowanie.

Jak można się spodziewać, w książce znajdują się rośliny, o których większość z nas przynajmniej słyszała (akacja, hiacynt, mak, seler, oleander, meskalina czy nawet marihuana), ale trafiają się też dziwadła, których nie spotkacie poza jakimiś ostępami odległych kontynentów. Tak jest na przykład z australijskim drzewem namorzynowym, mansenilą czy mohikaną...

To jedna z tych książek, które warto mieć na półce, przynajmniej z kilku powodów. Po pierwsze, jest zwyczajnie ciekawa i lekko napisana. Po drugie, zawsze przyda się do researchu. A po trzecie, jak żona będzie Was chciała otruć i dorzuci Wam do jedzenia jakiś kwiatek z parapetu, będziecie mogli sprawdzić, czy to liść laurowy, czy jednak coś, co spowoduje na przykład trwałą ślepotę. Smacznego!

Tytuł: Zbrodnie roślin

Autor: Amy Stewart

Tłumacz: Dariusz Wójtowicz

Wydawnictwo: W.A.B.

Data wydania: 23 maja 2018 (wydanie II)

ISBN: 9788328053939

Liczba stron: 258

Gatunek: popularnonaukowa

Urban fantasy z pomysłem

Olga Niziołek

Debiut powieściowy Krystyny Chodorowskiej to solidnie napisane, wciągające od pierwszej strony urban fantasy o bardzo ludzkich superbohaterach. Czytałam. Czytałam z przyjemnością. Chciałam wiedzieć, co będzie dalej. A kiedy się już dowiedziałam... zazgrzytałam zębami. Tak trochę. Albo i bardziej. Czujcie się ostrzeżeni.

Triskel. Gwardia to historia, złożona z wielu dobrze znanych wątków: złe imperium, krwawo tłumione protesty i bezkarni politycy, są superbohaterowie, niemoralne korporacje... na szczęście Krystyna Chodorowska koncentruje się na historii poszczególnych ludzi, więc ograne motywy nie nudzą, a tworzą ciekawe, złożone tło.

Pierwsza część powieści, Duncan, jest krótka i wydaje się luźno powiązana z pozostałymi, Gwardią i Lazurem. Tytułowy Duncan, żołnierz Sidheańskiej Armii Republikańskiej, po latach spędzonych w ruchu oporu i więzieniu dostaje możliwość spotkania Sinead, przyjaciółki z dzieciństwa. Okazuje się, że w czasie, kiedy się nie widzieli, drobna nastolatka przystąpiła do Gwardii, czyli, słowami zaprzyjaźnionego barmana, „facetów i babek z różnymi dziwnymi zdolnościami”, których zadaniem jest pilnowanie spokoju w Scyld City. Oprócz Sinead — używającej pseudonimu Mayday i potrafiącej zmieniać dźwięk siłą woli — należą do niej skrzydlata, zawsze taktowna Burza i obdarzony nadludzką siłą Kret.

W następnych częściach powieści akcja koncentruje się na kolejnych działaniach Gwardii, wyborach Sinead — lojalność wobec dawnego przyjaciela czy wobec miasta? — i coraz głębszym uwikłaniu w politykę.

Niezmienne pozostaje tylko jedno: wyraźnie zaznaczone napięcie i przyciąganie między Duncanem a Sinead. Wątek miłosny nie odgrywa jednak bardzo istotnej roli w Triskel: Duncan bardzo szybko znika, aby powrócić dopiero pod koniec, w epilogu — gigantycznym cliffhangerze.

Czego brakuje, skoro wszystko gra? Krystyna Chodorowska doskonale wie, jak zainteresować czytelnika – świat Triskel jest początkowo pokazany oczami snajpera czekającego na cel do likwidacji. Chwilę później maszyna do zabijania dostaje imię, charakter i własną historię... a potem nagle zorientowałam się, że nie wiem kiedy jestem sto stron dalej.

Podoba mi się, że bohaterowie mają solidnie zbudowane życiorysy i mocne charaktery, a ich relacje się rozwijają. Mayday i Burza powoli się zaprzyjaźniają i dowiadują o sobie coraz więcej, w pewnej chwili Gwardia staje się czymś więcej niż tylko specjalną jednostką straży miejskiej. Świetne są opisy różnych zaułków, mieszkań, Podmiasta, czyli leżącej pod ziemią części Scyld City.

Triskel dobrze mi się czytało także ze względu na język — nie ma tu popisów lingwistycznych jak w nominowanym do Zajdla opowiadaniu Chodorowskiej Kre(jz)olka, ale przez tekst się płynie, dialogi są naturalne, a budowanie świata poprzez małe detale — biurokrację przy rekrutacji do Gwardii czy uprzedzenia wobec Sidheańczyków — działa świetnie.

Triskel przyprawia mnie o zgrzytanie zębów właśnie dlatego, że Chodorowska umie pisać, intrygować, żonglować wątkami... ale zamiast zakończyć książkę w równie satysfakcjonujący sposób, obiecuje tylko ciąg dalszy. Wierzę, że seria doczeka się ciekawego rozwiązania, ale... tego się czytelnikowi nie robi! Czytelnik, czyli ja, trochę się obraża. Ale mimo focha po ciąg dalszy pewnie i tak sięgnie.

Tytuł: Triskel. Gwardia

Autor: Krystyna Chodorowska

Wydawnictwo: Uroboros

Data wydania: 20 czerwca 2018

ISBN: 978-83-280-5107-2

Liczba stron: 400

Gatunek: urban fantasy

Pożegnanie z Olafem Rudnickim

Krzysztof Piasek

Adept, Namiestnik, wreszcie Cień — przyznać wypada, że to osobliwa ścieżka kariery, ale bohaterom cyklu przyszło żyć w osobliwym świecie. Adam Przechrzta opowiada ostatnią część dziejów gospodina Olafa Rudnickiego i jego przyjaciół ze swadą i znajomością realiów przełomu wieków XIX i XX. Innymi słowy nic się nie zmieniło w stosunku do pierwszych tomów trylogii.

Tytułem wstępu dla osób, które nie sięgnęły jeszcze po pierwszy i drugi tom „Materii Primy”. Rzecz dzieje się na początku XX wieku. Polska jest podzielona pomiędzy zaborców, w Warszawie rządzi rosyjski namiestnik. Czyli wszystko w zgodzie z realiami historycznymi. Prawie wszystko. W Warszawie, w Petersburgu i kilku innych miejscach na świecie pojawiły się enklawy. Obszary, przez które do naszego świata wkraczają demony, a prawa fizyki są wykrzywione przez siły nadprzyrodzone i magię. Mury i wojsko blokują dostęp do tych dzielnic, a srebrne pręty nie wypuszczają z wnętrza przerażających stworzeń. W każdym razie do czasu.

Okazuje się jednak, że wpływ zjawisk nie z tego świata nie ogranicza się do terenu enklaw. Magia i alchemia wkraczają w szarą codzienność. Powstają nowe zawody, nowe gildie. Medycyna spagiryczna święci tryumfy. Złoto już nie jest najcenniejszym kruszcem. Wszyscy marzą o posiadaniu tytułowej materii primy.

Fabuła trzeciej części cyklu zaczyna się w Rzeczpospolitej Warszawskiej — o tym, jak doszło do powstania tej republiki, można przeczytać w „Namiestniku” — niedługo po podpisaniu traktatu z Imperium Rosyjskim, w czym niemały udział miał Olaf Rudnicki. Kiedyś alchemik i aptekarz, a teraz jedna z najważniejszych person w okrążonej Warszawie, choć oficjalnie jedynie hotelarz, no i założyciel oraz mistrz gildii alchemicznej. Sytuacja polityczna i militarna jest trudna. Rzeczpospolita Warszawska wbita klinem pomiędzy siły imperium rosyjskiego oraz Cesarstwa Niemieckiego ma przed sobą bardziej niż niepewną przyszłość. Gdyby tego było mało, enklawa dostarcza wciąż nowych powodów do niepokoju, przy czym skala problemów rodzących się za murem stale wzrasta.

Wiele rzeczy urzekło mnie w powieści Adama Przechrzty, ale zdecydowanie na pierwszym miejscu znajduje się świat przedstawiony. Cóż, Autor miał w ręku wszystkie atuty. Klasyczne, historyczne wykształcenie, zainteresowania dawnymi traktatami alchemicznymi i magicznymi oraz doświadczenie w tworzeniu alternatywnych wizji. Co mogło pójść nie tak? Zapewne nie jedno, ale osobiście uważam, że wszystkie elementy układanki znalazły się na właściwym miejscu i stworzyły bardzo udany obraz.

Adam Przechrzta, opowiadając o losach bohaterów, buduje alternatywną historię i politykę, a całość pozostaje logiczna i spójna. Co lepsze, na scenie nadal występują autentyczne postacie z kart podręczników, żeby wspomnieć chociażby cara Mikołaja II i jego rodzinę. Ten zabieg w połączeniu z wiedzą Autora pozwala nam zerknąć za kulisy petersburskiego dworu i podglądnąć kwestie, o których nie usłyszymy w szkole w powodzi dat i suchych faktów. Oczywiście świat nie kończy się na siedzibach wielmoży i na naradach sztabowych. Podobnie jest w powieści, która szeroko ukazuje realia życia z początku XX wieku, w dodatku w bardzo różnych warstwach społecznych. Adam Przechrzta, opisując sferę obyczajową, nie szczędzi nam autentycznych smaczków i ciekawostek sprzed ponad stu lat.

Akcja powieści toczy się wartko, skupiając się na losach Rudnickiego w Warszawie oraz jego przyjaciela, generała carskiej armii Samarina, w Petersburgu. Autor piętrzy przed bohaterami kolejne problemy i niebezpieczeństwa, które ci pokonują z większymi lub mniejszymi trudnościami. Spotkałem się z opinią, że idzie im to zbyt gładko, co ujemnie wpływa na wiarygodność opowieści. Cóż, rzeczywiście główne postacie cyklu nie są poniewierane przez Adama Przechrztę niczym John McClane w „Szklanej pułapce”, ale przyznam, że nie przeszkadzało mi to podczas lektury.

Jeżeli cokolwiek wzbudziło we mnie drobne wątpliwości, to były to niektóre kreacje drugoplanowe, zwłaszcza żeńskie. Z drugiej strony, gdybym miał sporządzić katalog uwag, to spora ich część dotyczyłaby stworzeń, które pochodzą z enklawy — ale kto tak naprawdę wie, co się lęgnie w ich umysłach?

„Cień” zamyka trylogię „Materia Prima”, dorównując poziomem poprzednim częściom. Przeczytałem go z ogromną przyjemnością, świetnie się bawiąc, a niekiedy również ucząc. I choć może oczekiwałbym nieco innego zakończenia, to jednak z całego serca zachęcam do sięgnięcia po „Cień”, jak również po cały cykl, jeżeli ktoś tego jeszcze nie zrobił.

Tytuł: Cień

Cykl: Materia Prima, III tom

Autor: Adam Przechrzta

Wydawnictwo: Fabryka Słów

Data wydania: 20 czerwca 2018

ISBN: 978-83-796-433-70

Liczba stron: 528

Gatunek: fantasy historyczne, historia alternatywna

Powroty do przeszłości

Część druga

Krzysztof Piasek

Rozpoczynając pierwszą część tego minicyklu przyrównałem postęp technologiczny do rzeki, która wzięła swój początek z malutkiego źródełka. Wkrótce do strużki dołączyły kolejne, wody potoczyły się szerzej, odważniej. Od tamtej pory nurt wciąż potężnieje i przyspiesza, a my płyniemy niesieni jego prądem.

Nie mamy wpływu na ten żywioł, jest nieodłączną częścią naszego istnienia. Przeważnie jest dobrodziejstwem, ale niekiedy, podobnie jak rzeka, potrafi przeobrazić się w niszczycielski żywioł. Jednak nie o kataklizmach chciałem opowiadać. Rozwój technologiczny nie postępuje równomiernie, jego historia nie jest wolna od pomyłek, ślepych zaułków, jak i gwałtownych wzlotów. Niekiedy wśród idei pchających świat naprzód zdarzają się takie, które podsycają ludzką wyobraźnię przez setki, a nawet tysiące lat, i takie, które odeszły do przeszłości tylko po to, aby powrócić i powtórnie stać się inspiracją.

Ostatnio opowiadałem o żaglu i roli, jaką odegrał na przestrzeni wieków, a dziś rzecz będzie o spełnieniu największego marzenia człowieka, a zwłaszcza o jednym, wyjątkowym sposobie jego realizacji.

Część II. Odwieczne marzenie

Ludzkość przez większość swej historii była przykuta do ziemi. Nic dziwnego, że człowiek od zarania dziejów z zazdrością spoglądał na ptaki szybujące na tle błękitu. To marzenie wykreowało wiele mitów i zebrało jeszcze więcej ofiar. Koniec końców łańcuchy pękły w 1783 roku, gdy bracia Montgolfier wypuścili pierwszy balon wypełniony ogrzanym powietrzem. Jeszcze w tym samym roku Jacques A. C. Charles wraz z jednym z braci Robert unieśli się ku niebu w podobnej konstrukcji, ale wykorzystując wodór. Nawiasem mówiąc próby z wodorem były znacznie bardziej spektakularne ze względu na wielokrotnie dłuższy czas przebywania w powietrzu. Historia podboju przestworzy nagle przyspieszyła.

Start balonu braci Montgolfier w ogrodach papierni Réveillona 19 października 1783 według ilustratora C. L. Desraisa. W koszu znaleźli się François Laurent d’Arlandes oraz Jean‑Françoisa Pilâtre de Rozier. Ten ostatni cztery dni wcześniej, tym samym balonem, jako pierwszy człowiek wzniósł się w powietrze (bracia Montgolfier obiecali ojcu, że nie będą latać), a dwa lata później zginął w katastrofie balonu własnego pomysłu, próbując przelecieć nad kanałem La Manche. Jak widać na ilustracji, jest to jeszcze próba na uwięzi. Pierwszy swobodny lot odbył się 21 listopada tego samego roku. Na uwagę zasługuje fakt, że balon nie posiadał paleniska. Ogień, podsycany głównie słomą, palił się na ziemi, pod balonem. Z tego powodu pierwsze loty nie trwały dłużej niż około dziesięć minut.

© Żródło: Archiwum zdjęć Fundacji Pruskiego Dziedzictwa Kulturowego [domena publiczna]

Zapanować nad lotem

Nie dajmy się jednak porwać potężniejącemu biegowi postępu i przyjrzyjmy się odnodze, która wyrwała się z objęć głównego nurtu. Balon, obojętnie czy typu montgolfier, czy szariel, ma jedną poważną wadę: jest skazany na kaprysy wiatru. Skoro jednak ten żywioł pomógł pokonać oceany, to dlaczegóżby go nie zaprząc do podboju przestworzy? Już ponad sto dwadzieścia lat przed pierwszym lotem aerostatu jezuita Francesco Lana de Terzi opublikował koncepcję łodzi z żaglem unoszonej z pomocą miedzianych kul, w których jest wytwarzana próżnia. Pomysł, jakkolwiek posiadający teoretyczne uzasadnienie, okazał się nierealizowalny głównie z powodu braku możliwości wykonania wystarczająco dużych sfer, które wytrzymałyby różnicę ciśnień. Skądinąd Vacuum airship, czyli próżniowy statek powietrzny, jest fantastyczną koncepcją, a jego szkice poruszają wyobraźnię.

Ilustracja przedstawiająca Vacuum airship, zamieszczona w dziele Francesco Lana de Terzi pod tytułem „Del modo di fabbricare una nave che cammini sostentata sopra l’aria a remi ed a vele, quale si dimostra poter riuscire nella pratica”, 1670 rok.

© Źródło: zdigitalizowane zbiory John J. Burns Library of Rare Books and Special Collections w Boston College [domena publiczna]

Kolejny krok na drodze do sterowanego lotu uczynił francuski matematyk, inżynier i wojskowy Jean Baptiste Marie Charles Meusnier de la Place. Dokładnie w rok po pierwszym locie braci Montgolfier przedstawił Akademii Francuskiej koncepcję powłoki o długości siedemdziesięciu dziewięciu metrów (źródła niekiedy podają większy wymiar) skrywającej balon, pod którą miał być podwieszony rodzaj powozu mogącego również pełnić rolę łodzi w razie konieczności lądowania na wodzie. Co najistotniejsze, do napędu całości ówczesny porucznik przewidział trzy śmigła, które miały być wprawiane w ruch przez osiemdziesięciu mężczyzn.

Rok później Jean‑Pierre Blanchard stworzył dość ekscentryczny twór. Pod czaszą balonu podwiesił coś na kształt łodzi nakrytej parasolem, który pełnił rolę spadochronu. Do burt przymocowane były płócienne, ruchome skrzydła, do rufy podobny ogon, pełniący rolę steru. Całość uzupełniał poruszany ręcznie rotor. Wygląd konstrukcji przywodził na myśl dziwacznego ptaka. I choć całość była ciężka, a pierwsze nieudane testy naraziły wynalazcę na szyderstwa, to jednak była to pierwsza znacząca próba wykonania sterowanego lotu aerostatem. Ostatecznie Jean‑Pierre Blanchard wraz z przyjacielem Johnem Jeffriesem zapisali się na kartach historii dokonując, 7 stycznia 1785 roku, pierwszego przelotu balonem nad kanałem La Manche.

Akwaforta będąca częścią nieznanej publikacji, (rysownik: Josepha Clementa, rytownik: Ambrose Warren William) wydrukowana w Londynie w 1818 roku, przedstawia pierwsze konstrukcje aeronautyczne. Zilustrowane zostały między innymi: koncepcja Francesco Lana de Terzi, balon braci Montgolfier, skrzydlata łódź Jeana Pierre’a Blancharda, scena napełniania wodorem balonu Jacquesa A. C. Charlesa i braci Robert.

© Źródło: skan z zasobów Prints and Photographs Division w Bibliotece Kongresu [domena publiczna]

Zajęło im to sto czterdzieści pięć minut i nie obyło się bez przygód. Dość szybko zaczęli tracić wysokość i byli zmuszeni pozbyć się charakterystycznej łodzi podwieszonej pod balonem, następnie urządzeń nawigacyjnych, a na koniec ponoć również ubrań. Koniec końców szczęśliwie wylądowali na francuskim wybrzeżu, osiadając na dwóch dębach. Nawiasem mówiąc próba podobnego przelotu, tyle że w przeciwnym kierunku, dokonana pół rok później przez Jean‑Françoisa Pilâtre’a de Rozier i Pierre’a Romaina zakończyła się katastrofą, w której śmierć ponieśli obaj aeronauci.

Tak oto na niebo wypłynęły pierwowzory sterowców. Niestety wiatr okazał się być w tym wypadku wrogiem, a nie sojusznikiem, napęd ręczny natomiast raczej ciekawostką. Trzeba było czekać jeszcze blisko siedemdziesiąt lat na postęp w zupełnie innej dziedzinie. W 1852 roku, w Wigilię, Henri Jules Giffard zaprzągł do pracy na pokładzie statku powietrznego silnik parowy. Trudno to sobie wyobrazić, zważywszy rozmiary tych maszyn i konieczność nieustannego dostarczania paliwa w postaci drewna i węgla. Nie mówiąc o uzupełnianiu wody w kotle czy pozbywaniu się popiołu. Tak więc konstrukcja pomysłowego Francuza pozostała jedynie ciekawostką. Choć z drugiej strony koncept był słuszny, wymagał jedynie użycia nieco innych środków technicznych.

W 1852 roku istniały już silniki elektryczne, a osiem lat później został zbudowany pierwszy funkcjonalny silnik spalinowy. Wkrótce oba te napędy zmierzyły się z problemem napędzania sterowalnego balonu. Wreszcie w 1884 roku odbył się pierwszy w pełni kontrolowany lot sterowca, rozpoczęty i zakończony w tym samym miejscu. Dokonali tego oczywiście Francuzi: Charles Renard i Arthur Constantin Krebs, inżynier wojskowy i oficer, pionier automobilizmu. Sterowiec należał do armii francuskiej i nazywał się, cóż za zaskoczenie, La France.

Przygotowania La France do pierwszego w pełni kontrolowanego lotu 9 sierpnia 1884 roku w zakładach lotniczych Chalais-Meudon w pobliżu Paryża. Do dziś zachował się hangar Y, w którym był konstruowany ten statek powietrzny.

© Źródło: [domena publiczna]

Na scenę wkracza Zeppelin

Dalsza historia cygar lżejszych od powietrza jest powszechnie znana, podobnie jak związane z nią nazwisko niemieckiego generała, miłośnika awiacji i przedsiębiorcy: Ferdinanda Adolfa Heinricha Augusta Grafa von Zeppelina.

Co ciekawe, konstruktor szkieletowego sterowca zafascynował się techniką baloniarską podczas wojny secesyjnej, w której brał udział jako obserwator wojskowy. Nigdy nie opuściło go marzenie o lataniu. W rezultacie 2 lipca 1900 roku LZ-1, pierwszy skonstruowany przez hrabiego statek powietrzny, przewiózł pięciu pasażerów na odległość niespełna czterech mil, a osiem lat później funkcjonowanie rozpoczęła pierwsza komercyjna linia lotnicza. O wadze i doniosłości tych wydarzeń niech świadczy to, że nazwa zeppelin na wiele lat praktycznie wyparła określenie sterowiec.

Historia Grafa von Zeppelina i jego przedsięwzięć jest ciekawa pod wieloma względami. Po pierwsze warto pamiętać, że jego konstrukcje nie były pionierskie. Do służby w armii pruskiej sterowce trafiły już wcześniej, również szkieletowe. Na czym więc polegał sukces upartego generała? Na upowszechnieniu wynalazku i na jego komercjalizacji. Drugie interesujące zagadnienie to równoległy rozwój sterowców i samolotów. Dziewiczy lot LZ-1 jedynie o trzy lata wyprzedził dokonanie braci Wright. Z kolei otwarcie linii lotniczych Zeppelina praktycznie zbiegło się w czasie z przelotem Louisa Bleriota nad kanałem La Manche. Historia rozwoju lotnictwa jest niezwykle dynamiczna, przeskok technologiczny dokonany w okresie pierwszego ćwierćwiecza XX wieku jest doprawdy imponujący. Co ciekawe, pomimo tego i na przekór postanowieniom Traktatu Wersalskiego, który na pewien czas ograniczył Niemców w rozwoju sterowców, w 1928 roku wystartował LZ-127 Graf Zeppelin, który realizował pierwsze komercyjne loty transatlantyckie. Przy czym zapewniał pasażerom prawdziwy luksus, który w powietrzu jest nieosiągalny po dziś dzień. W tych kategoriach samoloty nie były podówczas żadną konkurencją dla sterowców, nawet pomimo tego, że te ostatnie rzadko przekraczały prędkość stu kilometrów na godzinę.

Hindenburg, czyli jak odeszły kolosy

Trzy i pół roku przed wybuchem II Wojny Światowej do dziewiczego lotu wystartował bodaj czy nie najsłynniejszy zeppelin: Hindenburg LZ-129. Był prawdziwym, blisko ćwierćkilometrowej długości, gigantem. Nie wiadomo, jak potoczyłaby się dalsza historia podniebnych kolosów, gdyby nie to, że wspaniały Hindenburg spłonął 6 maja 1937 roku, dokując po przylocie do Ameryki Północnej. Zginęło trzydzieści sześć osób, a wraz z nimi kariera sterowców.

I znów warto zastanowić się, dlaczego właśnie to zdarzenie przypieczętowało los sterowców. Ani nie była to pierwsza katastrofa latającego cygara, ani pierwsze ofiary, ani nawet ich liczba nie była rekordowa. Niejeden zeppelin wcześniej marnie skończył. Rozbijały się również maszyny brytyjskie i amerykańskie. Zresztą w obu tych krajach eksploatację podniebnych gigantów uznano za zbyt ryzykowną na kilka lat przed pożarem Hindenburga. Jednak w Niemczech kariera zeppelinów trwała w najlepsze, aż do feralnego czwartku. Więc cóż tak niezwykłego było w wypadku LZ-129? Odpowiedzią są: celuloid i zmodulowana fala elektromagnetyczna.

Katastrofa Hindenburga podczas cumowania do masztu w Lakehurst, 6 maja 1937 roku.

© Źródło: Nationaal Archief/Spaarnestad Photo (Autor: Sam Shere) [licencja: Flickr Commons (https://www.flickr.com/commons/usage/)]

Do katastrofy doszło na lotnisku w Lakehurst, położonym w pobliżu Filadelfii i Nowego Jorku. Przylot niemieckiego giganta był sensacją i zgromadził sporą publikę, w tym rzeszę dziennikarzy i fotoreporterów. Wśród widzów znalazł się również Herbert Morrison z mikrofonem radiowym. I tym sposobem w eter poszła emocjonalna relacja na żywo (prawie na żywo, w istocie Morrison nagrywał ją; taśmę z zapisem przetransportowano samolotem do Chicago i jeszcze tej samej nocy została wyemitowana), a wkrótce świat obiegły nie tylko zdjęcia, ale również film dokumentujący wstrząsające trzydzieści cztery sekundy. Tyle trwało konanie sterowców w świetle jupiterów. Okazało się, że decydujące znaczenie ma nie sama katastrofa, tylko rozgłos wokół niej.

Sterowce — rozdział niekoniecznie zamknięty

Jednak niektóre idee są nieśmiertelne. Ta przyświecająca budowie podniebnych olbrzymów posiada praktyczne uzasadnienie. Ich eksploatacja jest relatywnie tania i daje możliwość transportowania olbrzymich ładunków. Oczywiście nieosiągalne są w tym wypadku prędkości współczesnych samolotów, ale już transport kolejowy, drogowy czy morski przegrywają na starcie. Nie można zapominać również o możliwości niezwykle długiego przebywania w powietrzu i o niespotykanej precyzji manewrowania. Istnieją ogromne obszary, w których te właściwości są nie do pogardzenia. Od zastosowań militarnych, przez badawcze, a na turystyce skończywszy, nie mówiąc już o wspomnianym wcześniej transporcie.

W latach dziewięćdziesiątych głośna stała się inicjatywa Brytyjczyka Jonathana Hamiltona, który marzył o zbudowaniu luksusowego sterowca, niewiele ustępującego rozmiarami protoplastom z lat trzydziestych, z pokładu którego turyści mogliby podziwiać piękno Afryki. Przedsięwzięcie zakończyło się klapą finansową, zanim jeszcze na dobre nabrało rozpędu, a Hamilton popełnił samobójstwo. Niektórzy twierdzą, że to kolejna ofiara sterowców.

Podobnie falstartem okazało się powołanie do życia firmy Cargolifter AG, założonej w połowie lat dziewięćdziesiątych XX wieku. Chociaż w tym wypadku został zbudowany sterowiec o udźwigu siedemdziesięciu pięciu ton i model drugiego, większego, w skali jeden do ośmiu. Paradoksalnie jednak, najbardziej znanym osiągnięciem firmy stał się gigantyczny hangar wzniesiony w pobliżu Berlina. Jest to największa na świecie budowla pod względem objętości — pięć i pół miliona metrów sześciennych — oraz największa konstrukcja nośna pozbawiona jakichkolwiek podpór w środku. Obecnie hangar szerzej znany jest jako... Tropical Islands, popularny resort udostępniający możliwość wypoczynku w cieniu palm.

I znów niezastąpiony okazał się Zeppelin. W 1993 roku, po blisko pięćdziesięciu latach przerwy, na scenie powtórnie pojawiła się firma Zeppelin Luftschifftechnik GmbH i już cztery lata później trzydziestotysięczna publiczność podziwiała nowy sterowiec. Niemieckie przedsiębiorstwo funkcjonuje do dziś i oferuje loty turystyczne. W zeszłym roku z ich usług skorzystało ponad dwadzieścia cztery tysiące osób.

Oczywiście to tylko niszowa działalność w branży turystycznej. Można powiedzieć, że bez znaczenia. Jednak na świecie pojawia się coraz więcej prób wskrzeszenia sterowców. Zainteresowało się nimi wojsko, choć trzeba przyznać, że w stopniu umiarkowanym. Jakkolwiek historia maszyny nazwanej Airlander 10 dowodzi, że każda potwora znajdzie swego amatora. Ten statek powietrzny, testowany przez firmę Hybrid Air Vehicles, został zakupiony od armii amerykańskiej, która z powodu cięć budżetowych zarzuciła projekt badawczy związany ze sterowcami. HAV używa Airlandera 10 do badań modelowych przed wdrożeniem większej jednostki, zdolnej do przenoszenia pięćdziesięciotonowych ładunków. Prace idą powoli i nie bez problemów, ale trwają.

Innym projektem, który wykorzystuje podniebne cygara, jest Pegasos, program badawczy pod egidą Unii Europejskiej, którego celem jest analiza zanieczyszczeń atmosfery i wpływu tychże na klimat. W tym wypadku sterowiec, z jego możliwością długotrwałego przebywania w powietrzu, wyposażony w cały zestaw aparatury pomiarowej, stał się nieocenionym narzędziem przemierzającym Europę i dostarczającym naukowcom danych do badań.

Airlander-10 podczas lotu. 92 metry długości, maksymalna prędkość prawie 150 kilometrów na godzinę, maksymalna wysokość sześć kilometrów, powłoka napełniana helem, możliwość pozostawania nieprzerwanie w powietrzu nawet przez pięć dni. A na dokładkę częściowo przeszklona podłoga kabiny pasażerskiej. To najkrótsza charakterystyka Airlandera-10.

© Źródło: Fortune.com / Airlander 10: 5 Interesting Things About the World's Longest Aircraft

Czy jesteśmy więc świadkami powrotu podniebnych gigantów? Trudno jednoznacznie wyrokować, ale należy pamiętać, że dostęp do paliw kopalnych staje się coraz trudniejszy i droższy, w związku z czym każdy pomysł na redukcję ich zużycia staje się cenniejszy. A sterowiec jest z natury oszczędny, nie zużywa energii w celu wytwarzania siły nośnej, nie wymaga skomplikowanej infrastruktury technicznej do lądowania i startowania, charakteryzuje się dużym udźwigiem i możliwością niezwykle długiego przebywania w powietrzu. Tak więc niewykluczone, że w setną rocznicę katastrofy Hindenburga nikogo nie będzie dziwił widok wielkich podłużnych kształtów majestatycznie przemierzających nieboskłon. Rzecz jasna pod warunkiem, że do tego czasu nie zostanie dokonane jakieś przełomowe odkrycie, w wyniku którego pędzący coraz szybciej nurt postępu porwie nas w zupełnie nowe rejony.

Ślepowidzenie

Kora Nowak

Pod koniec dziewiętnastego wieku naukowcy zaczęli zgłębiać wpływ uszkodzenia płata potylicznego na wzrok. Do tego celu okaleczano głównie psy i małpy, gdyż brakowało ludzkich obiektów do badań. Wybuch I Wojny Światowej spowodował wysyp okaleczonych żołnierzy i fakt, że uszkodzenie płata potylicznego powoduje ślepotę korową, został potwierdzony. Po wojnie badania znów kontynuowano na zwierzętach. Dopiero w latach siedemdziesiątych znów pojawił się człowiek, który pomimo uszkodzenia mózgu potrafił wykrywać niektóre bodźce wzrokowe. To zjawisko badał Larry Weiskrantz z Oxfordu i nazwał je ślepowidzeniem.

Jednak by dowiedzieć się, w jaki sposób powstaje ten wyjątkowy stan, musimy zrozumieć, jak mózg przetwarza to, co widzimy. Uprzedzam, jest to bardzo krótki opis, a jeśli kogoś interesuje temat zmysłu wzroku, polecam literaturę z bibliografii.

W każdej sekundzie do aktywnego mózgu trafia około jedenastu milionów bitów informacji przesyłanych przez wszystkie zmysły[1], ale świadomie jesteśmy w stanie przetworzyć zaledwie 16 do 50 bitów. W nieświadomości podejmujemy mnóstwo decyzji — którym mięśniem poruszyć, czy jedzenie, które właśnie żujemy, powinniśmy wypluć, bo jest zepsute, co mówi patrząca na nas osoba. Jednak ewolucyjnie najważniejszą funkcją nieświadomego umysłu jest przetwarzanie sygnałów wzrokowych.

Informacja o przedmiocie znajdującym się w obrębie wzroku rejestrowana jest najpierw przez fotoreceptory w siatkówce. Następnie nerwem wzrokowym dociera do LGN — ciałek kolankowatych bocznych, a stamtąd do płatu potylicznego, do tzw. obszaru V1 — pierwszorzędowej kory wzrokowej. V1 przetwarza informacje wizualne na najbardziej podstawowym poziomie. Wokół pola V1 znajduje się wyspecjalizowany w przetwarzaniu informacji wzrokowych obszar V2, który podobnie jak V1 analizuje elementarne informacje — są potem przydzielane innym obszarom wzrokowym kory mózgowej w zależności od tego, czy dotyczą ruchu, głębi, barwy czy kształtu. V3 zajmuje się głębią i ostrością, V4 barwami i kształtem, V5 przetwarza informacje o ruchu.

Mózg przetwarza również to, co widzą oczy, używając drugiego zestawu obwodów. Ta droga jest uboższa we włókna nerwowe i informacje z siatkówki kierowane są wprost do poduszki wzgórza oraz wzgórków czworaczych górnych, będących strukturami podkorowymi. Możliwości przetwarzania są tu ograniczone (z uwagi na mniejszą liczbę komórek), więc nie ma tu miejsca na świadomą analizę bodźców wzrokowych. Ta droga służy np. do automatycznego kierowania spojrzenia na pojawiające się w otoczeniu nowe bodźce.

Pierwszy pacjent, o którym już była mowa, to mężczyzna o inicjałach D.B., cierpiący na migreny. Ich przyczyną był guz po prawej stronie bruzdy ostrogowej. Guz usunięto wraz z pierwszorzędową korą wzrokową, mieszczącą się w tej bruździe. Doprowadziło to do ślepoty lewego pola widzenia pacjenta. D.B. twierdził, że nic nie widzi, a jednak był w stanie wykonywać ruchy palcem w kierunku bodźca, znajdującego się w tym obszarze. Pacjent potrafił również odróżniać kształty prostych figur geometrycznych, mimo że prezentowane były również w ślepym obszarze.

Pacjenci ze zdiagnozowanym ślepowidzeniem twierdzą, że nawet jeśli niczego nie widzą, mają uczucie, że coś się stało. Larry Weiskrantz w czasie swoich badań rozróżnił dwa typy ślepowidzenia: pierwszy, gdy pacjent nie postrzega absolutnie nic, oraz drugi, kiedy pacjent ma wrażenie widzenia, ale nie potrafi powiedzieć, co to właściwie jest. Ale u pacjentów z drugim typem świadomość bodźców może się zmieniać.

Inny pacjent o inicjałach G.Y. został poddany badaniu na wykrywanie obecności bodźca, ale miał na swoją odpowiedź postawić pieniądze. Wszystkie nieprawidłowe odpowiedzi powodowały, że z jego puli pieniędzy odejmowano jakąś kwotę. Skłoniło go to do stawiania wysokich stawek tylko, gdy był całkowicie pewien swojej odpowiedzi. Kiedy czuł, że jest świadom bodźca, mimo że go w ogóle nie widział, stawiał wysoką stawkę i w ponad 90% przypadków miał rację. Kiedy mówił, że czuje, że bodźca nie ma, obstawiał mało, ale i tak miał rację częściej, niż można było to wyjaśnić kwestią przypadkowego zgadywania.

Jednak dopiero całkiem niedawno udało się lepiej zgłębić fenomen ślepowidzenia. W 2004 roku mężczyzna, znany jako T.N., doznał udaru, który objął lewą półkulę mózgu. Pacjent zachował zdolność widzenia w jednym oku, jednak doszło do kolejnego wylewu, który całkowicie uszkodził korę wzrokową. Lekarze stwierdzili, że T.N. nie odróżnia kształtów, kolorów, nie dostrzega ruchu ani źródła światła. Kora wzrokowa straciła zdolność przetwarzania informacji ze zdrowej siatkówki — T.N. nie był w stanie świadomie widzieć. Jednak obszar odpowiedzialny za nieświadome przetwarzanie był całkowicie sprawny.

Marco Tamietto i Larry Weiskrantz przekonali T.N., aby wziął udział w kilku eksperymentach. Zaczęło się niewinnie; na ekranie laptopa lekarze wyświetlali serię czarnych kół i kwadratów na białym tle. Pacjent miał je zidentyfikować. TN „strzelał”, co nikogo nie zdziwiło. W drugiej serii na ekranie wyświetlono ludzkie twarze, wyrażające stan szczęścia lub niezadowolenia. Pacjent miał za zadanie powiedzieć, czy na wyświetlanym zdjęciu twarzy widnieje odbicie stanu zadowolenia, czy przeciwnie. Analiza wyrazu twarzy dokonuje się we wrzecionowatym obszarze twarzowym (FFA) mózgu, a proces rozpoznawania odbywa się całkowicie nieświadomie. T.N. w 60% prawidłowo określił emocje na zdjęciach twarzy. Jednak najciekawszy eksperyment miał dopiero nadejść. W 2008 roku Beatrice de Gelder, neuropsycholog z Tilburg University i Harvard Medical School, oraz Alan Pegna z uniwersytetu w Genewie zaprosili go ponownie do badania. T.N. poproszono, aby bez laski przeszedł się zagraconym korytarzem. Wiadomo przecież, że gdy chodzimy, nie rozmyślamy świadomie o tym, jak wyminąć przeszkodę na drodze, po prostu idziemy i ją omijamy. Naukowcy podejrzewali, że T.N. przejdzie tor przeszkód bez większych uszkodzeń ciała. Na początku T.N. odmówił, ale zespół obiecał, że zabezpieczy tor przeszkód. W końcu T.N. przeszedł, omijając dwa kosze na śmieci, statyw, ryzę papieru, stojak na dokumenty i karton. Ani razu się nie potknął, nie dotknął stojących na jego drodze rzeczy. Na stronie prof. Gelder można nawet obejrzeć filmik z tego eksperymentu. W chwili pisania tego tekstu jest to ostatnie wideo na stronie http://www.beatricedegelder.com/videos.html.

T.N. powiedział potem, że nie był zupełnie świadom tego, co się działo. Zapomniał o ślepocie i nie zwrócił uwagi na to, że omija leżące na drodze przedmioty. Wszystko działo się automatycznie.

Zespół badawczy wykonał raz jeszcze skany mózgu oraz obrazy rezonansu magnetycznego, aby potwierdzić uszkodzenia i brak aktywności wzrokowej w korze mózgowej. W czasie drugiego przejścia T.N. miał zatkane uszy, aby upewnić się, że do wykrywania przeszkód nie używa echolokacji. Również przeszedł przez korytarz bez problemów. Co ciekawe, gdy zasłonięto mu oczy specjalnymi goglami, w końcu zaczął się potykać i wpadać na rzeczy.

Beatrice de Gelder podejrzewa, że zdolność T.N. do wykrywania przeszkód może wynikać nie tylko z wykorzystywania nieświadomej ścieżki przetwarzania, ale z efektów tzw. przepływu optycznego[2], gdy porusza się w stronę przeszkód. Kiedy się przemieszczamy, miejsce obserwacji bezustannie się zmienia, bliskie obiekty poruszają się szybko, a dalsze wolniej. Mózg interpretuje wzór przepływu jako trójwymiarowy świat. Hipoteza wykrywania przeszkód za pomocą tego efektu nie została udowodniona, ale potwierdza ją fakt, że gogle, które blokowały peryferyjne widzenie T.N., spowodowały, że przechodzenie przez tor przeszkód nie było już takie łatwe.

Dwa lata później T.N. powrócił do Genewy na więcej testów, a badania jego mózgu potwierdziły, że od czasu wylewu nie nastąpiła żadna regeneracja ani reorganizacja mózgu.

Alan Pegna twierdzi, że typ ślepowidzenia u T.N. zmienił się, pacjent zaczął skarżyć się na halucynacje wzrokowe. U zdrowych ludzi strumienie informacji, składające się na widzenie koloru, ruchu, kształtu są zintegrowane w jedną wspólną percepcję wizualną przy pomocy świadomości. Ponieważ T.N. nie jest świadomy tego, co widzi, utracił spójność percepcyjnego doświadczania, zachowując niektóre lub nawet wszystkie oddzielne jego elementy.

Dodatkowo w czasie ponownego testu na torze przeszkód T.N. jeszcze lepiej pokonywał utrudnienia, choć wciąż nie czuł się komfortowo. Jeśli chodzi o test z wykrywaniem emocji na twarzach, ciało migdałowate nadal reagowało jak wcześniej, lecz udane identyfikacje twarzy nie były częstsze niż 50%, tym samym były kwestią strzelania w ciemno. Według naukowców, podświadome widzenie zostało zakłócone przez próby świadomej interpretacji.

Wszystkie badania nad ślepowidzeniem są przeprowadzane zazwyczaj na jednej osobie, a niewystarczająca liczba pacjentów powoduje, że wciąż trudno wyjaśnić naturę widzenia i świadomości. Jednak wyniki badań na tych kilku osobach potwierdzają, że mózg wykorzystuje dwie ścieżki. Osoby z rozpoznanym ślepowidzeniem potrafią „widzieć” emocje na ludzkich twarzach, a nawet nieświadomie naśladują grymas, w przypadku spojrzenia na przerażoną twarz wykazują fizjologiczne oznaki stresu. T.N. potrafi doskonale omijać przeszkody na swojej drodze. Kto wie, jaki wkład do badań przyniesie kolejny pacjent?

Bibliografia:

„Nieświadomy mózg” Leonard Mlodinow, Prószyński i S-ka, 2016.

„Istota człowieczeństwa” Michael Gazzaniga, Smak Słowa, 2011.

„Neuronauka poznawcza” Piotr Jaśkowski, Vizja Press & IT, 2009

1. Manfred Zimmerman „The Nervous System in the Context of Information Theory”. ↑

2. Przepływ optyczny możemy zaobserwować w Star Treku, czy w Gwiezdnych Wojnach, gdy białe punkciki, gwiazdy, uciekające ze środka ekranu dają wrażenie podróżowania w przestrzeni kosmicznej. ↑

Mitologia, głupcze!

Część 1

Damian Lupa

Od dłuższego czasu trwa renesans mitologii jako źródła inspiracji dla twórców wszelkiego rodzaju. Tolkien, Lewis, Sapkowski pełnymi garściami czerpali z różnych mitów, szukając opowieści, uniwersalnych motywów, nazw, czy archetypów postaci atrakcyjnych dla czytelników.

Mitologia egipska jest miejscami zbyt abstrakcyjna dla współczesnego Europejczyka, zawiera jednak kilka unikalnych opowieści, które zostaną poniżej przedstawione. Wiele mitów może budzić śmiech i niedowierzanie, ale również stanowić ciekawe rozwiązania do opowiadania, książki, czy też kreacji własnego świata. Zaczynamy.

Wierzenia starożytnych Egipcjan

Egipt taki, jaki prezentowany jest na lekcjach historii w szkole i jakiego obraz dominuje w popularnej kulturze, jest wynikiem długiego procesu walki o zjednoczenie. Zanim ten proces się rozpoczął, różne ludy, zamieszkujące żyzne tereny nad Nilem, wykształciły własne wierzenia. Najstarszymi obiektami kultów były bóstwa lokalne. Początkowo wszystkie zaliczały się do tej kategorii. Wraz z procesem jednoczenia ziem i ludów niektóre z nich (Horus, Izyda, Ozyrys, Re itp.) zyskiwały charakter ogólnopaństwowy. Mimo wykształcenia się oficjalnego panteonu, cały czas istniał kult bogów lokalnych z własnym zestawem mitów, rytuałów, świątyń i świętych przedmiotów.

Słowo posiadało w Egipcie moc. Prawdziwe imiona bogów były objęte najgłębszą tajemnicą. Każdy, kto je znał, mógł przejąć nad nimi kontrolę. W jednym z mitów o stworzeniu świata są wypowiadane imiona kolejnych bogów, a oni po prostu się pojawiają, bez konieczności fizycznego aktu kreacji.

Choć w Egipcie niezaprzeczalnie panował rozbudowany politeizm, część teologów wierzyła, że liczni bogowie są w rzeczywistości obrazami lub formami tego jedynego. Podobnie jak na początku istniał tylko praocean (boska zupa zawierająca pierwiastki wszystkiego), tak po stworzeniu świata wszystko było ze sobą powiązane i stanowiło jedynie formę i odbicie pierwotnej materii. Nie dostrzegano sprzeczności między istnieniem jednego boga a setkami bóstw. Choć tę koncepcję rozumiała i akceptowała część kapłanów i teologów, nie zakorzeniła się ona w społeczeństwie, mimo podejmowanych prób unifikacji. Inny skutek istnienia praoceanu stanowiła wiara w całkowite zespolenie człowieka z naturą.

Państwo symbolizował faraon, przedstawiciel bogów na Ziemi. Wszystkie postanowienia władcy traktowano więc jako święte i niepodważalne. Do panteonu włączono dwie boginie; były nimi Sja (myśl, wola) i Hu (słowo i rozkaz, posiadające moc sprawczą). Wraz z Maat stanowiły atrybuty władzy faraona. Maat personifikowała to, co prawdziwe, słuszne, zgodne z prawem, naturą i etyką; powszechnym miernikiem wartości. W życiu codziennym zasadą było: „mów Maat i czyń Maat”. Mawiano, że Sja jest tym, co w sercu króla, a Hu tym, co wypowiadają jego usta. Głównych bogów przedstawiano w strojach królewskich, faraona natomiast z atrybutami boskimi. Taka idea boskiego pomazańca na Ziemi lokowała go o wiele wyżej od średniowiecznej koncepcji władcy. Myśl króla nie była święta, a już z pewnością nie miała mocy twórczej.

Do najbardziej wieloznacznych symboli należał Uroboros, wąż połykający własny ogon. Przedstawiał między innymi bieg czasu i życia ludzkiego. Paszcza węża oznaczała narodziny i śmierć, bieg życia — reszta jego ciała. W tym modelu śmierć odpowiadała sytuacji nowo narodzonego. Nie chodziło o reinkarnację, lecz narodziny do życia wiecznego w zaświatach. Uroboros symbolizował również bieg Słońca, rok kalendarzowy, panowanie faraona i każdy inny okres. Wierzono, że każdorazowe przekraczanie „paszczy węża” groziło chaosem, a nawet końcem świata.

Egipcjanie twierdzili, że nie tylko modlitwa i ofiary mogą zdziałać cuda, ale już sama obecność bóstwa. Dlatego przy świątyniach powstawały szpitale, sanatoria i izby porodowe. Pacjenci byli poddawani magicznemu działaniu posągu kultowego skrytego w sercu świątyni. Otrzymywali również specjalistyczną pomoc posiadających monopol w zakresie wiedzy medycznej. Słynny dziś grecki lekarz Hipokrates nie bez powodu właśnie tam uczył się swojego fachu.

Stworzenie świata

Na początku był chaos — to element wspólny wielu mitów o stworzeniu świata. Egipski chaos miał konsystencję płynną, stąd narodziła się koncepcja praoceanu (pramaterii). Wieczny, nieograniczony, nieokreślony, gdzie panowała cisza i ciemność. Zawierał w sobie różne pierwiastki, podobnie jak gwiezdna materia przed wybuchem supernowej. W praoceanie była obecna pierwotna istota, bóg-stworzyciel. W każdym kompleksie świątynnym utożsamiano tę siłę z ich głównym bóstwem (Memfis — Ptah, Heliopolis — Atum, Teby — Amon, itp.).

Z niezmierzonym praoceanem kojarzyły się wylewy Nilu. Pierwszy dzień pory wylewów był tu jednocześnie pierwszym dniem Nowego Roku. Zgodnie z koncepcją Uroborosa, Egipt w ten sposób wracał do stanu początkowego, wyłaniał się z praoceanu na nowo. Natura każdego dnia, miesiąca i roku dawała dowody, że akt stworzenia powtarza się nieustannie. Egipcjanie nie znali właściwie określenia „stworzenie świata”. Moment wyłonienia się świata z praoceanu był określany jako „pierwszy raz”, który powtarzał się potem nieustannie. Kapłani, odprawiając odpowiednie rytuały, zapewniali magiczne podtrzymanie istnienia świata. Elementy rytuałów kosmogonicznych stosowano podczas wydarzeń, które rzeczywiście miały miejsce pierwszy raz: małżeństwo, intronizacja, inicjacja budowy itp.

Kosmogonia heliopolitańska

Na początku istniał tylko praocean, z którego wyłonił się Re-Atum jako prapagórek (lub stanął na pagórku). Pragnął stworzyć pierwszą parę bogów, lecz był sam. Dzięki masturbacji uwolnił nasienie i tak narodzili się Szu (powietrze) i Tefnut (światłość, wilgoć). Z nich powstała kolejna para Geb i Nut (ziemia i niebo). Oni spłodzili zaś Ozyrysa, Izydę, Seta, Neftydę. Ozyrys i Izyda dali życie Horusowi.

W tym krótkim micie zawarta jest głęboka symbolika, która przenika następnie do rytuałów i życia codziennego Egipcjan. Idea prapagórka wynikała z obserwacji wylewów Nilu: prędzej czy później wyłaniał się z opadających wód szczyt jakiegoś wzniesienia. Przedstawiał środkową i najstarszą część Ziemi, miejsce stworzenia świata. Takie same znaczenia przypisano następnie, w połączeniu z osobą faraona, tronowi i pałacowi władcy. Za życia faraona jego tron oraz cały pałac symbolizowały ów mityczny prapagórek, natomiast po śmierci panującego tę rolę przejmował grobowiec — stąd narodziła się idea obelisków i piramid.

Może tu zadziwić ubóstwienie wilgoci, ale w spalonym słońcem Egipcie bez dostępu do wody nic nie wyrośnie. W tym micie mamy nagromadzonych kilka tabu. Symbolika boskiego nasienia jest znana, ale to rzadki przykład mitu, gdzie samogwałt jest jednocześnie aktem stworzenia. Dalej mamy kazirodztwo, bo Ozyrys i Izyda byli rodzeństwem. Istnieje teoria, wedle której pierwotnie Ozyrys nie znajdował się w grupie dzieci nieba i ziemi, jednak pod wpływem rosnącej popularności jego kultu kapłani z Heliopolis dodali go do oficjalnego panteonu, aby nie zostawić na uboczu konkurencji; dobrze wiedzieli, że wrogów należy trzymać blisko. W sztuce obrazującej ten mit Atum, bóg-stworzyciel, zajmuje często miejsce swojego wnuka Geba, płodząc własne prawnuki.

Kapłani z Heliopolis opisali również chronologię mitycznych królów, aby wzmocnić władzę faraonów po zjednoczeniu Górnego i Dolnego Egiptu. Jako pierwszego władcę świata wymieniają Re. Po nim następowali Szu, Geb i Ozyrys. Ostatnim bogiem-królem był Horus, po którym nastąpiły czasy faraonów przedstawianych jako jego synowie.

Kosmogonia memficka

Na początku istniał tylko praocean, z którego wyłonił się Ptah pod postacią pagórka. Stworzył on osiem czarnych krów i osiem czarnych byków. Byki połączyły się w jednego byka-Amona, a krowy w Amonet. Podczas ich stosunku część nasienia spadła na ziemię i powstało z niego Słońce. Inna wersja mitu głosi, że Ptah jako bóg-stwórca obmyśla i wypowiada kolejne słowa, stwarzając Re, Szu, Tefnut, Geba, Nut, Ozyrysa, Seta, Izydę i Neftydę.

Ta kosmogonia jako dużo mniej obrazowa, bardziej abstrakcyjna, nie cieszyła się taką popularnością jak heliopolitańska. W centrum znajduje się Ptah, który tworzy nie za pomocą aktu fizycznego, lecz wyłącznie słowem i myślą. Słowo jest tu wieczne, istniało już przed stworzeniem świata. Stanowi odzwierciedlenie woli boga-stwórcy. Personifikacjami były dwie boginie: Sja (myśl, wola) i Hu (słowo i rozkaz posiadające moc sprawczą). Dalej mit mówi o połączeniu kilku byków w jednego — Apisa, czarnego byka, który jako wcielenie Ptaha był również czczony w Memfis. W tym micie również mężczyzna powstaje pierwszy... Warto tu zaznaczyć, że kobiecy kult płodności jest starszy i dopiero z czasem został zniwelowany przez męski.

Kosmogonia memficka jest historycznie późniejsza niż heliopolitańska, korzystała z wypracowanych już wzorów, stawiając na czele Ptaha jako boga-stworzyciela. Memfis w pewnym okresie stało się stolicą państwa, kapłani więc musieli opracować własny mit o stworzeniu świata, który podnosiłby rangę miasta.

Jedność i różnorodność

W Egipcie funkcjonowało równocześnie kilka mitów o stworzeniu świata, odzwierciedlających polityczne znaczenie poszczególnych ośrodków kultu. Liczba bogów jest bliżej nieokreślona, ponieważ każdy okręg administracyjny czy miasto miało własne wierzenia lokalne, które współistniały z ogólnopaństwowym kultem wielkich bogów. Mimo całej różnorodności były obszary, które wykazywały zaskakującą jedność, jak na przykład Rytuał Boskiego Kultu.

Polegał on na tym, że faraon, jako najwyższy kapłan, syn Słońca i żywy Horus każdego ranka dokonywał powitania boga, ubrania go, namaszczenia olejkami i nakarmienia. Wszystkie te czynności wykonywał w najświętszym miejscu świątyni wobec posągu czczonego tam bóstwa. Po szeregu skrupulatnie opisanych rytuałów, pieśni i modlitw posąg stawał się żywym bogiem, którego przedstawiał.

Problem polegał na tym, że tylko faraon mógł odprawiać Rytuał Boskiego Kultu, a bogów i świątyń istniało wiele. Czasem władca wyruszał na wojnę lub po prostu wolał wylegiwać się w łóżku z kochanką, a rytuał należało odprawić rano, w południe i wieczorem. Aby zapewnić ciągłość kultu, w każdej świątyni istniała grupa specjalnie wybranych kapłanów, którzy zastępowali władcę w tych czynnościach. Kapłan musiał najpierw poddać się rytuałowi oczyszczenia, a następnie przekształcenia; przez kilkadziesiąt minut był równy faraonowi, synem Re i Horusa, bogiem na Ziemi.

Kulminacyjnym punktem Rytuału Boskiego Kultu było przekazanie przez kapłana-faraona własnej duszy posągowi bóstwa, który w ten sposób stawał się żywy, a następnie ofiarowanie ożywionemu bogu figurki Maat.

Stworzenie świata jest popularnym początkiem wszystkich powszechnie dziś znanych mitologii. Egipcjanie posiadali kilka kosmogonii, które funkcjonowały jednocześnie, przenikając się i uzupełniając. To zaledwie niewielka część niezwykle bogatej mitologii, zachęcam więc do sięgnięcia po prace Andrzeja Niwińskiego lub Jadwigi Lipińskiej. W części drugiej opowiem o koncepcji duszy, zaświatów oraz o wpływie mitologii egipskiej na chrześcijaństwo.

Nowy, ale czy wspaniały świat —

— komunikat jury

Po długich rozmyślaniach nad tekstami Koleżanki wespół z Kolegą ze składu kolegium oceniającego (siebie skromnie pomijam) zaczęły przyznawać punkty, wymieniając przy tym mocne i słabsze strony danych opowiadań. Podsumowanie dyskusji i punktacji uszeregowało zwycięskie teksty jak następuje:

Pierwsze miejsce — „Elegia na śmierć ptaka dodo” autorstwa Krzysztofa Rewiuka;

Drugie miejsce — „Człowiek nadświetlny” autorstwa Jerzego Bogusławskiego;

Trzecie miejsce — „Moja ręka” autorstwa Agnieszki Żak.

Zwycięzcom i zwyciężczyni serdecznie gratulujemy!

Bliziutko podium ulokowało się opowiadanie pod bardzo, hm, energicznym tytułem „#PieprzyćAutomatyzację”, dlatego jury postanowiło skorzystać ze swych uprawnień i przyznać Autorce, Korze Nowak, nagrodę, jak przyjęło się taką nazywać, pocieszenia.

Wysokości nagród „podialnych”, podane w ogłoszeniu konkursu, pozostają bez zmian, nagroda pocieszenia będzie równa tej za trzecie miejsce.

Jednocześnie jury postanowiło, że trzy zwycięskie opowiadania będą publikowane w kolejności zajętych miejsc, poczynając od bieżącego wydania kwartalnika „Silmaris”.

Z upoważnienia jury —

— Adam Wołodźko, przewodniczący tegoż.

Magazyn Silmaris

ISSN: 2451-3261

Redaktor Naczelny:

Adam Wołodźko   AdamKB

Wszystkie prace redakcyjne, wydawnicze oraz korektę wykonał zespół:

Sylwia Finklińska   Finkla

Bogusz Jaśniak   vyzart

Justyna Lech   Mirabell

Krzysztof Piasek   KPiach

Anna Szumacher   Cet

Marianna Szygoń   Marianna

Współpraca:

Michał Booczyk

Aleksandra Cebo   śniąca

Damian Lupa

Małgorzata Lewandowska   Goria

Olga Niziołek   Olga

Kora Nowak

Rafał Piotrowicz   Sethrael

Dorota Stefańska   Dot.i

Magdalena Świerczek Gryboś   Magdalena(Naz)

Katarzyna Szymonik   Katia72

Antonina Weber

Ilustracja i projekt okładki:

Małgorzata Lewandowska   Goria

Skład:

Bogusz Jaśniak   vyzart

Adresy redakcji:

http://silmaris.pl

https://www.facebook.com/MagazynSilmaris/

redakcja@silmaris.pl

Adres korespondencyjny:

ul. Polskich Skrzydeł 2/64

03-982 Warszawa

Propozycje prac prosimy przesyłać na:

literatura@silmaris.pl

grafika@silmaris.pl

Wydawca:

Silmaris Michał Wołodźko

ul. Polskich Skrzydeł 2/64

03-987 Warszawa

Materiałów niezamówionych redakcja nie zwraca.

Przedstawiane w tekstach wprost lub tylko sugerowane poglądy i opinie Autorów nie muszą być zgodne z poglądami i opiniami zespołu redakcyjnego.

Wszystkie zamieszczone materiały pozostają własnością ich autorów i podlegają ochronie prawnej. Kopiowanie dowolnymi technikami części bądź całości treści utworów bez uzyskania pisemnej zgody twórców stanowi naruszenie przepisów prawa z wyłączeniem prawa do cytowania w myśl art. 29 i 35 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r. (Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631, z późn. zm.).

Magazyn ukazuje się w postaci plików elektronicznych w kilku formatach do wyboru. Jakiekolwiek modyfikowanie tych plików bez zgody Wydawcy jest zabronione. Wydawca dokłada wszelkich starań, aby pliki elektroniczne były wolne od wad, w szczególności złośliwego kodu. W celu zachowania bezpieczeństwa urządzeń i oprogramowania czytelników Wydawca uprzejmie prosi o niedystrybuowanie plików Magazynu Silmaris w innych miejscach niż wskazane przez Wydawcę oraz o niepobieranie tych plików z niezaufanych źródeł. Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za nieuprawnione modyfikacje plików elektronicznych Magazynu Silmaris wykonane przez osoby trzecie oraz za skutki wywołane przez te modyfikacje.