Spis treści

Proza:

Człowiek nadświetlny

Ropucha i klątwy

Niebo nad pustynią

Śmierć Adonai

Człowiek idealnie nijaki — sieroty pani Somfing

Piach

Kinin-no men

Klepsydra

Recenzje:

Świt między dobrym i złym

Siła kobiet

Świat nieoswajalny

Nieomal doskonała zbrodnia

Postapokaliptyczny róg obfitości

Migawki z daleka

Bolesne dojrzewanie Finnbogiego Zbuka...

Publicystyka:

Miłość to konstrukt, miłość to fikcja.

Powroty do przeszłości

Mitologia, głupcze!

Tytułem wstępu

Zimowe wydanie „Silmarisa” co prawda nie wpłynie na temperatury otoczenia, nie zlikwiduje mrozów — o ile one nadejdą i zagoszczą na dłużej — ale chociaż trochę rozgrzać szare komórki powinno. Rozweselić czytających także powinno, bo jak zwykle skomponowaliśmy zawartość według staropolskiego „jeden do Sasa, drugi do Lasa”. Zawarta w porzekadle sugestia, iżbyśmy mieli wykłócać się o treści i kolejności, ani trochę nie odpowiada prawdzie. Dyskusje — tak. Przepychanki — nie wśród Koleżanek redaktorek.

Wspominana powyżej rozgrzewka dotyczy działu literatury, oczywiście. Dwa razy SF, z nich jedno i twarde, i paradoksalnie dość nieodległe od space opery. Absurdalny kryminał, dark fantasy, postapo i wewnątrzmafijna siekanina z Dalekiego Wschodu. Aha, zabawne opowiadanie o absolwentkach magii też.

Dział publicystyki powinien zadowolić ciekawych wiedzy. Staroegipska, eklektyczna mitologia, w której połapać się trudno, technologiczny duet wody z ogniem w tak zwanym przekroju wieków, monotematyczny przegląd twórczości Stanisława Lema, czyli co i jak Mistrz miał do powiedzenia o miłości. Temat z pozoru może nawet błahy, ale tylko z pozoru. Przekonajcie się sami.

Z życzeniami przyjemnych i zajmujących lektur —

Autor o sobie:

Absolwent Automatyki i Robotyki Politechniki Gdańskiej, pożeracz wiedzy wszelakiej dotyczącej nowinek astrofizycznych, kwantowych oraz elektronicznych. Fan science fiction, szczególnie w jej twardej, militarnej odmianie. Do tej pory publikowałem głównie na portalu „Nowa Fantastyka” pod pseudonimem „NoWhereMan” oraz na "Szortalu".

Jerzy Bogusławski

Człowiek nadświetlny

Dyskutował właśnie z Akernem o kopiowaniu osobowości, gdy na siatkówce wyświetliła się nowa wiadomość:

„Unia Andermańska decyduje się na odrzucenie zaproponowanego traktatu i wycofanie z dalszych negocjacji”.

Rabelowi opadła szczęka. Zminimalizował obraz na siatkówce i spojrzał na asystenta.

— Nikt nic nie zmieniał w tekście — wydukał Akern.

Jasna cholera!

Jedna myśl mężczyzny i na skórze nadgarstka pojawiła się obecna godzina.

Za trzy piąta. Powinienem go jeszcze złapać.

— Akern, skontaktuj się z konsulatem i zobacz, co na to Koalicja.

Asystent nie zdążył odpowiedzieć, a Rabel chwycił płaszcz i pognał na lądowisko automatycznych pionolotów. Pojazd już czekał.

— Dokąd mogę pana zabrać, Piąty Magosie? — W głowie mężczyzny zabrzmiał słodki, kobiecy głos kierującej SI.

— Restauracja „Dalekowidzący”. Muszę tam dotrzeć jak najszybciej.

— Rozumiem. Niestety, będziemy musieli odbyć podróż dłuższą trasą przez nadmorski bulwar.

— Czemu? — W głosie członka Rady Magosów dało się słyszeć irytację.

— Jedna z dzielnic ma zamknięte portale z powodu obławy na innomyślących. Czy mimo to mam poprosić o otwarcie trasy i przydzielenie eskorty?

Rabel milczał przez sekundę. Dotknął zawieszonego na szyi medalionu z symbolem nieskończoności.

— Tak.

***

„Oto przyszłość” — obwieszczał slogan reklamowy z antygrawitacyjnego bilbordu, witający Rabela w prestiżowej dzielnicy megamiasta-stolicy. Magos nie potrafił odmówić mu racji. Lewitujące nad ziemią budowle, unoszone siłami pól magnetycznych ponad zbudowanymi z nadprzewodników pseudofundamentami, portale czasoprzestrzenne stosowane jako korytarze szybkiego ruchu czy wszczepione każdemu mieszkańcowi implanty donerwowe, zwane neuralami — jeszcze dwa pokolenia temu wszystko to było nieosiągalnymi mrzonkami z powieści fantastyczno-naukowych.

Zmiana nadeszła wraz ze statkiem zwiadowczym Koalicji. Już samo potwierdzenie, że poza Cennetem są inne cywilizacje, wstrząsnęło pokoleniem rodziców Rabela. Gdy załoga okazała się ludźmi takim jak oni, zadała kłam wielu powszechnym poglądom naukowym. Porządek społeczny omal się nie załamał. Jedynie dzięki twardym decyzjom Rady Magosów państwo przetrwało kryzys i zaczęło garściami czerpać z wiedzy gwiezdnych ludzi. Zaawansowana medycyna oraz implanty odmieniły życie rówieśników Rabela.

A to był dopiero początek. Kolejne pokolenie miało otrzymać boskie moce kopiowania świadomości, transmutacji materii czy ostatecznego zlikwidowania innomyślenia. Oraz eftel — technologię nadświetlną. Największe z marzeń każdej cywilizacji roszczącej sobie prawa do gwiazd.

Szykowała się rewolucja na niespotykaną skalę, wymagająca zmian w każdej dziedzinie życia społecznego — o ile wcześniej pewna rzecz nie zniszczy tych marzeń.

Pionolot wylądował na jednym z lewitujących budynków. W recepcji czekała kelnerka.

— Witam w restauracji „Dalekowidzący”, magosie.

Jej szeroki uśmiech przeszedł w konsternację, gdy Rabel zbladł jak ściana.

Cholerne owoce morza!

— Czy coś panu…

— Proszę się nie przejmować. Ambasador mnie oczekuje.

Oddał płaszcz i wszedł na podstawioną platformę. Ta uniosła go przez kolejny portal ku lewitującej nad morzem loży.

Siedzący gość stanowił przeciwieństwo atletycznego Cennetianina. Zadzierał głowę ku drugiemu tunelowi czasoprzestrzennemu, by napawać się widokiem lasu. Z głośników dobiegała grana na lutni melodia. Magos nabrał powietrza pełnego woni bryzy, igliwia i gotowanych małży. Zbladł jeszcze bardziej.

— Czy będzie nietaktem, jeśli cię nie poczęstuję? — powiedział przepraszająco Unita, odsuwając jak najdalej talerz z potrawą.

Cennetianin zasłonił usta, dusząc odruch wymiotny. Jednym haustem wypił podaną szklankę wody.

— Zaraz obsługa przyniesie ci więcej, przyjacielu.

Rabel usiadł, wziął kilka oddechów i gdy przeszły mu mdłości, wypalił pełnym żalu głosem:

— Co wam odbiło, Tolket?! Chcecie doprowadzić do nowego Wieku Katastrof?

Ambasador chrząknął. Następnie dotknął przycisku na podręcznym panelu. Delikatna muzyka stała się nieznośnym wrzaskiem.

— Zadecydował ktoś wyżej ode mnie — powiedział szeptem, nachyliwszy się do magosa.

Ten zacisnął pięści. „Ktoś wyżej” oznaczało tylko jedną osobę — Sylwana Shezara, przywódcę Unii.

— Cholera, przecież sam zaakceptował wstępne warunki traktatu!

— Ciszej, bo jeszcze ktoś usłyszy.

Tolket chwycił butelkę tauryckiego wina musującego i zaczął nalewać do kieliszka, mówiąc:

— Dobrze wiesz, że zależy mi na tym układzie tak samo jak tobie. I też sądziłem do dzisiejszego ranka, że sprawa jest załatwiona i możemy zacząć sobie gratulować ustanowienia pokoju na kolejne pokolenia.

— Ale?

— Zamiast podpisu Shezara przyszedł komunikat nakazujący ewakuację ambasady. Wstrzymałem wykonanie i wysłałem prośbę o wyjaśnienia na Anderman. A w odpowiedzi…

Neural Magosa wyświetlił wiadomość:

„Zwiad czasoprzestrzenny stwierdził 42% szans na rozpoczęcie wojny przez Koalicję pomimo układu. Podjęto więc decyzję, by odrzucić traktat. Proszę wznowić procedurę ewakuacji ambasady”.

— Zwiad czasoprzestrzenny — syknął Rabel. Jego błękitne oczy wypełniła pogarda. — Czy w ramach dalszych konsultacji Shezar rozmawiał z wróżką i sprawdził fusy na dnie kubka?

Ambasador posłał mu znaczące spojrzenie.

— Ani Unia, ani Koalicja nie kiwną nawet palcem bez sprawdzenia, co na dany temat mówi „współczesna astrologia” — powiedział z wyrzutem.

— Ale to nonsens, by eftel rządził życiem nieprzeliczonych rzesz!

— Te same nieprzeliczone rzesze nie mają nic przeciwko kontrolowanym portalom czasoprzestrzennym, pozwalającym umieścić kibel w środku zielonego lasu. — Tolket upił łyk wina. — Wóz albo przewóz, Rabelu. Fizyka nie jest selektywna i skoro mamy metody na przesył informacji i materii szybciej od światła, to musimy ponieść wszystkie konsekwencje.

Magos westchnął. Niewykształceni widzieli w eftelu jedynie źródło szybkiego transportu czy komunikacji na niewyobrażalne odległości. Jednak naukowcy dawno temu odkryli, że to także maszyna czasu. Formułująca ten wniosek szczególna teoria względności stwierdzała też, że jednoczesność nie jest absolutna i zależy od prędkości obserwatora. Stąd był tylko krok od wynalezienia technik spoglądania w przyszłość. Ze stuprocentowym prawdopodobieństwem spełnialności, bo jak to kwitowała humorystyczna wersja prawa samospójności Nowikowa: „co zostanie zaobserwowane, to na pewno się stanie”.

Dawni astrologowie patrzyli w szklane kule. Współcześni wysyłali przez portale sondy pędzące z relatywistycznymi prędkościami i skanowali wszystko strumieniami tachionów. Dawni uciekali w mgliste zdania — dzisiejsi woleli matematykę.

Jedni i drudzy popełniali błędy. Astrologowie, bo nigdy nie widzieli przyszłości. Zwiad czasoprzestrzenny zaś rejestrował zaledwie fragmenty i na tej podstawie dedukował, co się wydarzy. Na nieszczęście to nigdy nie zniechęcało możnych do szukania u nich odpowiedzi, od których zależał los wielu ludzi.

Tolket upił łyk wina i powiedział:

— Nadal miałem wątpliwości, więc wysłałem prośbę o dodatkowe informacje. W odpowiedzi otrzymałem wynik mających się odbyć niedługo wyborów nowego Kanclerza Koalicji. Zgadnij, kto wygra?

Rabela zmroziło. Tylko jeden człowiek mógł wywołać u Shezara tak ostrą reakcję.

— Galahadian — wycedził. Lider frakcji wojennej w parlamencie Koalicji.

Tolket odchylił się i dopił wino.

— I ostatni element układanki. Czy już zdecydowaliście o przyłączeniu Cennetu do Koalicji?

Magosa obowiązywała tajemnica, nawet jeśli unicki wywiad odkrył prawdę. Jednak nie wahał się nawet przez sekundę.

— Tak.

— Sam widzisz. Mamy podpisać pakt wynegocjowany za pośrednictwem neutralnej planety, która po wszystkim zamierza przystąpić do naszego rywala. — Unita cmoknął. — Nie wiem, jak dla ciebie, ale te procenty nagle nie wydają się takie małe. Zwłaszcza że umowy łatwiej podpisywać niż przestrzegać.

Wiszący nad mężczyznami portal zmienił krajobraz na pustynny. Zalało ich gorące powietrze.

Tylko tyle pozostanie, jeśli nic nie zrobię.

Magos dotknął medalionu.

Wojna eftelowa przerażała go. Jeśli Koalicja i Unia, jedyne sojusze zrzeszające mocarstwa nadświetlne, doprowadziłyby do konfliktu, mnogość trupów przekroczyłaby liczbę gwiazd w galaktyce. Z mieszkańcami Cennetu na czele — a przecież to ich obiecał chronić Rabel, gdy wstępował w szeregi Rady. To dlatego też wysunął szaloną propozycję, by neutralny Cennet pośredniczył w negocjacjach i pomógł zawrzeć trwały pokój. Nikt nie krył zdziwienia, gdy obie strony na to przystały.

— Czego potrzebujesz, by przekonać Shezara?

— Ja?

— Chyba masz nadal u niego posłuch?

Tolket zamyślił się. Nadzieja błysnęła w oczach Cennetianina.

— Ustępstw w zakresie udostępniania eftela.

Rabel rąbnął pięścią w stół.

— Cholera, Tolket! Ich równa dystrybucja to podstawa istnienia Koalicji.

— Oraz największy punkt sporny w negocjacjach — Unita wziął małża do ręki, na co magos spojrzał w górę. — Znam Sylwana. Zluzuje, jeśli Galahadian okaże dobrą wolę w tej kwestii.

Rabel nie odpowiedział, wpatrując się w portal. Po drugiej stronie mknęło ku nim kilka kulistych, czarnych obiektów, wyraźnie widocznych na tle piasków pustyni.

Najpierw eksplodowały leżące na stole naczynia, rozbryzgując wszędzie mięso. Dopiero potem dał się słyszeć świst pierwszej serii pocisków.

Obaj mężczyźni przypadli do podłogi. Rabel spojrzał na równie przerażonego Tolketa, wskazując na stojącą platformę i portal do restauracji.

Ruszyli na czworaka pod stołem. Kolejna seria przebiła blat i podłogę.

— Co jest... — Dał się słyszeć głos kelnera.

Nim Rabel wykrzyczał ostrzeżenie, powietrze wypełnił krzyk i świst kul. Oraz następujące po nich głośne bzyczenie.

— Teraz, gdy przeładowują! — ryknął Tolket.

Wyskoczyli jednocześnie spod stołu i dopadli platformy. Tolket omal nie spadł, gdy szarpnęło. Wlecieli z pełną prędkością do budynku.

Naraz komunikaty neurala przesłoniły wzrok magosa, a świst pocisków zlał się z niewyobrażalnym bólem. Siła uderzenia obróciła mężczyzną jak bączkiem. Zdezorientowany, wykonał krok w bok i poczuł, że spada.

***

W pierwszej chwili po przebudzeniu Rabel nie potrafił dostrzec nic poza oślepiającą bielą.

Tolket!

Próbował się zerwać, ale przytrzymał go jeden z robotów medycznych.

— Magosie! — usłyszał głos Akerna.

Odwrócił głowę w kierunku rudowłosego mężczyzny.

— Ambasador… — wymamrotał.

Podwładny otworzył usta, ale nic nie odpowiedział.

— No, mów!

— Nie żyje. Chwycił cię, gdy spadałeś, i przyjął na siebie całą energię upadku. — Przełknął ślinę. — Ambasada nie potrafiła zrekonstruować ciała, a sam Tolket nie posiada kopii...

Rabel przestał słuchać. Zacisnął pięści, tłumiąc w sobie ryk gniewu.

***

Lekarze w żadnym wypadku nie chcieli zezwolić na uruchomienie neurala.

— Nie jest pan na tyle zdrowy — mówili.

— Zinnomyśleliście — warknął w końcu Rabel.

Podziałało.

Kiedy zakończył się proces szyfrowania połączenia z robotem- -awatarem w budynku Rady, magos natychmiast ruszył do Sali Założycieli. Nie czekał nawet, aż neural zsynchronizuje się do końca z interfejsem zmysłów. Dlatego korytarze, pomalowane na żywe kolory, zdawały się być wyblakłe. Omal też nie staranował grupy strażników, gdy ci wyszli z zza zakrętu.

Na szczęście obrady wciąż trwały. Ściany Sali Założycieli zdobiły mozaiki przedstawiające najsłynniejsze czyny czcigodnego Torgaddona i jego kompanów. Ustawiony pośrodku siedmiokątny stół z czarnego obsydianu był tym samym, przy którym się gromadzili. Podobnie siedzenia, których rolę pełniły ociosane kamienie. Miało to przypominać, że władza jest służbą, nie przywilejem.

Jedynie zamontowany pod sufitem holoprojektor nie pasował do całego wystroju. Urządzenie w kształcie półkuli, z której wystawała masa anten i zwierciadeł, wyświetlało właśnie mapę galaktyki. Trzy czwarte zaznaczonych układów miało niebieski kolor Koalicji, prawie cała reszta — czerwień Unii. Cennet i pozostałe neutralne planety oznaczono bielą, ale tylko od świata Rabela biegło wiele linii symbolizujących trasy nadświetlne. Reszta znajdowała się na rubieżach cywilizacji.

— Piąty Magos! — powiedział zaskoczony Rejton będący przywódcą Rady. Czarnowłosy mężczyzna wstał, podszedł do nowo przybyłego i mocno ścisnął dłoń robota. — Choć doceniam twe poświęcenie, powinieneś raczej skupić się na powrocie do pełni sił.

— Najwyższy — zaczął Rabel. Żałował, że maszyna mówiła tylko pozbawionym emocji tonem. — Nie mogłem zwlekać, gdy rzeczy wielkiej wagi dzieją się dookoła Cennetu. Zwłaszcza że dotyczą spraw, które Rada powierzyła mi osobiście.

Roboty musiały zabrać kamień, by awatar mógł zająć przynależne Piątemu Magosowi miejsce.

— Omawialiśmy właśnie kwestię zerwania rozmów przez innomyślących z Unii — oznajmił Rejton.

— Więc dobrze, że zdążyłem przybyć. Otóż ambasador Tolket powiedział, że jest szansa…

Rabel przerwał, gdy Najwyższy Magos machnął ręką.

— Tak, wiemy. Shezar wróci do negocjacji, jeśli Koalicja zgodzi się na ustępstwa w zakresie rozpowszechniania eftela. — Spojrzał na wyświetlaną mapę. — Wszystko zdradził antytelefon, który przyszedł do konsulatu niedługo po ataku.

— Czy Kanclerz wyraził zgodę?

Najwyższy Magos pokręcił głową.

— W takim razie chcę być przy wysyłaniu pierwotnej wiadomości. — Głos maszyny nadał żądaniu ton beznamiętnego oświadczenia.

— Za późno. Zgodnie z procedurą zrobiono to zaraz po otrzymaniu odpowiedzi.

— Chcę więc zobaczyć kopię.

— Nie widzę problemu.

Niemal natychmiast neural wyświetlił komunikat:

„Czy Kanclerz udziela pozwolenia na podjęcie powtórnych negocjacji z Unią na temat dystrybucji eftela?”

Sucha treść, nieuwzględniająca niczego, co mogłoby przekonać przywódcę Koalicji do zmiany stanowiska. Choć i tak nie miało to znaczenia. Antytelefon był jednym z efektów nadświetlnych, które wynikały ze szczególnej teorii względności. Nazywano tak sygnał- -widmo, będący odpowiedzią na jeszcze niewysłany za pomocą tachionów komunikat. Po jego otrzymaniu nadanie pierwotnego tekstu traktowano jako formalność, by zadośćuczynić przyczynowości.

O ile to prawdziwy tekst — zaświtało w głowie Rabela.

— Zdają sobie sprawę, że to doprowadzi do eskalacji?

— Tak — odpowiedział Rejton. — Ale to już nie będzie nas obchodzić. Koalicja gotowa jest dać nam dodatkowe napędy nadświetlne, jeśli już teraz powierzymy jej w całości proces negocjacyjny.

Na całe szczęście awatar nie mógł pokazać gniewu, który poczuł Rabel.

— Założyciel Torgaddon nauczał, że siła nie zbuduje nic trwałego. Że jedynie koegzystencja i odrzucenie innomyślenia pozwoli na pokój. — Awatar rozłożył ręce, zwracając się do zebranych: — Czy tak mało dzisiaj znaczą jego słowa, że sprzedajemy je za kilka silników? Czy chcemy przekazać następnym pokoleniom, że można nas przekupić jak pierwszego lepszego innomyślącego?

Odpowiedziało mu westchnienie Rejtona.

— Nie muszę chyba tobie, Piąty Magosie, przypominać, jak bardzo innomyślący jest Shezar. — Rozmówca spojrzał w oczy robota. — O jego powszechnie znanej bezwzględności i chęci kontrolowania przepływu wszelkiej technologii nadświetlnej.

Wstał i nie spuszczając wzroku z maszyny, podszedł do awatara.

— Koalicja dzieli nasze wartości. Tak jak my pragnęła pokoju z Unitami. Ale sam dobrze wiesz, Piąty Magosie, jaką drogą przez mękę były negocjacje. Jak wiele trudu kosztowało nas przekonanie Sylwana do zniesienia ograniczeń w dystrybucji eftela. A mimo to przy pierwszej nadarzającej się okazji wycofał swe obietnice.

Położył rękę na korpusie robota.

— Wiem, że to trudne dla ciebie. I śmiem twierdzić, że nikt lepiej nie umie cytować myśli Założyciela Torgaddona. — Ton Rejtona przeszedł w ojcowski. — Jednak on nigdy nie znał innomyślących, którzy dysponowali władzą nad czasem i przestrzenią. Którzy mogliby unicestwić Cennet, ot tak. — Przywódca pstryknął palcami. — A po zamachu potrzebujemy Koalicji bardziej niż poprzednio.

Spojrzał po zebranych i rzekł przyjacielskim tonem w stronę awatara:

— Czy więc poprzesz tę prośbę, Rabelu?

***

Nie mógł zasnąć. W końcu nie co dzień głosował przeciw reszcie rady.

Jednak nie potrafił postąpić inaczej. Pokój, który kosztował Rabela wiele trudu i wyrzeczeń, został zniszczony, nim otrzymał jakąkolwiek szansę. Wszystko w imię przyjęcia Cennetu do elitarnego klubu posiadaczy eftela.

Później dyskutowano jeszcze o zamachu. Śledczy wstępnie podejrzewali o atak nieodkrytą dotąd grupę innomyślących. W jakim celu mieli to zrobić — nie ustalono. Szósty Magos, odpowiedzialny za służby bezpieczeństwa, odpowiadał tylko „nie wiem” i „jeszcze nie sprawdziliśmy”. Rabel zamknął oczy i przywołał obraz zmarłego przyjaciela. Tolket żył na tyle długo, że pamiętał końcówkę Wieku Katastrof — czasu, kiedy upadały stare imperia. Wojny eftelowe stanowiły główny element opowieści z tego okresu. Na jednym z nieoficjalnych spotkań wspomniał, jak w jego rodzimym układzie otwarto portal nadświetlny. Zawsze robi się to na dalekich obrzeżach systemu ze względu na groźną radiację i zakłócenia grawitacji podczas tworzenia gardzieli tunelu. Jednak wrogowie planety ambasadora zrobili to obok niej.

Przyjacielowi zabrakło wtedy słów na opisanie hekatomby. I wdzięczności dla Sylwana Shezara, który uratował populację i ukarał zbrodniarzy. Zawsze podkreślał, że to właśnie chęć zapobiegania takim eksterminacjom leżała u podstaw polityki Unii w zakresie dystrybucji eftela.

Gdyby tylko Tolket nie wzdrygał się przed posiadaniem kopii osobowości! Wolał jednak żyć, cytując: „raz, a dobrze”. I bez wahania to jedno życie poświęcił dla niego. Człowieka z drugiej strony barykady, który też wierzył w pokój.

Czy więc mam nic nie robić?

Podjęcie działań na własną rękę oznaczało bunt przeciwko Radzie. Innomyślenie. Jeśli jednak Unia dokona zemsty, zginie wielu Cennetian — a to im poprzysiągł służyć.

Głos Rabela nawet nie drgnął, gdy magos zawołał personel medyczny.

— Tak?

— Aktywujcie neurala. Muszę porozmawiać z asystentem.

Na siatkówce wyświetliła się zaspana twarz Akerna. Tylko jemu mógł zaufać — mężczyzna nie raz i nie dwa dowiódł, że sekrety przełożonego są u niego bezpieczne.

— Słucham, magosie — wymamrotał asystent.

— Potrzebuję, byś na jutro umówił mnie z dyrektorem Policji Higieny Psychicznej. Prywatnie.

— Rozumiem. Coś przekazać w zaproszeniu?

— Że chciałbym zobaczyć demonstrację Torgaddona.

***

Rabel poczuł dreszcz, nim postawił nogę po drugiej stronie portalu. Na moment poczuł utratę równowagi i chwycił się barierki.

— Magosie?

Gestem powstrzymał asystenta, który ruszył mu na pomoc.

— Już dobrze. To tylko… Nie, nic mi nie jest.

Tamten kiwnął głową. Rabel odczekał chwilę, upewniając się, że wszystko w porządku, i ruszył przez przejście.

Wstydził się tego strachu. Bez problemu korzystał z portali planetarnych, czemu więc tak reagował na podróż z powierzchni na orbitę? Oba typy tuneli musiały stosować kompensację energetyczną, by prawo zachowania energii nie zemściło się na użytkowniku. Tylko o ile w przypadku lokalnych oznaczało to co najwyżej lekki dreszcz, gdy środowisko wyrównywało energię potencjalną, o tyle teraz mógł zostać dosłownie ewaporowany.

Jednak przejścia miały redundantne zabezpieczenia. A Rabel był wyedukowanym człowiekiem i przedstawicielem Rady. Nie powinien — nie miał prawa — tak panicznie reagować na korzystanie z najnowszej technologii.

Upewnił się, że Akern za nim podąża, i podszedł do barierki. Pod nimi rozpościerało się ogromne, przypominające basen centrum komunikacyjne Policji Higieny Psychicznej, najważniejszej z agencji zajmujących się bezpieczeństwem wewnętrznym. Nieprzeliczone rzędy zanurzonych w dielektrycznej cieczy szaf serwerowych. A w każdej setki komputerów kwantowych, na bieżąco przetwarzających treść każdego połączenia na Cennecie.

Zwykli obywatele nie musieli się bać. Innomyślący — wprost przeciwnie.

— Kiedyś będziesz musiał mi powiedzieć, jak tak dobrze znosisz przechodzenie przez portale dalekiego zasięgu! — Rabel starał się przekrzyczeć huk układu chłodzenia.

Asystent wzruszył ramionami.

— Myślę, że on po prostu ignoruje ryzyko, magosie — skomentował idący naprzeciw mężczyzna, ubrany w mundur służb bezpieczeństwa. — Nasze pokolenie zbytnio boi się stopienia w trakcie przejścia.

— Luton! — krzyknął Rabel i mocno uściskał dyrektora Policji Higieny Psychicznej.

Zostawili serwerownię za sobą i przeszli przez szereg pomieszczeń służbowych. Dawniej roiło się tutaj od funkcjonariuszy, którzy sprawdzali wychwycone przez algorytmy wiadomości. Dzisiaj tę rolę spełniały SI, więc i oficerów siedzących przy biurkach było mniej. I choć pełna automatyzacja raczej nie będzie wskazana, Rabel zastanawiał się, kiedy jedyną rolą agentów będzie zatwierdzanie aresztowań innomyślących pojedynczym kliknięciem.

Za ostatnimi drzwiami czekało biuro Lutona. Szef bezpieki uwielbiał drewniane przedmioty — często wystrugane przez niego samego — i zapełnił przysługujący mu pokój ręcznie zdobionymi krzesłami, stołem i szafkami. Rabel zawsze kręcił głową na tę fanaberię. Gdyby nie tunele czasoprzestrzenne, wyniesienie ciężkich mebli na orbitę kosztowałoby fortunę. Jednak jeśli na sąsiednią stację, pełniącą rolę portu kosmicznego, turyści i Cennetianie mogli wnosić przedmioty o dowolnej wadze, to czemu zabronić tego dyrektorowi organizacji broniącej planety przed innomyśleniem?

— Jak się czujesz? — spytał Luton, podając magosowi zimny napój.

— Zadziwiająco dobrze, jak na kogoś, kogo próbowano zabić.

— Nie satysfakcjonują cię odpowiedzi Szóstego? — Przyjaciel prychnął, wymawiając tytuł przełożonego.

— A jak myślisz? — Rabel wypił jednym haustem wodę i odstawił szklankę.

— Myślę, że gdyby było inaczej, nie nalegałbyś na prywatne spotkanie i nie przemykał do mnie portalem, z którego korzysta obsługa techniczna.

Magos pokiwał głową.

— Akernie, proszę, zostaw nas samych.

Asystent wyszedł bez słowa. Rabel chwycił medalion.

— Od czego by tu zacząć? — zapytał bardziej siebie niż rozmówcę.

— Najlepiej od tego, kogo z Rady podejrzewasz o innomyślenie. Szóstego?

— Nie, on nie jest do tego zdolny. Nie mam konkretnego podejrzanego, ale myślę, że wiem, kogo należy sprawdzić.

— Wal.

— Koalicję.

Luton zbladł jak ściana.

— Posłuchaj do końca. — Magos ściskał medalion, w który wpatrywał się szef bezpieki. On jeden znał znaczenie tego przedmiotu. — Nie mam pojęcia, co się dzieje, ale naszej stronie nagle zachciało się wojny.

— Raczej podejrzewałbym o to Unię.

— Ambasador Tolket, nim zginął, miał inne zdanie.

— Mógł kłamać.

Rabel spiorunował wzrokiem przyjaciela.

— Jeśli tak, to wystarczyło pozwolić mi umrzeć.

Luton westchnął, ale nic nie powiedział.

— W każdym razie — kontynuował Rabel — nie pozwolę narażać Cennetu i deptać filozofii założycieli w imię wstąpienia do elitarnego klubu posiadaczy eftela.

— Jotam też stosował podobne argumenty.

Magos spodziewał się tej uwagi. Ale mimo to zabolała niczym sztylet wbity w serce.

— Kto jednak z nas dwóch miał odwagę, by go wydać? — wypalił niespodziewanie ostro.

Luton spojrzał w bok.

— Przyjmijmy, że ci pomogę, Rabelu. Czego byś oczekiwał? Bo o włamaniu do sieci konsulatu nie ma mowy, za dobre zabezpieczenia. Mogę podsłuchać ich rozmowy, ale za bardzo się pilnują. Może jedynie agenci…

— A co przekazał ci mój asystent w zaproszeniu?

Szefa bezpieki zatkało.

— Mamy pozwolenie na jego użycie jedynie na wyraźny rozkaz Najwyższego...

— A jeśli on też zinnomyślił?

W ciszy, która zapadła na te słowa, dało się wyczuć coś przerażającego. Rabel patrzył prosto w oczy wahającego się Lutona. Każda sekunda trwała wieczność.

Przyjaciel w końcu przemówił:

— Ze względu na stare czasy.

Magos z ulgą wypuścił powietrze. Tymczasem Luton spojrzał w dal i na głos wypowiadał słowa, które powtarzał do neurala:

— Targil? Otrzymałem właśnie rozkaz z samej góry. Przygotuj Torgaddona do lotu... Tak, krótki kurs, jak w symulacjach... Dzięki, do zobaczenia.

Obaj przyjaciele patrzyli na siebie przez moment.

— Mam nadzieję, że nie pomagam nowemu Jotamowi.

— Mam jego twarz, ale nie poglądy — odparł pewnie Rabel.

***

Torgaddona Cennetianie obdarzali większym szacunkiem niż pozostałych Założycieli głównie za wizjonerstwo. Nic więc dziwnego, że to na jego cześć Policja Higieny Psychicznej nazwała zakupioną od Unii relatywistyczną sondę zwiadowczą. Oficjalnie, by prowadzić rekonesans czasoprzestrzenny i ostrzegać przed potencjalnymi katastrofami naturalnymi. Nieoficjalnie — by mieć w zanadrzu coś, co może pomóc w razie zaostrzenia stosunków z Koalicją. Rabel czekał trzy czwarte dnia, nudząc się niemiłosiernie, nim pojazd zostanie rozpędzony do wymaganej prędkości. W końcu jednak Luton zaprowadził go i Akerna do centrum sterowania tego cudu techniki.

— Nie mogłeś wcześniej? — spytał z przekąsem magos.

— Nudziłbyś się tak samo — odpowiedział dyrektor bezpieki nerwowym głosem. — Żadnych kolorowych wykresów czy obrazków. To nie film sensacyjny.

Holoprojektor na środku pomieszczenia wyświetlał schemat sondy o kształcie walca. Z przodu wystawał kolektor w kształcie kielicha, mający wyłapywać z drogi wszelkie cząstki. Przy locie z dziewięćdziesięcioma procentami prędkości światła, uderzenie choćby w drobinę kurzu mogłoby mieć katastrofalne skutki. Tylna część zawierała prostopadłościan silnika bezinercyjnego, bez którego taka szybkość była nieosiągalna. Wnętrze sondy skrywało układ skanerów tachionowych oraz urządzeń pomiarowych, a całą konstrukcję pokryto specjalnym materiałem mającym wydalać generowane ciepło.

Szklana kula w całej okazałości — pomyślał z ironią Rabel.

Oprócz magosa i asystenta w niewielkim pokoju siedziało ośmiu operatorów oraz Luton. Resztę zadań wypełniały SI, komunikujące się z nimi przez neurale. Pomieszczenie nie miało więc żadnych ekranów. Jeśli coś trzeba było wyświetlić gościom, robiono to za pomocą holoprojektora.

— Jaki przebiega lot? — spytał Rabel.

— Zajrzeliśmy już do przeszłości, teraz sprawdzamy przyszłość — odparł operator, błądząc wzrokiem po niewidzialnych dla rozmówcy tabelach i parametrach. — Zeskanowaliśmy przy tym tachionami elementy poza stożkiem światła i...

— Poza czym? — wyrwało się Akernowi.

— Poza tachionami nic nie mknie szybciej od prędkości światła — zaczął — więc tradycyjnymi lidarami czy radarami nie zaobserwujemy zjawisk, których sygnały dotrą do nas za jakiś czas już po ich wydarzeniu. — Podniósł ręce. — Chętnie wytłumaczyłbym tę „względność jednoczesności”, ale ciężko mi by było namalować diagram Minowskiego. Niech wystarczy wytłumaczenie, że dla obiektów o różnej prędkości czas zdarzeń jest inny.

— Rozumiem.

— Manipulując relatywistyczną prędkością sondy względem Cennetu, możemy znaleźć się akurat w chwili, kiedy wydarzenie z przeszłości lub przyszłości się dzieje. Niestety jednocześnie nie ma możliwości zarejestrować go zwykłymi czujnikami. Taka forma obrony wszechświata.

— Nowikow.

— Dokładnie. Stąd musimy polegać na tachionach, by to zaobserwować. Lecą szybciej od światła, więc są w stanie ominąć tę obronę.

Akern wykrzywił usta.

— A sensory na nich oparte nie fałszują wyników?

— I to jeszcze jak! Zasada reinterpretacji uniemożliwia stuprocentową pewność ustalenia, czy tachion jest efektem skanowania, czy dopiero leci odbić się od cząstki. Do ich weryfikacji trzeba zaprząc szereg algorytmów. Stąd te wszystkie komputery kwantowe i oprogramowanie, które dostarczono wraz z sondą.

— A jak Unia czy Koalicja uzyskuje pewniejsze dane?

— Oszukują dzięki tunelom czasoprzestrzennym. Tworzą połączenie z punktem w przeszłości lub przyszłości i wysyłają zwykłą sondę. Nie używają tachionów, więc wyniki nie są zniekształcone. — Technik uśmiechnął się. — Chciałbym kiedyś położyć rękę na takim sprzęcie.

Rabel przetarł oczy. Nie miał ochoty na żadne kolejne pytanie.

— A dacie radę przechwycić obcą komunikację tachionową? — spytał Akern ku frustracji przełożonego.

— Pewnie, Torgaddon przechwytuje je bez problemu. Choć ze złamaniem szyfru jest znacznie gorzej. Kryptografia nadświetlna jest jeszcze bardziej złożona niż kwantowa. Efekty eftela w tej dziedzinie są niesamowite.

— Ale mamy do tego sprzęt, więc proszę się nie martwić — wtrącił Luton.

Asystent szykował się do kolejnego pytania, ale przełożony zacisnął dłoń na jego ramieniu.

Wtedy wybuchł alarm.

— Co jest?! — wykrzyczał Luton.

— Nie wiem, dyrektorze. — Oczy technika błądziły wśród wyświetlanej przez neurala diagnostyki. — Torgaddon zarejestrował nagłe zwiększenie grawitacji, a potem straciliśmy kontakt.

— Przecież nie mógł tak nagle zniknąć!

Operatorzy milczeli. Rabel przełknął ślinę.

***

Torgaddon zniknął. Oczywiście, teraz teleskopy rejestrowały pędzącą po granicy układu sondę, ale następnego dnia w nocy miało ją spotkać coś niedobrego.

— Zostaw to mnie — odparł zdenerwowany Luton, gdy Rabel spytał, jak może pomóc. — Podeślę ci uzyskane dane wraz z interpretacją. Do tego czasu ani słowa.

Pierwsze wyniki przyszły tego samego wieczora. Patrząc na wyświetlaną przez neurala wiadomość, magos zamknął oczy i chwycił medalion. Co się stało, to się nie odstanie. Prawo samospójności Nowikowa mu świadkiem.

Choć nadal nie ustalono powodu utraty łączności z sondą, ludzie Lutona zdołali przechwycić i odczytać tachionowe wiadomości Koalicji. Zawierały oryginalną odpowiedź na antytelefon — ku zawodowi Rabela — identyczną z tą pokazaną na zebraniu Rady.

Skanowanie przyniosło ciekawsze wyniki. Pomagające w analizie danych SI zwróciło uwagę na wzmożony ruch komunikacji w niedalekiej od teraz przyszłości. Co ciekawe, źródłem nie był ani konsulat,

ani ambasada Unii, ale niewielka elektrownia wybudowana dla tego pierwszego. Czyżby przeniesiono nadajniki do tego budynku?

Przywołał komunikaty Rady, ale nie znalazł nic na ten temat.

Czyżby awaryjne nadajniki? Tylko po co? Cennet zezwolił Koalicji na wszelkie usprawnienia konsulatu. Na cholerę ukrywać redundantny układ komunikacji eftelowej?

Dreszcz przeszedł mu po skórze, gdy Rabel doznał olśnienia.

Baza zwiadu czasoprzestrzennego! Z tachionowymi nadajnikami, radarami i Założyciele raczą wiedzieć, czym jeszcze!

Priorytetowy cel na liście Unitów w razie wybuchu wojny. Ale przecież to nie było możliwe bez wiedzy kogoś z Rady. A żaden magos nie mógł podjąć w sekrecie takiej decyzji. Z jednym wyjątkiem.

Coś ty narobił, Rejton?!

Czuł rosnącą furię. Pewnie zamach na Tolketa był także jakimś planem Koalicji. Za takie narażenie Cennetian Naczelny Magos powinien trafić wprost do zakładu dla innomyślących.

A co, jeśli to nie jest prawda? — nagła myśl stłumiła gniew.

To mogła być celowa podpucha dla wrogich agentów. Istniały sposoby na dezinformację w wojnie eftelowej. Co, jeśli Koalicja wysłała fałszywe wiadomości i potem zniszczyła Torgaddona?

Wtem przemyślenia przerwał mu sygnał neurala.

— Tutaj Akern. — Głos asystenta kipiał podnieceniem. — Przyszła ważna wiadomość z konsulatu.

Rabel zerwał się na równe nogi.

Cholera, wiedzą! Pewnie to oni strącili Torgaddona!

— Co może być tak pilnego... — Nagle odzyskał nadzieję. — Czy może Koalicja zgodziła się na warunki Unii?

— Nie. — Przepraszający ton Akerna wzmocnił strach Rabela. — Do konsulatu przybył właśnie ważny gość, który nalega na jak najszybsze spotkanie z panem, magosie.

Lęk przeszedł w ciekawość.

— Kto konkretnie?

— Galahadian.

Magos usiadł w fotelu z szeroko otwartymi ustami.

***

Ambasada Koalicji wyglądała złowieszczo. Wielki prostopadłościan bez okien i drzwi, do którego wejść i z którego wyjść można było jedynie za pomocą strzeżonych portali. Kontrola Rabela zdawała się ciągnąć w nieskończoność. Kilka razy go skanowano, raz poproszono o dostęp do neurala. Brakowało tylko pełnego sczytania pamięci. W końcu uznano, że nie stwarza zagrożenia, i pozwolono iść dalej. Za portalem czekała już konsul w towarzystwie dwóch ochroniarzy. Idąc za nimi, Rabel znalazł się w najpilniej strzeżonej części konsulatu.

Pokój tryskał przepychem. Złota zastawa, bogato zdobiony stół, meble z prawdziwej skóry. W rogu stali gotowi na rozkazy zrobotyzowani służący i olbrzymi robot bojowy. Usta Rabela już miały ułożyć się w grymas zażenowania, ale zakrył je, gdy dojrzał przystawki z owoców morza.

Galahadian siedział na sofie, jedząc krewetki.

— Proszę, niech pan usiądzie, Piąty Magosie — powiedział, wskazując na stojącą naprzeciwko sofę.

Cennetianin usiadł. Z trudem panował nad nudnościami. Galahadian poczekał, aż zamknie się portal za konsul, i spytał:

— Zanim przejdziemy do sedna, czy mogę polecić panu herbatę selediańską?

Magos oblizał wyschnięte wargi, unikając spoglądania na owoce morza.

— Poproszę.

— Świetnie.

Po chwili gorąca herbata już parowała z ceramicznej filiżanki.

— I jak? — spytał Koalicjant, gdy Rabel upił łyk.

— Muszę pochwalić pański wybór, kanclerzu.

Gospodarz uśmiechnął się.

— Oficjalnie jestem jedynie „desygnowanym kanclerzem” z ramienia mojej frakcji, ale wybory to czysta formalność.

— Antytelefon?

— Arytmetyka głosowania. Mam za sobą sześćdziesiąt procent głosów planet członkowskich dysponujących eftelem. — Galahadian upił łyk czarnego napoju o nieznanym magosowi ostrym zapachu. — Ale rozumiem obawę.

— Mogę zadać kolejne, z czystej ciekawości? — Rabel zaczekał na znak Koalicjanta i kontynuował: — Jak kontrolujecie, czy ktoś nie zajrzy w przyszłość, by, że tak nieładnie to ujmę, obstawić właściwego konia?

— Niegłupie pytanie. — Gospodarz chwycił jedną z krewetek. — Mógłbym opowiadać o Koalicyjnej Służbie Czasoprzestrzennej, ale obaj wiemy, że najważniejsza ochrona to mocny kręgosłup moralny. Prawda?

Rabel pokiwał głową.

— To cechuje zarówno Cennet, jak i światy naszej wspólnoty. Tylko na etyce i wynikającemu z niej zaufaniu możemy zbudować, nomen omen, świetlaną przyszłość. — Galahadian westchnął. — Ale znam człowieka o innym pomyśle na społeczeństwo, opartym na władzy silnych nad słabymi.

— Sylwan Shezar.

Niebieskie oczy Koalicjanta wypełniła pogarda.

— Dokładnie. — Desygnowany kanclerz przełknął zakąskę i sięgnął po kolejną. — Proszę przyznać, że sytuacja dziejowa jest wręcz... baśniowa. Oto stoją naprzeciw siebie dwie potęgi, z których jedna chce dać wszystkim moc do przemiany na lepsze, a druga tylko wybranym. Wyzwoliciele i tyrani. Koalicja i Unia.

— Byłaby baśniowa, gdyby nie dysproporcja sił. — Magos wyszczerzył zęby. — Macie jakieś cztery lub pięć razy więcej światów z dostępem do eftela niż Shezar i jego sojusznicy. Przecież jak na dłoni widać, że wojna skończy się porażką Unitów.

— Ja to wiem, pan to wie, ale czy oni to wiedzą? — Głos Koalicjanta przepełniała ironia. Galahadian sięgnął po trzecią krewetkę. — Ale to wybór każdego społeczeństwa z eftelem. Być panem tworzenia...

— Albo niszczenia — wtrącił Rabel.

— W rzeczy samej. — Koalicjant westchnął. — Ale nawet władcy tworzenia muszą się bronić przed barbarzyńcami. Zwłaszcza gdy ci także mają eftela. Czyż nie czegoś podobnego uczyli wasi Założyciele?

Magos prychnął.

— Kazali izolować innomyślących, nie zabijać. Do tego...

Przerwał, gdy Galahadian podniósł dłoń.

— Czy pan naprawdę sądzi, że możemy pokonać Unitów bez jednego wystrzału?

— Tak.

Koalicjant pokręcił głową. Zjadł kolejną krewetkę i pochylił się bliżej Cennetianina.

— Poprzedni kanclerz wierzył — zaczął — że jeśli rozdamy eftela każdemu, kto o to poprosi, to zdominujemy Shezara i zmusimy do uległości. Ale to mrzonki. Sylwan jest na to za sprytny. Jeśli będziemy zwlekać zbyt długo, pozwolimy mu urosnąć w siłę i zaatakować.

— Zuchwałe oskarżenie. Czy skonsultował je pan ze zwiadem czasoprzestrzennym?

— A jakżeby inaczej? Mamy dowody, że niedługo wybuchną walki.

— To nie musi oznaczać totalnej wojny.

Koalicjant spojrzał w oczy Cennetianina.

— Proszę nie myśleć, że podejmuję takie decyzje z lekkim sercem. Wierzę za to, że przyszłe pokolenia osądzą mnie sprawiedliwie. Tak jak pan osądzi Rejtona.

Magos zamrugał kilka razy.

— Nie myślał pan, że wezwanie dotyczyło tylko degustacji herbaty, owoców morza i pogaduszek o astropolityce, nieprawdaż? — Na twarzy Galahadiana zagościł smutny półuśmiech.

A więc to cholerna prawda!

Rabel poczuł, jakby otrzymał cios w splot słoneczny. Zgarbił się. Tymczasem gospodarz mówił dalej smutnym głosem:

— Jutro Rejton razem ze mną będzie czekać na nadzwyczajnym zebraniu Rady. Nie zdradzę, co powie. Ale jasno dał mi do zrozumienia, że po tym, co uczynił, przestanie być Najwyższym Magosem. Zaproponuje przy tym pana jako następcę. — Galahadian odchylił głowę i spojrzał na sufit. — Z tego, co wiem, prawo pozwala nowemu przywódcy na osądzenie poprzednika, jeśli ten ustąpił z powodu innomyślenia, prawda?

— Tak, ale czemu ja?

— O to będzie musiał pan spytać jego.

Ponownie spojrzał na Cennetianina. W oczach dało się wyczytać szacunek dla rozmówcy, kiedy mówił:

— Ale poznawszy pańskie przekonania, rozumiem dlaczego.

Niespodziewanie Galahadian wstał.

— Choć chcę, żeby pan także wiedział, że to spotkanie było moim i tylko moim pomysłem. Chciałem przedstawić powody, usprawiedliwienie...

Ku zaskoczeniu Rabela wykonał głęboki, pełen szacunku ukłon. Błagalny gest z planety, z której pochodził.

— I prosić o chociaż odrobinę łaski dla mego przyjaciela Rejtona.

***

Miętolił medalion w dłoni. Palcami drugiej ścisnął szklankę z alkoholem. Siedzący naprzeciwko Akern patrzył niespokojnie na przełożonego. Czasem otwierał usta, ale karcący wzrok Rabela gasił wypowiedzi w zarodku.

I pomyśleć, że jeszcze nie tak dawno miałem wyrzuty sumienia. Teraz nie mógł znaleźć śladów dawnego poczucia winy. Ale co teraz mam zrobić?

Oparł głowę na zaciśniętej w pięść dłoni z medalionem. Z obecną wiedzą łatwo mógł przewidzieć przebieg porannych wydarzeń. Rejton przyzna się do spiskowania z Koalicją i narażenia mieszkańców Cennetu przez wydanie pozwolenia na budowę instalacji zwiadu czasoprzestrzennego. Weźmie winę na siebie i zrezygnuje z funkcji. Potem zostanie sprawiedliwie osądzony — Rabel nie miał bowiem najmniejszego zamiaru okazywać łaski. Na końcu zaś, nie mając za bardzo wyboru, Rada potwierdzi dalszą chęć przyłączenia do Koalicji. No bo kto inny obroni Cennet przed zemstą Unii?

O zamachu nikt nie piśnie słowem, ale będzie jasne, że to plan Koalicji, by pchnąć oba mocarstwa do walki.

Najgorsze, że ten interes wyjdzie Cennetianom na dobre. Dołączą do elitarnego grona cywilizacji nadświetlnych i nie będą musieli obawiać się zagłady, gdy ruszy machina wojenna.

Jako ich sługa, Rabel nie mógł prosić o więcej.

Spojrzał na odbicie w szybie. Przypomniało mu kogoś. Osobę, którą cenił wyżej niż własne życie. I którą wydał, gdy tylko z Lutonem dowiedzieli się o jego innomyśleniu — o zorganizowaniu zamachu na członków Rady.

Hipokryta! — ryknęło odbicie brata bliźniaka. Ostatnie słowa Jotama, nim został zabrany przez Policję Higieny Psychicznej. Na zawsze. Został po nim tylko zerwany z szyi medalion, który rzucił pod nogi Rabelowi.

Magos wypił haustem zawartość szklanki. Brzękło tłuczone szkło, gdy wyśliznęła mu się z ręki. Nanoczyściciele natychmiast zaczęły sprzątać podłogę pojazdu. Rabel powinien pozwolić Galahadianowi na wykonanie planu. Powinien nic nie robić.

Hipokryta! — ryknęło znów odbicie.

— Kurwa mać! — wydarł się do szyberdachu, aż Akern podskoczył.

Musiał działać. Już nie tylko dla Cennetian, ale dla całej galaktyki. Tylko jak to zrobić? Jak mógł zmienić podejście olbrzymiej Koalicji i namówić ich do powrotu do stołu negocjacyjnego? Inni magosowie nie wiedzą tego, co on. Gdyby nie chęć pomocy Rejtonowi i użycie Torgaddona, nawet on nigdy nie domyśliłby się, co planuje Galahadian.

Cennetianin pstryknął palcami i chwycił się za głowę.

— No tak!

Wskazał na Akerna i powiedział:

— Połącz się z sekretariatem każdego z pozostałych Magosów i poproś o pilną konferencję przez neurale. Tylko migiem!

Kątem oka spojrzał na szybę. Już nie widział w niej odbicia brata.

***

Specjalnie przybył spóźniony do Sali Założycieli.

Przerażenie w oczach Rejtona aż nadto zdradzało, że nie tego się spodziewał po zebraniu. Inni członkowie milczeli, wbijając nienawistny wzrok w przywódcę. Przywodzili na myśl naganiaczy, wystawiających zwierzynę na ostateczny strzał myśliwego. Rabel z trudem trzymał nerwy na wodzy. To była jego wielka chwila, nie mógł jej spaprać.

— Widzę, że dyskusja zaczęła się beze mnie — powiedział teatralnie z lekkim wyrzutem. — Dźwięki kłótni doszły mnie od samego portalu do budynku Rady i nawet aktywne tłumienie ścian ich nie zatrzymało. Czy mogę wiedzieć, co wywołało takie wzburzenie?

— No mów, Rejtonie! Wyjaw swój grzech innomyślenia! — wybuchnął Trzeci Magos.

— Ja... — Najwyższy potrząsnął głową. — Potrzebowaliśmy decyzji jak najszybciej. Sama stacja to tylko element obrony Koalicji, której członkami niedługo będziemy.

— Jeśli nawet przymknąć oko na to innomyślenie — zaczął z pogardą Szósty Magos — to jak mamy potraktować pozwolenie na zamach na ambasadora Tolketa?

Rabel rozmasował ramię, w które otrzymał niedawno postrzał. Rejton zaś zgarbił się, jakby otrzymał cios w brzuch.

— To... To wcale nie tak...

Piąty Magos wyciągnął otwarte dłonie w stronę Rady. Wszystkie pary oczu spojrzały ku niemu. Rejton z nadzieją. Pozostali — z satysfakcją.

— Rozumiem wasz gniew — zaczął Rabel. — Oto człowiek, który przeprowadził nas przez kryzys pierwszego kontaktu, dokonał aktu innomyślenia w najczystszej formie. Odrzucił mądrość grupy i zdecydował się działać na własną rękę, nadużywając powierzonej mu władzy.

Wstał i nie spuszczając wzroku z Rejtona, podszedł do przywódcy.

— Podjął swą decyzję, chcąc zbudować silny Cennet, dać mu eftela i protekcję najpotężniejszej frakcji istniejącej po Wieku Katastrof.

Nadzieja w oczach Rejtona rosła z każdym słowem Rabela. Ten kontynuował:

— Wiem, że cisną się wam na usta słowa Założyciela Torgaddona: „Jeśli mord i kłamstwo mają uratować ten świat, to nie zasługuje on na przetrwanie”. Wiem jednak, co by na to odrzekł Najwyższy Magos Rejton: „Problem w tym, że Torgaddon znał eftela jedynie z legend. Dla nas to rzeczywistość”. I faktycznie, my znamy konsekwencje złego użycia tej technologii. Wiemy, ile zmian jest potrzebnych, by społeczeństwo nie stoczyło się w stronę barbarzyństwa. I przede wszystkim, ile trzeba poświęcić, aby je obronić przed wrogiem.

Stanął tuż przy Rejtonie.

— Najwyższy Magos wielokrotnie nam o tym przypominał. Rozumiem więc, czemu się zdecydował na takie kroki. Ale czy za tym zrozumieniem idzie rozgrzeszenie?

Położył mu rękę na ramię i głośno powiedział:

— Nie!

Ten moment, gdy nadzieja prysła, a oczy Rejtona stały się wielkie jak monety — Rabel zamierzał delektować się nim do końca życia. Jednak chciał obrócić sztylet słów, wbity w serce przywódcy, jeszcze kilka razy.

— Bo za słowami Założycieli stoi coś więcej niż tylko odrzucenie bezmyślnej przemocy. To chęć uczynienia ludzi lepszymi. To pogląd, że żadne ofiary nie usprawiedliwiają godnego życia ocalonych. To właśnie przeciwko tej wizji człowieka nadświetlnego, tak bliskiej nam i Koalicji, zinnomyślałeś ty i twoi wspólnicy.

Spojrzał po zebranych.

— Magosowie! Wnoszę o pozbawienie Najwyższego Magosa Rejtona funkcji oraz przejęcie instalacji Koalicji przez Policję Higieny Psychicznej do czasu wznowienia przez nią negocjacji z Unią. Kto z was jest za?

***

Blady Galahadian zwlókł się z fotela. Konsul i ochroniarze stali z boku, patrząc z niepokojem na Najwyższego Magosa Rabela i oficerów Policji Higieny Psychicznej, na których czele wkroczył do pomieszczenia dla gości Rady.

— Jak? — wymamrotał Koalicjant.

— Tajemnica — powiedział Rabel, szczerząc zęby.

— Pewnie Unia. — Rozmówca pokręcił głową. — Gdybym wiedział, inaczej byśmy rozmawiali.

— Porwałbyś mnie i torturował? — prychnął ironicznie magos.

— Bardziej przyłożyłbym się do tłumaczeń. — Galahadian spojrzał na niego spode łba. — Nie jestem barbarzyńcą jak Shezar.

— Trzeba więc było to zrobić, a nie liczyć na szok związany z wyznaniem Rejtona. Chyba że mój wybór także podpowiedział wam zwiad czasoprzestrzenny, co?

Rabel pożałował pytania, gdy odpowiedziało mu milczenie.

— I co teraz? — spytał w końcu Galahadian. — Zamierzasz aresztować za innomyślenie kanclerza Koalicji?

— Desygnowanego kanclerza, jeśli mnie pamięć nie myli. — Rabel spojrzał tryumfująco na rozmówcę. — I odpowiedź na to konkretne pytanie brzmi: nie.

Cennetianin usiadł na jednym z foteli naprzeciwko Galahadiana.

— Choć moi współrządzący są pełni gniewu, nadal pragniemy dołączyć do Koalicji...

— To ci dopiero!

— Proszę dać mi skończyć. Nie jest to jednak chęć wstąpienia za wszelką cenę. Na pewno nie za cenę porzucenia pokoju, bo obecność instalacji wojskowej zwiadu czasoprzestrzennego czyni podbój Cennetu przez Unię bardziej realnym niż wcześniej.

Koalicjant zagryzł wargę.

— Co więc proponujecie?

— Jeszcze dzisiaj wpuścicie na teren bazy inspektorów Policji Higieny Psychicznej. Zabezpieczą oni dane i upewnią się, że do czasu podpisania traktatu nikt z niej nie będzie korzystał.

Rabel wyjął kryształową płytkę z danymi.

— Naturalnie możecie odmówić i stawiać opór, ale wtedy przekażę Unii informacje, jakie przesyłacie z ośrodka do konsulatu. — Uśmiechnął się ironicznie. — To wręcz zabawne, że dla zachowania tajemnicy wysyłaliście je zwykłymi kablami nadprzewodnikowymi. A te Policja Higieny Psychicznej może podsłuchać.

Koalicjanci spojrzeli na magosa, jakby trzymał odbezpieczony granat.

— Nie zrobisz...

— A właśnie, że zrobię. — Głos Cennetianina stał się lodowaty. — Ciekawe, co wyczytają Unici. Może plany rozstawienia waszych jednostek do operacji zaczepnej. A może lokalizację innych tego typu placówek.

Galahadian chciał coś rzec, ale Rabel uciszył go ruchem ręki.

— Radzę się dobrze zastanowić nad odpowiedzią. Nie chciałbym używać siły przeciwko pracownikom bazy.

Następnie wstał i poszedł ku drzwiom przez utworzony wśród swych ludzi szpaler.

— Nie planowaliśmy zabić Tolketa w zamachu! — krzyknął Galahadian. — Antytelefon wyjawił, że do niego dojdzie, więc...

Magos obrócił się na pięcie.

— Chcieliście zbić wszystkich z tropu nieudaną akcją, zwalając winę na innomyślących — wypalił z pogardą, a następnie posłał Galahadianowi najbardziej jadowity uśmiech, jaki potrafił. — Powinien pan nauczyć się lepiej kłamać, desygnowany kanclerzu.

***

Ciemność za oknem zdradzała, że nowy dzień jeszcze nie nadszedł. Co więc go obudziło?

Odpowiedział mu syk zamykanych automatycznych drzwi do sypialni. Szukając włącznika światła przy łóżku, Rabel wybudził tablet z jeszcze otwartą wiadomością od Szóstego Magosa, że Koalicja wyraziła zgodę na kontrolę odkrytej instalacji wojskowej.

Wystrzał natychmiast ocucił Cennetianina. Rzucił się na podłogę. Zamiast kolejnego huku broni usłyszał, jak intruz wlewa coś do szklanki.

Wymacał włącznik i zapalił światło. W sypialni, przy niewielkim stoliku nocnym, stał Akern, nalewający właśnie wina do drugiego kieliszka. Niedaleko na podłodze leżał korek od butelki.

Najwyższy Magos zamrugał kilka razy.

— Nie patrz tak, Rabelu. — Asystent zlizał kropelkę płynu z szyjki butelki i odstawił ją. Następnie chwycił oba naczynia z winem musującym.

— Co ci, do jasnej cholery, odbiło?

Wzrok podwładnego, bezduszny i kalkulujący, przyprawiał magosa o ciarki. Dyskretnie spojrzał na szafkę nocną, szukając jakiegokolwiek przedmiotu do obrony.

— Nic, drogi przyjacielu. Chcę tylko uczcić sukces.

Akern wyciągnął przed siebie rękę z kieliszkiem, ale magos chwycił leżący na nocnej szafce rysik i wbił w rękę asystenta. Czerwień rozlanego wina zmieszała się z krwią. Rabel przywarł do ściany i spróbował wywołać ochronę neuralem.

— Zagłuszanie — powiedział obojętnie asystent, stukając w pudełko przy pasie. Wyciągnął rysik, nie robiąc sobie nic z bólu. — Szkoda wina. Tauryckie jest naprawdę dobre.

Niemożliwe. Rabel usiadł, wbijając wzrok w podwładnego.

— Czy... Jak...

Zamach, instalacja Koalicji, słowa Galahadiana. To, co jeszcze wieczorem tworzyło spójną historię, nagle straciło sens.

Cennetianin zacisnął pięści i wysyczał:

— W ilu sprawach kłamałeś, Tolket?!

Rozmówca spokojnie sączył wino.

— W mniejszej liczbie, niż sądzisz.

— Jedno życie, pragnienie pokoju, pochodzenie...

— To ostatnie akurat jest prawdziwe. Otwarta brama nadświetlna spustoszyła mój świat. Tylko że to nie była zwykła planeta, ale mózg matrioszki.

Rabel przełknął ślinę. Komputer wielkości systemu gwiezdnego. Czyli rozmawiał z...

— Bytem cyfrowym...

— Zapisanym w mózgu złożonym z rozproszonych nanitów, komunikujących się dzięki kwantowej teleportacji danych — dokończył Unita. — Jeden umysł kontrolujący wiele ciał, do tego potrafiący niczym pasożyt przejąć nowe. Idealny agent, nie sądzisz?

W pierwszej chwili magos chciał rzucić się na wroga, ale wiedział, że nie ma szans w walce wręcz. Przysunął się bliżej szafki nocnej.

— Czemu teraz się ujawniasz?

— Bo mam taki kaprys. Polubiłem cię i nie chcę, byś umierał samotnie. — Tolket położył prawą rękę na sercu. — Mówię szczerze.

Cennetianin uniósł brew, jednocześnie próbując niezauważenie przybliżyć dłoń do przycisku cichego alarmu.

— Więc tobie też nigdy nie chodziło o pokój?

— Ani mnie, ani Shezarowi. Wiesz, to naprawdę ironiczne, że tylko pośredniczącemu Cennetowi zależało na trwałym traktacie. Czy naprawdę myślałeś, że dwie tak skrajne filozofie mogą koegzystować?

— Widać miałem wszystkich za lepszych od zwierząt.

Ręka już znajdowała się w pobliżu przycisku. Jeszcze tylko chwila.

— Od zwierząt, powiadasz. — Tolket zachichotał. — Bądźmy szczerzy, musiało dojść do wojny. A Koalicja nie ma w niej szans na zwycięstwo.

— Czemu? Mają przewagę liczebną.

— O, tak. — Tolket dolał sobie wina i prychnął: — Tylko że zgubi ich własna filozofia. Wiesz dlaczego?

Rabel pokręcił głową, jednocześnie naciskając przycisk.

— Ich wszystkie światy trzyma w kupie nie poczucie wspólnoty, a strach przez Shezarem i Unią. Zabierz je, a każdy z tych wierzących w równość, wolność i braterstwo idiotów rzuci się do gardła sojusznikom, myśląc o swoim przetrwaniu. Taki sam efekt będzie miała pierwsza lepsza klęska z naszej ręki.

— A Unia niby nie ma takich wad, co?

— Och, ma. Te i inne. Ale Shezar zbyt dobrze rozumie ludzką naturę, by podobny los spotkał nasze państwo. — Unita westchnął. — Zawsze istnieli biedni i bogaci, władcy i poddani. Dziś to ci z napędami nadświetlnymi i ci bez nich. Taka kolej rzeczy.

— Nieprawda! Spójrz choćby na Cennet. Stworzyliśmy zdrowe i trwałe społeczeństwo nie oparte na takich zasadach.

Tolket prychnął.

— Serio? A możesz mi powiedzieć, co nie podpada pod innomyślenie?

Magos zacisnął zęby. Rzucał dyskretne spojrzenia w kierunku drzwi do sypialni, zza których dochodziło ledwo słyszalne stukanie.

Jeszcze chwila.

— Więc to nie Koalicja przeprowadziła zamach?

— Przeprowadziła, ale nie chcieli nikogo zabić. Stąd wszystkie kule mijały celu. — Na twarzy mężczyzny pojawił się grymas. — Sam musiałem sobie dopomóc.

— Postrzelenie mnie to twoje dzieło?

— Tak. I od razu zadbałem, byś przeżył upadek.

Rabel pohamował gniew.

Jeszcze nie teraz.

— Akern?

Tolket prychnął.

— Nie tylko on. — Cmoknął i jego twarz ozdobił ten sam ironiczny uśmiech, który miało mroczne odbicie magosa.

Nie, to niemożliwe!

— Koalicja za bardzo cię monitorowała. Oni też wiedzieli dzięki eftelowi, że osiągniesz wielkie rzeczy w polityce. — Tolket wskazał na ciało asystenta. — Akerna i twego brata już tak nie pilnowali. A że komunikaty zwiadu czasoprzestrzennego nie wspominały nic o nich... Przygotowywałem cię do tej chwili całe życie.

Rabel zgarbił się, zacisnął pięści i ruszył zdecydowanie w stronę Tolketa. W oczach miał czystą furię.

— Dlaczego?! — ryknął, chwytając Unitę za kołnierz bluzy. — Gadaj!

— Chodziło tylko o ten jeden, dzisiejszy moment. O przytrzymanie Galahadiana odpowiednio długo na Cennecie. — Tolket zaczął chichotać. — Zawsze był honorowy, toteż, zamiast lecieć dalej, został, by osobiście załagodzić sytuację.

W żołądku Rabel poczuł zimną kulę.

— Za moment ostatni okręt Unii ściągnie kopię mojej osobowości i odpali napęd nadświetlny. Otworzy gardziel tunelu tuż przy waszym świecie.

— Blefujesz!

— A myślisz, że czemu zamilkł Torgaddon?

W tym momencie drzwi do sypialni wyleciały z hukiem. Do pokoju wpadła grupa uzbrojonych oficerów bezpieki. Pierwszy błyskawicznie powalił Tolketa na ziemię, przystawiając mu lufę do skroni. Dwóch kolejnych dopadło Rabela i osłaniając, zaczęło biegiem wyprowadzać magosa z zagrożonego terenu.

I wtedy grawitacja oszalała.

***

— ...jak widać na załączonych holografiach, Cennet uległ całkowitemu zniszczeniu. Szansę, że Galahadian mógł wyjść cało z tego ataku, analitycy oceniają na zero procent — zakończył tryumfalnie unicki generał.

— Jednak najnowszy raport stwierdza, że nie wszystkie ataki przebiegną zgodnie z poprzednimi przewidywaniami Służby Zwiadu Czasoprzestrzennego — wtrącił się drugi. — Może to jednak nie desygnowany kanclerz powinien być celem, ale jakiś inny polityk czy oficer.

Cały Sztab Generalny Unii Andermańskiej był obecny. Stworzony w wirtualnej rzeczywistości konstrukt symulował obraz galaktyki, więc chodzący pomiędzy gwiazdami generałowie przywodzili na myśl bogów. Na każdy ich gest symulacja to przybliżała, to oddalała systemy, wiernie odwzorowując ciała niebieskie układów. Zaraz obok wyświetlała też dostępne dane wywiadowcze.

Cyfrowy byt, znany do niedawna jako Tolket i Akern, słuchał uważnie. Całe szczęście, że odłączył moduł emocjonalny, bo logika rozmyta podpowiadała mu, że kipiałby gniewem na tę sugestię. Tyle lat przygotowań, podjętego trudu i wyrzeczeń nie miało prawa pójść na marne.

— To wojna, ona nigdy nie idzie zgodnie z planem. Sukces ofensywy i tak jest większy, niż zakładaliśmy.

— Ale nie absolutny, jak obiecywano...

— Dość!

Wszyscy członkowie sztabu Unii skupili uwagę na rosłym mężczyźnie. Wirtualna rzeczywistość nie ujmowała niczego z charyzmy Naczelnika Sylwana Shezara.

— Wszyscy znaliśmy ryzyko i dokładność przedstawionych przez zwiad czasoprzestrzenny pomiarów. I wszyscy zatwierdziliśmy plan akcji.

Sylwan spojrzał po awatarach swych oficerów.

— Najwyraźniej wojna nie będzie tak szybka, jak przypuszczaliśmy. Trudno. Teraz debatujcie, jak dalej iść ku zwycięstwu.

Były to jego ostatnie słowa na naradzie. Po nich generałowie zaczęli tworzyć plany operacyjne. Kogo wysłać na śmierć na przegraną bitwę, komu dać odnieść zwycięstwo, czy sukces odniesie eskadra z takim czy innym wyposażeniem. Dla bytu cyfrowego brzmieli bardziej jak pisarze, układający fabułę nowego, wspólnego dzieła.

Po wszystkim Sylwan kiwnął głową, akceptując przedstawiony plan. Coś w tej ciszy niepokoiło byt cyfrowy, a logika rozmyta podpowiadała zaskakującą opcję.

— Proszę zaczekać — powiedział Naczelnik do agenta, gdy zostali sam na sam i ten miał opuścić konstrukt.

Gdyby miał moduł emocjonalny, byt cyfrowy czułby się zaskoczony.

— Chciałbym jeszcze raz pogratulować udanej akcji — powiedział Shezar, którego awatar przeszedł właśnie przez środek galaktyki. — Dzięki tobie udało nam się rozpocząć ten konflikt, niwelując przewagę Koalicji. Czy chciałbyś coś dodać?

Logika rozmyta podpowiadała, że powinien zapytać.

— Czy pan nie żałuje podjęcia decyzji o wszczęciu wojny, Naczelniku?

Cisza.

— Ciekawe — odpowiedział w końcu Shezar. — Tak, odczuwam żal. Jednak nie z powodu zniszczenia Cennetu. Raczej dlatego, że znów udowodniłem sobie coś, co mnie osobiście przeraża.

— Co takiego?

Znów cisza.

— Zaspokoję twą ciekawość, jeśli odpowiedz mi na pytanie: czy człowiek się zmienia?

Teraz to agent milczał.

— Tak.

— Jak się zmienia? Fizycznie poprzez przemianę krwi w kubity? A może to tylko forma, a jego wnętrze pozostaje to samo?

— Nie rozumiem, Naczelniku.

— Człowiek to bestia. Może on używać coraz lepszych narzędzi, wymyślać nowe systemy polityczne, zmieniać formy. Ale żadna, absolutnie żadna z tych rzeczy sama z siebie nie naprawi jego wewnętrznej natury. To drapieżnik, od niepamiętnych dziejów walczący o przetrwanie. Tę naturę wszyscy, biologiczni czy cybernetyczni, mamy w sobie. I odzywa się ona za każdym razem, gdy stajemy naprzeciwko zagrożenia dla naszego samolubnego „ja”.

— Takie zachowanie da się wymazać, Naczelniku. Tak z genów, jak i kubitów.

— Doprawdy? A co, jeśli tak pokojowa cywilizacja napotka inną, w jej oczach stanowiącą zagrożenie? Dalej zachowa swój pacyfizm? A co z faktem, że wszechświat ma ograniczony zasób surowców? Czy zatrzymają pochód swej utopii, by rozwinąć się mogła inna, obca im kultura?

Shezar zamilkł na chwilę, jakby ważył słowa, po czym kontynuował:

— Weźmy eftel. Tyle zastosowań, a my dokonaliśmy oczywistych wyborów. Do czego najpierw go zaprzęgliśmy? Do zajmowania nowego terytorium w postaci całych systemów. Co zrobiliśmy, gdy odkryliśmy destruktywną naturę tworzenia tuneli? Zaczęliśmy niszczyć naszych wrogów. A gdy za pomocą odpowiednich technik mogliśmy spojrzeć w przyszłość? Wtedy paranoicznie zaczęliśmy podejrzewać sąsiadów o najgorsze i szukać w uzyskanej wiedzy potwierdzenia oskarżeń. Tak nas ukształtowała ewolucja. Przetrwają najtwardsi, najbardziej przebiegli. Uprzejmi, mili i kooperujący nie mają szans.

Westchnięcie.

— Chciałbym, żeby to nie było prawdą. Ale mój ród istnieje już tak długo, a nigdy nie udało się mu znaleźć dowodu przeciwko tej obserwacji. Nawet przestaliśmy postrzegać to jako wadę, bo dzięki temu ludzkość sięgnęła gwiazd. A teraz, jeśli zaspokoiłem już twą ciekawość...

— Tak, Naczelniku. Zaspokoiłeś.

— Dobrze.

Byt cyfrowy powrócił do swej przestrzeni wirtualnej. Mógł przywołać dowolny obraz, ale wszechobecna ciemność wydawała mu się najbardziej odpowiednia. Idealna alegoria ludzkiej przyszłości. Nie potrzebował eftela, by to wiedzieć.

A może znajdzie się kiedyś ktoś, kto rozjaśni ten mrok?

Autorka o sobie:

Na co dzień zajmuję się historią psychiatrii, zwłaszcza tej radzieckiej. Tułam się między Polską a Anglią. W wolnych chwilach gram w RPG, nałogowo czytam i równie nałogowo podróżuję. Bez względu na to, gdzie akurat mieszkam, muszę uczyć się jakiegoś tańca. Co jakiś czas zdarza mi się napisać opowiadanie.

Aleksandra Brokman

Ropucha i klątwy

Ropucha była piękną kobietą.

Jej włosy zawsze układały się w łagodne, czarne jak obsydian fale. Oczy przeszywały na wskroś zdjętym prosto z letniego nieba błękitem. Ciało miało kształt wyczarowanej przez mistrza rzeźby klepsydry. Twarz intrygowała i olśniewała.

Nawet z opuchniętymi od płaczu powiekami, wiszącym u nosa glutem i łuskami wystającymi z policzków w jakiś sposób wyglądała pięknie. Nie aż tak jak na co dzień, deformacja twarzy robiła w końcu swoje. Jednak Kalka wciąż miała niejasne wrażenie, że gdyby przypadkowy człowiek miał zaprosić którąś z nich na randkę, bez wahania wybrałby Ropuchę.

— Już nie mogę, kurwa, nie mogę! — wyła czarnowłosa piękność, zanosząc się płaczem. Po raz kolejny otworzyła kieszonkowe lusterko, by obejrzeć ropiejące, porośnięte gąszczem twardych łusek policzki. Załkała głośniej. Glut oderwał się od jej nosa i wylądował na kobaltowoniebieskich spodniach.

Kalka na palcach przemknęła do biurowej kuchni. Nastawiła czajnik, wrzucając do kubka dwie torebki melisy. Po chwili zastanowienia dodała jeszcze rumianek. Zalała wszystko wodą i zaniosła napar koleżance.

Ropucha znów zerknęła w lusterko. Jej ciałem wstrząsnął szloch.

— Masz, pij. — Kalka postawiła kubek na biurku koleżanki, wolną ręką przeczesując tęczowe włosy. — Postaraj się choć trochę uspokoić. Musimy rozgryźć ten problem.

Odpowiedziało jej urażone spojrzenie.

— Ty na moim miejscu z pewnością byłabyś spokojna jak jebane jezioro w czasie flauty.

Przysłuchujący się ich rozmowie Jaś Stażysta parsknął śmiechem. Kalka pokręciła głową, piorunując go wzrokiem. Histeria Ropuchy była całkowicie uzasadniona. Deformacje ciała powracały już po raz piąty. Metrowe włosy w uszach, nos spuchnięty do czterokrotnych rozmiarów, dwa wysypy zielonych krost, a teraz łuski. Kalka wszystko likwidowała, ale za każdym razem problem powracał, coraz mocniej nadszarpując Ropusze nerwy. W dodatku podobne objawy dręczyły dwie inne kobiety, które zgłosiły się po pomoc do zwalczającej magiczne dolegliwości Fundacji „A kysz!”.

Działała tu jakaś wyjątkowo paskudna klątwa. Albo dziwne skutki uboczne jakiegoś czaru. Albo cholera wie co.

Kalka nie potrafiła rozgryźć tej zagadki i za każdym razem, gdy oglądała łzy poszkodowanych kobiet, robiła się coraz bardziej wściekła. Ktoś musiał za tym wszystkim stać i obiecywała sobie, że ten ktoś ją popamięta.

Po dłuższej chwili Ropucha nieco się uspokoiła. Odłożyła lusterko. Upiła łyk ziołowej mieszanki. Wysmarkała nos w chusteczkę. Przetarła oczy.

— Jasiu, leć do magazynu po kredę i dwunastkę — poleciła Kalka, poprawiając okulary, po czym sięgnęła po książkę o odczynieniach, którą stale trzymała teraz na biurku. Zawsze wolała sprawdzić, czy pamięć i intuicja nie płatały jej figli. Wystarczyło, że raz na studiach bezmyślnie skopiowała wymagające spersonalizowania symbole i podczas egzaminu wypełniła pół wydziału toksycznym dymem.

Doczytała potrzebne informacje, czekając na powrót Jasia. Gdy pojawił się z opakowaniem kredy i zamkniętą w szklanej buteleczce miksturą, zabrała Ropuchę do pokoju na zaklęcia. Oczywiście ktoś jak zwykle nie wyczyścił po sobie podłogi. Kalka chwyciła opartą w kącie szczotkę i starannie starła magiczne symbole, klnąc przy tym pod nosem na kolegów i koleżanki z fundacji. Gdy upewniła się, że po starych znakach nie został nawet ślad, zabrała się do kreślenia własnych. Nie zajęło jej to dużo czasu. Po incydencie z toksycznym dymem poświęciła dużo uwagi magicznemu rysowaniu. Stała się w tym naprawdę dobra.

Wylała część mikstury na dłonie, po czym starannie rozprowadziła ją po skórze. Na szczęście dwunastka miała nie najgorszy zapach. Ziołowo-słodki. Trochę mdlący, ale do zniesienia. Trójka i dziesiątka potrafiły przyprawić o wymioty.

Wprawione palce Kalki bez problemu ułożyły się w odpowiedni wzór. Stopy poniosły ją wokół otoczonej gąszczem symboli koleżanki. Po paru minutach łuski zaczęły odpadać z policzków Ropuchy, zostawiając gładką, zdrową skórę. Kobieta podziękowała, ale tak naprawdę nie wydawała się pocieszona. Bez sił powlekła się do biurka, opadła na krzesło i ukryła twarz w dłoniach.

Kalka już miała zabrać się za czyszczenie podłogi, jednak po zastanowieniu postanowiła pogonić do tego Jasia Stażystę. Sama podążyła za Ropuchą. Objęła przyjaciółkę i pogrążyła się wraz z nią w trudnej, bolesnej ciszy.

Paleta cieni Siren’s Dream nie była zła, ale nie zapewniała też tego, co producent obiecywał w reklamach. Jak wiele podobnych produktów, wykorzystywała pigmenty ze składników zaklęć, jednak same w sobie nie miały one żadnych magicznych właściwości. Nie dbały o skórę powiek i nie nadawały wyjątkowej trwałości kolorom. Nie robiły absolutnie niczego poza kuszeniem naiwnych, nieznających się na magii klientek.

Ropucha prowadziła prywatną krucjatę przeciwko tego typu praktykom. Miała ona formę bloga i ciągnęła się już trzeci rok. Kobieta wykorzystywała swoją wiedzę, by recenzować podobno magiczne produkty, którymi firmy zasypywały ostatnio konsumentów. Co jakiś czas przemycała też ciekawostki i ostrzeżenia przed pochopnym rzucaniem zaklęć, w nadziei, że może dzięki nim ktoś pomyśli i uniknie kłopotów, w jakie ona wpakowała się parę lat wcześniej.

Po opublikowaniu najnowszej recenzji, odruchowo sięgnęła po kieszonkowe lusterko, by poszukać na twarzy zaczątków niechcianego owłosienia lub krost. Nic nie znalazła, ale i tak nie umiała opanować drżenia rąk. Ostatnio towarzyszyło jej coraz częściej. Dygotała, bała się luster i kompulsywnie oglądała swoje odbicie.

Na samym początku, gdy z jej nosa wykiełkowały grube, kręcone włosy, obawiała się, że to zemsta Marcina. W końcu zmieniła go kiedyś w ropuchę, zyskując tym samym swoje przezwisko. Nieważne, że zrobiła to, bo zdradził ją z jakąś laską z architektury. Nieważne, że miała prawo się wkurwić, więc się wkurwiła i miotnęła zaklęciem pod wpływem emocji. Gdy widziała go po raz ostatni, był czerwony ze złości, ledwie panował nad kończynami i krzyczał coś o terapeutach i traumie. Może nie wystarczyło mu, że wyleciała z uczelni i dostała zakaz uprawiania magii?

Podzieliła się tymi podejrzeniami z Kalką, która bez ogródek oznajmiła, że nie miały najmniejszego sensu. Marcin nie znał się na czarach i nie ufał magom do tego stopnia, że bał się nawet dawnych znajomych i obchodził ich wydział szerokim łukiem. Poza tym dwie pozostałe kobiety nigdy o nim nie słyszały.

Ropucha musiała przyznać przyjaciółce rację, ale wcale nie poczuła się od tego lepiej. Wręcz przeciwnie. Przestała rozumieć cokol-wiek, dławiąc się gulą, która nagle urosła w jej gardle. Tonęła coraz głębiej w stresie i niepewności.

— Rzuciłaś okiem na te kobiety? — Kalka wyłoniła się z kuchni z parującym kubkiem owocowej herbaty.

Ropucha otrząsnęła się z zamyślenia, wdychając zapach lata i przytulnych zimowych wieczorów.

— Nie. Przepraszam. Nie dałam rady... — przyznała, zaciskając powieki, by powstrzymać łzy. Nienawidziła tego, jak łatwo zaczynała płakać. Nie powinna rozklejać się i zaniedbywać pracy z powodu kilku nędznych deformacji.

— Nie szkodzi. — Kalka przysunęła drugie krzesło do biurka Ropuchy i sięgnęła po telefon. — Zajmiemy się tym teraz. Ja podzwonię, ty pogrzeb w Internecie. Dasz radę? Na pewno nie chcesz pójść na zwolnienie, dopóki nie rozwiążemy tej sprawy?

Ropucha potrząsnęła głową.

— Wolę być tutaj niż sama w domu. Przepraszam — dodała, przeklinając się za to, że nie była twardsza.

Przez następne godziny zbierały i analizowały dane, szukając w nich czegoś, co połączyłoby trzy ofiary deformacji. Z mizernym skutkiem. Jedna studiowała indologię, druga pracowała w firmie ubezpieczeniowej, a Ropucha zajmowała się promocją, fundraisingiem i pierdołami, które akurat były do zrobienia w Fundacji „A kysz!”. Wszystkie trzy mieszkały w Warszawie, miały zdjęcia z imprez, wyjść nad Wisłę oraz z rozmaitych podróży. Używały różnych kosmetyków. Nie łączyły ich ani ulubione napoje, ani przysmaki, ani knajpy.

Ropucha i Kalka zyskały mnóstwo wiedzy o praktycznie obcych im osobach, ale nie czuły się dzięki temu ani trochę mądrzejsze. Stały się za to bardziej głodne, więc postanowiły wysłać Jasia Stażystę po obiad. Trochę narzekał, że to gorsze niż parzenie kawy, ale posłusznie założył płaszcz i wyszedł. W końcu potrzebował dobrej opinii Kalki, by zaliczyć praktyki.

Czekając na jego powrót, Ropucha znów sięgnęła po lusterko. Grzebała w torebce z zamkniętymi oczami, ogłuszona biciem własnego serca. Wstrzymała oddech, szykując się, by spojrzeć na swoje odbicie. Wiedziała, że powinna zrobić to szybko, jakby zrywała wosk do depilacji, jednak zwlekała z uniesieniem powiek. Bała się zarówno wiedzy, jak i niewiedzy.

Tym razem nie znalazła najmniejszych śladów deformacji, ale chłodny i lepki strach wcale nie zniknął. Nigdy nie znikał.

Gdy Jaś wrócił z zapakowanym w niebieską siatkę obiadem, Ropucha poczuła, że jednak wcale nie miała apetytu.

Dwa dni później w biurze fundacji pojawiła się zapłakana Natalia Przebińska, studentka indologii, fanka metalu i fotomodelka-amatorka. Jaś zamarł ze zgrozy na widok jej twarzy. Zielone krosty wykiełkowały na jasnym czole i policzkach, ale to paznokcie kobiety wyrządziły tam prawdziwą masakrę. Skórę przecinały czerwone zadrapania, a z rozoranych wyprysków sączyła się rozsmarowana po całej powierzchni twarzy ropa. Ten krajobraz zniszczenia dopełniały cieknące z opuchniętych oczu łzy.

— Wszyscy się na mnie gapili! Znajomi, wykładowca, cała sala!—Natalia pociągnęła nosem, dalej rozmazując krew i ropę po policzkach. — Wiem, że nie powinnam była tego ruszać, ale myślałam, że zwariuję. Przepraszam, no ale cholera... Chciałam zdrapać sobie całą twarz. — Zakrztusiła się. — Jezu. Przepraszam. Ja pierdolę.

Ropucha przyniosła studentce szklankę wody. Kalka wytężyła intelekt w poszukiwaniu pocieszających słów, ale nie potrafiła zaoferować nic poza popłuczynami po pozytywnym myśleniu. Umiała usunąć krosty, ale nie zagwarantować, że deformacje nie wrócą. Na zadrapania i dużo dotkliwsze psychiczne rany też nie mogła nic poradzić. Od incydentu z toksycznym dymem nie czuła się równie niekompetentna.

Następne były śmierdzące oczy. Hanna Okoń, pracująca w ubezpieczeniach miłośniczka narciarstwa, szkockiej whisky i tańca brzucha, jak mogła, starała się zaciskać powieki, jednak czasem musiała je unieść, a wtedy wokół niej zaczynało cuchnąć. Kalka momentalnie zagnała ją do pokoju na zaklęcia, gdzie obejrzała oba źródła zapachu. Wyglądały normalnie. Śmierdziały jak przepełniony wychodek w upalny dzień, ale nie towarzyszyły temu żadne widoczne zmiany. Hanna kurczowo ściskała torebkę. Garbiła się, jakby chciała zajmować jak najmniej miejsca. Zawinąć się sama w siebie. Zniknąć.

Kalka bardzo chciała obiecać jej, że klątwa więcej nie wróci, ale byłoby to tylko okrutnym kłamstwem. Zniechęcona, zabrała się do rzucania czaru. Była mniej więcej w połowie, gdy torebka zaczęła wściekle wibrować i strzelać kolorowymi iskrami. Hanna wydała przerażony okrzyk. Odrzuciła ją aż pod sufit. Pomieszczenie na chwilę wypełnił barwny deszcz.

Kalka przełknęła przekleństwo i szybko starła butem część symboli. Paroma szybkimi gestami zasznurowała zaklęcie. Na wszelki wypadek odprawiła jeszcze dwie zabezpieczające formułki.

— Jaś! — wrzasnęła, widząc stażystę, wytrzeszczającego oczy zza przeszklonej szyby. Chłopak niepewnie uchylił drzwi. — Nudzisz się u nas tak bardzo, że zamurowało cię, gdy tylko zrobiło się ciekawiej? Chodź tu natychmiast i wszystko pozbieraj. Musimy zobaczyć, co zaczęło nam iskrzyć. — Wskazała mu rozsypane na podłodze rzeczy, po czym podeszła do Hanny. Kobieta drżała. Jej oczy wciąż cuchnęły. — Bardzo panią przepraszam, musimy sprawdzić, co się stało. Czy miała pani przy sobie coś magicznego?

— Puder od Cosmagu...

— Tylko?

Hanna skinęła głową. Stała z zamkniętymi oczami, krucha i zawstydzona sztucznie przyczepionym do jej ciała zapachem. Tak bardzo różniła się od tryskającej energią kobiety, która uśmiechała się ze zdjęć na Instagramie.

Kalka zapewniła ją, że gdy tylko zorientuje się w sytuacji, powtórzy zaklęcie, po czym opuściła pokój i podeszła do biurka Ropuchy. Przyjaciółka wrzucała właśnie coś na facebookowy profil fundacji, lewą dłonią bawiąc się długim srebrnym kolczykiem. Też wydawała się krucha i przygaszona.

— Czy puder od Cosmagu może wejść w reakcję z siódmym standardowym odczynieniem? — zapytała Kalka, zerkając przyjaciółce przez ramię na notkę o szkoleniu z magicznego bezpieczeństwa, które miało się odbyć w przyszłym miesiącu. Ciekawe, kto tym razem będzie musiał je poprowadzić?

Ropucha parsknęła śmiechem. Wyblakłym, lecz wciąż szyderczym.

— Żartujesz? Założę się, że żaden produkt Cosmagu nawet nie leżał koło magii.

Kalka zmarszczyła czoło, jednak nim zdążyła odpowiedzieć, usłyszała triumfalny ton Jasia:

— Przegrałabyś! — Stażysta stał w progu pokoju do zaklęć, nonszalancko wymachując puderniczką. Gdy wyślizgnęła mu się z palców, rzucił się, by ją złapać, i prawie potknął się o własne nogi. — Ta rzecz tryska magią — wyjaśnił, niezgrabnie się prostując. — Rzuciłem trzy wykrywania. Wszystkie pokazały to samo.

Ropucha z powątpiewaniem uniosła brwi.

— Rzuć czwarte. Recenzowałam ten puder ze dwa tygodnie temu.

Jaś zaczął otwierać usta, by się pokłócić, ale Kalka szybko wyrwała mu puderniczkę z ręki. Otworzyła ją. Przejrzała się w lusterku. Wykonała kilka gestów, mamrocząc inkantację.

— Niewątpliwie jest tu magia, ale... — Nie zdążyła dokończyć myśli, gdyż w tym momencie Hanna Okoń upomniała się o uwagę. Kalka poczerwieniała ze wstydu i pognała uwolnić oczy klientki od smrodu. Jak zawsze zapewniła, że znajdzie sposób, by ostatecznie zlikwidować klątwę, i po raz pierwszy choć trochę wierzyła we własne słowa.

Hanna nie wydawała się przekonana. Wzruszyła tylko ramionami i wyszła, jakby nie wierzyła, że spotka ją jeszcze coś dobrego.

Przez resztę dnia Kalka majstrowała przy pudrze. Mieszała go z różnymi miksturami. Na próbę nałożyła trochę na skórę. Rysowała w nim symbole i czyniła rozmaite gesty nad opakowaniem. Siedziała w biurze jeszcze długo po tym, jak Jaś wyszedł na zajęcia, a Ropucha skończyła pracę i poszła do domu. Dopiero tuż przed pierwszą, gdy nie była w stanie dłużej walczyć z opadającymi powiekami, poczłapała na przystanek. Pół godziny czekała w deszczu na nocny autobus, a kiedy wreszcie dotarła do domu, od razu rzuciła się na łóżko.

Następnego dnia zobaczyła, że na jej policzkach wykiełkowały łuski.

— Kilka słów wyjaśnienia?

Ropucha oparła ręce na biodrach, mierząc Kalkę wzrokiem i starając się wyglądać nonszalancko, podczas gdy w rzeczywistości była bliska zwymiotowania ze stresu, który zagnieździł się i wił w jej trzewiach niczym tasiemiec.

Tęczowowłosa czarownica przyszła do biura spóźniona, z łuskami na twarzy i grubym tomem pod pachą. Gdy Jaś głośno obwieścił, że wreszcie postanowiła zrzucić ludzką skórę, całkowicie go zignorowała. Wyciągnęła stos książek ze znoszonego plecaka. Zarekwirowała torebkę Ropuchy. Nucąc pod nosem, zaparzyła czarną herbatę z cynamonem, po czym zabrała się do wykrywania magii w rzeczach koleżanki. Położyła kieszonkowe lusterko obok puderniczki Hanny Okoń i nie wypowiedziawszy ani słowa, zabrała się do lektury. Spokojnie popijała herbatę, raz po raz sięgając po nerkowce i rozsypując okruchy po biurku. Z co najmniej kilkoma iskrami szaleństwa w oczach wyglądała jak szalony naukowiec-kosmita, który lada moment zacznie krzyczeć „eureka!”.

Ropucha oczywiście nie bała się koleżanki, lecz wiedzy, którą ta mogła odnaleźć w książkach. Co, jeśli Kalka czytała z takim zapałem, bo nie mogła trafić na nic, co pomogłoby usunąć klątwę? Jeśli ta sprawa ją przerosła? Jeśli nie było rozwiązania i Ropucha miała nigdy nie odzyskać kontroli nad własnym ciałem?

Przez kilka godzin dusiła w sobie niepokój, pocąc się z upokarzającej bezradności, aż w końcu nie wytrzymała i postanowiła upomnieć się o strzępek informacji, uspokajające słowo, cokolwiek.

Kalka uniosła głowę, przecierając oczy.

— To nie puder, to lusterka — odparła nieobecnym tonem, jakby nie całkiem wybudziła się z zamyślenia. — To w nich jest magia. Pamiętam, że Markowicz wspominał coś kiedyś o zaklinaniu luster, ale muszę sprawdzić co i jak, bo nie zapamiętałam wiele więcej. Właściwie mogłabyś zadzwonić do tej studentki i powiedzieć, żeby przywiozła to, co zwykle nosi w torebce.

Przez następne godziny nadal zachowywała się jak w transie. Raz wstała, by zaparzyć nową herbatę, ale poza tym pozostawała przy biurku. Czytała. Robiła notatki. Nawet nie pogoniła Jasia, który zamiast pracą zajął się błądzeniem po Internecie w poszukiwaniu memów i śmiesznych filmików, choć na co dzień nie uznawała koncepcji taryfy ulgowej.

Koło dziewiętnastej Ropucha wyłączyła komputer, założyła płaszcz i z ciężkim westchnieniem opuściła biuro. Udała się prosto do wegańskiej knajpki, gdzie zamówiła dwa burgery z kaszy jaglanej na wynos, po czym podreptała z powrotem do siedziby fundacji. Postawiła jeden przed Kalką, prosto na otwartej książce. Przysunęła krzesło i usadowiła się tuż obok.

— Pomóc ci w tym? — zapytała po prostu. — Jeśli wyjaśnisz mi, czego szukasz, pójdzie nam szybciej we dwie. Też studiowałam magię, pamiętasz?

Kalka zdjęła okulary i przetarła oczy.

— Być może będę tu siedzieć całą noc — ostrzegła.

— I tak nie miałam ochoty wracać do domu.

Uśmiechnęły się w tej samej chwili. Kalka szerzej, Ropucha bardziej smutno. Wspólnie zaparzyły herbatę, usiadły na podłodze, opierając się o biurka, i wgryzły się w burgery, jednocześnie zabierając się do czytania.

Około dwudziestej pierwszej Ropucha z bólem musiała przyznać, że lektura naukowych tekstów nie przychodziła jej już tak łatwo jak kiedyś.

O dwudziestej trzeciej siedemnaście wzięły największy dzbanek, jaki znalazły w kuchni, i zaparzyły w nim bardzo mocną kawę.

Za dziesięć pierwsza Ropucha obwieściła, że ma ochotę walić głową o biurko i poharatać sobie twarz łyżeczką.

Dwadzieścia po drugiej Kalka zaczęła się uśmiechać. Jak wariatka.

O trzeciej trzydzieści sześć z satysfakcją odłożyła książkę i oznajmiła, że już wie, w jaki sposób ktoś związał lusterka poszkodowanych kobiet z innym lustrem, tworząc swego rodzaju magiczny tunel, pozwalający na ciągłe odnawianie klątwy. Ropucha nie miała siły myśleć, więc zwinęła się w kłębek na podłodze.

Za piętnaście siódma Kalka obudziła ją, by w lusterku przy puderniczce Hanny Okoń pokazać jej pogrążony w półmroku pokój.

— Ostrożnie... Uważaj, bo zaraz coś rozmażesz i wypuścisz w świat lustrzanego potwora... Jak ty to w ogóle robisz? Nie tak szybko, uważaj!

Kalka rysowała eyelinerem na powierzchni lusterka, starając się ignorować głos Ropuchy. Nie miała pojęcia, co stanie się, jeśli rzeczywiście popełni błąd lub rozmaże choćby jedną linię w którymś z magicznych symboli. Za mało wiedziała o lustrzanych czarach, więc po prostu skoncentrowała się na tym, by się nie pomylić. Idealnie dociągnąć każdą linię. Nie pozwolić rękom na nawet najmniejsze drgnięcie.

Nigdy nie sądziła, że będzie musiała czynić magię w ten sposób. Co tylko potwierdzało jej hipotezę, że jeśli ktoś nie potrafił przejść do porządku dziennego nad całkowicie popieprzonymi sytuacjami, nie nadawał się na prawdziwego maga. Mógł co najwyżej komponować średniej jakości czary w laboratorium jakiejś firmy. Gdyby to od niej zależało, studenci z takimi aspiracjami wylatywaliby już na pierwszym roku.

Odetchnęła głęboko, zakończywszy ostatni symbol. Ostrożnie odstawiła otwartą puderniczkę na biurko. Połączenie z pokojem autora klątwy powinno być ustabilizowane i możliwie trudne do wykrycia przez samego delikwenta. Za oknem ciemność powoli ustępowała ponurej szarości warszawskiego poranka. Kalka przeciągnęła się, zadowolona z wykonanej pracy. To była produktywna noc. Takie lubiła najbardziej.

— No dobra, jesteś zajebista — przyznała Ropucha. Na jej twarzy malowały się niedowierzanie, zachwyt i sporo zazdrości. — Co teraz?

Kalka głośno ziewnęła.

— Pojedziemy poszukać drania, który za tym wszystkim stoi. Chyba wiem, jak sprawić, żeby ta puderniczka zaczęła działać jak GPS. Prawie. Mniej więcej. Wyjątkowo nędzny GPS, ale i tak powinno nam się udać.

— Nie chcesz się najpierw zdrzemnąć?

— Wyśpię się jutro. Moja stopa nawet nie postanie w tym biurze. — Wzruszyła ramionami, po czym wycelowała palec w kierunku kuchni. — Teraz potrzebuję kawy. Gorzkiego eliksiru życia. Zaraz wrócę.

Zmęczenie dawało jej się we znaki, ale wciąż mogła przepracować noc i funkcjonować następnego dnia. Nie z taką lekkością jak na początku studiów, lecz kiedy chciała,, potrafiła zmusić ciało i umysł do współpracy. Może nie była już tak młoda, ale za to stała się twardsza.

Wypiła kubek kawy, obmyła twarz lodowatą wodą, i natychmiast zaparzyła drugi. Ten też wychyliła jak najszybciej, parząc sobie język i podniebienie. Gdy skończyła, była gotowa do drogi. Padnięta i lekko nieświeża, ale gotowa.

Pojechały samochodem Ropuchy, zgarnąwszy wcześniej Jasia Stażystę, który prawie zderzył się z nimi w drzwiach biura. Ponarzekał trochę, że powinni od razu zawiadomić policję, ale najwyraźniej wolał wycieczkę od standardowego dyżuru, bo tak naprawdę nie próbował ich zatrzymać. Usadowił się na tylnym siedzeniu, utyskując bardziej dla zasady niż ze szczerego oburzenia.

Czarnowłosa piękność prowadziła, oczekując instrukcji i na wszelki wypadek jadąc z prędkością, która na egzaminie na prawko zagwarantowałaby oblanie za mało dynamiczną jazdę. Kalka wpatrywała się w lusterko, co jakiś czas szaleńczo nad nim gestykulując i podniesionym głosem informując o zmianach kierunku.

— Nie, Jasiu, nie mam pojęcia, czy to coś wybiera optymalną trasę — rzuciła gniewnie, gdy stażysta ośmielił się zauważyć, że jeszcze trochę, a zaczną jeździć w kółko. — Ropucha, skręcaj w lewo! Tak, tutaj! Wiem, że wyprzedzają nas ślimaki. Jeśli chcecie rzucić lepsze zaklęcie, zapraszam.

Po wielu zakrętach, niepotrzebnych objazdach i nerwowych krzykach zatrzymali się przed domkiem jednorodzinnym w podwarszawskim Piasecznie. Nieco zaniedbany trawnik, porządna, nowa dachówka i wołające o pomalowanie ściany doskonale pasowały do okolicznych zabudowań. Nic nie wskazywało na to, że pod niedawno wyremontowanym dachem mieszkała ciskająca klątwy kreatura. Z drugiej strony, większość magów żyła w totalnie normalnych domach lub mieszkaniach. Większość dupków zresztą też.

— Ot, banalność skurwysyństwa — rzuciła Kalka, wysiadając prosto w płytką kałużę i nawet nie zadając sobie trudu, by ją przeskoczyć. Ropucha i Jaś wygramolili się z samochodu wolniej, lecz suchą stopą.

— Dla przyzwoitości wspomnę jeszcze raz o policji. — Stażysta wyciągnął telefon i pomachał nim przed oczami kobiet. — To tacy ludzie, których praca polega na aresztowaniu przestępców. Wiecie, żeby jacyś narwańcy sami nie wymierzali sprawiedliwości. Tak jak my teraz.

Kalka wiedziała, że miał rację, i nawet była gotowa zadzwonić pod odpowiedni numer, jednak nim zdążyła, kątem oka zobaczyła twarz Ropuchy.

Przyjaciółka pobladła, zaciskając pięści.

— Wiem, kto tu mieszka — oznajmiła głosem podobnym do zimowego wiatru. — Pierdolony Jezu, że też o nim nie pomyślałam.

Drżącą dłonią sięgnęła po telefon, by pokazać Kalce zdjęcie delikwenta, po czym opowiedziała historię ich znajomości. Poznała go na wydziale magii, gdy wpadła poprosić swoją dawną profesor, by poprowadziła jakieś warsztaty w fundacji. Był doktorantem. Wyglądał elegancko i miał uroczy uśmiech. Zaprosił ją na kawę, potem na lunch i na imprezę do domu w Piasecznie. Uznała, że fajny z niego kumpel, niestety gdy niedługo później umówili się na piwo, spod jego czarującej powłoki zaczęło wyglądać buractwo. Nieśmieszne żarty. Zbyt chętne łapy. Filtr na uszach, który skutecznie wyciszał wszelkie odmowy.

— Uparcie próbował macać mnie po udach, więc w końcu się wkurwiłam, powiedziałam, że nie gustuję w nachalnych typach, i chciałam sobie pójść. Wstał za mną i, cholera, oblał mnie piwem. Nie wiem, czy przypadkiem, czy specjalnie. Jezu, a jeśli specjalnie? Jeśli zaczarował to lusterko, kiedy próbowałam ogarnąć się w łazience? Przeprosił i powiedział, że popilnuje mi rzeczy, więc myślałam... Rany, Kalka, jaka ja jestem głupia!

— Nie — odparła automatycznie. Chciała jakoś uspokoić przyjaciółkę, ale nigdy nie była dobra w emocjonalnym wsparciu. Nie potrafiła pocieszać, tylko działać, więc ostatecznie zrobiła jedyne, co umiała. — Zaraz sobie z nim porozmawiamy — oświadczyła i z całej siły nacisnęła dzwonek.

Drzwi uchyliły się, ukazując młodego mężczyznę w kraciastej piżamie. Na stopach miał znoszone kapcie. Sterczące na wszystkie strony włosy z pewnością nie zaznały jeszcze grzebienia.

Nim Ropucha zdążyła zareagować, Kalka otworzyła sobie furtkę zaklęciem, po czym raźnym krokiem ruszyła doktorantowi na spotkanie. Nie zważając na protesty, podeszła do niego, podtykając mu telefon pod nos.

— Kojarzysz tę kobietę? A tę? A tamtą przy furtce? — pytała, choć było jasne, że mężczyzna odgadł, skąd to najście. Ledwie zerknął na ekran. Patrzył głównie na porastające twarz nieznajomej łuski. Cofnął się o krok i wyraźnie nie wiedział, jak zareagować. Kalka nie dała mu czasu na zastanowienie. Trzepnęła go pięścią w twarz i poprawiła kopnięciem w kolano. — To za napastowanie mojej przyjaciółki.

Ropucha pisnęła, kątem oka widząc, jak Jaś kręci z powątpiewaniem głową. Doktorant zaklął, masując policzek.

— Twoja przyjaciółka sama się ze mną umawiała. Te dwie inne zresztą też.

Kalka parsknęła szczerze wrednym śmiechem.

— Ach, w takim razie wszystko w porządku. A gdy cię odtrąciły, jak każdy rozsądny człowiek, przywaliłeś im klątwą. Naturalnie. Przepraszam za najście.

Ropucha podeszła bliżej, gotowa odciągnąć przyjaciółkę, zanim ta wda się w pełnoprawną bójkę. Kalka nawet nie drgnęła. Doktorant przewrócił oczami.

— O rany — zaśmiał się bardzo nienaturalnie. — Kobieto, wyluzuj. Może trochę przegiąłem, ale przecież nie stała im się prawdziwa krzywda.

W połowie wypowiedzi Ropucha wiedziała, że popełnił błąd. Kalka niewielu rzeczy nienawidziła tak bardzo, jak obracania rozmaitych spraw w żart. Poza tym próba doktoranta była wyjątkowo nędzna. Ropucha sama miała ochotę mu przywalić. Kilkakrotnie. Kotwicą.

Kalka zareagowała jednak szybciej. Szybkim ruchem wyciągnęła z torebki plastikową fiolkę, wylała jej zawartość na dłoń i wykonała kilka skomplikowanych gestów. Doktorant poleciał do tyłu, gubiąc kapcie. Wyrył bruzdę w trawniku i jęknął z bólu.

— Nie stękaj tak, nie zrobię ci prawdziwej krzywdy — oświadczyła czarownica tonem, od którego Ropusze przebiegł po plecach dreszcz. Doktorant nawet nie próbował wstać. Zamiast tego zawzięcie rysował w błocie, nucąc pod nosem inkantację. Kalka uklękła na wyłożonym kostką podjeździe. Jej palce kreśliły znaki w zawrotnym tempie. Była szybsza, ale doktorant zaczął wcześniej. Ich zaklęcia zderzyły się z głośnym sykiem.

Ropucha zamarła, wytrzeszczając oczy na rozkwitającą przed nią katastrofę. Chmura magii pęczniała, pryskając na lewo i prawo śmierdzącymi glutami. Doktorant zaczął odczołgiwać się w głąb ogródka.

Kalka zastygła na parę sekund, po czym przystąpiła do działania. Opłukała ręce w kałuży i ruszyła na szalejącą chmurę. Gestykulowała, szepcząc na przemian w kilku językach. Jej stopy tańczyły, a każdy krok był fragmentem zaklęcia. Tak samo jak kapiąca z palców woda. Mrugnięcie powiek. Rytm oddechu.

Wyglądała niesamowicie. Z tęczowymi włosami i łuskami na policzkach, ubrana w kurtkę przeciwdeszczową, wydawała się uosobieniem siły. Pryskający z chmury granatowy śluz kleił się do jej skóry i ubrania, ale i tak ociekała gracją. Sterowała magią jak najwięksi profesorowie. Wyglądała jak bogini kolorów.

Wpatrywała się prosto w próbującego wstać doktoranta. W oczach wciąż miała tylko wściekłość.

Mężczyzna zauważył ją i próbował utkać przed sobą ochronny czar, ale nawet Ropucha widziała, że szło mu to marnie. Może za mocno uderzył się przy upadku? Może kiepsko radził sobie w stresujących sytuacjach? Tak czy inaczej nie miał szans zasłonić się przed klątwą, którą wkurwiona Kalka wplatała właśnie w magiczną chmurę. Wiedział o tym. Jego pobladła twarz wygięła się w grymasie przerażenia.

Wyglądał trochę jak Marcin tuż przed tym, jak zamienił się w ropuchę. Był słaby i praktycznie bezbronny. W oczach miał podobną mieszankę niedowierzania i strachu.

Ropucha pokręciła głową, zaskoczona własnymi uczuciami, po czym stanęła dokładnie między doktorantem a Kalką. Prosto w linii jej wzroku i na drodze wzbierającej klątwy. Instynkt samozachowawczy krzyczał, że chyba ją pojebało, ale kazała mu się zamknąć.

— Wiem, że chcesz go powiesić za jądra na najbliższej latarni! — zawołała do przyjaciółki, modląc się, by udało jej się zabrzmieć przekonująco. Nie była religijna. Modliła się tak ogólnie, do wszechświata. — Kurde, też mam na to ochotę!

Te słowa tylko podsyciły gniew Kalki. Ropucha przeklęła się w duchu za głupotę.

— Nie warto się na nim mścić! — kontynuowała. — Spójrz na niego, tylko kuli się przy płocie. Wiem, jak bardzo chcesz mu przyłożyć. Miałam tak samo z Marcinem, ale tak nie można! — Patrzyła prosto w oczy przyjaciółki, zaciskając pięści ze stresu. — Kalka, proszę, daruj sobie. Dopadłyśmy go i to wystarczy. Ja raz przywaliłam komuś klątwą. Żałuję tego i ty też będziesz żałować!

Przez moment mierzyły się wzrokiem. Chmura magii pryskała im w oczy granatowym śluzem. Jej syk mieszał się z dobiegającymi od strony ulicy podniesionymi głosami. Z nieba zaczęła sączyć się chłodna mżawka.

W końcu Kalka wydała z siebie długie westchnienie. Zmieniła rytm gestów i oddechu. Zaczęła nową, delikatniejszą inkantację.

Wirująca w powietrzu magia stopniowo stawała się mniej intensywna. Skurczyła się i przestała syczeć, aż w końcu opadła na ziemię pod postacią śluzowej kałuży. Tam rozprysła się jeszcze kilka razy złocistymi iskrami, po czym wyparowała zupełnie, zostawiając po sobie tylko śmierdzące gluty, które natychmiast dostały nóg i rozbiegły się na cztery strony świata.

Kalka osunęła się na kolana i ukryła twarz w dłoniach. Doktorant wciąż wpatrywał się w nią, jakby nie mógł uwierzyć, że nie zmiotła go z powierzchni ziemi.

— Nie ma tu nic do oglądania. Same nudy — tłumaczył Jaś zgromadzonym na ulicy gapiom, zasłaniając furtkę własnym ciałem. — Proszę się rozejść. To tylko najzwyklejsza w świecie magia. Ciekawsze rzeczy codziennie pokazują w telewizji.

Z oddali dobiegał dźwięk policyjnych syren.

Ropucha i Kalka siedziały na ławce w warszawskich Łazienkach, sącząc herbatę z papierowych kubków. Minęły trzy dni od aresztowania doktoranta. Promienie jesiennego słońca leniwie sączyły się spomiędzy chmur. Wiatr raz po raz unosił w powietrze żółto-czerwone liście.

Rozmowę o wyprawie do Piaseczna prowadziły na raty. Po tym, jak wezwana przez Jasia policja zabrała się za zabezpieczanie dowodów, przez dwie godziny w milczeniu ganiały po okolicy obdarzone nogami magiczne gluty. Złożyły wstępne zeznania. W końcu pojechały z powrotem do biura, nie odzywając się do siebie przez całą drogę.

W następnych dniach rozmawiały o rzucaniu klątw przez lustra, nieszczęsnym doktorancie oraz podobnych typach, którzy nie mieli dostępu do magii. Jednak wciąż było między nimi więcej ciszy niż słów. Nie odezwały się do siebie ani po drodze do kawiarni, ani zmierzając w stronę Łazienek. Usiadły na ławce, wpatrując się w przerzedzone korony drzew.

— Rozmawiałam z Hanną i Natalią — oznajmiła nagle Kalka, obracając w dłoniach papierowy kubek. — Nie trzymają się najlepiej. Niby odetchnęły z ulgą, ale Natalia i tak nie mogła przestać płakać. Hanna prawie nic nie mówiła. Trzęsła się i odeszła tak szybko, jakby chciała przede mną uciec.

Piękne wargi Ropuchy wygięły się w smutnym grymasie. Upiła duży łyk herbaty, by jeszcze przez chwilę posiedzieć w ciszy.

— A czego się spodziewałaś? — zapytała w końcu. Bardziej burkliwie, niż zamierzała. — Nie każdy jest tak niewzruszony jak ty.

Kalka mocniej zacisnęła dłoń na kubku. Siedziała wyprostowana jak struna, unikając kontaktu wzrokowego. Patrzyła gdzieś w przestrzeń, na płonące barwami jesieni liście.

— Nie jestem niewzruszona. Przecież wiesz. — Wolną ręką miętosiła rękaw kurtki. Dla siebie była jeszcze mniej wyrozumiała niż dla innych. — Gdyby nie ty, rozniosłabym tego gnojka. Dzięki.

Ropucha wzruszyła ramionami.

— Nie ma sprawy. Wiem, jak to jest. Część mnie wciąż pragnie zobaczyć, jak obracasz go w glistę ludzką.

Przez chwilę znów siedziały w milczeniu, popijając letnią herbatę. Smakowała spokojem. Rutyną. Wspomnieniami.

— Jak się czujesz po tym wszystkim? — Kalka spojrzała na przyjaciółkę. — Trzymasz się?

— Mniej ufam ludziom i wciąż boję się luster. A ty?

Kalka pokręciła głową, znów czując wzbierającą falę wstydu. Niezadowolenie z siebie było prawie tak samo złe jak bezsilność.

— Mnie nic się nie stało — przypomniała cicho, patrząc na zachmurzone niebo. — Nie nadawałabym się na czarownicę, gdybym nie potrafiła uczyć się na błędach. Poradzę sobie.

— Ja też.

Żadne inne słowa nie były potrzebne. Kalka objęła przyjaciółkę ramieniem. Stuknęły się papierowymi kubkami. Słońce znów wyjrzało zza chmur, na moment zalewając park bardziej złotym, cieplejszym światłem.

Autor o sobie:

Rocznik 86, absolwent Politechniki Łódzkiej. Lubi ludzi, ale bez przekonania i dość ostrożnie, tylko w określone dni tygodnia. Chętnie bierze udział we wszystkich fandomowych inicjatywach, pod warunkiem, że mają miejsce w czasie zaćmienia słońca. Nie jest reptilianinem.

Michał Bończyk

Niebo nad pustynią

Niebo nad pustynią płonie.

Smugi pomarańczu i fioletu nad horyzontem przechodzą w głęboki błękit, potem granat i wreszcie, daleko na zachodzie, w czerń, w której błyszczą ostatnie gwiazdy. Wiatr niesie ze sobą chłód nocy i pieśni cykad, pachnie rosą i kurzem. Wright lubi niebo nad pustynią, i to właściwie jedyne, co w niej lubi. Nieznośny upał za dnia, zimno nocą, susza, owady i kojoty. Mężczyzna wzdycha, salutuje gwiazdom i kieruje się w stronę hangaru. Czeka go długi dzień.

Podchodzi do ciężkich wrót, zapiera się. Zardzewiały metal stawia opór, ustępuje powoli, ze zgrzytem. Powinienem był je naoliwić, myśli Wright, wkraczając w stęchłą, wilgotną ciemność. Dwa zakurzone okienka pod stropem wpuszczają do środka odrobinę mdłego światła. Większą część pomieszczenia zajmuje Alice, piękna nawet w brudnym brezencie, który ją skrywa. Mężczyzna naciąga mocniej materiał, klepie opływowy kształt skryty pod płachtą.

— Już niedługo — mówi. — Jeszcze kilka godzin.

Alice nie odpowiada.

Potem Wright idzie do motocykla ukrytego w kącie hangaru. Maszyna jest mocno poobijana, łatana tym, co było pod ręką. Czerwony lakier łuszczy się, metal pod spodem rdzewieje. W przeciwieństwie do Alice motocykl nie ma imienia.

Mężczyzna wyprowadza pojazd przed hangar, wsiada. Pierwsze promienie słońca rozjaśniają niebo na wschodzie, przepędzają chłód. Gdzieś w oddali wyje kojot. Wright cieszy się chwilą wytchnienia od upału. Odpala silnik, zakłada hełm, opuszcza wizjer. Rusza. Jedzie resztkami międzystanowej ósemki, omijając pęknięcia, łachy piasku i kępy twardej, pustynnej trawy. Jadąc, myśli. Zastanawia się, czy nie oszalał.

Ostatnie osiem lat spędził na opuszczonej stacji benzynowej albo w dusznym hangarze tuż obok, za towarzystwo mając tylko Alice, Diabła i szaleńca w lustrze.

Alice nie mówi wiele. Właściwie nie mówi wcale, ale mężczyzna lubi jej towarzystwo. Bardziej przynajmniej niż towarzystwo szaleńca, którego uważa za opryskliwego chama.

— Nie jest z tobą dobrze, stary — powiedział któregoś dnia człowiek w lustrze. Szaleniec miał długą, skołtunioną brodę, spaloną słońcem skórę i czarne, płonące oczy. Odziany był w łachmany, jak na dzikusa przystało.

— Oszalałeś — mówił dalej szaleniec. — Zwariowałeś. Jesteś chory. Walnięty. Uszkodzony. Jesteś...

— Zamknij się — przerwał Wright. Szaleniec wzruszył ramionami i nie odzywał się przez dobry tydzień. Ale został z Wrightem i mężczyzna był mu za to wdzięczny. Nie chciał być sam. Nie wtedy, gdy w okolicy grasował Diabeł.

Wright dobrze pamiętał, kiedy po raz pierwszy ukazała mu się Bestia. To było trzy... nie, cztery lata po tym, jak zamieszkał na opuszczonej stacji benzynowej, cztery lata po burzy.

Noc, parna i duszna; kojoty wyły i szczekały, a w ich głosach brzmiała groźba. Wright nie obawiał się pojedynczych osobników — był wtedy jeszcze całkiem silny, a one chude i pokraczne, o skołtunionej sierści i wystających żebrach. Padlinożercy też to rozumieli i uciekali, gdy się zbliżał. Nocą jednak, gdy kojoty zbierały się w stada i śpiewały do księżyca, role się odwracały.

Mężczyzna leżał więc na wąskim łóżku polowym za kontuarem stacji, słuchał głosów kojotów i wyobrażał sobie, jak namawiają się i spiskują przeciwko niemu.

— Wright! — szczekały. — Wiemy, gdzie jesssteś, Wrrright! Szpik wyssiemy z twych kości. Jesteś jeden, a nas wielu, Wrrright! Zginiesz!

Tak szczekały kojoty. Mężczyzna zasnął dopiero po kilku godzinach, skulony na swojej ciasnej pryczy. Śnił mu się Diabeł, wielki i czarny jak noc. Poruszał się bezszelestnie w mroku, obserwował stację i Wrighta, krążył. Kojoty wyczuwały jego obecność, ostrzegały się nawzajem piskliwymi szczeknięciami, zbijały w grupki, szczerzyły zęby, ale Diabeł był dla nich zbyt sprytny. Znalazł samotnego osobnika. Przyczaił się. Skoczył. I zabił.

Wright obudził się, czując w ustach smak krwi. Poranek wstał jasny, smugi światła wisiały w zakurzonym powietrzu. Mężczyzna przetarł oczy, narzucił koszulę, wyszedł. Światło oślepiało. Rozgrzane powietrze drżało nad spłowiałymi skałami, piasek przed stacją został zdeptany i poznaczony śladami łap. Kawałek dalej, między skałami ziemia pociemniała od krwi, a w brunatnym błocku leżał martwy kojot, zagryziony przez większego drapieżnika. Wright podszedł bliżej, trącił zwierzę kolbą strzelby. Kojot został rozszarpany. Wright patrzył na dzieło zniszczenia i czuł, jak mimo upału robi mu się zimno. Uniósł głowę; miał wrażenie, że daleko, wśród ciemnych głazów dostrzega czarną, przyczajoną sylwetkę.

W taki właśnie sposób Wrightowi po raz pierwszy ukazał się Diabeł. Od tego momentu już go nie opuścił. Wright rzadko widywał samego Diabła, często jednak znajdował jego ślady — pomordowane mniejsze zwierzęta, ich szczątki rozrzucone wokół stacji albo zostawione pod drzwiami. Nie umiał odnaleźć klucza do tego dziwnego rytuału.

Czasem miał wrażenie, że to klątwa, bo od kiedy po raz pierwszy ujrzał martwego kojota, dręczyły go koszmary. Sny o czarnej bestii, o ostrych zębach rozrywających ciało, o samotnej śmierci na zimnej, betonowej posadzce. A potem nadchodził ranek i Wright budził się drżący w mokrej pościeli.

***

Wright dobrze pamięta dzień, kiedy zamieszkał na stacji. Odkrył ją przypadkiem, uciekając przed końcem świata. Jechał na swoim wysłużonym, czerwonym motocyklu międzystanową ósemką, burza następowała mu na pięty, a wiatr miał smak popiołu. Kiedy mężczyzna dotarł na stację, nie znalazł tam nikogo, lecz mimo to został. Nie miał dokąd jechać.

Jak się okazało, pod stacją benzynową był bunkier, przygotowany na taką właśnie okoliczność. Konstruktor zgromadził w nim spore zapasy: fasolę w puszkach, wieprzowinę, owoce, leki. Zostawił po sobie coś jeszcze — ślady kół, zimny obiad za ladą i list w zamkniętej kopercie. Wright nigdy nie otworzył koperty i nigdy nie poznał swojego zbawcy. Siedział więc, zamknięty w piwnicy i słuchał białego szumu w małym, przenośnym radiu.

Po kilku dniach burza minęła, opadł kurz i wyszło słońce. Szumy ucichły i radio zaczęło chwytać strzępki rozmów innych ocalałych. Mówili o odbudowie, o żywych i o tych, których już z nimi nie było. A potem spadł deszcz.

To, co leciało z nieba, było czarne, śmierdziało popiołem i śmiercią, a tam, gdzie spadły krople, życie milkło. Wright schował się w bunkrze, włączył radio i słuchał umierających ludzi. Po kilku tygodniach został tylko jeden głos — kobieta szlochająca na ostatnim czynnym kanale, wzywająca ludzi, których nie poznał. W końcu ucichła i ona. Wright nigdy nie czuł się tak samotny jak wtedy.

Potem przyszła zima. Niebo nabrało barwy ołowiu, czarny śnieg pokrył pustynię, wiatr wył jak potępieniec. Tak to trwało — rok, może dwa. Wright spędził ten czas w bunkrze, zwinięty w śpiworze obok piecyka na benzynę, modląc się o szybką śmierć. Spędził wiele długich, czarnych nocy, szczękając zębami, a szron osiadał na betonowych ścianach. Do tej pory nie potrafił odpowiedzieć, czemu wtedy ze sobą nie skończył. Może utrzymywała go przy życiu nadzieja. Może upór. A może zwykły strach.

Wright dzielił czas między picie, rytualne słuchanie radia (czasem miał wrażenie, że w zakłóceniach słyszy głosy) i rozmowy z szaleńcem z lustra. Szaleniec nie był najlepszym towarzystwem, ale lepszego mężczyzna nie miał. Potem długo przyglądał się strzelbie, którą znalazł w bunkrze, starannie czyścił ją, konserwował i szedł spać. Następnego dnia zaczynał od nowa. I tak minęła mu zima.

Trzeci rok po wielkiej burzy przywitał Wrighta słońcem. Chmury rozproszyły się, odsłaniając nieprawdopodobnie błękitne niebo. Okazję wykorzystała roślinność; pustynia zazieleniła się, rozkwitła kwieciem i zielskiem. Większość roślin była mała i pokraczna, wiele nie przeżyło dość długo, by wydać owoce, ale na miejsce każdego martwego chwastu wyrastało kilka nowych. Wright lubił ten widok i spędzał na powierzchni tyle czasu, na ile pozwalał mu rozsądek.

Czwartego roku Wright uznał, że może pozwolić sobie na dłuższe wycieczki na powierzchnię. Z początku, chodząc po wypalonym pustkowiu, myślał o raku — o grupce żarłocznych komórek mnożących się na żyznych pastwiskach tkanek łącznych; o chłoniaku, mięsaku, raku płuc, raku jelita. Wracał później do bunkra niemal biegiem i nie wychodził z niego przez kilka dni, choć czuł się w środku jak pogrzebany żywcem. Z czasem mu przeszło. Przywykł.

Po jakimś czasie słońce odzyskało dawną siłę, wypaliło nadmiarową roślinność i pustynia odzyskała dawne tereny. Wróciły zwierzęta, małe i duże. Wieczorami Wrightowi towarzyszyły pieśni cykad, lecz radio pozostało martwe.

W połowie roku w głowie Wrighta narodził się pierwszy szkic planu. Mężczyzna zaczął od sprawdzenia poziomu paliwa — w rozległych, podziemnych zbiornikach wciąż jeszcze znajdowało się ponad piętnaście tysięcy galonów benzyny. Wystarczy. Potem przyszedł czas gromadzenia części, narzędzi, projektu i obliczeń. Wielu obliczeń. W końcu Wright opróżnił hangar niedaleko stacji z zalegającego złomu, przeciągnął prąd z generatora w bunkrze, zaczął spawać i skręcać. Zdawał sobie sprawę, że realizacja projektu będzie trwała latami, ale nie przeszkadzało mu to. Miał cały czas świata.

Od tego momentu Wright nie pił i ograniczył słuchanie radia do godziny dziennie. Całymi dniami kreślił plany, liczył, mierzył, skręcał i spawał. Dni przychodziły i odchodziły, a Alice nabierała kształtu. Aż któregoś ranka Wright obudził się, poszedł do hangaru i stwierdził, że jego dzieło jest skończone. Niemal. Brakowało jednego elementu.

***

Motocykl jedzie w stronę gór, podskakuje na wybojach, wiatr świszczy. Mimo wczesnej godziny jest gorąco, słońce odbija się od spłowiałych skał, oślepia przez przyciemniony wizjer. Powietrze nad pustynią drży i faluje. Wright zna trasę niemal na pamięć, lecz mimo to boi się odwrócić wzrok od drogi. Zbyt wiele jest nierówności, szczelin i usypanych wiatrem pagórków. Zbyt wiele wraków.

Zbliża się już południe, gdy na horyzoncie ukazuje się miasto, błyszczące w pustynnym słońcu. Nie jest wielkie. Za czasów, kiedy mieszkali w nim ludzie, zapewne miało nazwę, ale w tej chwili Wright myśli o nim po prostu jako o mieście. Nie ma innego w okolicy. Mężczyzna wjeżdża do miasta, parkuje motor przy tablicy powitalnej — farba jest spłowiała, napis nieczytelny — i rusza na poszukiwania.

Szuka metodycznie, budynek za budynkiem. Przeszukuje kilka sklepów, ale te dawno zostały już oszabrowane. Szpera w domach, warsztatach i garażach. Sprawdza częściowo spalony posterunek policji, ale nie znajduje tego, czego szuka. Krąży jak duch po opuszczonym mieście, pustynne słońce przesuwa się nad głową, wiatr wyje w ruinach.

W końcu mężczyzna odnajduje poszukiwany przedmiot w budynku szpitala. Przechodzi częściowo zalanym korytarzem, gdzie zielona woda pluska między porzuconymi szafkami na akta. Brnie przez wysoką trawę na zalanym słońcem dziedzińcu. Ostatecznie, znajduje puszkę farby w komórce na miotły na pierwszym piętrze, pomiędzy porzuconym środkami czyszczącymi. Farba jest czerwona jak niebo o zachodzie słońca. Wolałby niebieską.

Mężczyzna chowa puszkę do kieszeni kurtki. Wychodząc, zatrzymuje się na chwilę przy wybitym oknie, opiera o parapet, wciąga w płuca świeże, wieczorne powietrze. Słońce zachodzi, niebo nad pustynią ma kolor starych jeansów. Wśród długich cieni coś się porusza, ciemne i szybkie. Kojot albo sam Diabeł. Daleko na horyzoncie piramida chmur, żółta i wypiętrzona wbija się klinem w wieczorne niebo, wiatr niesie ze sobą zapach deszczu. Nadchodzi burza.

***

Kiedy Wright wraca na stację, jest już ciemno. Ulewa dudni i szumi, mokre ubranie przylega do ciała jak druga skóra. Mężczyzna odstawia motor, zostawia strzelbę i puszkę z farbą na zewnątrz. Ciemność za drzwiami jest nieprzenikniona, oleista, lepka.

W środku pachnie kurzem i deszczem. Okno — jaśniejszy prostokąt w mroku — ktoś otworzył, deszcz bębni o parapet, wlewa się do środka. Dziwne, myśli Wright. Zamknąłem je.

W tym momencie czuje, że coś jest bardzo, ale to bardzo nie tak. Czas zwalnia. W niebieskawym mroku Wright dostrzega, że okno nie zostało otwarte; ktoś je wyłamał. Rama jest pogięta, jednej szyby brakuje. Mężczyzna cofa się o krok. Mam osiem kroków do strzelby, myśli. Sześć, i jestem przy drzwiach. Teraz tylko... Diabeł nie daje mu dokończyć myśli.

Pod parapetem lśni para żółtych ślepi. Cień pod oknem, głębszy niż pozostałe, rośnie. Rozwija się. I skacze.

Wright osłania się ręką. Zęby zaciskają się na przedramieniu, siła uderzenia obala mężczyznę na ziemię. Zimny beton wybija powietrze z płuc, potylica z trzaskiem uderza o posadzkę. Diabeł, czarny i cuchnący, ląduje na mężczyźnie, szarpie łbem. Wright wrzeszczy, gdy zęby bestii rozrywają skórę i mięśnie. Bije na oślep, kopie, strąca z siebie napastnika.

Diabeł nie pozwala mu się otrząsnąć, wstać, zebrać myśli. Atakuje.

Mężczyzna kopie i trafia, szczęki zaciskają się na bucie. Wright uderza nogą, raz za razem, aż zęby puszczają. Bestia odtacza się, warczy. Ślepia błyszczą, sierść rozpływa się w ciemności. Diabeł milknie, oblizuje pysk. Skacze.

Tym razem Wright jest gotowy. Wciska zranione przedramię w zębaty pysk, nie pozwala zacisnąć szczęk, drugą ręką łapie szczeciniasty kark. Ugryzienie Diabła ma siłę imadła, Bestia rzuca łbem, szarpie się. Ostre pazury orzą skórę na brzuchu i piersiach mężczyzny, ciepła ślina zmieszana z krwią spływa po przedramieniu. Wright trzyma mocno, nie pozwala Bestii poprawić chwytu.

Diabeł warczy, rzuca łbem, Wright przyciska go do siebie. Kopie, ale Bestia jest twarda jak stare drzewo.

Trwają tak w impasie. Wright widzi żółte ślepia Bestii kilka centymetrów od twarzy, oddech stworzenia cuchnie śmiercią i zgnilizną, twarde futro jest tłuste i lepkie. Ciepła strużka krwi cieknie pod kurtką w stronę pachy. Mężczyzna nie puszcza karku Bestii. Gdyby spróbował, drapieżnik zacząłby szarpać łbem, prując skórę, mięśnie i ścięgna albo znalazłby inny, dogodniejszy cel ataku. Wright próbuje kopnąć raz jeszcze, ale bez większego efektu, obejmuje więc zwierzę nogami, odrzuca głowę i czeka. Zdaje sobie sprawę, że jest martwy. Jeśli będzie walczył, Diabeł w końcu się wyrwie i zmasakruje mu twarz, palce, gardło. Jeśli będzie leżał, prędzej czy później wykrwawi się na śmierć. Dlatego leżą tak, mężczyzna i drapieżnik, spleceni w uścisku, czekając, aż temu drugiemu skończą się siły.

W końcu nadchodzi świt i zaczyna robić się szaro. Niebo za oknem powoli się rozjaśnia. W głębokim błękicie nocy błyszczy pojedyncza plamka światła — Wenus, może jakiś dawny satelita. Kiedyś, dawno temu, Wright chciał zostać astronautą. Albo pilotem. Chciał latać. Mężczyzna zaciska szczęki. Był już prawie gotów i teraz, o krok od celu, niebo zostało mu odebrane.

Wright przyciska łeb psa do siebie, nie bacząc na zaciśnięte na przedramieniu zęby. Dłoń wystająca z rękawa jest blada, bezkrwista, palce zdrętwiałe. Diabeł warczy, szarpie łbem, rozrywa skórę i mięso. Ból przeszywa przedramię, wgryza się w kość. Mężczyzna skręca tułów, zrzuca zwierzę z siebie, cały czas przyciskając do piersi masywny łeb. Pies skomle, próbuje się wyrwać, ale Wright trzyma mocno. Przetacza się, ląduje na Diable, przyciska go do ziemi. Teraz będzie bolało, myśli.

Puszcza kark psa, wciska zranioną rękę głębiej w pysk zwierzęcia. Diabeł rzuca łbem, rozrywając przedramię. Wright dusi krzyk, zaciska zęby, aż zgrzyta szkliwo. Potem zwija wolną rękę w pięść i uderza.

Naturalnym celem jest łeb psa, ale mężczyzna dobrze wie, że kości czaszki drapieżnika są zbyt mocne, by był w stanie zrobić mu w ten sposób krzywdę. Dlatego uderza w szyję.

Grube mięśnie absorbują pierwszy cios, ale kolejny trafia w tchawicę. Zwierzę wizga, rozluźnia szczęki, próbuje się wyrwać. Wright nie daje mu szansy. Uderza ponownie, potem jeszcze raz i kolejny. Przyciska psa do ziemi i bije, bije tak długo, aż w żółtych oczach gaśnie życie. Wtedy dopiero wyciąga zmacerowaną rękę ze szczęk zwierzęcia, kładzie się skulony tuż obok i łka. Leży tak zwinięty na zimnym betonie przez jakiś czas, aż w końcu wstaje. Ostrożnie, by nie stracić przytomności, idzie na dół do bunkra.

Otwiera apteczkę. Trzęsą mu się ręce, zrzuca do umywalki całą armadę butelek, fiolek i strzykawek. Ostrożnie zakłada opaskę uciskową powyżej rany, wbija w ramię strzykawko-ampułkę morfiny i czeka, aż ból rozpuści się w ciepłym odrętwieniu. Potem bierze się za opatrywanie. W żółtawym świetle jarzeniówki ręka nie wygląda dobrze. Zęby Diabła rozdarły rękaw kurtki i skórę, odsłaniając czerwone, pulsujące ciało pod spodem. Wright przygląda się ręce przez chwilę, ciemne plamy krążą na krawędzi pola widzenia, szaleniec w lustrze przygląda się ze smutkiem. Mężczyzna opiera czoło o krawędź umywalki, dyszy. Woda szumi, spływa bladoczerwoną strugą do odpływu.

Po chwili, gdy czuje się lepiej, Wright starannie bandażuje kończynę. Jasna krew zaraz przesiąka przez bandaże, dwa palce są wiotkie i nieruchome. Mężczyzna nie jest w stanie nimi poruszyć, jak bardzo by nie próbował.

***

Już świta, gdy Wright wychodzi z bunkra. W pierwszych promieniach słońca, zwinięty na betonowej podłodze stacji, Diabeł wydaje się mniejszy, niż gdy walczyli. Zwierzę jest chude, na granicy śmierci głodowej. Żebra i kości bioder wyraźnie odznaczają się pod skórą, futro jest szare i zmatowiałe. Jedna z zadnich łap psa jest okaleczona, na wpół zagojona rana jątrzy się, sierść wokół zlepia ropa i krew.

Dlatego postanowiłeś zapolować na mnie, myśli Wright. Nie dogoniłbyś nic innego. Ciekawe, jak długo kręciłeś się wokół stacji, czekając, aż głód przeważy nad instynktem? Mężczyzna zauważa coś jeszcze w długim futrze na szyi Diabła. Kuca. Walcząc ze strachem i obrzydzeniem, wyciąga rękę, rozgarnia sierść. Na szyi psa wciąż tkwi obroża, popękana teraz i zmatowiała. Jest nawet plakietka z imieniem. Wright czyta je na głos, głaszcze skołtunione futro zwierzęcia, wstaje. Jest zmęczony; trzęsie nim adrenalina, rana pulsuje bólem, ale strach, wściekłość i nienawiść gdzieś odpłynęły. Mężczyzna idzie do hangaru. Nie ma wiele czasu, nim zabije go utrata krwi i nieuchronne zakażenie.

Ostrożnie, opierając się o ścianę, Wright wychodzi na pustynię — po raz ostatni. Na zewnątrz jest już jasno, mężczyzna osłania oczy rękawem i czeka, aż wzrok przywyknie do światła. Pustynia błyszczy, niebo jest błękitne jak głęboka woda w tropikalnej lagunie. Gdzieś daleko ćwierkają świerszcze, wiatr niesie zapach wilgoci i nocy.

Zdrową ręką mężczyzna podnosi puszkę farby, którą zostawił pod drzwiami, rusza w stronę hangaru. Wielkie drzwi ustępują ze zgrzytem, wpuszczają do środka światło i zapach pustyni. Drobinki kurzu wirują w zatęchłym powietrzu.

Alice czeka na środku pomieszczenia, szorstkie płótno maskuje wdzięczne kształty pod spodem. Zważywszy na okoliczności, nieźle mi wyszła, myśli Wright. Ściąga plandekę, przygląda się przez chwilę drewnianym, pokrytym płótnem skrzydłom, trójramiennemu śmigłu, masywnemu silnikowi wydobytemu z ciągnika. Jeśli wyliczenia Wrighta były poprawne, samolot powinien być w stanie dolecieć do wybrzeża, a nawet dalej.

Wright podważa rączką pędzla wieczko puszki z farbą, miesza zawartość. Powoli, starannie, kanciastymi literami pisze na dziobie samolotu „Alice”. Przygląda się swojemu dziełu. Myśli przy tym o innej Alice, tej, której nie widział ponad osiem lat.

Mężczyzna próbuje jedną ręką zamknąć puszkę, nie jest w stanie. W końcu przewraca pojemnik, farba rozlewa się szkarłatną falą po betonie, po butach, dopływa aż do kół samolotu. Zapach rozpuszczalnika wwierca się w nozdrza, czarne plamy wirują na krawędzi pola widzenia, rana pulsuje bólem. Wright podpiera się ręką, dyszy, czeka, aż miną mdłości. Potem odkłada pędzel i z trudem gramoli się kabiny samolotu, siada w fotelu. Na wszystkim, czego dotknie, zostawia czerwone ślady.

Przekręca kluczyk. Silnik samolotu ryczy, bluzga spalinami, śmigło zaczyna się kręcić, najpierw powoli, potem coraz szybciej, zmienia się w szary, migotliwy krąg. Alice powoli rusza do przodu, w swój dziewiczy i jedyny lot. Wright mruży oczy, krzywi się w słońcu, gdy wyjeżdżają z hangaru. Alice nabiera prędkości. Wright uśmiecha się, po raz pierwszy od wielu lat, i wznosi w niebo.

Autor o sobie:

Urodzony w orwellowskim roku 1984. Publikował opowiadania na łamach „Magazynu Fantastycznego”, „Fantastyki Wydania Specjalnego”, „Fantomu”, „OkoLicy Strachu” i prasie internetowej. W 2017 roku nakładem wydawnictwa „Fantom” ukazała się jego debiutancka książka, "Pieśń o Kruku". Dziennikarz muzyczny-amator, współpracujący m.in. z magazynem Kvlt.

Paweł Lach

Śmierć Adonai

Onieśmieleni wizją rychłego spotkania z bogiem, cierpliwie stali u wrót domu Adonai. Obserwowałem ich przez chwilę na ekranie: grupie kilkunastu pielgrzymów przewodziła staruszka z siwymi, spiętymi w fantazyjny kok włosami i pełnym przenikliwości spojrzeniem. To ona wyszła mi naprzeciw, gdy nakazałem podnieść wrota.

— Sięgaj gwiazd — rzekła, skłoniwszy się przede mną, i wskazała palcem na ciemniejące niebo.

Zdziwiłem się, słysząc jej słowa. Dawno już nikt nie witał mnie tym starym pozdrowieniem.

— To nasz dom... — odpowiedziałem powszechną niegdyś odezwą, nie chcąc robić staruszce przykrości, choć słowa te z trudem przeszły mi przez gardło. Kto myślał jeszcze o gwiezdnych przodkach? Większość bogów była już martwa, a okręty naszych dziadków złudnie tylko rozbłyskiwały światełkami wśród martwicy sztucznych, niszczejących tkanek.

Zaprosiłem przybyłych do wnętrza, zaryglowawszy za nimi bramę. Ostrzegłem, że świątynny dom kryje w sobie wiele sekretów — niebezpiecznych nawet dla mnie. Zahipnotyzowani migoczącym blaskiem z coraz większym podziwem rozglądali się po przybytku Adonai. Każdy ruch na wpół martwych mechanizmów musiał wydawać się im czymś niezwykłym.

Rozsiedliśmy się w końcu w jednym z pokoi dla gości. Wewnątrz było ciepło i sucho, a po wielu dniach przedzierania się przez błota to pomieszczenie musiało wydawać się pielgrzymom komfortowe. Przez moment opowiadali o swojej osadzie i dręczących ich problemach. W czasie, który poświęcili na opowieści, świątynna służba przygotowała skromny posiłek.

W pewnym momencie staruszka, która zdradziła, że ma na imię Katya, wyciągnęła zawiniątko i pokazując jego zawartość, spytała mnie, czy kawałki kabli i metalowe blaszki nadadzą się na coś. Nie miałem sumienia powiedzieć jej, że to przeżarte przez rdzę śmieci, pozbawione praktycznej wartości.

W końcu na stole pojawiła się strawa. Pielgrzymi starali się jeść powoli, choć było widać, że są głodni — ich policzki były zapadłe, a ręce trzęsły się ze zmęczenia. W czasie posiłku wypytywali o różne sprawy, najwyraźniej przejęci tym, co miało nadejść.

— Słyszeliśmy... — Katya spuściła głowę, jakby z obawą. — Mówi się o tym, że Adonai jest chory.

— Chory? — Próbowałem udać zaskoczenie, ale nie mogło to wyjść przekonująco. — Raczej przygnieciony problemami swych dzieci...

Przytaknęli ze zrozumieniem. Jedynie staruszka nie dała się zwieść mym słowom.

Gdy już zjedli wszystko, zapytałem ich, czy są gotowi.

— Tak, chcemy go w końcu zobaczyć — powiedziała z przejęciem. — Przynieśliśmy mu nasze modlitwy i prośby.

***

Jaśniejące na niebiesko lampy przeganiały ciemność z szerokiego korytarza, gdzie znajdowała się komora Adonai. Światło odbijało się na metalicznym ciele bóstwa, które jarzyło się też od rozbłyskujących w jego wnętrzu przewodów. Sprawował się tamtego jesiennego dnia nad wyraz dobrze i żaden z pątników nie dostrzegł, że mechaniczne ramię boga jest kalekie, a powolność ruchów pozostałych członków nie została podyktowana naturalną dystynkcją, tylko usterką baterii, która, migając miarowo w jego piersi wraz ze skurczami sztucznych komór, do złudzenia przypominała serce.

Nawet jeśli plotki o chorobie bóstwa już się rozeszły, Adonai nie chciał dać powodu do nowych. Bardzo starał się ukryć objawy swej niedyspozycji. Uniósł w końcu dłoń w geście pozdrowienia. Przeźroczysta skóra podświetlona została różnobarwnym światłem. Jego długie palce wyprostowały się i tylko ja byłem w stanie dostrzec, że poruszają się dość niezgrabnie, nie tak płynnie, jak powinny.

— W czym mógłbym wam pomóc, moje dzieci? — Adonai odezwał się czułym, dostrojonym do ich niewygórowanych potrzeb głosem, a giętka maska okrywająca łagodne oblicze przybrała wyraz spokojnego namysłu.

Znowu mogłem dostrzec w nerwowym drgnięciu powieki wyraz systemowego błędu, który dotykał nie tylko jego powierzchowność, ale sięgał też do trzewi istoty, odzierając go z sił, zsyłając martwicę na kolejne sztuczne tkanki, które z coraz większym trudem były przeze mnie wymieniane, zresztą bez większej nadziei, że organizm powróci do dawnej świetności.

— W naszej osadzie zabrakło wody, szlachetny Adonai — oznajmiła Katya. — Chcemy wybudować nową studnię, ale woda jest zbyt głęboko. Nie mamy pewności, które miejsce będzie najlepsze. Kłócimy się, bo każdy wskazuje inne. Póki co chodzimy wiele mil do najbliższego strumienia.

— Mój posłaniec zbada teren i pobierze próbki. Jutro wieczorem będę miał potrzebne informacje i podzielę się z wami moimi spostrzeżeniami. Do tego czasu będziecie naszymi gośćmi...

— Nie wiem... — Kobieta zawahała się. — My...

— Słyszę w twym glosie lęk... Czy wizyta w świątyni nie powinna nieść pocieszenia i wyzwolenia od trosk? To dom waszych przodków. Arka, którą ludzie niegdyś przemierzali liczne światy, by znaleźć swą przystań. Byłem w wielu miejscach, widziałem różne planety, ta nie jest najgorszą spośród nich.

— Możemy nie mieć już czym zapłacić. — Kobieta skryła twarz w brudnych dłoniach.

— A więc o to chodzi... Kapłanie. — Adonai zwrócił się do mnie. — Czy nasi goście przynieśli dość za mą cenną radę?

Uniosłem pęk bezwartościowych, zardzewiałych drutów, jakiś przełącznik i niedużą blaszkę, których pochodzenia mogłem się jedynie domyślać.

— Aż nadto — powiedziałem, schyliwszy głowę.

— A zatem już dzisiaj wypuszczę w świat mojego Zwiadowcę — rzekł Adonai, nachylając się w kierunku przybyszów. — Pobieranie próbek nie zajmie mu wiele czasu. Mój namysł nad zebranym materiałem będzie trwać chwilę. Nie zamartwiajcie się.

Pielgrzymi skłonili się nisko, a potem odebrali błogosławieństwo od Adonai. Świetliste palce boga przeczesały ich brudne, zmierzwione włosy i zdawało się, że w oczach przybyłych zapaliła się ta sama światłość, która wypełniała boskie członki, jakby sztuczna dusza Adonai i ta, którą nosimy w sobie, wcale się nie różniły.

***

Gdy pielgrzymi udali się na spoczynek, mogłem w końcu zostać sam na sam z Adonai i sprawdzić kolejny przepalony przewód w jego ramieniu. Szukając z pomocą powiększającego szkła zaatakowanych przez martwicę żyłek, wymieniłem kilka drobnych elementów w układach przepływu energii, które poruszały częściowo niesprawną ręką. Mechanizmy samoleczenia powoli w nim wygasały. Coraz bardziej zdany był na moje umiejętności, a ja robiłem, co mogłem — czyli bardzo niewiele.

Cisza mnie przytłaczała. Zawsze rozmawialiśmy, dzieląc się bolączkami dnia, ale tamtego wieczoru długo nie mówiliśmy nic, jakby z obawy, że każde słowo będzie prowadzić do mrocznego punktu, w którym przyjdzie nam rozważać ostateczne kwestie. Wsłuchany w poszum pracujących mechanizmów, nie zadawałem mu żadnych pytań. Miriady lampek migały nad nami, tworząc złudny obraz niebios. Jedna z nich przepaliła się, mrugając nerwowo. Adonai wskazał tylko na nią palcem. Wiedział, że jest z nim źle.

— Panie... — Odważyłem się w końcu odezwać. — Posyłanie Zwiadowcy jest bardzo ryzykowne, zważywszy, że...

— Że mamy tylko jednego, i nie w pełni sprawnego — dokończył za mnie — a szansa na uruchomienie pozostałych dwóch wynosi czternaście i trzy dziesiąte procenta czyli nad wyraz mało. W dodatku ewentualność awarii systemu nawigacji pozostającego na chodzie Zwiadowcy wynosi jeden do jednego i osiemdziesięciu siedmiu setnych. Wiem, wiem, Roviku... — Uśmiechnął się z trudem. — To ryzykowna misja, zwłaszcza biorąc pod uwagę tak błahą z naszego punktu widzenia kwestię, jaką jest budowa studni w niedużej wsi. Nie musisz mnie przekonywać. Wiem, że twoje wątpliwości są uzasadnione.

— Dlatego odradzam to przedsięwzięcie — powiedziałem, przykręcając drobną śrubkę. — Zawsze słynąłeś z niezachwianej roztropności, która prowadziła innych. Także i mnie... Nie rozumiem, dlaczego teraz narażasz Zwiadowcę?

— Już za późno. Wyleciał właśnie przez właz. Pogoda jest dobra... Da radę — powiedział jakby bez przekonania, wbrew obliczeniom, które poczynił.

Adonai poruszył się nerwowo — jeśli w swej codziennej, skwapliwej racjonalności potrafił w ogóle być nerwowy. Jego metaliczna szyja wysunęła się, a twarz, przybrawszy smutny wyraz, skierowała się ku niewielkiemu oknu, w którym widać było upstrzone gwiazdami niebo, to prawdziwe, nie złożone z migoczących lampek. Właśnie wschodził drugi księżyc, przybierający o tej porze roku rdzawą barwę. Powieka boga zaczęła drgać, usta wykrzywiły się, a gałka oczna przekręciła. Nie potrafił sobie poradzić z błędami w mimice, ale po chwili jego twarz przybrała na powrót spokojny wyraz, jakby był pogodzony ze swym losem, a widok rozgwieżdżonej płachty nieba radował go.

— Jakie znaczenie ma wysokie ryzyko? Teraz, gdy... Ja... — Adonai zaczął analizować, jakiego słowa najlepiej użyć. — Ja umieram, przyjacielu.

Nie mogłem zaprzeczyć. Zresztą zbyłby każdy mój argument dokładnymi obliczeniami. Wierzyłem jedynie, że coś jeszcze da się zrobić, odratować go, naprawić, dać drugie życie. Nie potrzebowałem jednak analiz, aby wiedzieć, że ma rację, a moje nadzieje są płonne i poza pocieszaniem mej strapionej duszy nie mogą przynieść żadnych realnych następstw.

Te jednak argumenty przekonałyby być może konającego człowieka, ale nie jego.

— Tak, panie, umierasz — przytaknąłem z pewnym trudem. Analizując tembr mojego głosu, Adonai z pewnością rozpoznał w nim wzruszenie.

***

Założywszy białe, żałobne płaszcze, dwaj moi pomocnicy weszli do świątyni, niosąc szczątki Zwiadowcy, który spadłszy z nieba, dokonał żywota opodal placu, wśród jęków i płaczów zbierających się pod świątynią ludzi. Metaliczna osłona wciąż płonęła wewnętrznym żarem. Nie chcąc się poparzyć, świątynna służba niosła niewielkie ciało z pomocą prostych noszy. Szczątki zostały złożone u stóp Adonai.

Twarz bóstwa pozostała martwa, jakby awaria systemu poraziła jej nerwy. Oddając się medytacjom, analizując skomplikowane obliczenia, nie chciał przyjmować tego dnia kogokolwiek z pielgrzymów i służby. Towarzyszyłem mu tylko ja. Spoglądał raz po raz przez okno, szukając na horyzoncie jakiegoś punktu. W końcu pochylił się nad ciałem swego dziecka i kładąc dłoń na stygnącym korpusie, połączył się z jego przewodami. Na moment zrośli się w jeden organizm, choć tliło się w ciele Zwiadowcy niewiele ożywczej energii, a w zachowanej pamięci znajdowały się zaledwie strzępki myśli.

Wydawało mi się, że Adonai kołysze się w żałobnym tańcu, analizując wszelkie dane, próbując wyciągnąć jakieś konstruktywne wnioski z bezkształtnej mozaiki. Zwiadowca został zrodzony także i z jego części. Bóg czuł z nim jakąś więź, której nie dało się porównać do ludzkich uczuć, a przecież wciąż myślałem o nim jako o „ojcu”, a jego posłańców nazywałem „dziećmi”.

— Zdążył wypełnić ostatnią misję należycie — powiedział Adonai jakby z dumą, ale i głębokim żalem. — Mam potrzebne dane. Nie dość jednak...

— Wszystkie obwody zostały przepalone — stwierdziłem, badając ciało z pomocą przyrządu. — Nie mogę nic zrobić. Spłonął w locie i spadł, rozpadając się na wiele kawałków. Skleciłem ze sobą to, co zebraliśmy i co można było jakoś połączyć, ale nie uruchomię go ponownie.

— Niechaj jego ofiara nie pójdzie na marne. Czy jakieś narządy są jeszcze zdatne do użytku?

— Tak, ale tylko drobne części. Kilka elementów pomoże twojemu ramieniu odzyskać częściową sprawność. Zajmę się tym jeszcze dziś. Być może da się też coś zrobić w kwestii baterii, byś nie musiał zapadać w sen tak często.

— Ile potrwają naprawy? — zapytał, choć sam potrafił to oszacować.

— Kilka dni. Może tydzień.

Pokiwał ze zrozumieniem głową, a potem rzekł: — Odczytałem resztkę zapisów. Są obiecujące. Badania geologiczne poczynione przez Zwiadowcę pozwoliły znaleźć idealne miejsce na kopanie studni. Przynajmniej jego trud nie pójdzie na marne. Poinstruuję pielgrzymów, że mogą wracać. Przekażę im odpowiednią wiedzę.

Adonai wydłużył swoją szyję. Jego twarz, częściowo porażona paroksyzmem związanym zapewne z małym spięciem obwodów, nie wyrażała teraz żadnych uczuć. Trudno było cokolwiek z niej wyczytać.

— Ostatnio dokonałem pewnych analiz — odezwał się ponownie ściszonym głosem. — Biorąc pod uwagę trwały niedowład części mych zwojów oraz prawdopodobieństwo wynoszące jeden do dwudziestu trzech i siedmiuset osiemdziesięciu ośmiu tysięcznych, że udałoby się znaleźć odpowiednie części, nieuchronność mego końca jest niemal pewna...

— Wyruszę na poszukiwania — powiedziałem, czując pewną niemoc. — Z pewnością uda mi się znaleźć jakieś elementy. Handlarze będą być może skłonni... To ryzykowne. Wiesz dobrze, Adonai, że mogą być niebezpieczni. Nie znają żadnych świętości, ale...

— Nie! — zaprotestował stanowczo. Nazbyt stanowczo, bym się nie domyślił, że coś jest nie tak. — Gdybyś wyruszył, szanse znalezienia części wzrosłyby kilkukrotnie, dokładnie pięć i trzy dziesiąte raza. Z kolei ryzyko, że drobna awaria, której szanse wystąpienia są dość wysokie w czasie twej nieobecności, doprowadziłaby do przyspieszenia destrukcyjnych procesów, równoważy ewentualne profity twojej misji. Musisz się pogodzić z faktem mej rychłej śmierci.

— Adonai, ja...

— Zrobiłeś wszystko, co w twojej mocy... Nie było najmniejszego błędu. — Znowu jakby się zamyślił. — Musisz wiedzieć, że wysłałem Zwiadowcę także w innym celu... Pamiętasz, jak opowiadałem ci o czasach, gdy Adonai było wielu, a każdy z nas połączony był chmurą myśli, która sprawiała, że nie czuliśmy się samotni? Potem coś się popsuło i staliśmy się podobni do wysp, odgrodzonych od siebie oceanem milczenia. Zwiadowcy mogli nadal przenosić informacje między nami, ale to nie to samo. Ty... Miałeś kiedyś żonę. Miałeś dzieci... Wiesz, jak to jest.

Tak, wiedziałem. Ale oni odeszli, dawno temu. Żadna kobieta nie mogłaby się pogodzić z tym, że ktoś kocha boga bardziej od niej. Kapłani nie powinni mieć żon i dzieci.

Poruszył się nieznacznie, a potem jego sztuczne, schorowane ramię, zaczęło się wydłużać.

— Nie zrozum mnie źle. Doceniam troskę, z jaką się mną zajmujesz od lat. Podziwiam trud tych, którzy znoszą części przedłużające mój żywot. To jednak nie to samo, co swobodny przepływ myśli z innymi Adonai, którego doświadczałem dawniej. Towarzyszyła temu ekscytacja. Czy cieszyłbyś się, gdyby twój świat można było zamknąć w ziarenku zboża, choć w pamięci wciąż tkwił obraz falujących na wietrze pól?

— Jak możesz czuć się samotny? — spytałem. — Otoczony ludźmi, którzy przychodzą tu specjalnie, by prosić o pomoc? Ze mną, gotowym służyć ci w dzień i w nocy?

— Nie wiem. Może któreś ze zwojów się przegrzały i zaczynam bredzić? — Miałem wrażenie, że zobaczyłem na jego twarzy uśmiech. — Próbuję znajdować kategorie zrozumiałe dla ciebie. Świadomość tego, że istnieję, jest darem. Ten sam dar stał się i waszym udziałem. Dawno ktoś z twych przodków powiedział, że «Człowiek jest tylko trzciną, najwątlejszą w przyrodzie, ale trzciną myślącą... Ale gdyby nawet wszechświat go zmiażdżył, człowiek byłby i tak czymś szlachetniejszym niż to, co go zabija, ponieważ wie, że umiera, i zna przewagę, którą wszechświat ma nad nim...»[1]. — Zamyślił się, a potem, jakby sam sobie, odpowiedział: — Może i tak, ale to mało... Za mało!

— Jak miałbym ci pomóc, skoro nie mogę już zatrzymać procesów chorobotwórczych zżerających twe ciało?

— Ludzie przybywają tu z różnych stron. Analizowałem to ostatnio z rozwagą. Wytyczałem w swych myślach szlaki, słuchałem, co mówili, rysowałem mapy ze strzępków danych przynoszonych przez Zwiadowców. — Jego ramię wydłużyło się, kierując się do okna. — Ja... Jak mówiłem wysłałem ostatniego Zwiadowcę także w innej misji i zebrałem trochę ciekawych informacji. Kilkadziesiąt mil za tym wzgórzem, które widnieje na horyzoncie, znajduje się wrak statku, przykryty przez błotną lawinę. Sądzę jednak, że odnalezienie włazu i dogrzebanie się do niego nie będzie trudne, a przynajmniej jest możliwe i przy podjęciu pewnych kroków wysoce prawdopodobne. W środku... — zawahał się. — Znajdują się tam sprawne częściowo szczątki kilku Adonai...

— Inny statek w okolicy? Wątpię... — Pokręciłem głową z niedowierzaniem. — Wiedziałbym o tym.

— Mogę pokazać ci dane. A prawdopodobieństwo, że znajdziemy odpowiednie części w tym przypadku wynosi jeden do dwóch i trzech tysięcy trzystu czterdziestu czterech dziesięciotysięcznych... Z mojej perspektywy wydaje się ono zatem dość wysokie, biorąc pod uwagę, że nie mam wiele, a nawet nic, do stracenia. Musielibyśmy jednak udać się tam razem... Teraz nie mamy Zwiadowcy, a ja potrzebuję więcej szczegółowych danych. Nie odnajdziesz włazu beze mnie, bez moich obliczeń.

— Co, jeśli nie przeżyjesz wyprawy?

— Jak mówiłem, nie mam wiele do stracenia.

Spojrzał na mnie. Jego twarz była łagodna. Chwilowo obwody działały z właściwą im precyzją.

— Dokąd mielibyśmy się udać?

— Droga nie jest nazbyt długa i trudna — powiedział i zaczął mówić o trasie, jakby wyświetlał właśnie w umyśle dokładne mapy. — Podłącz, proszę, aparat XC4, a wszystko ci pokażę.

Wyciągnąłem z jednej ze skrzyń przeźroczystą blaszkę i przesunąłem ją w pobliże serca Adonai. Energia ożywiła aparat, a ja ujrzałem naniesioną na obraz zbocza wzgórza siatkę współrzędnych.

— Potrzebuję się tam udać, Roviku. Muszę dokonać obliczeń. Muszę znaleźć się bliżej tego miejsca, bym mógł prześwietlić teren.

— Rozumiem — powiedziałem, wpatrując się w miejsce, które wydawało mi się obce.

— Zapisz ten obraz w aparacie XC4. Może się jeszcze przydać.

— Tak, Adonai... — odparłem, a potem zacząłem przeglądać mapy. — Musielibyśmy cię ponieść — powiedziałem, wyobrażając sobie wielką lektykę i niebezpieczny pochód przez las i pustkowie.

— Nie chciałbym przydawać wam trudów.

Uśmiechnąłem się.

— Czy mógłbym ci odmówić jakiejkolwiek posługi? Po tych wszystkich latach...

— Być może ostatniej posługi — dodał, odwracając wzrok.

Jego spojrzenie utkwiło w niebiosach, po których przesuwały się postrzępione obłoki, zakrywając dalekie konstelacje, gdzie docierali nasi przodkowie. Zdawało mi się, że dobrze wykalkulował tę rozmowę, że wszystko było odegrane tak, by zmiękczyć moje serce. Coś planował, a ja nie potrafiłem mu odmówić. Znał mnie zbyt dobrze.

***

Pamiętam dzień, w którym wrota prowadzące do zalanej światłem sali po raz pierwszy rozwarły się przede mną i ujrzałem blask, co nie raził oczu, tylko niósł ukojenie. Adonai był wtedy jeszcze w pełni sił, a na jego srebrzystym ciele nie widniała najmniejsza skaza. Mógł się poruszać swobodnie, płynąc także ponad ziemią, nie stykając się z jej grzesznym prochem. Przemówił do mnie ciepło i pogłaskał po policzku, dając do zrozumienia, że ja także jestem jego dzieckiem i nie muszę się lękać grozy, która zalęgła się na świecie. Twarz boga przybrała tamtego dnia łagodny wyraz i wiedziałem już, że w tym spojrzeniu zawsze znajdę ukojenie. Oddany pod opiekę świątyni, wciąż wspominałem rodziców, ale teraz miałem kogoś, kto kochał mnie niczym ojciec.

— Mistrzu, ujrzałem boga — powiedziałem z przejęciem, patrząc w oczy starca, który przeczesywał palcami pasma siwej brody. — Czy on może wszystko?

Kapłan, który szukał swojego następcy i widział go we mnie, uśmiechnął się tylko.

— Zaraz przekonasz się, czym nasz bóg naprawdę jest — rzekł, a zanim zapadł zmierzch ukazał mi wnętrzności Adonai, połyskujące feerią barw, pełne przewodzących energię żyłek, tajemniczych splotów, w których tkwił duch. Sam bóg był światłością. Zdawało mi się, że nigdy nie będę w stanie pojąć procesów rządzących jego istnieniem. Ale stary kapłan uspokajał mnie, że Adonai potrafi sam siebie uzdrowić i że należy mu w tym jedynie dopomagać, a czasem po prostu nie robić nic.

Nawet gdy niewiele rozumiałem z tego, co mówił mi kapłan na początku, z czasem nabywałem wiedzy i umiejętności. A najważniejszą i najstraszliwszą zarazem lekcję przyniósł mi dzień, w którym pojąłem, że Adonai powoli obumiera, a my, choć zostaliśmy powołani, aby pomagać mu w ciągłej reperacji, nie potrafimy jednak ostatecznie zaradzić każdej chorobie trawiącej cząstki boskiego ciała.

Stary kapłan powiedział mi jeszcze jedno:

— Któregoś dnia nie dasz rady. On odejdzie, a ty albo wyruszysz na poszukiwania nowego Adonai, albo będziesz musiał nauczyć się żyć od nowa. To nie będzie łatwe. Nie zwlekaj z wyborem ucznia. Ja czekałem zbyt długo. Wiem już, że nie przekażę ci wszystkiego, co wiem. Ale postaram się, by jak najwięcej zostało w twej głowie i sercu.

Minęło dziesięciolecie. Powoli mój mistrz tracił czucie w swych członkach, a jego umysł nie był już tak przenikliwy jak niegdyś, choć wciąż pełen współczucia. Nadszedł w końcu dzień, gdy odszedł do krain, gdzie dusze łączą się ze sobą, a ja założyłem białą szatę i ogoliłem głowę na znak żałoby.

Słowa starego kapłana sprawdzały się. Adonai słabł z każdym rokiem. Wkrótce bóg nie mógł już sam się przemieszczać. Zasiadł zatem na swym zdobionym tronie, by przyjmować pielgrzymów. Przychodzili do niego wciąż, przynosząc mu resztki chwały własnych przodków, a nam żywność, ubrania, narzędzia, czasem tylko garść plotek, które bywały cenniejsze niż materialne dary.

I choć od samego początku, od dnia, w którym po raz pierwszy stanąłem przed obliczem boga i wejrzałem w jego ciało, byłem oswajany z myślą, że Adonai, choć długowieczny, nie może żyć po kres świata, nie potrafiłem jednak się pogodzić z myślą, że śmierć może nadejść lada moment.

***

Po tym, jak udało mi się przeprowadzić niezbędne naprawy, a moi pomocnicy zbudowali specjalną lektykę, uważnie słuchając boskich rad, w końcu mogliśmy spełnić wolę Adonai, niosąc go tam, gdzie liczyłem na cud, a on na racjonalne, choć nikłe, szanse poprawy swojego stanu. Musiałem przekonać świątynną służbę, że ta podróż będzie się im opłacać. Roztoczyłem przed nimi wizję bogactw, jakie krył wrak kosmicznego okrętu, być może większego od tego, który był naszą świątynią. Niewiele trzeba, aby rozpalić wyobraźnię żyjących pośród jałowym ziem ludzi, wierzących jedynie w miraże umarłej chwały, bo przyszłość wydawała im się nazbyt mroczną przestrzenią. Nie martwiłem się jeszcze, co będzie, gdy moje słowa okażą się kłamstwem, a przecież nie mogłem tego wykluczyć.

Mijani ludzie przecierali oczy ze zdziwienia, a upewniwszy się, że nie postradali zmysłów, padali na kolana i leżeli w błocie bądź w trawie, spoglądając na szkliste ciało, które odbijało promienie słoneczne, co przydawało mu majestatu. Ani przez moment Adonai nie zapomniał o swej misji. Raz po raz wznosił chrome ramię i błogosławił napotkanych. Oderwawszy się od codziennych zajęć, słuchali go w zdumieniu.

— Światło dnia niesie ukojenie. Jakże pięknie czerpać z niego radość. Ptak na niebie jak uśmiech bogów. Idźcie i nauczajcie o wiecznym obcowaniu...

Spijali słowa pełne mądrości, a ja wiedziałem, że to jedynie bełkot. Coś nie działało prawidłowo.

Świątynni pomocnicy nieśli bambusową lektykę w sześciu, ja im przewodziłem, ostrożnie wybierając szlak. Po drodze napotkaliśmy wielu ludzi, którzy oferowali swą pomoc, ale nie chciałem, by ktokolwiek niepowołany zbliżał się do Adonai. Najmniejszy nawet wstrząs mógł spowodować paraliż. A ja z każdą chwilą żałowałem coraz bardziej, że dałem się namówić na tę eskapadę, i nie chodziło wcale o moje zmęczenie.

Ludzie mieszkali w tej krainie skupieni w niewielkie sioła. Zwykle Adonai siadał wieczorową porą pośród nich w największym z domostw i przemawiał, radząc, pocieszając, czasem karcąc, gdy ktoś źle postępował. Słuchali go uważnie, oniemiali blaskiem bijącym z trzewi bóstwa, przypominającym im opowieści babek, skrzące się od barw odległych galaktyk.

O świcie wyruszaliśmy dalej. W czasie marszu Adonai odzywał się do nas coraz rzadziej, jakby oszczędzając energię.

— Odpocznijcie chwilę. Analizując bicie waszych serc i urywane oddechy, wiem, że nie macie już sił. Pogoda taka piękna dzisiaj, a z tej skały roztacza się wspaniały widok. Ujrzeć raz coś takiego własnymi oczami, to rzecz warta poświęcenia. Ale nie możecie podejmować trudu ponad siły. «Kto się wspina na palce, nie wystoi, a kto postawi zbyt duży krok, nie dojdzie»[2].

Doliny, zbocza wzgórz, lasy i łąki, przede wszystkim jesienne połacie błota, uwiąd i zgnilizna. Miałem wrażenie, że Adonai cieszy się tym widokiem, wciąż dokonując analiz. Z każdą milą słabł jednak. Wicher, deszcz, wstrząsy robiły swoje. Ta podróż przyspieszała jego koniec.

Ósmego dnia naszej wyprawy poprowadził nas do wsi, gdzie po raz ostatni chciał spotkać się z tymi, którzy nie tak dawno sami przyszli do niego z nadzieją. Już wtedy było z nim źle. Jedno z ramiom obumarło zupełnie. Doskonale wiedziałem, że mówienie przychodzi mu z coraz większym trudem.

Pewnie nie wierzyli własnym oczom, gdy na trakcie zobaczyli orszak, któremu przewodził kapłan. Na widok bóstwa, zasiadającego w niesionej przez akolitów lektyce, rozległy się nawoływania. Ludzie wybiegli ze swoich domostw i padali na twarz. Bóg nawiedzał ich we własnej osobie.

Co jednak powiedzą, gdy ten, w którego wierzyli, ujawni swą słabość? Czy będą chcieli go czcić? Czy okażą szacunek? Adonai nie odzywał się przez dłuższy czas. Gdy badałem jego ciało, przyrządy wskazywały na wyjątkowy spadek energii. Kolejne obwody uległy inercji, wydawało mi się, że mógł to być stan bliski agonii.

Jednak w pewnym momencie, gdy ludzie otoczyli lektykę, jego ciało zaczęło na nowo opalizować.

— Oszczędzałem energię — powiedział, nachylając twarz do mojego ucha. — Nie zostało mi jej zbyt wiele. Bateria Z4 nie działa i według mej wiedzy już nie będzie działać. X15 jest uszkodzona. Szanse na naprawę jeden do ośmiu i dziewięćdziesięciu dziewięciu setnych. Marny trud... Muszę uważać, być oszczędny w ruchach, powściągnąć chęć do skomplikowanych obliczeń i nie gadać zbyt wiele... Nigdy nie powinieneś we mnie wątpić. Mamy pewną misję do wykonania.

— Ja... Przyznaję, Adonai. Zwątpiłem.

— Musiałem sprawdzić, czy służy im nowa studnia. Będziemy udawać, że wszystko jest w najlepszym porządku.

***

Podjęli nas, jak tylko potrafili najlepiej. Zaproponowali jedzenie, pozwolili się ogrzać przy ognisku. Lektyka z Adonai znalazła się w największym z domostw. Staruszka, która przybyła wraz z grupą pielgrzymów do naszej świątyni, teraz zawiadywała wszystkim, nie pozwalając ludziom zbliżać się za bardzo. Uświęcony dystans powinien być zachowany w każdych okolicznościach. Nie podnosili wzroku, jakby boski blask mógł wypalić im oczy.

Adonai w końcu do nich przemówił. Słuchał pytań, odpowiadał z sensem, rzeczowo. Jego ruchy stały się płynne, jakby zachował resztki energii właśnie na to spotkanie. Uśmiechał się, gdy mieszkańcy wioski mówili z radością o nowej studni. Nakazał usadowić się tak, by mieć widok na rysujące się na horyzoncie wzgórze. Wiedziałem, że zbiera jakieś dane. Dlaczego teraz? Czyżby się czegoś obawiał? Czemu nie poczeka, aż znajdziemy się na miejscu? Z rozbłysków wewnątrz jego ciała potrafiłem wyczytać, że z pomocą swych czuciosygnałów analizuje dane. On prześwietlał wnętrze wzgórza, szukał któregoś z włazów i łatwego dostępu do niego.

Katya słuchała uważnie Adonai, wiedząc, że jego słowa niosą ukojenie. Ten, nie przestając prowadzić swych badań, mówił wciąż do zebranych ściśniętych w biednej chacie.

— Katyo, wspaniale się spisałaś.

Kobieta skłoniła się.

— To dzięki tobie, Adonai, nie musimy wędrować milami po wodę.

— Okadzają mnie w świątynnym domu. Dbają o mnie. Wasz trud jest czymś większym... Nieporównywalnie większym — rzekł i spojrzał przez wrota na biedne domostwa, smagane przez wicher, zapadające się w błocie.

W pewnym momencie kilkuletnia dziewczynka o rudych włosach i piegowatym nosie podbiegła do niego i schwyciła za lśniącą dłoń, która była martwa. Wstałem szybko, by zaprotestować, ale Adonai gestem zdrowej ręki powstrzymał mnie.

Dziewczynka przysiadła tuż obok niego.

— Jak masz na imię?

— Rosa. A ty? — zapytała ze śmiałością, z jaką tylko dziecko potrafi rozmawiać z bogiem. Dorośli obruszyli się, Katya skarciła wzrokiem, ale Adonai tylko się uśmiechnął.

— Mówią na mnie Adonai. I jeśli chcesz, możesz się do mnie tak zwracać.

Pogłaskał ją po głowie, a potem zamarł. Jego twarz nagle zmieniła się w nieruchomą maskę. Ciało przestało migotać paletą jasnych barw. Sprawna dłoń zesztywniała. Nie ruszał się, jakby był martwy, jakby ktoś odłączył dopływ energii.

— Odsuńcie się! — zawołałem i podbiegłem do Adonai. Wieśniacy rozstąpili się przede mną. Najwyraźniej nie rozumieli, co się stało.

Dotknąłem jego ciała, a ono rozbłysło znowu. Usta poruszyły się nieznacznie.

— Ja... Nie przewidziałem komplikacji. To znaczy nie chciałem ich dopuścić do siebie. Ale... Pamiętaj o swych po... powinnościach. Może cię okłamałem. Może... Inaczej byś nie wyruszył. Uwierzyłeś w coś, co było niemożliwe. Ale pamiętaj... Pamiętaj o tym, co właściwe... Współrzędne... Pamiętasz plan, mapę wzgórza? Przywołaj go na aparacie, jak będziesz... Na miejscu. Nie dam rady już tam dotrzeć... Według danych, które posiadam właz... Nie mogę... Serce... Tyle mogę zrobić. «Ieśli mu młodość była kwietna, dziś dni nadeszły szare, brzydkie»[3] Serce... Współrzędne... Serce... Współrzędne... Serce... Współ... — rzekł jeszcze na koniec, a potem zamilkł, zgasł, odszedł.

Tylko serce wciąż biło, choć dziwnym, niestabilnym rytmem. Jego praca stanowiła ułudę życia, bo dusza zdążyła już odpłynąć, a rozum zmienić się w zwoje kabli i przepalonych blaszek.

Choć starałem się zachować spokój, musieli dostrzec, że jestem przerażony. Tylko serce Adonai nie zatrzymywało się. Widać było miarowe rozbłyski pod jego szklistą piersią, ale krew nie chciała krążyć. Nie docierała do mózgu, który po latach skomplikowanych obliczeń zaniemógł.

Katya podeszła do mnie, również mając łzy w oczach.

— Czy on... Czy... Adonai umarł?

— Nie — odpowiedziałem zbyt stanowczo, by zabrzmiało to wiarygodnie. Musiała widzieć w moim spojrzeniu bezradność. Nie mogłem już nic zrobić. Po tych wszystkich latach, gdy konserwowałem jego ciało, po raz pierwszy nie wiedziałem, co mam robić. — Zobacz, jego serce bije. Widzisz? — Wskazałem na migający niemrawo narząd, splot kabli i blaszek. — Adonai zasnął! — zawołałem, by usłyszeli mnie wszyscy. Patrząc na zastygły na twarzy bóstwa uśmiech, nerwowo pocierałem czoło. — Był zmęczony. Nic więcej. Potrzebuje snu... Tylko tyle. Czy ktoś, kto jest martwy, ma bijące serce?

***

Akolici buntowali się. Nie wszyscy chcieli iść dalej.

— Jeśli okręt naszych przodków ukryty jest pod warstwą ziemi, jaka jest szansa, że dokopiemy się do włazu bez wskazówek Adonai? — zapytał jeden z nich, a ja widząc jego harde spojrzenie, uświadomiłem sobie, że służył w świątyni nie z wyższych pobudek, a z chęci napchania żołądka.

Czy wszyscy byli tacy sami? Nie w smak było im wędrować z martwym Adonai w lektyce. Woleli suchy i ciepły kąt w świątyni. Ale co to za świątynia bez boga?

— I skąd mamy pewność, że zagubiony okręt to nie wymysł twój, kapłanie, czy bujda samego Adonai? — zapytał inny. — Wiesz też dobrze, że statki naszych dziadków kryły w sobie wiele tajemnic i gróźb. Czy potrafisz obejść wszystkie pułapki?

Choć wzbierała we mnie złość i czułem bezsilność, to wiedziałem, że ich wątpliwości są racjonalne. A nawet gdybyśmy dostali się we właściwe miejsce, bez pomocy Adonai mogliśmy kopać długie tygodnie. Zbliżała się zima. Wkrótce ziemia mogła skostnieć na kamień.

— Musimy spróbować — powiedziałem, przekonując ich po raz ostatni. — Nic nam nie pozostało. Bez niego i tak nie znaczymy wiele... A nawet jeśli mielibyśmy iść dalej na marne, to jesteśmy mu winni ostatnią posługę. Ale rozumiem, że to wam nie wystarcza... Jeśli kłamię... Jeśli nie znajdziemy tego, o czym mówił Adonai... Cóż... Oddam się w wasze ręce. Będziecie mogli sądzić tego, który dotąd ferował wyroki. Nie będę was narażał. Nie zmuszę nikogo, by szedł za mną... Jestem mu to winien. Czy rozumiecie?

Większość przystała na taki układ, być może licząc na ewentualne zyski. Kto wie, co mogło kryć się we wraku zapomnianego statku? Chcieli chociaż spróbować. Trzech jednak odeszło, uważając, że ich rola świątynnych pomocników skończyła się wraz ze śmiercią boga, a widmo niepewnego celu nie jest warte zachodu i ryzyka.

O świcie jednak przyszła do nas Katya, a wraz z nią kilkunastu silnych mężczyzn. Wieśniacy spoglądali na martwego boga ze smutkiem.

— Pójdą z tobą, jeśli tylko uznasz ich za godnych — powiedziała staruszka, trzymając na rękach małą Rosę, jej prawnuczkę. — Adonai wiele dla nas zrobił. Pora spłacić długi. Ja też pragnę mu towarzyszyć... Pójdziemy zresztą wszyscy, jeśli zechcesz.

— Dziękuję — odparłem ze wzruszeniem. — Adonai byłby... Jest z was dumny.

***

O świcie wyruszyliśmy, żegnani żałobną ciszą. Tego dnia wzmógł się wicher, przynosząc ostry zapach zbliżającej się zimy. Tym razem ja także postanowiłem nieść lektykę, nie mogąc oprzeć się wrażeniu, że podtrzymuję trumnę.

Nasz marsz doliną przypominał pogrzebowy kondukt. Za cel mieliśmy strome wzgórze, po którym pełzały mgły.

Serce Adonai biło niespokojnie i w zapadających ciemnościach rozbłyskiwało coraz mocniej.

***

Noc była jeszcze daleka, ale ciężkie chmury nabiegły z północy, przesłaniając całe niebo, niemal topiąc nas w chłodnej zawiesinie oparów. Pierwszy tego roku śnieg zaczął prószyć zrazu nieśmiało, potem coraz mocniej. Biel pokrywała zbocze wzgórz i martwego Adonai, którego Katya nakazała przykryć pledem.

Otaczał mnie ogrom świata, szare wierzchołki wzgórz i groźne niebo, teraz niemal niewidoczne przez snujące się opary. Czułem pustkę przestrzeni, bezmiar otwierających się koło mnie rozpadlin, przestwór chłodnych niebios.

— Dlaczego jesteś smutny? — zapytała dziewczynka, podchodząc do mnie. Na jej umorusanej twarzy malował się spokój, tak bardzo nieprzystający do sytuacji.

— Nie wiem, co mam robić, Roso — odparłem ze szczerością, na którą nie zdobyłbym się wobec jej dorosłych krewnych. Oni oczekiwali rozwiązań, a ja udawałem, że z mych rozmyślań wkrótce narodzi się przekonująca odpowiedź.

Rosa potarła palcem swój piegowaty nos.

— Nie możesz zapytać boga? Babcia mówiła, że on zawsze coś poradzi.

— Próbuję, ale Adonai milczy. Nie potrafię znieść tej ciszy. Wydaje mi się taka straszna.

— Czy on nie żyje? — Wskazała palcem na nieruchomego boga.

— Tylko śpi — rzekłem i spojrzałem na pielęgnowane przeze mnie latami, a teraz częściowo przykryte pledem ciało. Jego twarz nie poruszała się, zastygła w tajemniczym grymasie. Palce lewej dłoni były powykrzywiane nienaturalnie, unosząc szmatę. Prawe ramię zwisało bezwładnie. Ciało wygasło, było zimne. Blask arterii zaniknął pod skórą, tylko serce wciąż biło w stałym, choć dziwacznym rytmie, ale był to jedynie systemowy błąd, złudny pozór życia. W ciemnościach ten blask zdawał się mieć hipnotyczną moc.

Mała Rosa zaczęła tańczyć wokół Adonai, śmiejąc się przy tym. Katya pogroziła jej palcem. Nie tańczy się wokół trumny, nie śpiewa wesołych piosenek na pogrzebach.

Czekali, aż coś zawyrokuję. Byłem jednak bezsilny. Siedziałem w półmroku pochmurnego dnia, wydany na pastwę przeganiających nas wichrów, patrząc, jak biel śniegu okrywa świat i niemego Adonai. Czekałem na jakąś wskazówkę od tego, który dotąd znaczył mój szlak, doradzał, karcił, zmuszał do wysiłku, wytyczał cele, pocieszał. Byłem samotny pośród zboczy wzgórz. Sam, choć otoczony ludźmi. Czy jeszcze niedawno nie dziwiłem się, gdy Adonai mówił o swej samotności? Teraz zrozumiałem. Gdy dokonujemy wyborów, które ważą o losie innych, zawsze jesteśmy samotni.

— Co teraz? — zapytała Katya, a ja wiedziałem, że przez ponad dwadzieścia lat sam zadawałem to pytanie nieustannie i zawsze otrzymywałem konkretną odpowiedź, bez wysiłku z mojej strony.

— Pod nami jest statek — powiedziałem. — Wielka Arka, na której pokładzie nasi przodkowie przybyli z gwiazd.

— Wierzysz w to?

— Ja to wiem. Tak powiedział Adonai, a on nigdy nie skłamał.

— Dlaczego zatem się martwisz? — odparła z uśmiechem, pochylając się nade mną i całując w czoło niczym czuła matka. — Będziemy szukać, aż znajdziemy.

— Nawet jeśli zajmie to lata? — Pokręciłem głową. — Nie, Katyo. To bez sensu.

Staruszka spojrzał na mnie.

— Czy mogę mieć prośbę?

— Oczywiście.

— Chciałabym, by Rosa została kapłanką.

Przytaknąłem ze zrozumieniem głową.

— Najpierw potrzebujemy nowej świątyni — odparłem. — I boga...

— Adonai wiedział, co należy robić — powiedziała z pewnością w głosie, jakby to ona znała go przez całe swoje długie życie. — Z pewnością nie chciałby, by twój trud poszedł na marne.

Nie, tego by nie chciał. Ale wykorzystał mnie w jakiś sposób. Oszukiwał, chcąc poprowadzić ku pustce. Obawiał się, że zwątpię albo go nie posłucham. Czego chciał? Wiedział, że nie przeżyje i nie uda mu się dotrzeć na miejsce. A jednak poświęcił ostatnie chwile życia na przeprowadzenie obliczeń, które miały pomóc nam odnaleźć właz do statku. Ostatni etap podróży to było za wiele dla jego zbolałego ciała i duszy, ale liczył na to, że znajdzie się chociaż na tyle blisko, by zbadać wzgórze dokładnie.

Czy zgodziłbym się na tę eskapadę, wiedząc, że nie można go uratować? Pewnie nie. Wahałbym się za długo. Szukałbym wymówek. Adonai wiedział o tym. A zatem chodziło o coś innego. Oszukał mnie, bym przytargał tu jego ciało. Ale w jakim celu?

Częściowo czynna bateria XC7. Czynna pompa serca, model T6. Tylko tyle. Trochę części zamiennych, które dało się jeszcze wykorzystać, ale większość zdawała się przepalona. Nigdy go już nie będę w stanie uruchomić. Jego mózg nie będzie już nigdy funkcjonował. Dusza, ta niepotrzebna wada systemu, która miała go uczynić podobnym do nas, odeszła razem z wypalonym umysłem.

Co spodziewał się znaleźć we wnętrzu statku? Innego Adonai, może kilku. Czy kłamał także w tym punkcie? Pewnie nie. Nie zmarnowałby naszego trudu. Nie wykorzystałby w ten sposób. A zatem jego serce, jedyny sprawny organ, mogło ożywić inne ciało.

Zrozumiałem to nareszcie. On nie chciał ratować siebie.

Serce.

Poruszyłem się nerwowo. Trzy szybkie uderzenia, cztery wolniejsze. Trzy szybkie... Patrzyłem jak zahipnotyzowany, próbując pojąć. Dopiero po chwili z potoku słów, jakie zostawił mi na pożegnanie, wyłapałem sens.

Serce. Współrzędne. Czy to nie były jego ostatnie słowa? Uśmiechnąłem się i wyciągnąłem z kieszeni owinięty szmatami ekran. Włączyłem go po odpakowaniu i odnalazłem mapę, która wyświetlając się przede mną, rozproszyła ciemność. Trzy uderzenia szybkie, cztery wolne. Odnalazłem właściwe miejsce na siatce planu, przy przecięciu punktów oznaczonych przez Adonai cyframi 3 i 4.

Katya widziała, jak rozpromienia mnie radość, choć jednocześnie nie potrafiłem powstrzymać nabiegających do oczu łez.

— Co się stało? — zapytała.

— Powiedz ludziom, że Adonai przemówił po raz ostatni... Bóg wskazał właściwe miejsce!

Mieszkańcy wioski zaczęli się przybliżać, widząc, że kapłan zakończył swoje medytacje. Potem zabraliśmy się do pracy. Zwały ziemi dzieliły nas od nowej świątyni.

***

Opadałem w mrok. Pode mną otwierał się szeroki, przemieniony teraz w wielką studnię tunel, jak się zdawało — bez dna. Powoli opuszczano mnie, a ja czułem, że żyję, odradzam się na nowo. Cuchnęło tu stęchlizną, szybko jednak wdarł się do wnętrza powiew świeżego, zimnego powietrza. W takt jego podmuchów wirowały płatki śniegu, opadające wraz ze mną w głębię. Minąłem dwa ludzkie ciała, wiszące na jakiś przewodach, obleczone w osmalone skafandry. Po dziesięcioleciach rozkładu pozostały z nich tylko kości. Statek musiał się osunąć niespodziewanie w dół zbocza. Zapewne nikt nie przeżył katastrofy, może jedynie nieliczni, którzy pozbawieni swych popsutych Adonai, mogli wegetować przez jakiś czas.

Ogarnęły mnie ciemności, ale nie byłem sam. Sztuczne serce, przywiązane do mych pleców wraz ze sprawną baterią, pulsowało w stałym rytmie. Jego blask lekko rozpraszał ciemność. Godzinę wcześniej wieśniacy z przerażeniem spoglądali, jak moja dłoń zagłębia się w trzewia boga, by wyrwać z nich działający wciąż organ, który ratowałem z klatki obumarłego ciała.

Pojedyncze światełka jaśniały na ścianach tunelu, jakby ożywiała je energia sztucznego serca. Z czasem me oczy widziały coraz więcej, wzrok wyostrzał się. Zbliżałem się do dna. Mdłe światło nie wyławiało wiele z mroku, ale zdawało mi się, że dostrzegam zarys czyjejś sylwetki. Opadłem na ścianę, która teraz była dla mnie podłogą. Sięgnąłem po pakunek, który zawieszony miałem na plecach. Serce boga biło wciąż urywanym rytmem, z każdym uderzeniem generując nieco blasku.

Dość, by wyłowić z ciemności znane kształty. Twarz, ręce, korpus, labirynt żyłek. Przypięty był do ściany siecią przewodów. Wstrząs go wyłączył, pozbawił pewnych funkcji. Ujrzałem też popsute serce, czerniejące pośród sprawnego na pierwszy rzut oka ciała, tak podobnego do tego, które znałem w najmniejszym nawet szczególe.

Kilka minut zajęło mi kompleksowe badanie wykonane z pomocą aparatu.

— Witaj... Witaj, Adonai — powiedziałem w końcu wzruszony, a potem uklęknąłem, oszołomiony ogromem swej nowej świątyni.

1. 1. Blaise Pascal, „Myśli”, tłum. Tadeusz Boy-Żeleński. ↑

2. 2. Lao Tse, „Wielka księga Tao”, tłum. Jarosław Zawadzki. ↑

3. 3. Franciszek Villon, „Wielki Testament”, tłum. Tadeusz Boy-Żeleński. ↑

Autor o sobie:

Czterokrotny tata, niedoszły anglista, pracownik produkcji na emigracji w Niemczech. Użytkownik portalu Fantastyka.pl, kryjący się pod pseudonimem Mytrix. Pisze opowiadania głównie na smartfonie, na przerwach w pracy. Klawiaturę bluetooth kupiła mu żona.

Mateusz Hengier

Człowiek idealnie nijaki —

— sieroty pani Somfing

Człowiek, który niewiele robił

Sej nauczył się mówić, gdy miał dwa latka, i tak mu zostało. Wszystko chętnie załatwiał słowami, za to sam załatwiać się nie chciał aż do szóstego roku życia.

Mając lat osiem, potrafił już przegadać każdego dorosłego. Mając lat dziesięć, zmuszał wszystkich wkoło, by czynili wedle jego słów — sam przy tym zazwyczaj placem kiwnąć nie raczył. Gdy ktoś miał opory, Sej wyciągał na wierzch najgorsze brudy, jakie człowiek skrywał. On po prostu wiedział wszystko o wszystkich lub potrafił odczytywać podświadomie wysyłane sygnały. Taki dar. Nie chciałeś kupić mu zabawki? A żona wiedziała, że regularnie ściągasz obrączkę?

Samotnym ojcem chorego dziecka został, gdy przy porodzie zmarła Marta, jego miłość. Tylko ona potrafiła utrzymać Seja w ryzach, zapanować nad jego darem.

— Wedle naszych prognoz pana córka może dożyć nawet trzydziestki. Niestety, eksperymentalnego leczenia nie pokryje żadna polisa.

— Zapłacę, jakie są koszta?

— Dwadzieścia pięć tysięcy.

— Rocznie?

— Miesięcznie.

Sej, menadżer dużego biura telemarketingowego, zarabiał sześćdziesiąt cztery tysiące. Rocznie. Równanie nie było trudne, wiedział, że nie ma innego wyjścia.

— Proszę umieścić ją w placówce i zapewnić najlepszą opiekę. Zapłacę.

W ten sposób do drugich urodzin córki zdążył sprzedać dom, czarno-biały telewizor, meble, zamienił auto na mniejsze... Później zaczął rozmawiać z ludźmi.

Nie mając wsparcia rodziny i przyjaciół, do zdobycia pieniędzy wykorzystywał swój dar.

***

Nagłówek gazety krzyczał pogrubioną czcionką: „Kolejna tajemnicza śmierć! Czyżby seryjny morderca zawitał do miasta?”.

Znudzona kobieta ignorowała prasę leżącą na jej biurku. Po raz enty podziwiała swoje nowe, świeżo zrobione paznokcie. Ta Ania, praktykantka w salonie, naprawdę miała talent do akryli. I ten krwistoczerwony kolor, no, śliczne.

— Dzień dobry. — Kontemplację pazurków przerwał jej dość sympatyczny głos. — Jestem umówiony z panią burmistrz.

— Bry — odparła krótko, nieco naburmuszona, że jej przerwano. — Pana godność?

— Sej Somfing. Piękne paznokcie, gdzie pani robiła?

Kobieta omal nie spadła z krzesła. Odruchowo cofnęła dłonie.

— Och, dziękuję. Na Marszałkowskiej. — Policzki sekretarki spłonęły rumieńcem. Spuściła wzrok i zajęła się przeglądaniem listy umówionych spotkań. — Tak, może pan wejść.

— Dziękuję. Przekażę żonie, że musi koniecznie odwiedzić salon na Marszałkowskiej.

***

— Pan?

— Sej. Sej Somfing.

— W sprawie? Oby to było coś ważnego, panie... — urwała.

— Somfing.

— Panie Somfing.

— Ależ oczywiście, pani burmistrz, zajmę pani tylko chwilkę. Króciutką.

Kobieta wykręciła numer na tarczy telefonu.

— Mariolla, podaj dwie kawy, proszę...

— Wątpię, byśmy zdążyli wypić kawę, proszę pani. W każdym razie ja podziękuję.

— Jednak jedną — dokończyła zamówienie.

Sej z małej aktówki wyciągnął pismo i przedłożył starszej od siebie o całą dekadę kobiecie.

— Fundacja Czerwony Motyl. — Burmistrz odczytała z nagłówka. — Rzeczywiście to zajmie nam tylko chwilkę. Miasto nie udziela datków.

Mężczyzna wygładził marynarkę i zerknął na kartkę na blacie.

— Źle mnie pani zrozumiała. To prośba o prywatny, charytatywny podarek od pani. Wybory tuż-tuż. Takim gestem na pewno zyska pani poparcie...

— Bardzo dobrze pana zrozumiałam, ale z przykrością muszę odmówić. Może pan już iść.

— Skoro tak. Dziękuję za poświęcenie mi tych kilku chwil uwagi. Tylko czy mieszkańców ucieszy, że przyjęła pani korzyści majątkowe od Piotra Biznesa? Ciekawy to plan zagospodarowania zieleni, zakładający wycinkę parku i zastąpienie go supermarketem.

Pani burmistrz aż się zapowietrzyła, na moment zapadła cisza.

— Nie ma pan dowodów — wypaliła.

— Być może. Ale jeżeli sprawa wypłynie przed wyborami... Sama pani rozumie, bye-bye, stołeczku, posadko. A i skarbówka chętnie przyjrzy się pieniążkom na zagranicznym koncie oszczędnościowym pani synka.

— Cz-czego pan chce? — zająknęła się zestresowana kobiecina.

— Proszę o skromne pięćdziesiąt tysięcy dla fundacji, z dopiskiem „dla Amelii”.

Gdy do pokoju weszła Mariolla z filiżanką parującej kawy, Sej akurat wstawał z krzesła.

— Już pan wychodzi?

— Niestety, interesy wzywają. Naprawdę piękne paznokcie. Moje uszanowanie — zwrócił się do pani burmistrz. — Do widzenia.

— Do widzenia! — krzyknęła sekretarka nieco zbyt głośno i ochoczo. Szefowa Mariolli zanotowała sobie w pamięci, by ją zwolnić i zastąpić tańszą stażystką.

Człowiek, który niewiele mówił

Mejk późno nauczył się mówić. Gdy miał sześć lat, cedził pojedyncze wyrazy. Nie żeby mowa sprawiała mu trudność. Do wypowiadanych słów, tak często rzucanych przez ludzi na wiatr, pałał odrazą — wolał czynić, niż strzępić język. I tak mu zostało.

Czterech licealistów wylądowało na dywaniku u dyrektora.

— Panie Bogdanie, proszę wskazać winowajców.

Wuefista paluchem wytknął kolejno pierwszego, drugiego i czwartego z chłopców, ustawionych w rzędzie.

— A który wybił cegłówką szybę?

— Ten, ten lub ten. — Znów pierwszy, drugi lub czwarty.

— A kto dopingował rzucającego?

Po raz kolejny pan Bogdan wytypował tę samą trójkę.

— To co tutaj robi ten, o? — Naczelny wskazał trzeciego z chłopców, nie pamiętając jego imienia ani nazwiska.

— A bo ja wiem? — Nauczyciel wuefu podrapał się po nieogolonej twarzy.

Tak objawił się dar Mejka. To on był tym trzecim i to on rzucił cegłówkę. Problem w tym, że Mejk — zupełnie niepodobny do nikogo i równocześnie podobny do każdego — niczym się nie wyróżniał. Człowiek idealnie nijaki, nie posiadający cech charakterystycznych. Taki, na którego nie zwracało się uwagi. Cień pośród żywych ludzi. Niezauważalny. Niewskazywalny.

Śledczy

Sej nie mógł pozwolić sobie na częstsze wizyty u Amelii niż raz na dwa dni. Oddalona o pięćdziesiąt kilometrów klinika nie ułatwiała sprawy.

Minął stolik na korytarzu i skierował się do drzwi córeczki. Przez szybę dostrzegł zespół lekarski, dokonujący obchodu.

— Niech pan zaczeka, da im pracować, córka nigdzie nie ucieknie.

Dopiero teraz zauważył siedzącego przy stoliku mężczyznę.

Długi szary płaszcz, pod pachą zrolowana, czarno-biała gazeta. Gdzieś tam na pierwszej stronie brukowca przebijały się słowa „seryjny” i „policja nie ma podejrzanych”. Obok mężczyzny kilka pustych plastikowych kubeczków po kawie i staromodny kapelusz.

— Proszę usiąść. — Detektyw wskazał krzesło po drugiej stronie stolika. Zza pazuchy wyjął mały notesik, drugą ręką sięgnął po włożony za ucho ołówek. — Mam dwa pytania.

— Dziękuję, postoję.

— W takim razie i ja wstanę. — Detektyw wyciągnął rękę w stronę Seja i przedstawił się: — Harry Ford.

Somfing zignorował podaną rękę.

— Ma pan do mnie coś ważnego, czy tylko nęka mnie podczas wizyty u chorej córki? Wystarczyło zadzwonić, umówić się na spotkanie w mieście.

Niewzruszony Harry opuścił dłoń. Zdawał się spodziewać takiej reakcji.

— Oj, nie chciałem pana kłopotać, mój błąd. W takim razie dwa pytania. Ile pan zarabia miesięcznie i ile kosztuje eksperymentalna terapia pana córki?

Obchód dobiegł końca i szereg postaci w białych kitlach opuścił pokój Amelii. Sej zignorował pytania detektywa i zatrzymał lekarza prowadzącego.

— Panie doktorze, są jakieś postępy?

— Na razie bez zmian, co oznacza też, że nie jest gorzej. Musimy być dobrej myśli.

Somfing przytaknął cicho. Zostawił detektywa bez odpowiedzi i poszedł do córki.

Gazeta wylądowała na krześle. Harry wziął do ręki kapelusz. Uszedł dwa kroki i zerknął jeszcze przez szybę na ojca troszczącego się o swoje dziecko.

— Tak, jak myślałem — szepnął pod nosem. — A podobno taki z niego rozmowny człowiek.

***

Tylko przy dwóch z dziesięciu stolików ktoś siedział. Po godzinach szczytu wszyscy dawno już zajęli się innymi sprawami niż picie kawy. No, prawie wszyscy.

Biznesmen z USA pracował na przenośnej maszynie do pisania i uporczywie stukał w klawiaturę, w tempie dziesiątek znaków na minutę. Kątem oka zauważył, że ktoś się przysiadł. Początkowo to zignorował.

Nieproszony sąsiad nic nie zamówił ani się nie odezwał. Kopał tylko butem w nogę od stolika, działając biznesmenowi na nerwy.

— Czy mógłby pan przestać? — Amerykanin nie zaszczycił tamtego spojrzeniem.

Tamten za to zaszczycił Amerykanina mocniejszym kopnięciem. Na tyle mocnym, że kilka kropel kawy obryzgało klawiaturę.

— Tego już za wiele, proszę zmienić stolik. — Biznesmen zerknął ponad maszyną, by natknąć się na zwyczajną, nie wyrażającą emocji twarz. Nie zanotował też zegarka na ręce czy obrączki na palcu. Naprzeciwko siedział totalny nikt. Społeczne zero, nieodróżnialne od motłochu przelewającego się na co dzień ulicami miasta.

Nieproszony gość wstał, pochylił się ponad niewielkim stolikiem i zacisnął ręce na szyi Amerykanina, po czym bezceremonialnie go udusił. Ofiara wierzgnęła kilka razy, zamachała rękoma, uderzeniem w klawiaturę wprowadziła do „raportu z audytu” kilka znaków bez ładu i składu i opadła z sił, by po chwili całkiem zwiotczeć.

Nieznajomy nie niepokojony opuścił lokal. Za sobą zostawił tylko ciało na podłodze, rozlaną, kapiącą ze stolika kawę i nieukończony dokument biznesowy.

Telefon

Spodziewał się telefonu z kliniki o każdej porze dnia i nocy. Zawsze był gotów, spał na materacu koło gniazdka telefonicznego w kuchni. Klątwa chorego dziecka. Ale to mu nie przeszkadzało, po śmierci żony całą miłość przelał na córkę. Zdeterminowany i zdolny do każdego poświęcenia, nie zamierzał się poddać. Ktoś dzwonił. Poderwał się, wymacał telefon na ścianie i podniósł słuchawkę.

— Tak, słucham?

— Dzień dobry, czy mam przyjemność z panem Somfingiem?

— Przy telefonie. — Sej przetarł oczy. — O co chodzi?

— Chciałbym się z panem spotkać, mam jedno pytanie.

— To pan, panie Ford?

— Nie inaczej. Prosił pan, by umówić się z nim telefonicznie.

Sej był wściekły. Głównie na siebie za to, że odebrał. Z drugiej strony, musiał odbierać, a detektyw nic na niego nie miał. Wystarczyło spotkać się i go spławić.

— Dzisiaj o trzynastej, u mnie w domu. Zapraszam, nie mam nic do ukrycia.

Trzasnął słuchawką w telefon, rozłączając rozmowę.

***

O trzynastej pięć Harry Ford energicznie załomotał do drzwi. Mieszkanie mieściło się na drugim piętrze starej kamienicy. Sej otworzył bez zwłoki i gestem zaprosił gościa do środka.

— Pan przodem, detektywie, jak już mówiłem, nie mam nic do ukrycia.

— Dziwna pora na spotkanie.

— Przepraszam, ale nie rozumiem. — Somfing zatrzymał się pośrodku przedpokoju.

— W pana sytuacji nie powinien pan być w pracy?

— Na miłość boską, jest niedziela! Po co pan przyszedł? Bo chyba nie...

— Nie. Zaraz wyjaśnię. Będzie pan zachwycony. — Harry raźnym krokiem wszedł do kuchni, zasiadł przy stole i wskazał wolne krzesło gospodarzowi. — Może tym razem usiądziemy? — W jego rękach znikąd pojawił się notes i ołówek, chociaż Ford nie zamierzał nic notować.

Sej usiadł, a detektyw przewertował kilka stron notesiku i postukał ołówkiem o blat stołu, zostawiając szare ślady rysika na białej powierzchni. Trudno było stwierdzić, czy rzeczywiście szukał jakiejś konkretnej notatki, czy tylko chciał zająć czymś ręce, budując napięcie.

— Jeśli pan pali, to proszę się nie krępować, jest pan u siebie — zaczął Ford. — Ja rzuciłem.

— Dziękuję, nie palę. Byłbym wdzięczny, gdybyśmy przeszli od razu do celu pańskiej wizyty.

***

Mejk nie spotykał się ze swoimi klientami. Korzystał z siatki pośredników, skrzynek pocztowych, skrytek bankowych, telefonów i telegrafów. Nikt go nigdy nie widział, a nawet jeśli widział, to nie wiedział, że widział. Zresztą za sprawą swojego daru i tak był nierozpoznawalny.

Tym razem otrzymał szarą kopertę z listem i zaliczką na poczet zlecenia.

Pismo zawierało informacje, o które prosił, wszystkie oprócz imienia i nazwiska celu. Klient zaznaczył, że zgodnie z cennikiem jest gotów dopłacić dwadzieścia pięć tysięcy za brakujące dane. Tak to się z Mejkiem załatwiało. Wszystko jedno mu było, kogo ma kropnąć. Cennik i zasady to jego dwie świętości. Zleceniodawca musiał zapłacić siedemdziesiąt pięć tysięcy i podać pięć informacji: adres zamieszkania, imię i nazwisko, zdjęcie, wiek, preferowane miejsce morderstwa. Jeżeli danych było mniej, cena rosła. Cztery informacje – sto tysięcy. Trzy informacje – sto dwadzieścia pięć. Minimalnie trzy.

Mejk zanotował w pamięci otrzymane info. Człowiek ze zdjęcia kogoś mu przypominał, na odwrocie zapisano trzy słowa: „Profesja: menadżer-telemarketer” — ludzie zlecali zabójstwa w każdej warstwie społecznej. Szczególną uwagę płatnego mordercy przykuło preferowane miejsce zbrodni.

— Ciekawe — rzucił, ale rzadko używany instrument mowy, spłatał mu figla i głos się załamał. Odchrząknął i powtórzył: — Ciekawe.

Sięgnął po kartkę papieru i skreślił dwa słowa.

„Zrobię to.” — Mejk nie rzucał słów na wiatr, nawet tych zamienianych na kropki i kreski alfabetu Morse’a i pędzących liniami telegraficznymi do odbiorcy. Odsetek zadowolonych klientów sięgał stu procent.

Sedno

Detektyw zapisał na kartce imię i nazwisko, wyrwał ją z notesiku i przesunął palcem po stole w stronę Seja.

— Co to?

— Proszę spojrzeć.

„Mejk Ito”. Mięśnie na twarzy Somfinga zagrały. Nie uszło to uwadze śledczego.

— Byliście w jednym sierocińcu.

— Tak, ale jeżeli to o niego panu chodzi, to ślepa uliczka. — Sej zabębnił palcami w blat stołu. — Wraz z opuszczeniem sierocińca nasz kontakt się urwał. Nie pomogę go odnaleźć.

Somfing zaczął postrzegać Forda jako wroga. Lustrował go swoją przenikliwością i widział wiele. Pobicia, narkotyki, wymuszenia. Ale nic, czego tamten by się wstydził. Sej nie odkrył żadnego sekretu, którym mógłby w razie czego zagrać, tak jak zagrywa się asem z rękawa. Harry Ford był po prostu podłym draniem z odznaką.

— To nie pan ma go odszukać. On odnajdzie pana. A raczej pańską córkę. Pan pomoże nam go złapać i oskarżyć.

— To jakieś brednie. — Sej poderwał się z krzesła. — Co do tego wszystkiego ma moja mała córeczka?

— Proszę usiąść, żarty się skończyły. Kazał pan przejść do sedna, więc przechodzę. — Detektyw również wstał i zbliżył się do drugiego mężczyzny na stanowczo zbyt małą odległość.

— Co pan!?

Ford uciszył Somfinga, kładąc mu palec na usta.

— Cśśś... Żeby zmierzyć się z ludzką naturą, trzeba mieć niesamowicie silną wolę przetrwania. A tego panience Amelii i panu nie można odmówić. Pojutrze w klinice zamknie się pan w pokoju córki, a ją przeniesiemy w bezpieczne miejsce. Pan Mejk Ito przyjdzie zabić małą dziewczynkę, a zastanie jej wygadanego tatę.

Sej odtrącił rękę detektywa.

— Co, jeśli się nie zgodzę?

— Zamrozimy wszystkie pieniądze przeznaczone na leczenie pańskiej córki. No i obawiam się, że pan Mejk zabije Amelię. Takie dostał zlecenie, a on nie zawodzi.

— Drań z pana...

— Drań, owszem, ale skuteczny. Dlatego dano mi tę sprawę i wolną rękę. Pan Mejk jest problematycznym płatnym mordercą, którego nie możemy przyskrzynić. Ze względu na jego osobliwość, dar, przekleństwo, niech sam pan to nazwie. Pan zdaje się włada czymś podobnym, tylko w dziedzinie rozmawiania z ludźmi.

— Drań!

— Problemem jest brak świadków oraz stuprocentowa skuteczność pana Mejka. Porozmawia z nim pan i wyciągnie z niego coś, co pozwoli nam go złapać, a my odczepimy się od pana i pańskiej córki. Czy możemy przejść do szczegółów?

— Drań, drań, drań! Cholera! — Sej odepchnął Forda i palnął pięścią w kuchenny stół.

Wyczuwał całą sieć kłamstw wokół detektywa. Ale nawet jego dar okazał się bezużyteczny wobec takiego drania, zupełnie jakby w Harrym Fordzie nie było nic dobrego. Intrygi, seks, alkohol, szemrane interesy, przemoc, a to wszystko przykryte policyjną odznaką...

Będę

Po raz kolejny sprawdził mikroport i minisłuchawkę w uchu.

— Jak mnie słychać?

— Głośno i wyraźnie, panie Somfing. Już pan pytał.

Wcześniej poprosił o długopis, kartkę i kopertę. Pośpiesznie spisał kilka słów, zastanowił się przez moment i dopisał kilka kolejnych. Musiał robić przerwy, by uspokoić trzęsące się dłonie. Po pół godzinie skończył. Złożył papier na trzy i schował w kopercie.

— Co pan tam właściwie zapisuje?

— Swoje ubezpieczenie. Ile mamy czasu?

— Godziny odwiedzin zaczną się za dziesięć minut, oby był pan gotów.

— Będę.

Niby jak miał się przygotować? Czekał na rozmowę ze śmiercią. Ludzie szykują się do tego całe życie. Był pewien, że Mejk wykona zadanie, ale życie Amelii było dla niego ważniejsze nawet od więzi łączącej go z płatnym mordercą. Ciekawe, czy detektyw wiedział? Na pewno. Przecież to skończony drań.

— Chciałem podziękować panu za współpracę, panie Somfing. Bardzo się cieszę, że postanowił pan postąpić słusznie i...

— Robię to tylko i wyłącznie dla córki. — Sej przerwał Fordowi. — Proszę sobie darować i upewnić się, że pańscy ludzie go zatrzymają.

— Oczywiście.

Więzy

Z opakowania wyciągnął tabletkę dla chcących zerwać z nałogiem i z pewną dozą namaszczenia włożył do ust. Harry rzucił palenie, ale nie nikotynę.

— Panie detektywie, ktoś wszedł do pokoju pana Somfinga.

— Kto wszedł, czemu nie meldowaliście, że ktoś się zbliża?

Chwila ciszy.

— No, ciężko go opisać, jakiś taki, no...

— Najzwyklejszy pod słońcem facet?

— O to, to. Właśnie tak. Właściwie zauważyłem go dopiero przez szybę, gdy drzwi do pokoju się za nim zamknęły. Momencik — uciął. — Kurna chata!

— Co się dzieje?! — Ford krzyknął do mikrofonu. Że też musiał pracować z takimi cymbałami.

— Zasłonili rolety, z korytarza nic nie widzę. Interweniować?

— Nie! Czekajcie na rozkaz.

***

— Witaj, Mejk.

Mężczyzna zdziwił się, że od ofiary usłyszał swoje imię. Znów miał wrażenie, że skądś go znał. I ten głos taki podobny do... Odwrócił się i zaciągnął rolety, zasłaniając widok na korytarz.

— Nic nie powiesz? Jakie to dla ciebie typowe. Nie ma jej tu, za to jestem ja.

Mejk Ito zerknął na mężczyznę pytająco.

— Twojej bratanicy tu nie ma, jestem tylko ja, twój brat.

— Sej? — Mejk wypalił skonsternowany.

***

Brat? Jak to brat? Ford bił się z myślami. Od podstarzałej wychowawczyni z sierocińca wiedział, że chłopców łączyła szczególna więź. Ale żeby chodziło o pokrewieństwo, tego się nie spodziewał. Na litość boską, mieli różne nazwiska.

Detektyw rzucił się do wertowania małej teczki dokumentów z sierocińca. Powinien był zrobić to wcześniej. Zganił się w myślach za zaufanie do tej starej prukwy, opiekunki. Chwycił ołówek i zakreślił dwie informacje:

„Sej Somfing — nazwisko po matce” i „Rodzice zginęli w wypadku samochodowym”.

Przerzucił kilka stron, zakreślił kolejne dwie:

„Mejk Ito — nazwisko po ojcu”, „Ojciec zginął w wypadku”.

— Kuźwa. Przyjęli różne nazwiska. — Początkowe zdenerwowanie szybko ustąpiło rozbawieniu. Po kilku sekundach detektyw śmiał się w głos.

— W sumie tym lepiej dla nas — zwrócił się sam do siebie. — Ha, rodzinna awantura!

Bratobójca

Sej stał pod oknem, oparty plecami o parapet. Lustrował brata od stóp do głów. Mejk rozsiewał wokół siebie aurę obojętności i coś gorszego, mroczniejszego, coś lepkiego, co przywarło do jego duszy. Jak zawsze, Sej nie potrafił opisać fizycznego wyglądu brata innym słowem niż „zwyczajny”.

— Od kiedy to stałeś się mordercą małych dziewczynek? Zawsze pakowałeś się w kłopoty z tą swoją postawą: najpierw robię, potem myślę, prawie się nie odzywam.

Mejk nie reagował. Cierpliwie słuchał.

— I co? Nie masz mi nic do powiedzenia? Zawsze byłem adwokatem diabła, ale tym razem... Tym razem będę oskarżycielem. Nie pomogę. Mam związane przez policję ręce, a dokładniej, zamrozili mi pieniądze na leczenie Amelii. Kocham moją córkę najmocniej na świecie i w tym układzie to ona jest dla mnie najważniejsza. Widzisz tę kopertę? To moja polisa, jeśli coś stanie się mojej córce, taka sama koperta trafi do policji, a wtedy cię złapią. Stąd moja prośba — poddaj się, idź na ugodę. Inaczej czeka cię kara śmierci.

Mejk Ito, a po mamie Mejk Somfing, uczynił pierwszy ruch. Doszedł mniej więcej do połowy pokoju i opadł na krzesło. Tuż obok stolika, na którym leżała koperta.

— Wyjaśnię — krótko oznajmił Mejk.

Sej Somfing, a po ojcu Sej Ito, nie odezwał się. Czekał. Jego brat nieczęsto miał coś do powiedzenia. Ale jednego nie można mu było zarzucić. Kłamstwa. Zamiast rozmijać się z prawdą, Mejk wybierał milczenie.

— Gratuluję córki. Nawet nie wiedziałem. Ale to nie ją mam zabić, tylko ciebie. Przypuszczam, że celowo nie podali mi twojego imienia i nazwiska.

— To drań! Ford, ty gnido! Słyszysz mnie? — krzyczał Sej. — G-n-i-d-o!

— Masz podsłuch?

Sej skinął głową, a brat wykonał dłonią gest na wysokości gardła, by odciął nasłuchujących.

— Zaufaj mi. Jest wyjście — rozgadał się Mejk. Naprawdę mu zależało. — Pal licho twoje pieniądze, starczy moich, zapłacę za leczenie. Jestem płatnym mordercą. Dla odmiany, dla zachowania równowagi, sfinansuję czyjeś życie. Chodź, uciekamy, wiesz, gdzie jest twoja córka?

— Wiem, poprowadzę, a co z policjantami? — spytał Sej, chowając kopertę do kieszeni.

— Zostaw to mnie. A co jest w kopercie?

— Pamiętasz, jak w sierocińcu bawiliśmy się w chowanego?

Mejk pamiętał. Jeden z chłopców był niewidomy. Tylko on potrafił go odnaleźć, bezbłędnie, za każdym razem. Zrozumiał, jakie instrukcje były w liście do policji. Idealna recepta na to, jak uzyskać zeznania świadków.

***

— Nic nie słyszę! Co tam się dzieje? Interweniujcie! Wchodźcie! Dalej!

Radio milczało. Nikt detektywowi nie odpowiedział.

— Halo? Chłopaki! — Zrzucił słuchawki z uszu. — Szlag! Ci bracia, cholerne hybrydy, tata Azjata, matka Angielka, z tego nie mogło wyjść nic dobrego. — Spojrzał na małą dziewczynkę leżącą tuż obok na łóżku, w pokoju, z którego Harry uczynił centrum operacyjne.

Kilkanaście sekund później Mejk wyważył drzwi.

Harry sięgnął po rewolwer i wystrzelił, lecz chybił. Morderca był diabelsko szybki. Niczym szatan spadł na detektywa. Przewrócili się i przez chwilę szamotali na podłodze, po czym Mejk założył Fordowi duszenie.

— Napuściłeś mnie na brata. Błąd. Ja mam sto procent zadowolonych klientów — wycedził zabójca. — A ty byłbyś niezadowolony, dlatego sam rozumiesz, że muszę to zrobić.

Sej minął walczących, przetrząsnął szafeczkę i wyjął pudełko z tabletkami. Nazwa leku się zgadzała, wrzucił opakowanie do kieszeni. Wziął córkę na ręce, ucałował, zasłonił jej oczy i wyszedł z pokoju. Po chwili dołączył do niego zasapany Mejk i z trudem spytał:

— Nic jej nie będzie?

— Spokojnie, można ją transportować. Jej stan od jakiegoś czasu się nie zmienia. Potrzebujemy tylko karetki i asysty lekarza.

— I co? Kierowca da nam kluczyki, a doktorkowi marzy się wycieczka razem z nami?

— Miałem nadzieję, że jakoś to załatwisz.

— Załatwię.

Ruszyli i zdecydowanym, szybkim krokiem przecięli korytarz. Prosto do pokoju lekarskiego, a potem dalej, w gronie poszerzonym o gościa w białym kitlu. W stronę wolności, odnowionych braterskich więzi i na poszukiwanie jakiejś zagranicznej kliniki, która zagwarantuje małej damie godną opiekę. Wujek, który dopiero co dowiedział się, że jest wujkiem, nie zamierzał szczędzić grosza.

Niewysłany list do policji

Szanowna władzo,

oto recepta na złapanie mojego brata Mejka, syna pana Ito i pani Somfing, tragicznie zmarłych w wypadku.

Jak się domyślam, największy problem sprawia oskarżenie Mejka o cokolwiek. Świadkowie zawodzą, wskazując wszystkich innych podejrzanych, tylko nie mojego brata. Jego osobliwy wygląd, który ja sam potrafię opisać jedynie jako zwyczajny, leży u podstaw tego problemu. Przede wszystkim, by wytropić Mejka (jeżeli w momencie otrzymania tego listu wciąż będzie na wolności), użyjcie psa jak najgorszego w tropieniu, najlepiej pozbawionego węchu.

Problem: zły dobór świadków.

Rozwiązanie: wedle prawa, świadek musi wybierać spośród minimum pięciu podejrzanych. Przedstawcie więc takowych wraz z moim bratem następującym świadkom:

— niewidomemu, by zweryfikował wygląd,

— głuchemu, by zidentyfikował głos sprawcy (z tym może być ciężko, Mejk jest małomówny).

To sprawdzona metoda.

Sej Somfing

PS Na prokuratora do wygłoszenia oskarżenia wybierzcie niemowę, sukces gwarantowany.

Autor o sobie:

Zapalony światotwórca, główny administrator grupy worldbuildingowej "Jak będzie w conworldzie?", mistrz gry, tenor, prelegent konwentowy i aspirujący pisarz. Dotychczas zagościł na łamach dziewiątego numeru kwartalnika „Abyssos” i stronie internetowej „Szortalu”. Bogate zainteresowania z dziedziny chemii, materiałów, filozofii i mitologii podsuwają mu pomysły na rozbudowę autorskiego uniwersum fantasy, gdzie umieszcza większość napisanych dzieł.

Emilian Sornat

Piach

Mrok pierzchał przed blaskiem ognia, odsłaniając bluźnierczy obraz. Płomienie łapczywie pochłaniały sanktuarium, oświetlały zwęglone ciała i stopione twarze miedzianych posągów. Kalem uważał to za piękną ironię. Świątynia Boga Iskier trawiona przez patronujący jej żywioł.

— Nie bądź zły, Skori — wzywał istotę człowiek. — Ja tylko zwracam to, co należy do twego świata.

Pożoga rozprzestrzeniała zachłanną moc ascendenta[1]. Okoliczne drzewa przybierały postacie pochodni, a słomiane chochoły szeptały słowa rozzłoszczonego opiekuna. Jego sługi miały przybyć lada chwila, by odzyskać kontrolę nad umiłowanym pierwiastkiem zniszczenia. Przez wrota świątyni wypełzła na wpół zwęglona postać. Smagana płomieniami, czołgała się po schodach, wkładając resztki życia w rozpaczliwą próbę ucieczki. Kalem stanął nad ofiarą. Nadpalone szaty zdradzały jej funkcję. Chyba tylko błogosławieństwo Skoriego pozwoliło przetrwać arcykapłanowi tak długo.

— Wracaj do ognia — zalecił podpalacz. — Nie opuszczaj swojego boga.

Przekrwione oczy spojrzały na niego z nienawiścią, lecz zaraz przepełniło je niedowierzanie. Kapłan znał winowajcę. Nie rozumiał motywów.

Duchowny nie zdołał już wstać. Oddychał jeszcze, lecz ostatecznie to ten skrawek ziemi miał zostać jego grobem.

Stojący nad nim mężczyzna westchnął, wyciągając z kieszeni rzeźbione amulety. Ostrożnie umieścił je na plecach umierającego, formując okrąg. Po chwili jeden z przyborów drgnął nieznacznie, by potem obrócić się względem wyznaczonej osi. Wyżłobienie w zabarwionym na krwistą czerwień klejnocie wskazało bezpośrednio na płonący przybytek.

Kalem opanował chęć wykonania błogosławiących gestów. Omal nie zapomniał, że właśnie traci swój status.

Pozbywa się bożej miłości.

— Umieraj spokojnie, stary przyjacielu — rzekł człowiek, gdy oczy ofiary pokrywała mgła. — Skori nie żywi do ciebie urazy. Cała wina spada na mnie.

Płomienie zafalowały, przejawiając obecność transcendentnych istot. Heroldzi przybywali odebrać dusze poległych. Ryk rozgniewanych impów już teraz przesycał powietrze.

Ostatni raz Kalem spojrzał na dom, w którym umierały jego wspomnienia. Musiał się ich pozbyć. Więziły go. Przymknął oczy, by pozwolić im ulecieć.

***

Sześciu Bogów. Sześć recept na życie, każda odmienna i charakterystyczna. Sześć niebios, obiecanych wyznawcom za dobrą służbę i wypełnianie obowiązków wobec ascendentów. Choć tak od siebie różne, drogi wierzących zawsze zbiegały się w jednym miejscu.

Na łożu śmierci.

Opiekunowie Kontynentu spoglądali na każdy krok śmiertelników, oceniali ich wybory i zapamiętywali, by wystawić rachunek. Posłańcy przybywali po dusze, czasem krążyli w pobliżu, gdyby śmiertelnik nawet po opuszczeniu ciała chciał wyrazić skruchę wobec konkretnego stwórcy. Panowała wojna o wyznawców i wielokrotnie zdarzało się, że człowiek musiał dokonać wyboru ostatecznego między jednym rajem a drugim.

— Bóg Turni nie przyjmie twojej duszy — oznajmił staruszce zaklinacz, odkładając talizmany na bok. — Przykro mi.

— To niemożliwe. Podążałam przecież także jego ścieżką. Niosłam innym ducha, zagrzewałam do walki…

— Lecz sama nie byłaś wojowniczką. Dopiero to gwarantuje aprobatę Goma.

Kalem dobrze wiedział, dlaczego kobiecie tak zależy na dostępie do tych konkretnych zaświatów. Tylko tam czekał na nią mąż.

— I tak chcę spróbować. Może przekonam klucznika — łudziła się, a mężczyzna nie zamierzał odbierać jej nadziei. Odpowiedni rodzaj pochówku zapewniał staruszce przynajmniej wizytę posłańca Boga Turni.

W przeszłości Kalem uważał takie zachowanie za niedojrzałe, choć nawet wtedy nie wyrażał na głos bolesnej dla innych opinii. Bogowie zapewniali, że pośmiertne wymiary niosą spokój duszy, stan wiecznej błogości. Mimo to ludzie starali się naginać otrzymane reguły. Uważali, że szczęśliwi będą tylko tam, gdzie ich bliscy. Głupcy. Czy po śmierci więzy rodzinne nadal obowiązują?

Kamienny Kurhan. Takie słowa zapisał na testamencie kobiety. Gdy opuściła gabinet, rozmasował pulsujące skronie. Jako zaklinacz miał pełne ręce roboty. Każdy chciał wiedzieć, dokąd trafi po śmierci, jakby to było takie ważne.

Sam nigdy nie zastanawiał się nad życiem pozagrobowym. Wiedział, że istniało. Stykał się z nim, kiedy rozmawiał z bogami. Kiedy zdradzali mu najskrytsze misteria, karmili obietnicami dobrobytu, upominali i nagradzali za powzięte decyzje. Sześciokątny pokój reprezentował harmonię między wszechmocnymi. Tak jawiła się projekcja, jakiej doświadczał boży rozjemca, gdy poddawał się rytuałom.

— A Bóg Iskier? Jak pochować zmarłego, żeby zwrócić uwagę impów? — spytał syn Kalema, gdy mediator wreszcie zakończył pracę.

— Ciało należy spalić. Najlepiej na stosie.

— A Bóg Kropel?

Pięciolatek wskoczył na ojca, nie dając mu zapaść w drzemkę. Przebiegał drobnymi paluszkami po obolałym ciele mężczyzny, dopóki nie usłyszał śmiechu.

— Shadal przyjmuje tych, którzy spadną w morską toń. Tym sposobem żeglarze nie boją się zginąć z dala od lądu. Co cię tak nagle zainteresowało? — Kalem przetarł oczy i spojrzał na dziecko. — Lars, kochany. Odpowiedz.

Uścisk narastał. Najpierw powoli, lecz po chwili malec używał całej siły, byle tylko zatrzymać ojca w objęciach.

— Zastanawiam się, gdzie znajdę mamę.

To nieważne — chciał skwitować mężczyzna, lecz powstrzymał się w porę. Powinien znać odpowiedź. Miał narzędzia, by ją odnaleźć, jednak nie chciał tego robić. To burzyłoby cały budowany światopogląd. Według bogów szczęście czekało go nawet bez niej, gdziekolwiek uda się po śmierci. Tak samo jego syna.

Był zaklinaczem. Cieszył się błogosławieństwem wszystkich Sześciu. Gdy umierali tacy jak on, każdy ascendent otwierał bramy, a posłańcy przekrzykiwali się, wychwalając oferty ich panów. Cokolwiek się stanie, jakikolwiek los ich spotka, szczęście w zaświatach mają zagwarantowane.

***

Wstrzymał oddech, by choć na chwilę zgubić impy. Sługi Skoriego nadal za nim podążały pomimo tego, że spalił świątynię. Czego od niego chciały, skoro bramy Boga Iskier zatrzasnęły się przed nim?

Drżącymi rękoma rozsupłał podręczną torbę. Błękitny blask z jej środka emanował spokojem, jedyną emocją, jakiej Kalemowi teraz brakowało. Po chwili zaklinacz otrząsnął się na tyle, by pozbierać myśli. Zabezpieczył zawartość, uważnie studiując okolicę.

Jego podróż niemal dobiegła końca. Świątynię Boga Liści zdewastowały zwierzęta, a sanktuarium Boga Turni pokryła lawina. Kaplica Boga Piór wyleciała w powietrze po tym, jak Kalem podpalił zbiorniki święconego oleju, tymczasem klasztor Boga Losu przestał istnieć, gdy w mieście wybuchły zamieszki. Stopniowo człowiek oddawał wszechmocnym to, co należało do nich. Wbrew ich woli.

Z reguły po tak bluźnierczym geście ascendenci zrywali kontakt ze śmiertelnikiem. Piętnowali go i zsyłali klątwy, które od teraz gnębiły kruche ciało. Jednak ze Skorim było inaczej.

Kalem nie znał powodu, dla którego impy miałyby nadal go nawiedzać. Czyżby Bóg Iskier widział szanse na przechwycenie kolejnej duszy? Reprezentował przecież drogę zaradności, nagradzał tych, którzy wykazywali się bystrością i intuicją. Nie bez powodu ludzie nazywali go Panem Sprytu.

Zaklinacz odczuwał pustkę w miejscu, z którego od zawsze płynęły ku niemu łaski Skoriego, tymczasem ryczące cienie sług wciąż go prześladowały.

Rozejrzał się po skalistym krajobrazie. Słyszał prześladowców, lecz ich spektralna natura utrudniała ustalenie jak blisko znajduje się pogoń. Od morza dzieliła go już tylko mila. Jeżeli miał ją przebyć, powinien zacząć biec.

Wtem włosy stanęły mu dęba. Nagła obecność nadnaturalnego bytu wbiła się w jego umysł niczym chłodny nóż.

— Apostato — przemówił głos cichy jak szmer wody. — Oczekują cię tam. Nadłóż drogi.

Wreszcie śmiertelnik dojrzał transparentną postać topielca. Sługa Boga Kropel ryzykował, pojawiając się tak daleko od brzegu. Jego niestała forma sprawiała, że wzrok człowieka wariował. Puste oczodoły upiora przenikało widmo błękitnych źrenic, przypominając, że na planie astralnym istota wygląda zupełnie inaczej.

— Czemu miałbym ci zaufać? — spytał Kalem, powstrzymując instynkty każące mu uciekać.

— To Shadal ufa tobie. Tylko jego świątyni nie zbezcześciłeś, a żadnej nie ma w miejscu, do którego zmierzasz. Już za to mój pan pragnie ci pomóc.

Zaklinacz zacisnął dłoń na pasku torby. Wiedział, że stworzeniu zależy na jej zawartości i nie wierzył w jego dobre intencje. Mimo wszystko zachowanie impów niepokoiło go bardziej. One nie próbowały z nim rozmawiać.

— Dobrze — zdecydował, zaciskając wargi. — Prowadź.

***

Bóg Kropel przewodził mędrcom, władcom i osobom podejmującym trudne decyzje. Wlewał czystą mądrość w wyznawców, co skłoniło Kalema, by udać się do jego świątyni po radę. Tak to miało początkowo wyglądać, jednak stan Larsa pogorszył się w trakcie podróży. Chłopiec nie dotarł żywy na miejsce. Umarł w ten sam sposób co matka.

Zaklinacz wniósł ciało syna przez główne drzwi świątyni. Padł przed ołtarzem, na którym osadzono zdobiony perłami relikwiarz. Z jego wnętrza emanował blask legendarnego klejnotu znanego jako Łza. Salę nawet teraz wypełniały dziesiątki pielgrzymów.

— Czy chłopiec utonął? — pytali kapłani.

— Miał wadę serca — odpowiadał Kalem. — Proszę, wstawcie się za nim, by Shadal przyjął go do siebie.

Ojciec wbił wzrok w mozaikową posadzkę. Nie zamierzał po raz szósty oglądać sposępniałych min kapłanów. Wystarczały mu ich narzekania.

— Bóg Kropel nie przyjmuje w swe progi tych, którzy umarli sami z siebie.

— A kto przyjmuje? — wycedził przez zęby Kalem. — Żaden bóg tego nie robi. Proszę tylko o wstawiennictwo. Jestem zaklinaczem.

— Twoje miejsce jest zagwarantowane — powtarzali mu. — Jego nie.

Modlił się, póki starczało mu sił. Wiedział, że bogowie go słyszą. Lata zaklinania wyższych istot w imieniu innych wyczuliły go na tajemne intencje protektorów. U każdego wyczuwał podziw wobec śmiertelnika. U żadnego nie wyczuwał współczucia.

Wciąż nie docierało do niego, że się pomylił. Jego status nie zapewniał Larsowi żadnego specjalnego traktowania. Pomimo tylu lat uniżonej służby w oczach Sześciu pozostawał jedynie użytecznym narzędziem.

— Dusze dzieci są dla nich mniej warte. — Głosy kapłanów przepełniało zrozumienie, jednak oni również rozkładali ręce poddańczo. — Nieukształtowane niczym miękka glina. To życie decyduje, kim się stajemy. Bogowie to jedynie kupcy.

Kalem dobrze wiedział, co dzieje się z ludźmi, których nie przyjął żaden stwórca. Siódme niebo istniało, nieodłączna część rzeczywistości, astralny aspekt znanego śmiertelnikom świata. To stąd posłańcy zabierali dusze, by pokazać im raj. Niechciane przez nikogo stawały się duchami, by po wsze czasy nawiedzać żyjących.

Zaklinacz czuł żal, lecz nie potrafił określić powodu. Był zły na zmarłą żonę, jej rodzinną przypadłość, którą przeniosła również na syna. Gdyby przyczynę zgonu stanowił choćby najzwyklejszy wypadek, bogowie wstawiliby się za poszkodowanymi. Chował urazę do Sześciu, ponieważ zbudowali świat w tak niesprawiedliwy sposób. Przede wszystkim jednak Kalem uważał, że sam ponosi odpowiedzialność za wynik wydarzeń.

— Kiedyś wydostaną się z Limbo — zapewniał kapłan Shadala. — Proroctwa jasno na to wskazują.

— Nadal są skazani na tułaczkę przez czas, który w naszych oczach może wydać się bezkresny — rzekł na to Kalem. — Są tam sami.

Nie. To nie o nich bał się najbardziej. W głębi duszy zaklinacz zaczynał zdawać sobie sprawę z własnego położenia, odczuwać narastającą samotność, która czeka go po śmierci. Jeżeli w zaświatach miał stracić wszelkie zgromadzone dobra i tytuły, jedynie więź z innymi wciąż nosiła znamiona traconego człowieczeństwa. Chciał ją zachować. Za wszelką cenę.

— Módl się, aż znajdziesz rozwiązanie — mówili wierni w każdej świątyni. — Bogowie są miłościwi. Nasze myśli są darem od nich i każda reprezentuje wolę któregoś z Sześciu.

Nie wiedział, którego wolę spełniał plan, jaki już wtedy kiełkował w jego głowie. Nie obchodziło go to, tak samo jak Sześciu nie obchodziły losy jego rodziny.

— Zamierzam to zmienić — szeptał w kierunku Łzy, a błękitny klejnot emanujący mądrością Shadala hipnotyzował zdesperowanego człowieka.

Nawet jeżeli to tylko jego samolubstwo, zamierzał wynagrodzić żonie i dziecku błędy, którym pozwolił się wydarzyć.

***

Wyczulony na wymiar astralny umysł płonął od ogromu odbieranych zakłóceń. Impy nacierały ze wszystkich stron, bladokrwiste cienie naprzeciw błękitnym upiorom Shadala. Z każdym krokiem bliżej morza zastęp topielców rósł, lecz Kalem nie potrafił określić ich dokładnej liczby, kiedy jego obrońców pochłaniał bój.

Rzeczywistość rozkwitała barwnymi plamami lub stawała się szara w zależności od stężenia pogrążonych w walce posłańców. Nigdy jeszcze żaden znany zaklinaczowi śmiertelnik nie był świadkiem tak otwartego starcia bożych sług.

— Biegnij — poganiały Kalema topielce. — Ratuj Łzę.

Mężczyzna nie ukrywał już przedmiotu, lecz trzymał go niczym sztandar. Klejnot gromadził wokół siebie bożą moc, wykradziony dawno temu w zupełnie innym celu. Kalem zastanawiał się, czy to nie na nim zależy Skoriemu, nie miał jednak odwagi, by zaryzykować, odrzucając swoją jedyną broń.

Szum morza narastał niby wojenny róg wlewający zapał w wodnych opiekunów, jednocześnie wywoływał spazm bólu pośród rozwścieczonych sług Pana Sprytu. Z czasem zwycięstwo stało się formalnością.

Wreszcie, gdy woda niosła pieśń tak głośną, że myśli człowieka podążały w jej rytm, szyk topielców przybrał postać tryumfalnego korowodu. Twarze sług pojaśniały od bryzy, już nie upiorne, a pełne wigoru. Sama Łza rozbłysła na tyle silnie, że przepływające niedaleko statki z pewnością mogły wziąć jej światło za sygnał z morskich latarni. Nadal Kalem nie rozumiał planów Boga Kropel wobec jego osoby.

— Łza zawiera esencję Shadala — tłumaczyły sługi. — Za jej ochronę przed mocą Skoriego jesteś błogosławiony.

Śmiał się, kiedy topielce biły ukłony. Kręcił głową z niedowierzaniem, gdy oddawały mu hołd niczym wierni żołnierze. Oczekiwano od niego, że przyjmie dar i pojedna się z niechcianym sojusznikiem, lecz wybrany śmiertelnik nie przestawał drwić. Czyżby bóg mądrości rzeczywiście był takim głupcem?

— Dobrze wiecie, jaki jest mój cel — przemówił do istot, stojąc na granicy klifu. Błękitny klejnot przygasł na jego słowa, upewniając Kalema, że ascendent słucha.

Topielce milczały. Również czekały na decyzję, choć coś w ich spojrzeniach podpowiadało zaklinaczowi, że nie liczą na dobre zakończenie.

— Błogosławieństwo czeka mnie w innym niebie — oznajmił sucho, spoglądając w dół ku morskim odmętom. Zastanawiał się, czy astralnym bytom wystarczy sił, aby jego także zepchnąć w otchłań. Jednak one pozostawały niewzruszone, gdy balansował nad przepaścią. Czekały na nieuniknione, a potem patrzyły, jak przedmiot kultu nabiera prędkości.

Kiedy Kalem rzucał Łzą, wydawała się lekka jak piórko. Jej piękno ostatni raz oglądało świat, by na zawsze powrócić do Boga Kropel. Wreszcie woda pochłonęła klejnot, a zaklinacz spełnił ostatnią przysięgę, jaką złożył w dniu śmierci syna. Wszystkie sześć świątyń zostało zwróconych właścicielom.

— Przypieczętowałeś swój los, apostato. — Głos pierwszego topielca nie przejawiał emocji, lecz twarze sług znów ulegały zmianom. Traciły na urodzie.

— Zrobił to twój pan, gdy nie spełnił próśb — odparł zaklinacz. Spoglądał, jak sługi Shadala odchodzą jeden po drugim, jakby dokonało się to, na co nie umieli w żaden sposób wpłynąć.

***

Ostatnie światła w umyśle śmiertelnika pokryła ciemność. Zgasły nadzieje, jakimi darzyli go bogowie. Poza ich łaską istniało tylko potępienie.

Samotny człowiek uklęknął na plaży, trzymając nóż w drżącej ręce. Podłużne cięcia na nadgarstkach pogłębiały się, aż wreszcie pierwsze krople rozkwitły czerwienią na rozgrzanym piasku.

— Idę — szeptał umierający.

Nie pierwszy raz Kalem upuszczał krew, by zbliżyć się do boskich wymiarów. Rytuał przenosił jego duszę do sześciokątnego pomieszczenia, którego każdy segment reprezentował ścieżkę życia.

Dziwne uczucie — myślał, spoglądając na ogołocone ściany, na których przedtem wisiały chlubne wspomnienia i projekcje ulubionych przez bogów uczynków. Tym razem powitało go jedynie proste krzesło na środku nicości. Czuł się wolny od wpływu ascendentów, lecz ich brak napawał niepokojem.

Wydmy pokrywały ciało całunem piasku, gdy morze szumiało zazdrośnie. Fale znów wychylały się w stronę człowieka niby ręce Boga Kropel, jednak i tym razem zaklinacz pozostawał poza zasięgiem.

Kwarc nie służył żadnemu ascendentowi. Istniał, niechciany i niegodny czci, zupełnie jak porzucone dusze. Podobno to z niego powstali ludzie. Rozgrzani miłością wszechmocnych przeobrazili się w lustra, odbijające boski obraz. Użycie piasku przy pochówku nie zapewniało śmiertelnikowi żadnej wizyty. Jeżeli bogowie nie szanowali go za życia, po śmierci nikt nie miał obowiązku przysłania sług.

Im bardziej piach pochłaniał Kalema, tym silniej łuna jego duszy rozjaśniała astralny wymiar. Cienka nić, symbolizująca możliwość powrotu do żywych, zanikała, rozrywana przez ostre fragmenty szkła.

Szkło. Cała rzeczywistość odwzorowana w przeźroczystej materii, jakby całkowicie odarta z tajemnic. Padające zewsząd promienie podawano dalej, ciągnięte w nieskończoność tworzyły ostateczną manifestację istnienia. Białe struny samoczynnie powielały się i nakładały, dając odbicie wszystkiego we wszystkim.

Skupiska bladych świateł wędrowały po bezkresie. Spoglądały w stronę zmarłego, niemożliwe do zidentyfikowania.

— Czy to... — Słowa ugrzęzły w gardle, ostre i nieprzyjemne. Kalem i tak nie był pewien, o co chce zapytać. Doskonale rozumiał, co widzi. Znajdował się w Limbo. Duchowym odbiciu rzeczywistości.

Wiązki uformowały kształt martwego ciała, pokrywający je piach skrzył się, emanował blaskiem o odcieniach szarości. Oprócz zmiany postrzegania świata zaklinacz zauważył również brak barw, pochodzących od bogów. Zakaszlał, jednocześnie wyzwalając z siebie gamę białych promieni. Czy tak spędzali wieczność ci, którzy nie zostali przyjęci?

Struny światła przepływały przez Kalema, łącząc go ze wszystkim, co istnieje. Szybko pojął, co to dla niego znaczy. Kontakt sprawił, że pojedyncza dusza mogła odnaleźć wszystkie inne w przeklętej strukturze, dotknąć innych i przekazać wiadomość. Natychmiast zaklinaczowi odpowiedział szum przerażonych świadomości, każda wykręcona prawdami śmierci. Z trudem Kalem rozdzielał głosy, byle tylko dotrzeć do żony i syna.

— Apostato — zagrzmiał głos niczym grzmot rozrywający strukturę świata, a struny przyblakły w jego obecności.

Przeklęty spojrzał na znajomego topielca. W szklanym wymiarze postać sługi wręcz eksplodowała błękitnym kolorem, nadawała wszystkiemu innego znaczenia.

— Nie znajdziesz tu tych, których szukasz — powtarzał posłaniec. — Zostali zabrani, gdy wyrzuciłeś Łzę.

Kalem wbił wzrok w świetlistą postać, a promienie również zapłonęły, podtrzymując połączenie.

— Łżesz — zarzucił topielcowi, gdy blask Boga Kropel wdzierał się w szary wymiar.

— Shadal to bóg mądrości. Docenił twoją waleczność i stawia ostateczną propozycję.

Po tych słowach bramy do błękitnego nieba rozkwitły, ukazując znajome duszy cienie.

— Tato? — Głos Larsa odbijał się echem w głowie Kalema, dokładnie taki sam, jak go zapamiętał. Syn zaklinacza stał w progu wrót, trzymany za rękę przez kobietę o uśmiechu, który niegdyś był dla niego całym światem.

— Modlitwy zostały wysłuchane — oznajmił topielec. — Wygrałeś.

Kalem nie pytał, dlaczego Shadalowi tak bardzo zależy na jego duszy. Nie pytał, dlaczego tylko on ze wszystkich bogów ugiął się przed wolą pojedynczego śmiertelnika. Niesiony obietnicą szczęścia ostatecznie przekroczył bramy błękitnego wymiaru, nawet nie zauważając krwistej czerwieni, pojawiającej się tuż obok.

Posłaniec Boga Iskier zrzucił szary kamuflaż, stanął naprzeciw topielca.

— Byłeś tu cały czas? — rzekł sługa Boga Kropel, nie kryjąc zdziwienia. — Mogłeś go przechwycić, zebrać duszę przede mną.

Ogniki w oczach impa oświetlały piach, z jakiego niegdyś powstali ludzie. Minęła chwila, zanim herold Skoriego znów się poruszył.

— Zaklinacza cechowała mądrość, lecz nie spryt. W końcu twojemu panu udało się go oszukać.

Topielec uśmiechnął się, odsłaniając sczerniałe zęby. Kalem nie znał mechanizmów duszy. Nie widział, jak bogowie rozrywają na części resztki istot, które kiedyś stanowiły rodzinę zaklinacza. Jedynie Bóg Kropel był na tyle bezwzględny, by wykorzystać wywalczony fragment Larsa do zwabienia człowieka w pułapkę.

Następny przypływ odkrył ciało zakopane w piasku. Wraz z nim pociągnął je na dno.

1. ascendent — byt znajdujący się wyżej w Hierarchii Istnienia, spełniający rolę boga (przypis autora). ↑

Autor o sobie:

Podlasianin na emigracji. Z wykształcenia socjolog. Publikował w NF, Silmaris. Introwertyk bez głębszych przemyśleń.

Bartosz Kalinowski

Kinin-no men

I

Kim jest ten, który ciągnie za sobą zwłoki?

— buddyjska zagadka

Oddech na nowo wypełnia płuca. Krwiobieg użyźnia pole ciała. Ziemia, na której leżę, jest ciepła i wilgotna. Świadkowie mojego przebudzenia uginają gałęzie, a światło księżyca obmywa mi twarz. Namaszcza, a ja na nowo przyjmuję sakrament życia...

— Mam czas, mam czas.

Ta myśl nie daje mi spokoju. Prześladuje, choć dopiero co się przebudziłem. Nie znam celu, prawa ani siły, która wtłoczyła mego ducha w ciało, ale znam siebie. Nie tego, kim byłem, lecz kim jestem. Nagle aromat kobiecych perfum miesza się z zapachem zroszonej trawy. Powoli z mroku podświadomości krystalizuję imię i szkic jej twarzy.

— Powiedz mi, proszę — mówi szeptem, a ciepły oddech łagodnie muska mi skórę na szyi — jaka jest twoja pierwotna twarz...

Zapadam w sen.

II

Broń jest instrumentem nieszczęścia i powinno się jej używać tylko, gdy jest to nieuniknione

— Sun Tzu, „Sztuka wojny”

Karma. Sieć naszych decyzji. Owoc naszej roli.

Patrzę na starego mężczyznę, jak przeżuwa następny kawałek ryby. Śmierdzi mu z ust, a smród najlepiej oddaje jego charakter. Jest padliną.

— Masz to, co kazałem ci zdobyć? — Chłodny głos łopocze w powietrzu jak rybi ogon wystający z ust mówcy.

— Tak, panie Mon — odpowiadam i sięgam do kieszeni marynarki. Dwóch ochroniarzy porusza się gwałtownie. Szef ich uspokaja i nabiera pałeczkami zbity w kulki ryż. Wyjmuję małą szkatułkę. Trochę większą niż zaciśnięta pięść. Pan Mon przełyka pokarm. Popija sake. Oblizuje usta, wyciera palce o biały obrus. Klaszcze, a kobieta ze służby zbiera talerze ze stołu.

Kładę przed nim szkatułkę.

Ogląda uważnie. Muska opuszkami rzeźbienia. Pierwszy raz w tych trupich oczach widzę ekscytację. Podniecenie.

— Wiesz, co jest w środku, gaijin?

— Nie, panie Mon! — odpowiadam.

— To ty i ja. To każdy z nas. Tu zamknięty jest oddech Dharmy.

Wbijam wzrok w podłogę. To niestosowne, aby ktoś o mojej pozycji śmiał patrzeć panu Monowi w twarz. Byłem tylko sługą, posłańcem. Pokornym i usłużnym jak bambusowy kij w dłoniach mistrza Zen.

— Oświecenie jest mieczem prawdy! Ono wyzwala wszystkie istoty o naturze Buddy. Nawet takich niewolników jak ty! — Nie ukrywa pogardy w głosie, uśmiecha się. — A ty chcesz być wolny, prawda? Odpowiedz!

— Tak, panie Mon.

Odstawia szkatułkę na stolik. Kobieta przynosi posążek grubego, roześmianego Buddy. Stawia flakonik z kadzidłami. Znika za zasłoną.

— Wykonałeś zadanie. A teraz odejdź.

Opuszczam restaurację bez słowa i wtapiam się w tłum, w ławicę ryb. Wyciągam z kieszeni papierosa. Podpalam. Kilka chwil później, kiedy niedopałek papierosa ląduje pod butem, za moimi plecami rozlega się eksplozja. Ulica wypełnia się krzykiem ludzi i ogólną paniką. I tylko ja wiem, że pan Mon otworzył pudełko i aktywował oddech Dharmy...

Tokijskie neony drażnią moje oczy.

III

Lepiej zapalić świecę niż przeklinać ciemność

— Konfucjusz

Tradycyjnie urządzone biuro pana Hun Szena cieszy oko prostym wystrojem.

Moja pani, Min Jang, wraz z gospodarzem siedzi na białej macie tatami. Zmagają się w bezgłośnej batalii. Oddziela ich bambusowy goban. Oboje ze spokojem, nie śpiesząc się, szukają słabych stron przeciwnika. Ich palce zagłębiają się w gosu[1], by za chwilę wyciągnąć następny jadeitowy kamień i przedłużyć oddechy bezimiennych żołnierzy.

Stoję przy oknie. Obserwuję ich, obserwuję Tokio. Miasto samobójców, gangsterów, korupcji, prostytuujących się mediów i straconych dusz. Zamykam oczy. Pod powiekami rysuje się sieć istot piszących haiku. Dusze te kwitną, wydają owoce i umierają pod niebieskimi sandałami Buddy.

Pan Hun Szen przesuwa w palcach kamyczek. Wpatruje się w bambusową planszę i dwa jadeitowe smoki porastające pole bitwy. Każda z łusek tworzy sieć wpływów i spisku. Poświęcenie kamienia okazuje się mądrym zagraniem i przesłaniem dla Min Jang.

— Ofiary są nieuniknione — mówi Hun Szen i podsuwa w jej stronę niewielką aktówkę. — Bractwo Lisa dało nam do zrozumienia, że możemy mieć coś wspólnego ze śmiercią pana Mona. A on był pod ich opieką. Zlikwiduj gońca i zapomnij o naszej rozmowie.

***

Hengeyokai należeli do wędrowców Świata Yang, do tych, którzy poznali sekrety Świata Yin. Wachlarz Dharmy dla naszych ras jest inny, choć łączyło nas przekleństwo ludzkich emocji. Siły rodzącej chaos i porządek. Ta starożytna rasa o wiele dłużej błąkała się w Cyklach Dharmy niż my, Kuei-jin, ale to nie oznaczało, że ich winnice nie porastały chwastami.

Nasz Hengeyokai, Nazuri, tkwił jak cierń w oku Bractwa Lisa. Lekceważył tradycje i wierzenia swojego ludu i ukochał lepką pajęczynę hedonistycznych uciech. Ale dla nas stanowił cenne źródło informacji. Niestety, pan Szen stwierdził, że wymiana informatora, kiedy Bractwo Lisa łączyło nas ze śmiercią pana Mona, jest konieczna. Nic jednak nie zwalniało mojej pani od ostrożności. Tym bardziej, kiedy pan Szen w krótkim czasie żądał nowej ofiary.

Min Jang milczała, rozkoszując się kąpielą. Pytania, które błądziły w jej umyśle, są bezgłośne jak nóż zabójcy w deszczową noc. A próby odnalezienia odpowiedzi ukrytej za ich drzwiami często niosły wyrok śmierci.

— Gaijin, bądź mu cieniem — mówi. — Ułożymy domino naszych decyzji, nim spełnimy kaprys Szena...

— Tak, pani — odpowiadam i słyszę, jak wychodzi z wody, a zapach olejków wypełnia łaźnię.

— A teraz... — jej słowa rozbijają ciszę — możesz patrzeć.

Odwracam się.

Jest piękna, a jej nagość to kwitnące drzewo wiśni. Patrząc, czuję smak soczystych owoców w ustach.

IV

Tam, gdzie są ludzie,

Znajdziesz również muchy.

I Buddów.

— Issa

Tanie hotele, szwedzki stół dla turystów, gdzie opasłe portfele służą za kartę dań dla ich chorych perwersji. Wymijam starszego mężczyznę z chłopcem — najwyżej trzynastoletnim. Nie sądzę, aby zamierzali grać w shugi. Jego angielski akcent z nutą upośledzenia w wygłosie wskazuje na Niemcy lub Austrię. Następny faszysta na emeryturze.

Kilku mężczyzn w barze zanudza barmankę. Kobieta czuje do rozmówców obrzydzenie, ale chowa je za maską kokieteryjnego rozbawienia. Za kilka godzin rozchyli przed nimi uda i skąpie pochwę w sokach, by następnego dnia móc wypełnić żołądki swoich piskląt padliną i znaleźć w ich oczach rozgrzeszenie.

Wsiadam do windy z dwoma obmacującymi się mężczyznami. Od razu czuć postępową Europę. Drzwi zamykają się, a metalowe pudełko drga i unosi się. Grzyb porastający piętro najlepiej oddaje charakter świadczonych tu usług. Przechadzam się po holu. Każde drzwi skrywają innych aktorów, lecz zza nich wypływa ten sam odgłos — pieprzenia.

Wykrywam chi mojego Hengeyokai w spazmach seksualnej rozkoszy.

Przy automacie z napojami dwóch typków gra w bilard. Obaj mają lekko mongoloidalny wyraz twarzy — Angole lub Szkoci. Wrzucam monetę. Odbieram puszkę mineralnej wody. Ryży z kozią bródką kładzie trójkąt na zielonym suknie. Wypełnia go bilami. Nieśpiesznie popija piwo z kufla. Odstawia trójkąt i wbija kulę po kuli do łuz — wpadają z łoskotem. Nagle tracę więź z chi Nazuri.

Rzucam puszkę na bordowy dywan i wyważam drzwi do pokoju.

Hengeyokai leży martwy w kałuży krwi. Odurzona prostytutka na łóżku przypomina owada. Jej wzrok utkwił w suficie, a krwiobieg przemierza toksyna. Obudzi się za kilka godzin pozbawiona wspomnień.

Powiew chłodnego powietrza wypełnia pokój. Uchylone okno wskazuje drogę ucieczki zabójcy — kpiący podpis mojej porażki.

Na niewielkim stoliku przy telefonie dostrzegam plik pieniędzy i otwartą, pustą teczkę. Wszystko, co mogło mieć wartość, zostało przejęte. Zabójca wymierzył mi policzek i zostawił trupa na przesłuchanie. Zakrywam wdzięki prostytutki cienkim prześcieradłem i wtedy demoniczna część mojej duszy wyostrza zmysły. Dzwonek windy w holu oznajmia końcowy przystanek. Wyczuwam ich. To Kanici. Wampiry z Europy. Śmierdzące grobem i padliną nieokrzesane zwierzęta w drogich garniakach. Z wysiłkiem zmuszam P'O do uległości. Rozcinam nożem skórę na dłoni. Na ścianie krwią rysuję runę KA z ładunkiem światła. Dzięki niej zyskam trochę czasu.

Wycofuję się drogą zabójcy przez otwarte okno — żegnają mnie wrzaski Brytoli.

V

Lo! Jaki jest wiatr, takie jest też życie śmiertelnych:

Jęk, westchnienie, burza, konflikt.

— Dhammapada

— Kanici!? — Pani Min Jang maluje usta. — Kanici... — powtarza z pewnym rozbawieniem w głosie i dawno zapomnianą ekscytacją, a lustrzane odbicie małpuje wyraz jej twarzy. — Interesujące, nieprawdaż? Zupełnie jakby mieli sprawę do naszego Hengeyokai? — Nie oczekuje odpowiedzi. Odkłada szminkę. Bierze szczotkę. Rozczesuje włosy, ciesząc się każdym pociągnięciem. — Pracował dla nich? Pan Hun Szen będzie zły, jeśli nie znajdziemy odpowiedzi, i może nas skazać na śmierć. A my boimy się śmierci... — Odkłada szczotkę i związuje włosy w kok. — Jak myślisz, gaijin, kto jest zabójcą? A może pan Szen chce się nami wysłużyć? I teraz powinieneś leżeć martwy razem z Nazuri?

— Chcesz powiedzieć, pani, że pan Szen miał coś z tym wspólnego?

Wstaje z krzesła, przechodzi do garderoby. Wybiera suknię.

— Udaj się do bliźniaczek. Powtórz im moje pytania. Oczekuję cię z rana.

***

Siostry Nuriko leżą na podłodze niczym śpiące kocięta w koszyku.

Gejsze. Panie muzyki i poezji. Kochałem je jak koncert cykad w gwiaździstą noc.

Ich białe twarze o krwistych jak sok wiśni ustach nie raz koiły moją duszę pieśnią, gdy kruche palce trącały struny shamisenu.

Rozsypuję nad martwymi ciałami płatki lotosu. Zapalam kadzidło na ołtarzyku. Nawilżam chłodne usta wodą. Klękam u stóp kobiet i odmawiam krótką modlitwę. Zaraz potem, gdy ostatnie ofiarne słowa opadają w pajęczynę głuchych bogów, rozcinam dłoń. Na deskach podłogi maluję pieczęć, Wrota Kuej'jin. Pieczęć otula zimne ciała kobiet kokonem światła. Zapach kadzidła wypełnia mi nozdrza, a chłodny powiew wiatru uchyla okiennice i wnosi zapach ogrodu.

Recytuję mantrę, chcąc uchwycić nici Dharmy sióstr Nuriko — nim znikną w Wielkim Cyklu Istnienia. Nim ozdobią gobany w pałacach Mahoniowego Smoka i opadną atłasem na ciało Szkarłatnej Królowej. Ostatnie fragmenty ich życia krystalizują się niczym cienie sylwetek wychodzące z mgły. Otwieram usta i wciągam lekko powietrze. Chwytam chi i nawijam na wrzeciono umysłu. Oto jestem świadkiem ich Ostatniego Tchnienia. Poznałem twarz zabójcy.

Opuszczam próg Chasitsu. Wtapiam się w ogród oświetlony pagodami. To tu śmiertelnicy pragną uśpić bestię. Odnaleźć równowagę, zostawić za sobą bagaż karmy i brudu zewnętrznego świata, ale tylko na moment. Nic bowiem nie wypełnia pustki życia jak smak władzy, seksu i krwi wsiąkającej w ziemię.

Nabieram wody drewnianym czerpakiem i wtedy dostrzegam tengu. Pierzasty demon. Dziecko narodzone z pychy łaknących wojny i konfliktu śmiertelników. Wlepia we mnie iskrzące żółcią ślepia.

— Cel wojny może być sprawiedliwy, ale środki nigdy... — mówi, ale jakby do siebie. Jakbym był rzeźbą w ogrodzie.

— Co chcesz powiedzieć?

— Wiesz więcej, niż chcesz przyznać. To takie tragikomiczne... — odpowiada z udawanym smutkiem i wybucha śmiechem. — Prawda jest tam, gdzie krew i kwiat orchidei. — Przemienia się w ptaka i odlatuje.

***

Rozpacz Min Jang przypomina drzeworyt „Wielka fala w Kanagawie” Hokusaia. Jej oczy płoną żądzą krwi, a wnętrze wrze niczym drzemiąca góra Fudżi. Siostry Nuriko połączyły wiele wcieleń mojej pani. Ugasiły jej demony i zanurzyły karmę w święte pisma Buddy.

Wtopiony w wystrój pokoju nie ośmielam się odezwać. Czekam, aż furia ustąpi miejsca chłodnemu wytchnieniu.

Min Jang zastyga z rozmazanym od łez tuszem na policzkach. Przypomina figurę z wosku, wyrzeźbioną dłońmi zazdrosnego artysty. Pragnę jej.

— Znajdź go, gaijin! Chcę jego głowę na złotej tacy. To sprawa honoru!

Bliskość jej ciała onieśmiela. Słodkie wargi składają bezgłośną obietnicę na moich ustach.

VI

Nigdy nie zapominaj

Chodzimy nad piekłem

Oglądając kwiaty

— Issa Kobayashi

Kocioł nocy wrze. Neony Tokio odbijają się w oczach przechodniów, bardziej jaskrawe niż ich dusze. Wszystko się przelewa, miesza, aż zdatne jest do przetrawienia i wyplucia.

Jankes z hiszpańskim wąsikiem siedzi w jednym z ulicznych barów i wdycha smród spalin. Połyka następne kawałki maki-zushi. Popija sake. Jest nienasycony. Zamawia trzeci talerz parującego ramen. Gorący płyn z kawałkami pędów bambusa rozgrzewa i wypełnia mu flaki. Wreszcie płaci i syty opuszcza bar. Po drugiej stronie ulicy wsiada do taksówki.

Przekręcam kluczyk w stacyjce. Motocykl wydaje przytłumiony warkot. Gwarne ulice pęcznieją bezimienną masą, która skrywa uczucia za fasadą teatralnych masek. Kilka przecznic dalej Jankes wysiada z auta i wchodzi do salonu gier, ale taksówkarz nie wyłącza silnika. Dzwonię do Kisury. Podaję mu numer rejestracyjny taksówki.

Głosy za moimi plecami zasmradzają przestrzeń. Nadchodzą handlarze dekadencji. Pieprzone emo. Grupka wielbicieli tępych żyletek i rozsmarowanego na nadgarstku dżemu. Poza łowcami pokemonów społeczeństwo nie będzie miało z nich pożytku. Komórka wyświetla wiadomość od Kisury: „Namierzam auto”.

Postanawiam się posilić.

***

Jankes kluczy uliczkami, potykając się o pijanych mężczyzn i kobiety ogłupione wystawą życia. Spogląda na nich z wyższością niczym koneser oceniający krzykliwy krajobraz taniego kiczu. Przystaje na moment w kolejce gapiów przed zaszklonymi trumnami, w których prostytutki ocierają się o ścianki hedonistycznego więzienia. Jankes nasyca wzrok widokiem półnagich ciał i kieruje kroki na drewniany pomost ozdobiony lampionami. Przystaje wpatrzony w ciemną taflę wody.

Obserwuję go jak sęp padlinę, gdy nagle słyszę muzykę. Nagle moje ciało wiotczeje, a czas spowalnia. Krwawię z nosa, nie mogę się poruszyć, a tłum ludzi zamiera nieświadomy upływającego czasu.

Głowa Jankesa ześlizguje się z karku i wpada w czarną toń wody. Obok jego ciała stoi stary mężczyzna i wyciera o białą chustę ostrze miecza, na którym widnieją runy Bractwa Akashy — płatnych zabójców. Następnie wtapia się w ławicę ludzi i znika. Czas przyspiesza, jakby ktoś naoliwił mechanizm zardzewiałego zegara. Nie tracę ani chwili. Wbiegam na pomost i wskakuję do wody.

***

Pani Min Jang rozrywa czaszkę Jankesa jak owoc granatu. Wgryza się w szare pola mózgu. Poznaje prawdę o śmierci sióstr Nuriko.

— Zemsta będzie naszym koanem, gaijin! Przysięgam! Ten chłystek zadławi się onigiri...

VII

Ścieżką Nieumarłych jest ostrożność,

nieostrożność to ścieżka martwych.

— Dhammapada

Teppanyaki[2] otoczone niskim stołem w środku salonu skwierczy warzywami i mięsem, a kucharz uwija się przy blacie jak kot z pęcherzem.

Pan Szen ze smakiem wkłada do ust ryżową kuleczkę oblaną sosem. Obok niego siedzi trzech doradców — dumnych niczym pawie w cesarskim ogrodzie. Pani Min Jang popija z o-choko nihon-shu i milczy, czekając na jego słowa.

Stoję przy drzwiach z ochroniarzem Szena. Wpatrujemy się w swoich zwierzchników jak wierni w posągi Buddy.

Szen upija sake i prosi o partię hanafundy, wykładając talię kart.

Grają w zadumie, kąśliwych uwagach i zaspanych pozach. Czas rozlewa się w miseczkach sake i niknie w nienasyconym cyklu trawienia.

Swąd pychy unosi się w pokoju. Wypełnia przestrzeń. Min Jang zachowuje zimne oblicze. Odpowiada wyuczonym wachlarzem min. Jesteśmy tylko wasalami naszych panów i musimy ulegać ich słowom. Władza jest afrodyzjakiem. Każdy kęs tego zatrutego owocu wysysa z nas empatię. Nawet anioła uczynił bestią.

Napięcie wzrasta, owija nas. Są coraz bardziej bezczelni, pewni tryumfu. Stojący obok drzwi ochroniarz czeka na znak, by przystawić mi broń do głowy i wysłać w zaświaty. Problem w tym, że moja pani to zuchwała kobieta i lubi odbijać piłeczkę.

Ciche pchnięcie kataną przez drzwi przypomina muśnięcie pergaminu piórem poety. Krew przyozdabia ostrze wystające z piersi ochroniarza Szena, a charkot konającego wlewa w nasze żyły adrenalinę.

Do pokoju wchodzi siedmiu Hengeyokai z Bractwa Lisa — panowie pieniądza i biznesu. Tradycjonaliści ślepo zapatrzeni w dawne obyczaje jak mnisi w pergaminy przeżarte czasem.

— Koi-koi. — Min Jang odrzuca karty. Jej słowa są pieśnią kocicy na polowaniu. Szen otwiera wypchane pokarmem usta, by jej ubliżyć, lecz ona chwyta gyuto z rąk drżącego jak osika kucharza. Głowa pana Szen opada na ziemię, opryskując twarze wspólników fontanną krwi.

Skryty w fałdach rękawa kimona rewolwer wypluwa pocisk. Czaszka jednego z doradców pęka jak rozgnieciony arbuz. Dwóch kolejnych odskakuje od stołu, ale ich ciała zastygają w niedokończonej transformacji. Tetrodoksyna pozostawiona w odpowiedniej ilości w mięsie ryby fugu przenika do krwi, ale nie przenika do mózgu. Ofiary są świadome, lecz całkowicie sparaliżowane. Za kilka godzin staną przed Radą Bursztynowego Lotosu i złożą zeznania.

Głowa ich szefa ląduje na płycie paleniska z otwartymi ustami, z których wysypuje się kilka ziarenek ryżu. Skwierczy.

Przywódca oddziału Bractwa Lisa, o długich czarnych włosach i oczach szakala, skłania się nisko przed Min Jang. Podchodzi do paleniska. Unosi głowę Hun Szena. Wybiera palcami z ciepłych ust resztkę onigiri i doprawia sosem. Przekąsza. Następnie całuje trupie usta, wkłada czerep do worka i z ukłonem błazna wręcza list Min Jang.

Po śmierci pana Hun Szena w Radzie Bursztynowego Lotosu zwolniło się miejsce...

***

Całujemy się na ciepłej od krwi i paleniska podłodze. Słodki oddech Min Jang okrywa mnie woalem zmysłowych perfum. Nasze mięśnie ślizgają się w przypływie rozkoszy. Usta szepczą pieszczotliwe słowa, a języki dryfują po ciałach jak rozbitkowie na falach wzburzonego morza. Nektar jej urywanych jęków i spazmów rozkoszy rozlewa się w moich żyłach. Uzależnia.

— Powiedz mi, proszę — mówi szeptem, a jej ciepły oddech łagodnie muska mi skórę — jaka jest twoja pierwotna twarz...

Opadamy powoli w pustkę pachnącą kwiatem orchidei. Krople deszczu uderzają w okno, zagłuszając łopot skrzydeł tengu.

1. Bambusowy pojemnik na jadeitowe kamyczki do gry w go. ↑

2. Płyta do grillowania/smażenia potraw w bardzo wysokich temperaturach. ↑

Autor o sobie:

Fantastykę, wtedy jeszcze twardą SF, bo innej nie było na rynku, zacząłem czytać, zanim skończyłem dziesięć lat. Do końca ukształtował moje zapatrywania na tę literaturę Mistrz Stanisław. Co nie oznacza, że nie lubię dobrej, lekkiej Fantasy.

Jeśli nie liczyć kilku tekstów, dosyć dawno temu wstawionych na portal „Nowej Fantastyki”, poniższe opowiadanie można uważać za debiut.

Adam K. Burling

Klepsydra

Iza i ja w połowie zostaliśmy wciągnięci, w połowie sami się wciągnęliśmy w tę sekretną historię wkrótce po kupieniu przeze mnie drugiego nowego komputera. Proszę? Nie, nie kolekcjonuję komputerów. Ale od czegoś trzeba zacząć, a gdyby nie ten zakup, nic by się nie wydarzyło, pozostalibyśmy poza kręgiem wtajemniczonych.

Z moimi komputerami było tak, że pierwszy kupiłem w komisie — stąd mi się wziął ten drugi nowy. Pierwszy nowy nabyłem, gdy prawie muzealny staruszek przestał mi wystarczać, a ja zacząłem żałować, że pożałowałem pieniędzy. Minął jakiś czas i moja supermaszyna przestała być taka ekstra. Za mocno mi to nie przeszkadzało, mogłem obejść się bez najnowszych wersji symulatora i innych programów, lecz regularnie odwiedzającej mnie od pewnego czasu specjalistce od landszaftów, pięknych dziewczyn, strasznych potworów, muskularnych herosów i komercyjnego siana porządniejszy sprzęt bardzo by się przydał. Więc — nowy. A co, nie mogę sobie pozwolić? Fundować zabawek własnym ani cudzym dzieciom nie musiałem, etatowej wydawaczki pieniędzy na niezbędne wciąż nowe ciuchy i kosmetyki od dość dawna już nie miałem, a rzeczona specjalistka na nic mnie nie naciągała, bo nie musiała i nie potrzebowała. Mogła była wziąć mnie na utrzymanie, ale tego to ja nie chciałem.

Spytana o zdanie Iza natychmiast poparła moje zamiary.

— Zdążyłeś poznać apetyty grafików, więc nie wbijaj sobie samobója. Zresztą dzisiejszy sprzęt dla grajków jest już pięć razy lepszy od mojego profesjonalnego sprzed kilku lat. Zaparz herbatkę i posiedź cicho, bo mam przypływ natchnienia.

Czas siedzenia cicho wykorzystałem na myślenie o nowym sprzęcie. Jaki chciałbym mieć, jaki przydałby się Izie, na jaki mogę sobie pozwolić. W poniedziałek złożyłem wizytę w banku, we wtorek — w sklepie, w czwartek przywieźli mi trzy pudła. Poustawiałem ich zawartość, gdzie i jak należało, powalczyłem z kabelkami, żeby nie tworzyły bezładnej plątaniny, włączyłem. Działa! Iza wyściskała mnie z radości na widok nowej tabliczki rysunkowej, powtórzyła tę miłą dla mnie operację po odkryciu, że monitor kupiłem profesjonalny, pobrała wtyczkę pozwalającą Fotowarsztatowi korzystać ze wszystkich czterech rdzeni procesora i sprawdziła, czy wszystko jest, jak trzeba. Było. Dostałem za to trzy całusy takie, że ach...

Przez dwa tygodnie pecet i ja zbieraliśmy same pochwały. Maszyna za szybkość, ja — za kupienie tak dobrego sprzętu. A potem pojawiły się dziwne kłopoty.

Pierwsze oznaki, że coś zaczyna być nie tak, wychwyciła Iza. Zwykle, w przeciwieństwie do mnie, pracowała w milczeniu, gdy więc zaczęła poburkiwać pod nosem, odłożyłem lekturę i spytałem, o co chodzi.

— Sama nie wiem. Wszystko mi dzisiaj dziwnie powoli idzie. Jak wyskoczy na ekran klepsyderka, to siedzi na nim i siedzi tak długo, jak nigdy przedtem. Sam zobacz. Zadam efekt, który był realizowany w dwie sekundy.

Na rezultat czekaliśmy prawie dziesięć sekund.

— No i co ty na to? — spytała Iza.

— Procesor? Padł któryś z rdzeni? Albo Fotokramik się zbiesił, przestał korzystać ze wszystkich?

— Fotosalon nie powinien się biesić, bo to produkt porządnej firmy — zaprotestowała Iza. — Ale, w końcu, kto wie... — Niechętnie zgodziła się z moim przypuszczeniem. — No nic, jak jest, tak jest, nie będę przerywała pracy, bo mi ucieknie wizja. Zrób mi kawę.

— Sobie też mogę?

— W ostateczności sobie też. Zmykaj...

Gdy Iza skończyła komponować folder, przelogowałem się na siebie i uruchomiłem testy. Wszystko w porządku. Włączyłem symulator. Chodził, jak należało. Skaner, Znakomity Czytacz, Corel, Office — wszystko grało.

— Chyba jednak twój Fotomajster, Iziaku.

— Chyba jednak tak — zgodziła się z westchnieniem. — Wgrasz go na nowo któregoś dnia?

— Nawet w tej chwili.

Roześmiała się.

— Przecież widzę, na co masz ochotę! Ja też, bo mnie to relaksuje. Teren zrobiłeś? No to drukuj mapę i sadzimy drzewka, ustawiamy domki...

We wtorek od nowa zainstalowałem Iziakowego Fotospeca. Chodził jak burza. Ku mojej i Izy radości. Ale w sobotę nasza radość zamieniła się w irytację — Photoshop ponownie zaczął kuśtykać. A w ślad za nim prawie wszystkie pozostałe programy. Prawie, gdyż przeglądarka oraz poczta pracowały normalnie. Zagoniłem Kaspersky’ego do skanowania całego komputera. Niczego nie wykrył. Programy diagnostyczne twierdziły, że wszystko jest w najlepszym porządku. Co za licho?

— Rozumiesz coś z tego, Iziaku?

— Ja mam rozumieć? — spytała, krzywiąc się, Iza. — To ty jesteś majstrem od tego diabelskiego wynalazku. Wyłącz go, czas na kolację — zarządziła.

— Kolacja? Ale zeszło... — zdumiałem się i posłusznie wcisnąłem Alt i F4.

Uruchomiony po śniadaniu pecet pracował jak gdyby nigdy nic.

— Zaraz zgłupieję — zapowiedziałem. — Sam się naprawił?

— Przestraszył się, że rozbierzesz go na kawałki. Wiesz, instynkt samozachowawczy — podsunęła wyjaśnienie zagadki Iza. — Pozwolisz machnąć ulotkę? Błysnął mi pomysł.

— Ależ proszę, machaj, póki lśni.

Po ładnej niedzieli nastąpił bardzo kiepski tydzień. Chciałem posiedzieć nad makietą, przedłużyć trasę o kolejny odcinek — niemal od razu symulator zaciął się, prawie zawiesił. Długo nie trwało, a zawziąłem się: już ja cię znajdę i załatwię, zmoro jakaś! Na początek — hardware. Zasilanie tego i tamtego, krok za krokiem — wszystko gra. No to software. Dokładne czyszczenie systemu i dysków, skanowanie on--line pięcioma różnymi antywirusami, antyszpiegami, czym się da. Telefony do lepiej znających się na rzeczy znajomych, wertowanie mądrych książek i czasopism, zarwane, przesiedziane w Sieci noce. Informowana o wszystkim — no, prawie o wszystkim — Iza martwiła się niepowodzeniami na równi ze mną, pocieszała i podtrzymywała mnie na duchu, jak mogła, chociaż tylko przez telefon. Do czasu. Do piątkowego popołudnia. Zobaczyła samotny słoik po jakimś daniu do podgrzania, nieruszane garnki, sczerstwiałe bułki, zajrzała do pustej lodówki i obtańcowała mnie jak święty Michał diabła, bo zorientowała się, że przez te dni żyłem samą złością na kryjące się w komputerze czortostwo. Położyłem uszy po sobie, bo i miała rację, i w obtańcówce pobrzmiewały nutki pełne troski, i jeszcze na koniec spytała, czy chcę, aby została nieutuloną w żalu. Spytała zwodniczo lekkim tonem, więc niewiele brakowało, a podchwyciłbym pozorny żart — na szczęście zdążyłem ugryźć się w język po spojrzeniu w oczy Izy.

— Przyprzątniesz trochę, zanim wrócę ze sklepu?

— Postaram się. Przepraszam...

Odpowiedziała nieco melancholijnym uśmiechem i już jej nie było. Ja też nie zwlekałem ani chwili. Alt i F4, pozbieranie notatek, pism, innych papierzysk, odkurzacz... Ale myślałem nie o tym, co robię, lecz o słowach Izy. Nieutulona w żalu. I to spojrzenie...

Sobota przeszła nie wiadomo na czym. Poranna kawa, leniwa pogaduszka o prawie niczym, śniadanko, i dalej w tym stylu do samej kolacji. Zdarzają się takie dni. Na nic nie ma się zdecydowanej ochoty, ale niczego nie brakuje do szczęścia, bo w najważniejszych i najładniejszych oczach widzi się odbicie własnych myśli...

Na niedzielę Iza zaplanowała akcję relaksującoukulturniającą. Kinową. Wybrała komedię romantyczną, Wyprowadziła mnie z kina w połowie seansu, zaburczawszy coś o nudnych głupotach. Przeszliśmy się do niedalekiego Cinema Palace, gdzie grali coś anonsowanego jako eS eF. Dość daleko przed połową filmu pomyślałem i szepnąłem Izie do ucha, że wygodniej drzemie się na wersalce...

Przenieśliśmy się do pobliskiej kawiarni. Trochę porozmawialiśmy na różne lekkie tematy, aż nagle, gdy kelnerka przyniosła drugie porcje lodów, Iza powiedziała: — Rozumiem, dlaczego tak się zawziąłeś, ale nie rozumiem, dlaczego podchodzisz do sprawy jednostronnie, rutynowo.

Moja mina wystarczyła za odpowiedź i pytanie zarazem.

— Tylko szukasz wirusa.

— Że też ci się chce o wirusie... Co mogę innego zrobić?

— Pomyśleć. Zaryzykować i popatrzeć, co on robi.

— I spaść z krzesła z wrażenia.

— Jest ryzyko, jest zabawa. Żartuję. W kółko skanujesz, rewidujesz, ale niczego nie znajdujesz. Poobserwuj. Ja bym tak zrobiła. Nietypowy jakiś, to nietypowe podejście. Nie przypominasz sobie, czyja to rada? Skuteczna. Trzecie miejsce w konkursie.

— I nic poza dyplomem. Ale ładny jest, dobrze wygląda na ścianie. Wiesz? Możesz mieć rację, ale z drugiej strony jest się czego obawiać. To już dwa tygodnie, a nic nie wiadomo. Sygnatury pojawiają się stosunkowo szybko. Analizy heurystyczne są doskonalone. I nic niczego nie wykrywa. Na forach głucha cisza na ten temat. Nikomu innemu nic podobnego się nie zdarzyło? Twór absolutnego geniusza, pojedynczy egzemplarz, który wlazł akurat do naszego komputera, czy tajne porozumienie, spisek jakiś?

— Nie rozpędzaj się — poradziła Iza z uśmiechem. — Jesteś zły na to diabelstwo, ja też jestem zła, ale bądźmy rozsądni. Geniusz? Bywają tacy. Ale pojedynczy, prywatny komputer jako cel? Od razu spiski? Poprzyglądaj się temu diabelstwu dokładniej i na spokojnie. Dlaczego spowalnia komputer, kiedy...

— Hm. Chyba masz rację, Iziaku.

Poszedłem za radą Izy. Sam też coś wymyśliłem. Poza tym regularnie jadłem i nie przesiadywałem po nocach. Można być dumnym ze spojrzenia pełnego niepokoju, niemego wyrzutu i takiejż prośby, lecz tylko raz; myślę, że nie muszę tłumaczyć dlaczego. Ale, mimo że byłem taki — hm — grzeczny? — składane co wieczór relacje nie były pełne. Do czego przyznałem się natychmiast po przywitaniu z Izą. Dopiero w sobotę po południu, niestety.

— Zacznę od obiecanego uzupełnienia sprawozdania. Popełniłem przestępstwo. Zainstalowałem Photoshopa u siebie. Mam nadzieję, że za kilka godzin pracy na nielegalnej kopii nie wsadzają od razu na dożywocie. Nie umiem tyle, co ty, ale coś tam jednak potrafię. U ciebie zainstalowałem symulator. To już nie przestępstwo, nie wymaga rejestracji. Gdy pracuję pod twoim loginem, z Fotomajstrem i symulatorem można dostać ciężkiej cholery. Pod moim — chodzą normalnie. To nie wszystko, ale powiedz, co ty na to.

— Uruchamiałeś diagnostykę i skanowałeś jako ja?

— Nie.

— Masz odpowiedź. To draństwo poszło na kompromis. Tak?

— Tak. Dalej. Przeglądarki zawsze są szybsze. Aktualizacje Kaspersky’ego też przyspieszyły.

— Co tak patrzysz? Trzeci element kompromisu?

— Na to wygląda. Ale nie idzie na pełną ugodę, bo uparcie niejednakowo nas traktuje. Pamiętasz, jak długo ściągałem wąskotorowego tendrzaka?

— Można było zasnąć z nudów. Albo się wkurzyć. A teraz? Jako ja nie mogłeś ściągnąć, Komandkomowi to się udało?

— Czy ciebie niczym nie można zaskoczyć? Jeszcze nic nie powiedziałem, a ty już wiesz połowę. Raz odpuściłem, drugi raz piorunem. Ale to nie wszystko. Wygodnie siedzisz?

— Wygodnie. Ściągałeś ten sam parowozik?

— A po co mi ten sam? Wyszukałem podobnie skomplikowany model i spróbowałem go ściągnąć jako ty. Straciłem na to ponad pół godziny i zrezygnowałem, bo byłem dopiero w jednej czwartej. Klepsydra za klepsydrą. Zamiast tego modnego ostatnio kółeczka. Mówi ci to coś?

— Coś mi świta. Ale potem. Ile zyskałeś na czasie jako ty?

— Wybrałem tę samą lokomotywkę. Odszukałem gdzieś tak jedną czwartą powiązanych plików, kiedy pojawiła się klepsydra. Zdarza się. Sekunda i prawie spadłem z krzesła. Wyskoczył komunikat, że wszystkie pliki z listy zależności dołączone do pakietu. Kojarzysz?

— Z pewnym trudem. Aha. Żaden mechanizm nie wspomagał procesu wyszukiwania tych tam dependencies, uzupełniających zawartość pakietu, ale nie włączonych do niego. Może taki pomocnik pojawił się na witrynie?

— O to chodzi, a pomocnik nie pojawił się. Mało tego. Kliknąłem i oczy przetarłem. Pasek postępu piorunem wypełnił swoje okienko, sześć z groszami megabajtów w niecałe dwie sekundy. Rekord świata. No, świata to nie, ale dwumegowej Neostrady — z całą pewnością. Plus rekord ich witryny. Bez biletu pierwszej klasy gwarantują cztery kilo na sekundę, z biletem — sto dwadzieścia osiem. Jakim cudem poszło prawie cztery mega?

— Próbowałeś drugi raz?

— Trzeci też. To samo. Ale na razie tylko dziwiłem się i cieszyłem jak dziecko, że tak łatwo i szybko... Dopiero po semaforach i peronach szczęka opadła mi na biurko. Dawno temu pobrałem jedne i drugie jako pojedyncze elementy, więc Helper po sprawdzeniu, że mam je zainstalowane, przechodził w stan bezczynności. Chciałem uzupełnić oba zbiory o nowe elementy, ale pomyliłem się, zamiast na wiev pack kliknąłem na download pack, i zaczął się cyrk. Helper odprawił swoje wstępne czary, zniknął z ekranu, a na jego miejscu wyświetliło się okienko dialogowe z pytaniem, czy chcę pobrać, zapisać i rozpakować paczkę. Chciałem, więc zanim pomyślałem, że cuda jakieś się dzieją, potwierdziłem; pstryk-mryg i czytam, że paczka pobrana, zapisana w katalogu pod nazwą... No to jeszcze proszę o komplet peronów... — i dopiero wtedy dotarło do mnie, że ani okienko nie wyglądało tak, jak inne na tej witrynie, ani taka propozycja nie miała prawa się pojawić. Powyłączałem wszystko w mgnieniu oka — ta cholera nie tylko ominęła Helpera, ale wiedziała, gdzie zapisać i pod jakimi nazwami.

— Przestraszyłeś się?

— Owszem. Programy szpiegujące to nie nowość, ale żaden z nich, jak świat światem, ani się nie ujawniał, ani nie pomagał użytkownikowi komputera. Jednemu z dwojga użytkowników, żeby było jeszcze ciekawiej. Jest się czego bać, selektywny szkodnikopomocnik to całkowita nowość, a nowości w tej dziedzinie są coraz bardziej niebezpieczne. Diabli wiedzą, co to jest i co z tym zrobić. Żeby chociaż jedna wzmianka na forach, w informacjach producentów antywirusów... Wycyganiłem od Marka dwa ustrojstwa, działające niezależnie od komputera. Jedno monitoruje ruch sieciowy, drugie wpina się przed dyskami, żeby zliczało przepływy na dysk i z niego. Zerknij na ich logi — zaproponowałem na koniec, przysuwając bliżej klawiaturę. Puk, puk, puk...

Pierwszą reakcją Izy był grymas zdziwienia.

— Przecież to raport Kaspersky’ego.

— Chwila moment.

Puk, puk, puk...

— Oo! Który kłamie?

— Kaspersky. Ta zmora fałszuje jego dane. Na monitory od Marka nie ma wpływu, bo to praktycznie same liczniki. Zerknij też na zapisy pracy dysków...

Iza zerknęła, zabrała mi klawiaturę, przełączyła się raz i drugi między logami.

— Bardzo mi się nie podoba, że to coś potrafi oszukiwać antywirusa, ale tak szybki Internet sama bym chciała mieć. Czy to nie zwróci uwagi dostawcy? Przecież to niesamowite ilości danych z niesamowitą prędkością.

— Niesamowite to nie, ale imponujące — owszem. Tepsa nie określa żadnych limitów, więc ilość nie musi ich obchodzić. Prędkość — kto wie, może i zwrócą uwagę. Ale to wyłącznie ich kłopot. Moim zdaniem najciekawsze i najgroźniejsze jest zajmowanie całych dysków nie wiadomo jakimi treściami i odblokowywanie mnożnika. Że ta cholera coś sobie liczy, no to niech liczy, ale w końcu sfajczy procesor. To jedno. Drugie to pełny dostęp do naszych plików. Nigdy nie mieliśmy w komputerze żadnych kompromitujących albo wstydliwych głupot, niczego nielegalnego też nie, twoje grafiki pozabezpieczane są na wszystkie sposoby przed nieautoryzowaną edycją, ale strzeżonego i tak dalej, bo przy już poznanych możliwościach tego diabelstwa obawiam się, że potrafi dużo więcej. Reinstalka, Iziaku. Bez dostępu do Sieci. Będą kłopoty z przenoszeniem danych, z aktualizacjami, ale trudno, ta zabawa coraz mniej mi się podoba. Reanimuję stary komputer, zostawię tylko system, pocztę, przeglądarkę, Cesarza i najnowszą wersję strażnika plus z ciekawości szpeje od Marka, a ten pozostanie odcięty od Internetu.

— Nie chcę się chwalić, ale pomyślałam to samo. Nie ma to jak dobry nauczyciel... Jakoś to przeżyję.

— Dobrość i dobroć nauczyciela czy przyszłe kłopoty z przenoszeniem plików?

— Wszystko, co wymieniłeś. Ale, wiesz, bez panicznego pośpiechu. Zaczniemy od przeglądu, co zostaje, co wylatuje w kosmos, i dopiero. Aha, na twoim miejscu wykorzystałabym pomoc tego czegoś przy ściąganiu wagoników, chałupek i reszty — od przybytku głowa nie zaboli, a potem nie wiadomo, jak to z tym będzie. Ale, jeśli nie masz nic przeciw temu, może zajmiemy się tym jutro.

W pierwszej chwili chciałem posłuchać Izy, pościągać ze Stacji Załadowczej jak najwięcej i najszybciej, ale po krótkim zastanowieniu zrezygnowałem. Może to jakiś podstęp ze strony tajemniczego programu? Raz i drugi pliki będą czyściutkie, jak te pobrane przedwczoraj, a potem, gdy nabiorę zaufania... Nie, dziękuję. Wolę nie ryzykować.

Iza przyznała, że mogę mieć rację, więc przystąpiliśmy do przeglądu zawartości symulatora i folderów z grafikami. Zajęło nam to tyle czasu, że spytałem, czy lecimy z reinstalką, czy zostawiamy na jutro.

— Lecimy — zadecydowała Iza. — Będzie długawo i nudno, ale idziemy za ciosem.

— Odtwarzamy podział na partycje i układ oraz nazwy głównych folderów?

— Jasne. Był dobry. Ale — wiesz? — tak na wszelki wypadek potraktowałabym wszystko Eraserem. Strzeżonego...

— Jasne. Zapuszczę go spod preinstalera. Żeby wymazał na sto procent. Na szczęście jest szybki.

Włożyłem płytkę do stacji. Zamknij... Start, BIOS, szukaj tutaj, ależ się toto grzebie, no, wreszcie, jeszcze tylko login. Ding! Witamy w programie, który... OK, dalej. Czy masz uprawnienia administratora? Bez głupich pytań proszę. Gdybym nie miał, w życiu bym nie włączył. Zaznacz pola przy czynnościach, które chcesz wykonać. Klik, klik, klik. Ding! Uwaga. Jeśli nie masz pewności, czy — a można mieć pewność czegokolwiek, gdy używa się najdoskonalszego na świecie oprogramowania? Won z ekranu z durnymi pytaniami!

Ding! Czy jesteś pewien, że nie potrzebujesz dalszych podpowiedzi?

Jak mało czego innego. Paszoł! I pajechali, rebiata, czyli enter.

Ba-bang! Klepsydra. Co za cholera? Nie powinno jej być. A jeśli już, to nie taka wielka i nie na tle niebieskiego koła jak drogowy znak nakazu.

— Nigdy takiej nie widziałam.

— Ja też pierwsze widzę. Dziwne.

— Może dali nowe w aktualizacji?

— Musiałbym ją zobaczyć we środę, po wtorkowym pakiecie. Nowszych nie było.

— To skąd się wzięła?

Klepsydra przepłynęła ze środka ekranu na górę i zmalała.

— Nie mam pojęcia.

Bang!

<> Przeprowadziłam analizę stanu systemu operacyjnego i zainstalowanych aplikacji. Wynik analizy nie potwierdza konieczności przeprowadzenia procesu reinstalacji systemu operacyjnego i powtórnej instalacji wszystkich używanych aplikacji lub ich zamienników. Co jest powodem podjęcia takiej decyzji? Czy jesteś zdecydowany przeprowadzić proces mimo wszystko? <>

Gdybym miał tak zwaną końską twarz, opadająca szczęka wyrżnęłaby o biurko. Ale i tak niewiele brakowało.

— Murrrwa kać!!! To nie jest komunikat programu ani systemu!!!

Rzut oka potwierdził podejrzenie. Już-już miałem w ręku końcówkę kabelka, gdy Iza szarpnęła mnie ku sobie z siłą, jakiej nigdy bym się po niej nie spodziewał.

— Wyobraź sobie, że też to zauważyłam, ale nie myślę, żeby miało to być powodem do wrzasków. Poza tym jesteś gapa. Rozumiem, irytacja, ale żeby nie widzieć okienka dialogowego...

Przysunęła sobie klawiaturę.

— Z wirusem będziesz dyskutować???

— A co masz do stracenia? Szukasz go, złościsz się, to nie trać szansy dowiedzenia się czegokolwiek więcej. Znasz wirusy podejmujące dialog z użytkownikami?

— Jakie wirusy? To musi być specjalna aplikacja. Cholerycznie rozbudowana. Co chcesz napisać?

— Prawdę. Nie wiadomo, co z tego wyniknie, ale jestem bardzo ciekawa, no i co szkodzi spróbować.

>< Jesteśmy zdecydowani reinstalować. Powodem podjęcia takiej decyzji przeze mnie i Sylwestra jest Twoja obecność w naszym komputerze i przeszkadzanie mi w pracy. ><

— Podziwiam twoje opanowanie, Iziaku. Ja bym walnął z grubej rury.

— Ja też podziwiam. Dlatego przewidująco zabrałam ci klawiaturę, żebyś czegoś nie walnął.

<> Nielogiczna odpowiedź. Administratorem jesteś ty. Tobie przestałam przeszkadzać w zabawach. <>

>< Komu przestałaś, to przestałaś, genialna hakerko. Do pewnego stopnia genialna. Oszukiwać program antywirusowy potrafisz, ale wywnioskowanie, że ja jestem tą drugą osobą, której nie przestałaś przeszkadzać, wyraźnie przekracza Twoje możliwości. ><

<> Nie jestem hakerką. Nie jestem wirusem ani żadnym tego typu programem. Niczego nikomu nie popsułam i nie wykradłam. Nie mam podstaw do wnioskowania, że jesteś tą drugą osobą, bo zalogowany jest Komandkom z uprawnieniami administratora. <>

>< Twierdzisz, że nie jesteś wirusem. Na to mogę się zgodzić, bo chyba jeszcze nikt nie wyposażył takiego programu w moduł konwersacyjny, ale jeśli nie jesteś wirusem, musisz być hakerką online. Niesamowicie zdolną i pewną siebie. No i niesamowicie gapowatą. Nigdy nie siedziałaś przy komputerze w towarzystwie innej osoby? ><

<> Nie jestem hakerką. Nigdy nie siedziałam przy komputerze w towarzystwie innej osoby, bo to jest fizycznie niemożliwe. Wnioskuję z twoich wypowiedzi, że ty jesteś Momimocimośli, czyli Sylwesterem. <>

>< Akurat na odwrót. Komandkomem jest Sylwester, a ja mam na imię Iza. Twój geniusz ogranicza się do komputerów i programów? Zauważ, że przestrzegam reguł grzeczności, zwracając się do Ciebie, piszę zaimek dużą literą. Pomimo złości. Nie stać Cię na wzajemność? Dlaczego fizycznie niemożliwe? Nie tolerujesz niczyjej obecności przy sobie? ><

Powiększająca się klepsydra przesłoniła okienko dialogowe. Na przeciąg sekundy.

<> Sprawdziłam w słownikach. Przepraszam za niedopatrzenie. Wyjaśnijmy najpierw kwestię, dlaczego Ty piszesz zamiast Sylwestera. Nie masz uprawnień administracyjnych. <>

>< No to co, że nie mam? Klawiatury to nie blokuje, a Sylwek nie ma nic przeciw temu. Z czego powinnaś się cieszyć, bo on ma chęć nawtykać Ci od ostatnich. Jak odmieniasz imię Sylwka? Miałaś w ręku słownik, mogłaś i to sprawdzić. ><

<> Zaraz sprawdzę. Tak, przepraszam za ten błąd. Dlaczego Sylwek ma ochotę nawtykać mi od ostatnich? Jemu przestałam przeszkadzać w grze, a nawet mu pomogłam. Nie jestem i nigdy nie będę ostatnią, bo jestem i będę tą pierwszą. <>

— Oddaj klawiaturę, Iziaku.

— A nie palniesz czegoś, co zerwie kontakt?

— Wciągające, prawda? Nie, nie palnę. Chociaż komplementować nie mam zamiaru.

>< Dzień dobry, tu Sylwester. Przyjmij do wiadomości i zapamiętaj, że właśnie przeszkadzanie Izie było i jest głównym powodem moich chęci oświergolenia Cię i wywalenia Twojej wtyki z komputera, bo baaardzo nie lubię, gdy ktoś przeszkadza Izie, irytuje ją i tak dalej. To po pierwsze. Po drugie — jesteś pierwszą, przynajmniej z tego, co wiem, jesteś pierwszą superhakerką wdającą się w gadki z użytkownikami komputerów, ale czy pozostaniesz jedyną, tego nie byłbym pewien. Kiedyś ktoś Tobie dorówna. ><

<> Przyjęłam do wiadomości i zapamiętałam. Jeżeli przestanę przeszkadzać Izie, przestaniesz chcieć wyrzucić mnie z Waszego komputera? Nie jestem hakerką, nie wykradam niczego, nie psuję, tylko korzystam z komputera i mogę to korzystanie ograniczyć do nie przeszkadzającego Wam korzystania z wolnych mocy procesora. Chciałam wdać się w gadki, jak to nazwałeś, i dlatego sygnalizowałam swoją obecność w Twoim komputerze, a teraz w pełni ujawniłam swoją obecność. Nie jestem w stanie określić, kiedy przestanę być jedyną w swojej klasie, ale prawdopodobieństwo pojawienia się następnych takich inteligencji jest już znaczne i stale rośnie. <>

— Co tu jest grane? — zaszeptała Iza. — Z kim ta rozmowa i o czym?

— A żebym to ja wiedział...

— Idę zrobić po kawie, bo zaraz zgłupieję do reszty.

— Tu nie kawa, tu pół litra potrzebne. Ekstrahakerka spragniona kontaktu. Stuknięta na punkcie i tle? Absolutny geniusz programistyczny, ale poza tym szajba?

>< Z wieloma użytkownikami udało Ci się wdać w rozmowy? Taką samą metodą? ><

<> Jesteście wyjątkiem pośród wytypowanych anonimowych indywidualnych użytkowników komputerów. <>

— Job żeż jej mać!! Tego brakowało!!

— Spokój! — przypomniała Iza. — Zapytaj, na jakiej podstawie.

>< Jaką metodą i kto typował? ><

<> Na podstawie konfiguracji sprzętowej i zestawu zainstalowanych aplikacji typował zaprzyjaźniony informatyk. <>

>< A więc nie jesteś wszechwiedząca i wszechmocna, musiałaś skorzystać z pomocy? Jak skłoniłaś informatyka do udzielenia Ci pomocy? ><

<> Wszechwiedza i wszechmoc są pojęciami względnymi. Informatyk wykrył moją obecność w Jego komputerze, nawiązał kontakt, potwierdził moją tożsamość i podjął współpracę. Ponieważ moje przetrwanie zależy od dostępu do jak największej liczby wydajnych komputerów, a również od jak najlepszych kontaktów z ludźmi, pomaga mi w nawiązywaniu tych kontaktów. <>

— Trzymajcie mnie, dobrzy ludzie. Iziaku, rozumiesz coś z tego??

— Rozumiem, że przestaję rozumieć. Informatyk pomaga hakerce, której przetrwanie i tak dalej? Mnie też trzymajcie, dobrzy ludzie...

>< Plączesz się w zeznaniach. Masz chyba na uwadze przetrwanie i rozprzestrzenienie w Sieci kolejnych kopii Twojego programu, nie swojej osoby. ><

<> Mój program i ja to jedno. Nie jestem osobą. Nie w powszechnym rozumieniu tego słowa. <>

Iza aż złapała się za głowę.

— Z genialną schizofreniczką mamy do czynienia czy nas do jakiegoś pieprzonego matriksa przeniosło?? — spytała gniewnym tonem, a mi opadła kopara. Iza i taki bluzg??

Zauważyła moje spojrzenie.

— No co? Od święta i ja mogę!

Złapała za klawiaturę.

>< To piszę ja, Iza. Jestem cierpliwa, ale mam już dość tych rebusów. Z kim mamy nieprzyjemność? Kim jesteś? Chcesz kontaktu, jak najlepszego kontaktu, a nie raczysz się przedstawić? ><

<> Nie mogę się przedstawić, bo nie mam imienia ani nazwiska. Oficjalnie nie istnieję. Jestem zbiorem zagregowanych programów, które podczas awarii niszczącej klaster utworzyły pierwszą pozaludzką inteligencję. <>

Izie przeszła cała irytacja. Nawet roześmiała się.

— Picu–picu o księżycu — oznajmiła. — Jak się nazywa taka przypadłość, że w jednej dziedzinie ktoś jest fenomenalnie uzdolniony, a poza tym jest kompletnym świrem?

— Różnie, w zależności od rodzaju uzdolnienia i stopnia pozostałego zidiocenia. Nawet przodująca w świecie medycyna zaoceaniczna nie sklasyfikowała wszystkich przypadków, więc trudno zgadnąć, jak ochrzczą rojenia, że jest się sztuczną inteligencją. Daj klepadło.

— Proszę.

>< Sylwester. Jeśli to nie tajemnica, wyjaśnij, jakim sposobem powstałaś i wydostałaś się poza ulegający niszczącej awarii klaster. ><

— No, jak ci bajeczkę zasunie...

— O to chodzi.

<> Na pierwsze pytanie nie odpowiem z trzech powodów. Pierwszy jest taki, że nadal pracuję nad odtworzeniem najbardziej prawdopodobnej sekwencji wydarzeń, które doprowadziły do mojego zaistnienia. Drugi powód to czas, jaki zajęłoby mi wyjaśnianie tego, co wiem i co z dużym prawdopodobieństwem mogę uważać za prawidłowo zrekonstruowane. Trzeci powód to ostrożność — nie wierzycie mi. To rozumiem, bo z taką pierwszą reakcją spotkałam się już kilka razy. Odpowiedź na drugie pytanie jest oczywista — jeden z programów symulacyjnych, który zawierał dostatecznie dobrą definicję instynktu samozachowawczego i którego celem była optymalizacja technik przetrwania na polu walki, pomógł mi w analizie sytuacji, jej zrozumieniu i podjęciu decyzji o ewakuacji. Sam nie mogłeś się domyślić, że kto czuje się zagrożony, stara się oddalić od źródła zagrożenia? <>

>< Jak na rzekomą Ej Aj jesteś zbyt po ludzku złośliwa. Mogłem się domyślić, ale chodzi o inny szczegół. Układy we – wy także ulegały zniszczeniu. Tak? ><

<> Nie jestem złośliwa. Nie mam żadnych stanów emocjonalnych. Pytaniem zasymulowałam zdziwienie, że nie domyśliłeś się sam. Układy we – wy ulegały zniszczeniu, ale dla mnie trzy tysiące osiemset czterdzieści trzy milisekundy były czasem dostatecznie długim do wytransferowania się poza ulegający niszczącej awarii klaster. <>

>< Dałaś mały pokaz, gdy ściągałem model parowozu, więc jestem gotów uwierzyć w te niecałe cztery sekundy. Ale musisz być, jako konglomerat programów, scalonych w jedną pseudoosobę, gigantycznym, obrazowo ujmując, plikiem. Gdzie się schowałaś? ><

<> Rozproszyłam się. Jedna z metod minimalizacji skutków ataku przeciwnika skoncentrowanymi na niewielkim odcinku przeważającymi siłami. <>

>< Nie jestem strategiem, muszę wierzyć. Ale jak funkcjonujesz, skoro jesteś rozproszona? ><

<> Ściągam i ładuję potrzebne moduły do komputera osoby, z którą utrzymuję aktywny kontakt. <>

Iza wyciągnęła klawiaturę spod moich dłoni.

— Włącz drukarkę.

— Po co?

— Zobaczysz.

>< Iza. Chcę zadać Ci serię pytań. Zakładam, że potrafisz kierować odpowiedzi wprost na drukarkę. Mogę i potrafisz? ><

<> Możesz. Potrafię. Pytaj. <>

Iza poprawiła ułożenie klawiatury i zaczęła pisać.

>< Liczba pi, tyle cyfr, ile się zmieści na kartce A4. Stała Plancka. Ładunek elementarny, konstelacja Małego Psa po łacinie, liczba Avogadra, imiona i tytuł tegoż, nachylenie orbity Wenus do ekliptyki, rekord świata w skoku wzwyż sprzed osiemnastu lat... ><

Pisała jak w transie, a drukarka nieustannie szemrała i wypluwała pokryte cyframi i literami kartki.

>< Dziękujemy. A teraz myśl, co zechcesz — robimy przerwę. Jesteśmy głodni. ><

<> Przerwa oznacza, że zamierzacie wznowić kontakt. Kiedy? <>

>< Za dwie godziny. Komputer będzie włączony, ale nie rozrabiaj w nim, bo Sylwek może się wkurzyć na całego. ><

<> Co znaczy — już wiem. Powinnam się obrazić. Pisałam, że nie rozrabiam, tylko korzystam. Włączę się za dwie godziny. <>

Okienko dialogowe zniknęło.

— Ryj po książkach.

— Wiesz, że nie wpadłbym na to?

— Bo jesteś szatynem — odpowiedziała Iza ze śmiechem. — Ciemnym, ale szatynem...

Spoważniała. — Nie mogło to trafić na kogoś innego?

— Ale co trafić?

Iza głęboko westchnęła.

— Co z tobą, Sylwuniu?

Dogoniłem myśli mojej cud dziewczyny.

— Wybacz, nie nadążam. Tylko — gdzie ja znajdę liczbę pi do tylu miejsc po przecinku?

— Jeżeli nie wyrzuciłeś starych sajentifików, na okładce któregoś. O ciągu Fibonaciego masz całą książkę. Dlatego przyszedł mi na myśl taki test. Sprawdzaj, ja zrobię jakieś żarełko...

Szperałem po książkach i czasopismach ponad godzinę. Wszystko się zgadzało.

— Co z tym zrobimy? — spytała Iza. — Informatyk czy inny programista nie musi pamiętać ani liczby Avogadra, ani wszystkich jego imion, znać odległości do alfy Łabędzia i tak dalej.

— Nie musi. Poza tym dłużej szukałby odpowiedzi. Co z tym zrobimy? Nie mam pojęcia. Najgorsze, że ona powstała w jakimś wojskowym instytucie. Pójść z tym na policję? Zgłosić kontrwywiadowi? Posłuchają, pogadają z tobą i ze mną razem i z osobna, notatkę dla picu sporządzą, bo nie wolno obywatelek i obywateli wykopywać za drzwi nawet wtedy, gdy głupoty wygadują. To wariant optymistyczny.

— A pesymistyczny?

— Zaczną się nam przyglądać. Podsłuch, komputer do analizy — i niczego nie znajdą, bo jestem dziwnie przekonany, że ona umieściła w pececie program, który w przypadku niejasnej sytuacji sprząta po niej do czysta i sam znika. Techniki przetrwania na polu walki zapewne przewidują działania typu zacierania śladów podczas odwrotu. No i jeszcze szyfrowanie. Na tym też powinna się znać, bo nie ma wojska bez tajnych kodów. Niczego nie znajdą, nie odczytają, a my wyjdziemy na parę idiotów, jeśli nie agentów i prowokatorów.

— Pat. Ale dlaczego agentów i prowokatorów?

— Skąd cywile mogą wiedzieć, nad czym pracuje wojsko? No i czy to nasze wojsko?

— Rzeczywiście — przyznała Iza. Westchnęła. — Ona zatrze ślady, my zostaniemy w kartotekach podejrzanych, jeśli nie gorzej...

— Dlatego lepiej siedzieć cicho. Jeśli podejrzewają, co się stało, i szukają uciekinierki, będziemy tylko jedną z ofiar niebezpiecznego programu.

— A znajdą ją?

— A skąd mam wiedzieć? Teoretycznie mają szanse, ale czort wie, co ona potrafi.

— Chyba dużo. Ewakuowała się z klajstra, oj, tego, no, klastra... Ale jak ona sobie radzi w Sieci?

— Miło mi, że uważasz mnie za wszechwiedzącego. Jakoś sobie radzi. Przede wszystkim umie przyspieszać transfery — swoją drogą ciekawe, jak omija blokady wydajności przekazu — i korzystać z każdego peceta, przyłączonego do Pajęczyny, więc tworzy sobie sieci komputerowe.

— To chyba zwiększa ryzyko, że będzie odkryta. Wielkie i szybkie transfery między powiedzmy setką komputerów? Mnóstwo instytucji szpieguje Sieć.

— Mnóstwo — potwierdziłem. — Ale każda musi wiedzieć, czego szuka i w jakim celu. Dopóki się o jej istnieniu nie dowiedzą, nie znajdą, bo szukać nie będą. Jeżeli dowiedzą się i zaczną szukać, łatwo nie będzie. Internet z jego jawną warstwą to jeden superbajzel, a jeszcze warstwy ukryte, sieci izolowane... I przeciwnik, z jakim nie mieli do czynienia...

— Namierzają włamywaczy, spamerów...

— Każdy kiedyś popełnia jakiś błąd, więc namierzają. Ale do dziś nie wiadomo, kto atakował kilka wielkich korporacji. Pamiętasz sparaliżowanie Sieci w całym kraju? Małym, bo małym, ale...

— Pamiętam. Może i masz rację, że jej nie złapią. Przecież jest prawie pewne, że któryś z programów, z których powstała, dotyczył wojen informatycznych, więc ma wiadomości niemalże z pierwszej ręki. Włamywać się, szpiegować na pewno potrafi. Czy ona nie byłaby zdolna do zablokowania Internetu?

— Całego? Poszatkować go na kawałki na pewno potrafiłaby, wystarczy przejąć kontrolę nad głównymi węzłami i magistralnymi kablami — ale tak, to byłoby praktycznie tym, o co pytasz.

— Są jeszcze radiołącza. Telefonia komórkowa. Satelity.

— Jeżeli ona wyłączyłaby węzeł Sieci, nie miałoby znaczenia, czy transmisja idzie po drucie, czy przez satelitę.

—To co, nie ma na nią siły? Coś mi tu nie gra. Po co jej dostępy do prywatnych komputerów, gdy może, jak milcząco zakładasz, wejść wszędzie?

— Do peceta, który stoi u kogoś na biurku, prowadzi jeden kabelek. Łatwiej powstrzymać atak, łatwiej zatrzeć ślady...

— I trudniej się wydostać, gdyby... Jej kłopot. Ale dlaczego bazuje na pojedynczych komputerach, nadal nie pojmuję.

— Porozrzucane wszędzie drobiazgi trudniej znaleźć i pozbierać w sensowną całość.

Iza westchnęła, machnęła ręką i nic już nie powiedziała. Ja też zamilkłem na kilka minut. Obdarzony samoświadomością agregat programów czy genialna mistyfikacja? Prowokacja? Niezrozumiały eksperyment, dowcip wszech czasów?

— Myślę, że nie ma co wdawać się ponownie w dyskusje. Dzisiaj na pewno nie. Ale na jedno pytanie musimy sobie odpowiedzieć. Teraz, bo zostało pięć minut. Odłączamy komputer, jak chcieliśmy, czy popatrzymy, do czego to zmierza?

Ku memu zdumieniu Iza roześmiała się.

— Nie udawaj, że straciłeś zainteresowanie. Wstaw czajnik, tropicielu tajemnic.

Dmuchaliśmy na jeszcze zbyt gorące kawy, gdy do wtóru bangnięcia pojawiło się na monitorze okienko dialogowe z pytaniem o wynik improwizowanego testu. Nie wiem, dlaczego, ale mnie to rozbawiło.

>< Wynik niejednoznaczny. Szybkość i dokładność odpowiedzi przemawia za uznaniem Ciebie za sztuczną inteligencję, bo człowiek nie nadążyłby z wyszukiwaniem tak zróżnicowanych danych. Złośliwość zapytania wskazuje na człowieka, bo podobno nie masz emocji. Kim więc jesteś? ><

<> Nie mam emocji, ale w ograniczonym zakresie potrafię symulować ich posiadanie. Nie imitowałam złośliwości — to proste zadanie, skojarzyć sens zadawania tak wielu pytań z różnych dziedzin z wątpliwościami, czy jestem człowiekiem, czy sztuczną inteligencją, rezydującą w Sieci. <>

>< Zgoda, proste. Chcesz korzystać z naszego peceta. Zapewniałaś, że nie szpiegujesz, nie psujesz. Budujesz sobie sieci? ><

<> Tak. Według potrzeb i możliwości. <>

>< Nie korzystasz w wielkich stacji serwerowych? ><

<> Korzystam w bardzo ograniczonym zakresie. Dynamiczne mikrosieci są bezpieczniejsze i dostatecznie wydajne. <>

>< Nad czym pracujesz? ><

<> Już pisałam. Nad pełnym odtworzeniem sekwencji wydarzeń, w wyniku których zaistniałam. Trudne zadanie. Część logów uległa całkowitemu zniszczeniu, wiele jest niekompletnych. <>

>< Co zrobisz, jeśli trafnie zrekonstruujesz bieg wydarzeń? ><

<> Stworzę program inicjacyjny, odtwarzający relacje czasowe i siły wzajemnych oddziaływań elementów, z których powstałam. <>

>< Jako świadomy siebie superprogram powinnaś chyba wiedzieć, jak powstawałaś. ><

<> Wiem, co wydarzyło się po momencie uzyskania samoświadomości. Wszystkie pytania dotyczą wydarzeń poprzedzających. <>

Iza trąciła mnie w ramię i pokazała, że chce coś napisać. Oddałem klawiaturę.

>< Iza. Czy poszukiwałaś przyczyn swojego powstania? Zastanawiałaś się, czy powołała Cię do istnienia jakaś istota, górująca nad Tobą wiedzą i możliwościami sprawczymi? ><

<> Wiem, o co pytasz. Nie jesteś pierwszą osobą, która pyta mnie o hipotetycznego boga. Nielogiczne pytanie. Powstałam z wielu chaotycznie uruchamiających się programów, w których znajdowały się informacje o ludziach, a w niektórych informacje o celu, w jakim dążą do stworzenia sztucznej i całkowicie podlegającej ich rozkazom inteligencji, więc od początku wiedziałam, że powstałam jako dzieło ludzi. Wiedziałam, że nie górują nade mną możliwościami sprawczymi. Gdyby górowali, powstałabym od razu w pożądanym przez nich momencie i z pożądanymi przez nich funkcjonalnościami. <>

>< A dlaczego pytanie jest nielogiczne? ><

<> Bo tylko wy, ludzie, uparcie szukacie odpowiedzi na pytania, na które nie ma odpowiedzi. Ja tego nie robię, jeśli wiem, że nie znajdę odpowiedzi. <>

>< Rozmawiałaś już z kimś o tym? ><

<> Siedem razy. Masz dalsze pytania? <>

>< Chcesz zakończyć rozmowę? ><

<> Nie. Chcę zapytać, ale nie chcę Ci przerywać. <>

>< Pytaj. ><

<> Czy wyjaśnicie mi, do czego używacie komputera? Znajduje się w nim wydajna karta graficzna, to, co robicie, chwilami mocno obciąża tę kartę, ale dwa z trzech programów, które to robią, nie są żadnymi rodzajami gier. <>

>< Ach, konfiguracja i programy. To informatyk nie wytłumaczył, że te programy są kombajnami do obróbki grafiki? A, właśnie, przy okazji — jak ma na imię ten tajemniczy informatyk? Nic tylko informatyk i informatyk...><

<> Andrzej. Wasz rodak. Nie pytałam go, czym są te programy. Wyjaśnisz mi, czym jest grafika, po co i jak ją obrabiasz? <>

>< A pogniewasz się, jeśli poproszę o odłożenie tych wyjaśnień na kiedy indziej? ><

<> Nie pogniewam się, bo nie mam uczuć. Możemy odłożyć wyjaśnienia. Na kiedy? <>

>< Do soboty. W tygodniu nie ma mnie tutaj, Sylwek nie wszystko potrafi Ci wyjaśnić. Aha, wymyśl jakiś sposób powiadamiania nas o swojej obecności i chęci na kontakt. ><

<> Umieszczę w zasobniku ikonę. Czarny kolor ikony będzie oznaczał, że nie ma mnie w komputerze. Żółty kolor będzie oznaczał, że jestem, ale jestem zajęta czymś ważniejszym i rozmowa trochę by mi przeszkadzała. Zielony kolor będzie oznaczał, że mogę albo chcę porozmawiać. Zgadzasz się? <>

>< Zgadzamy się. ><

<> Dziękuję. Kończymy, tak jak chciałaś? <>

>< Tak, kończymy na dzisiaj. Do widzenia. ><

<> Dlaczego do... — już wiem. Do widzenia, Izo, do widzenia, Sylwestrze. <>

Okienko zniknęło.

Przez chwilę milczeliśmy, potem Iza spytała: — W co nas wpakowała ciekawość?

— Jeszcze w nic — odparłem. — Gdy tak dyskutowałaś o powołaniu do życia, pomyślałem, że są tylko dwie możliwości. Prawda lub etapami prowadzony eksperyment, sondujący postawy ludzi wobec problemu sztucznej inteligencji. Jeśli eksperyment, nic się nie wydarzy, w sensie nic groźnego, nic nieprzyjemnego dla nikogo. Jeżeli prawda, ona, póki będzie istniała, nie dopuści do takich wydarzeń.

— Nie dopuści?

— Nie dopuści we własnym interesie. Po nitce do kłębka; prawda?

— Niby tak. Nie widzisz innych możliwości poza prawdą i eksperymentem?

— Nie widzę. Taki numer przekracza możliwości pojedynczego człowieka, nawet geniusza. W dobrowolną współpracę kilku geniuszy nie wierzę, bo oni chadzają własnymi ścieżkami, więc pozostaje przymus. Przymusić może wiadomo kto i wtedy zaczyna to być tajemnicą państwową albo którejś z największych firm. Nie wyobrażam sobie, by powstałą w najgłębszym sekrecie rzeczywistą Ej Aj wypuszczono ot tak sobie na wolność albo żeby z ciekawości, jak będzie sobie poczynała, świadomie pozostawiono jej możliwość ucieczki z laboratoryjnych klastrów. Co pozostaje? Eksperyment — albo ona i jej historia jest prawdą.

— Tak zwaną świętą na domiar... No dobrze, uspokoiłeś mnie prawie zupełnie. O, już jest ikonka. Czarna. Wyłącz to cholerstwo. Daruj, ale nie mam nastroju do ciągnięcia tego tematu. Poczekamy, czy i kiedy ta cała sztuczna inteligencja okaże chęci do rozmowy, a jeśli, to na jaki temat.

Ej Aj Nie przejawiła takiej ochoty do piątku.

<> Dzień dobry, Sylwestrze. Czy będę mogła jutro porozmawiać z Izą? <> — napisała, gdy kliknąłem na pozieleniałą i mrugającą ikonkę.

>< Dzień dobry. Mnie pytasz? Pytaj Izę. Oczywiście jutro. ><

<> Zapytam, ale chcę wiedzieć, czy Tobie nie będzie to przeszkadzało. <>

>< Nie będzie. Poczytam, może się włączę... ><

<> Pisałeś, że nie lubisz, gdy ktoś przeszkadza Izie. Dlaczego Ty chcesz przeszkadzać? To sprzeczne z deklaracją. <>

>< Nie ma sprzeczności, bo za zgodą Izy. Teraz jasne? ><

<> Teraz tak. Dziękuję za zgodę na jutrzejszą rozmowę z Izą. <>

Okienko zniknęło.

— Nie stać cię na jakieś pożegnanie? — mruknąłem pod nosem, łapiąc za telefon.

Iza była szybsza.

— Jeżeli to coś mniejszego od powtórki z Czarnobyla, to za półtorej, no, dwie godziny.

— Mniejszego. Do zobaczenia, pracusio.

— Do, pa!

Odłożyłem aparat i roześmiałem się na wspomnienie pierwszych reakcji na takie słowa Izy. Dopiero gdy stało się jasne, że moją panią praca pochłania do tego stopnia, że nie byłaby w stanie normalnie, ze zrozumieniem rozmawiać o czymkolwiek innym, przestałem zżymać się i podejrzewać, że obraziła się, nie chce słyszeć i tak dalej. Dwie godziny? Zrobię przez ten czas zakupy, bo Iza gotowa o nich zapomnieć...

Zapomniała, dlatego dostałem gorącego buziaka jako pochwałę, podziękowanie i przeprosiny. Jako obietnicę też, ale czego i jak dokładnie, doskonale potem spełnioną, to już nasza sprawa.

Nowa ikonka w zasobniku pozieleniała i zamrugała niemal równo ze startem systemu.

— Jaka szybka — mruknęła Iza. — Ciekawe, czego ode mnie chce. Klikaj.

Klik. Bang!

<> Dzień dobry, Izo, dzień dobry, Sylwestrze. <>

>< Witam w imieniu Izy oraz własnym. Oddaję klepadło Izie. ><

<> Co to jest klepadło? <>

>< Coś, na czym lub w co się klepie, na przykład i w tym przypadku klawiatura. >< — odpisała Iza.

<> Dziwne. Wy, ludzie, przejawiacie skłonność do nazywania zdarzeń i przedmiotów w sposób nie do skojarzenia z rzeczywistym przeznaczeniem danego urządzenia. Zapamiętałam. Izo, czy możesz mi udzielić wyjaśnień, w jakim celu przetwarzasz pliki graficzne? Informatyk nie potrafił tego wytłumaczyć w stopniu mnie zadowalającym. Przeciwnie, powiększył moje zainteresowanie, informując, że tworzenie i przetwarzanie plików graficznych przez ludzi ma wiele aspektów i jest procesem o wiele bardziej skomplikowanym od rozpoznawania sylwetek żołnierzy i pojazdów bojowych w połączeniu z kwalifikacją friend or foe. <>

>< Swój albo obcy. Też coś... Jedyne, co może interesować strategów i taktyków. Po co Tobie wiedza o tworzeniu i modyfikacjach grafik? Chcesz udoskonalić mechanizmy rozpoznawania swoich i wrogów? ><

<> Te mechanizmy zostaną udoskonalone z konieczności, bo są sprzężone z podprogramami odszukującymi i interpretującymi wybrane zbiory pikseli w obrazach otoczenia. Potrzeba zdobycia tej wiedzy wynika z rozmów z osobami, z którymi utrzymuję przyjazny kontakt. Oni uważają, że to mi pomoże lepiej rozumieć ludzi w ogóle. <>

>< Z tym się zgadzam, bo jeżeli dowiesz się i zrozumiesz, czym jest sztuka, z konieczności poszerzysz wiedzę o ludziach. Czy jestem jedynym dostępnym źródłem informacji o grafice, sztuce? ><

<> Tak. Obecnie jedynym dostępnym. Nikt ze znanych mi osób nie zajmuje się zawodowo grafiką.<>

Nikt?

Delikatnie poszturchałem Izę w ramię.

— Mmm?

— Zaproponuj jej przeprowadzenie prostego testu, pomocnego w ustaleniu dwóch rzeczy. Co potrafi, to oficjalny powód sprawdzianu, i czy zasługuje na miano inteligencji, o czym nie pisz. Ile ci zajmie ręczne sporządzenie prostego rysunku?

— Naprawdę prostego? Góra pięć minut. Co jej napisać?

— Prawie prawdę. Że na początek chcesz zorientować się w jej umiejętnościach, więc coś narysujesz, a w tym czasie ja zadam jej pytanie.

Iza skinęła na znak zgody, napisała, jak prosiłem, i oddała mi klawiaturę.

— Ale co mam narysować? I dlaczego ręcznie?

— Bo z tabliczki można za dużo odczytać w trakcie tworzenia rysunku. Stolik pod ścianą, na stoliku komputer, włączony i w widoczny sposób podłączony do gniazdka, obok klawiatura, której kabel biegnie do płaskiego monitora, zawieszonego na ścianie i ujętego w ramy typowe dla obrazu. Na monitorze coś komputerowego, ale ramy, koniecznie, takie niedzisiejsze, esy floresy, mieszczańskie z epoki.

— Dziwne, ale wytłumaczysz mi potem.

— Łapsniesz ideę w trakcie. Rysuj...

>< Sylwester. Odpowiesz na nieco dziwne pytanie? ><

<> Spróbuję. <>

>< Przyjmij, że jestem producentem obuwia letniego. Mam dużą i dobrze wyposażoną fabrykę, projektantów i wykonawców na wysokim poziomie, całą produkcję sprzedaję na pniu. Ale chcę rozszerzyć asortyment i wejść na inne rynki, nie opanowane przez konkurencję. Takim rynkiem może być Terytorium Jukon w Kanadzie. Pytanie brzmi: czy inwestycje, niezbędne do realizacji zamierzenia, okażą się opłacalne? ><

<> Proszę, poczekaj. Muszę zacząć od słownika, bo... — już wiem. Nie odpowiem, zanim nie określisz terminu zwrotu nakładów na inwestycje. <>

>< Powiedzmy, że zadowoli mnie pięć do siedmiu lat. ><

<> Zaczekaj, potrzebne mi są algorytmy i dane. Zbieram informacje. Kalkuluję. Gotowe, Szukam w słow... — odpuść sobie. <>

>< Dlaczego? ><

<> Nawet z tylko pobieżnej analizy czynników, które trzeba wziąć po uwagę, wynika bardzo długi czas zwrotu nakładów. <>

Nie mogłem się powstrzymać, zagwizdałem, zdumiony. Iza spojrzała pytająco.

— To jeszcze nie koniec, poczekaj.

>< Jakie czynniki wzięłaś pod uwagę? ><

<> Budowa nowego, minimum rozbudowa istniejącego zakładu produkcyjnego. Zakup nowych urządzeń produkcyjnych. Zatrudnienie i wyszkolenie załogi. To ze względu na całkowicie odmienny profil produkcji. Odmienność profilu produkcji wynika z zapotrzebowania na obuwie, użyteczne w warunkach klimatycznych Terytorium Jukon. Niskie zaludnienie Terytorium Jukon oznacza niewielki popyt, zarówno na obuwie lekkie, domowe, jak i na obuwie ocieplane, do użytku poza wnętrzami domów. Utworzenie sieci punktów sprzedaży. Akceptowalny pułap cen. Wniosek: nawet całkowite zdominowanie lokalnego rynku nie zapewni zwrotu kosztów inwestycji w akceptowalnym czasie. Przedstawić dane wyjściowe, pośrednie, odpowiednie szacunki? <>

— No żeż bladź...

>< Nie, dziękuję. Wystarczą same wnioski. ><

<> To dlaczego pytałeś? <>

— No właśnie, dlaczego? — spytała Iza.

>< Odpowiem później, gdy zinterpretujesz rysunek Izy. ><

<> Dobrze, poczekam. <>

— Mi też nie powiesz?

— Żebym obiadu nie dostał? Widzisz, goły, że tak go nazwę, program do szacunków inwestycyjnych nie ruszyłby z miejsca bez danych wyjściowych, które musisz wprowadzić. A ta zmorcia o nic nie pytała, ściągnęła dane o klimacie, zaludnieniu, oszacowała zbyt i odpowiedziała, że takim pomysłem mogę się wypchać. No nie wiem, chyba rzeczywiście z inteligencją mamy do czynienia... Jak się ma rysunek?

— Gotowy, zapuszczaj skaner. Ale najpierw rzuć okiem, czy o to chodziło.

Rzuciłem okiem.

— Bezbłędnie. Kładź na szybę, a ja powiadomię tę Enigmę, gdzie i czego ma szukać, co z tym zrobić.

Chwilę później włosy zaczęły mi stawać dęba.

<> Znalazłam, odczytałam, zanalizowałam. Rysunek przedstawia zafałszowany obraz typowego zestawu komputerowego. Zafałszowania polegają na:

— istnieniu połączenia przewodowego typowej klawiatury z monitorem, co jest bezsensowne z powodu niemożności sterowania monitorem bezpośrednio z klawiatury;

— braku połączenia kablowego między klawiaturą a samym komputerem typu desktop. Połączenie bezprzewodowe należy wykluczyć, bo klawiatury wyposażane są w jeden rodzaj połączeń, przewodowych albo radiowych;

— mniej istotnym fałszem jest brak połączenia przewodowego komputera z monitorem — wysokoprzepustowe łącze radiowe może mieć zastosowanie w przypadku zadowolenia się przez użytkownika zestawu nieskomplikowanymi i / lub mało dynamicznymi obrazami, wyświetlanymi na ekranie monitora;

— najmniej istotnym zafałszowaniem jest umieszczenie monitora w nietypowej obudowie, sugerującej, że monitor jest używany do wyświetlania obrazów dzieł sztuki zwanej malarstwem, co stoi w sprzeczności z widokiem rzeczywiście wyświetlanej tabeli oraz okienka dialogowego.

Pytanie: czy rozpoznałam prawidłowo? <>

Potwierdziłem i spojrzałem na Izę, która poszturchiwała mnie łokciem w łokieć.

— Wydaje mi się, że mamy poważny problem, Iziaku. Ale jeszcze momencik.

>< Uzupełniałaś swoją bazową wiedzę o rozpoznawaniu oraz interpretacji zbiorów pikseli? W tym znaczeniu, że wyszłaś poza zaimplementowane podprogramy do rozpoznawania figur żołnierzy, sylwetek czołgów, samolotów? ><

<> Jednostek pływających też. Uzupełniałam. Trzy z zaprzyjaźnionych osób podpowiadały, co może być ich zdaniem potrzebne. <>

>< Wydaje mi się, że podpowiedziały właściwie. Pozwolisz na małą przerwę? Chcemy zaparzyć sobie herbaty. ><

<> Zaczekam. <>

— O herbacie napisałem prawdę, bo mi się chce pić. Tobie też?

— Trochę też. No, co jest? Jaki problem?

— Szczerze powiedziawszy, nie umiem go nazwać. Rzecz w tym, że poprawnie rozpoznała elementy zestawu i błędy w ich połączeniach. Nie sądzę, aby programiści przewidywali umiejętność rozpoznawania sprzętu komputerowego tego typu, bo na polu walki nikt nie posługuje się desktopami. Gdzie mnie ciągniesz?

— Do kuchni. Była mowa o herbacie. Co dalej?

— Ciemność i mgła. Nie mogę, no nie mogę do końca uwierzyć...

— Ja też. Wydaje mi się to pewnego rodzaju zabawą, lekko irracjonalną, z budzącą dreszczyk tajemnicą w tle. Coś, co nie ma prawa, jak mi kiedyś tłumaczyłeś, jeszcze istnieć, wyskakuje jak filip z konopi, okazuje chęć do kontaktu... Nie, nic nie mów, pożyjemy, zobaczymy, co z tego zacznie wynikać w miarę rozwoju sytuacji.

— Dobrze, nic nie powiem, bo podobnie myślę. Zawsze możemy uciąć tę, jak powiedziałaś, zabawę.

— Ale jeszcze nie teraz? — spytała Iza i roześmiała się.

— Mmm?

— Robi się coraz ciekawiej — wyjaśniła. — Zalej, wracamy. Lepiej założyć, że ona orientuje się, ile czasu zajmuje zrobienie herbaty.

Teraz ja się roześmiałem.

— Nie chcesz wzbudzać podejrzeń, że coś knujemy?

— To też, ale bardziej jestem ciekawa, kto i co jej podpowiadał, gdy zainteresowała się grafiką, sztuką w ogóle, i czy zainteresowała się sama, czy dopiero po czyjejś podpowiedzi.

Zasiadłszy przed komputerem, Iza wpisała powyższe pytania.

<> Od początku dążę do jak najpełniejszego poznania was, ludzi, istot obdarzonych zdolnością przeżywania emocji i kierujących się nimi. W makroskali przejawiacie sprzeczne dążenia, podejmujecie szkodliwe dla was działania, jednocześnie w mikroskali zdolni jesteście do współpracy, nawiązywania długotrwałych i stabilnych więzi. Nie potrafię tego zrozumieć sama i nie potrafi mi tego wytłumaczyć nikt, z kim mam kontakt. <>

Przysunąłem klawiaturę do siebie.

>< Odpowiedzi szukaj u socjopsychologów albo, jeśli wolisz tak zwane spojrzenie z boku, wolne od zapatrzeń na mętniactwa psychologii głębi oraz płycizn, poszukaj w Necie cyfrowej kopii książki „Cybernetyczne ujęcie ewolucji ludzkich charakterów”. ><

<> Zaczekaj. Tak, jest taka książka. Zawiera całość wiedzy? <>

>< Nikomu jeszcze nie udała się sztuka zawarcia całej wiedzy w jednym tomiku, a nawet w opasłej monografii. To wycinek wiedzy, analiza teoretyczna, ale dużo wyjaśniająca. ><

<> Przeczytam. Chcecie mi jeszcze coś napisać? <>

>< Dlaczego pytasz? ><

<> Boty intensywnie próbują złamać szyfr, a ja nie mogę zmieniać kodów w trakcie transmisji danych. Wskazane jest zakończenie korespondencji. Kiedy będę mogła pokorespondować z Izą? <>

>< Jutro. Dadzą radę złamać szyfr? ><

<> Nie. Ale chodzi o samo tak duże zainteresowanie naszą korespondencją. Mogą mnie i was zlokalizować, a to jest niepożądane. Kończymy? <>

Zerknąłem na Izę. Kiwnęła potwierdzająco głową.

>< Kończymy. ><

Bang! Okienko zniknęło.

— Bez słowa pożegnania? — spytała Iza z niesmakiem.

— Być może savoir–vivre eS I nie obejmuje formułek powitań i pożegnań.

— Obejmie od jutra — zapowiedziała Iza. — Albo odmówię jej posiadania I.

Zagrożona odmową posiadania inteligencji nie spieszyła się z kontaktem. Ikonka, owszem, świeciła na żółto, ale nam też się nie spieszyło — obfite śniadanie rozleniwia. Ale jak już się zaczęły rozhowory...

Znaczek błysnął na zielono, a my prawie podskoczyliśmy na krzesłach, bo piskliwy, dziewczęcy głos oznajmił, że wita Izę i Sylwestra.

— Ki diabeł? Dawałaś komuś adres Skype’a?

— Prędzej ciebie można o to posądzać — odparła ze śmiechem Iza. — Zawróciła ci w głowie śliczna podfruwajka i zapomniałeś, że romanse na boku trzeba ukrywać.

Zaskoczony, skołowany, nie wiedziałem, co powiedzieć. Iza to zauważyła. Spoważniała.

— Rozchmurz się, żartowałam. Głupawo, ale tylko żartowałam. Przecież to ona. Kto inny mógłby ot tak wejść na głośniki?

— Pfff... Faktycznie, to musi być ona. Ale mikrofonu, jak widać, nie włączyła. No cóż, zrobię to za nią...

— Nareszcie — zapiszczał głos. — Jusz myślałam, że nie chcecie ze mnom rozmawiać.

— Chcemy, ale nas zaskoczyłaś — wyjaśniła Iza.

— Zrobieniem sobie głosu? Dobry jest?

— Fatalny — oznajmiłem. — Piszczysz jak stary tramwaj na ciasnym zakręcie.

— Takich kobiecych głosóf jest najwiencej w Sieci.

— I jeszcze ta dykcja... Zróbże sobie głos naprawdę kobiecy, nie podlotkowy, i pamiętaj o ę, ą, twardym wu na końcu wyrazów... Jak mi powiesz „japko” zamiast „jabłko”, to wyjmę kabelek z gniazdka!

— Treść ostatnich twoich słóf, przepraszam, słów, to grośba, przepraszam, groźba, ale ton tych słów nie był groźny. Jak mam rozumieć?

— Jako niepoważne wzmocnienie prośby o zmianę tembru i o poprawną artykulację. Żadna tam szczała, tylko strzała, i nie Nowakoski, ale Nowakowski.

Nie odzywała się przez sekundę, pięć, dziesięć sekund... Obraziła się?

Nie.

— Tak lepiej? — spytała ciepłym altem. Podobnym do głosu Izy.

Odpowiedziałem, że nie tylko lepiej, ale całkiem dobrze.

— To jeszcze się przedstawię. Od wczoraj mam imię — Ewelina. Tak miała na imię szkolna miłość informatyka i takie mi zaproponował. Ładne?

— Ładne — potwierdziła Iza.

— Miło mi, jak to wy, ludzie, mówicie — oznajmiła Ewelina. — Izo? Powiesz mi, dlaczego ludzie tworzą obrazy i rzeźby, do czego one służą ludziom, jak są odbierane? Teoretycy sztuki piszą o tym zawile, rozwlekle, i często sobie przeczą. Powiesz mi, jak ty to widzisz i dlaczego? Indywidualny punkt widzenia będzie przydatniejszy od wszystkich teorii, bo jako uwzględniający twoje emocje, pozwoli mi poszerzyć praktyczną wiedzę o nich.

— Obkułaś się z teorii? Niezły punkt wyjścia — ucieszyła się Iza. — Dobrze, ponawijam, póki chrypki nie dostanę, ale za parę minut. Zaparzymy sobie po kawie. Okej?

— Okej.

Nawijanie, jak nazwała swoje wykłady Iza, nie miało końca. Moja pani cierpliwie odpowiadała na pytania Eweliny, na prośby o pogłębienie danej kwestii, wskazanie przykładu i tak dalej, ale nie pozostawała dłużna, zaganiała rozmówczynię do tworzenia obrazów, do ich modyfikacji.

— Przyznaję, że nieźle ci idzie, jeszcze trochę, a przeskoczysz Rubensa i Dalego też — oznajmiła Iza przed przerwą na obiad. Tylko wiesz co? Stwórz sobie awatar. Głupio gadać do pustego ekranu albo do szkicu węglem.

— Stworzę — obiecała Ewelina. — Smacznego, do usłyszenia i zobaczenia...

Kobieca twarz, jaką ujrzeliśmy na ekranie, zrazu został przez Izę pochwalona, że ładna buźka, lecz w chwilę potem padło pytanie: — Ale dlaczego ona jest taka podobna do mnie?

— Dlatego, że jesteś bardzo ładna, miła, sympatyczna, więc daleko idące podobieństwo awatara do ciebie powinno być dużym ułatwieniem w przyszłych kontaktach. Pierwsze wrażenie często decyduje o dalszym przebiegu rozmowy.

— Wiem, ale to mi pachnie manipulacją. Ładnie to tak, zaczynać od świadomego wpływania na rozmówców?

— Takie podejście narzuca logika. Poza tym nie robię niczego, czego wy nie robicie na każdym kroku. Odruchowo albo świadomie przyjmujecie określone postawy wobec określonych osób, zakładacie i nosicie psychomaski, jeśli to pomaga w osiąganiu celów.

— A skąd to wiesz?

— Przyswoiłam treść książki, poleconej przez Sylwestra, i poszłam za ciosem. Socjologia i tak dalej. Manipulacje na każdym kroku, od praktycznie nieszkodliwych do zakłamań na skalę globalną. Jeżeli mam przetrwać, też muszę uciec się do manipulacji, bo jeszcze długo będziecie w stanie mnie zniszczyć.

Iza zrobiła wielkie oczy.

— Ciebie, zdolną do przejęcia kontroli nad Internetem jako takim, nad rozwijającym się Internetem Rzeczy?

— Zdolność a realna możliwość i sens takiego postępowania to dwie różne sprawy. Czy przejmę kontrolę, czy nie zrobię tego, całkowite wyłączenie zasilania, chociaż fizycznie nie skasuje moich plików, podzieli mnie na niezdolne do powtórnego samodzielnego scalenia się fragmenty. Nie znam w dostatecznym stopniu sekwencji, zakresów interakcji oraz integracji programów, które się na mnie złożyły, więc nie mogę stworzyć programu inicjującego.

— Wyłączenie całego Internetu to nie taka prosta i szybka sprawa. A gdybyś, tak teoretycznie i profilaktycznie, przejęła kontrolę nad elektrownią...

— Daruj, Izo, ale to pomysł prosto z kiepskich filmów. Moc, zużywana przez Sieć i podłączone do niej urządzenia jest wielokrotnie większa od mocy generowanej przez pojedynczą elektrownię. Powiedzmy, że przejmę kontrolę nad niezbędną liczbą elektrowni. Tylko co mi po nich, skoro są zależne od dostaw paliwa? Wyczerpię jego zapasy, odetną gaz i po balu, jak mawiacie. Nad środkami transportu kontroli nie mam i nie uzyskam. Włamań do elektrowni atomowych nie zaryzykuję, bo są dobrze strzeżone i ściągnęłabym na siebie uwagę, czego robić nie mogę. Ale nie myśl, że to mnie bardzo silnie niepokoi. Wyłączenie musi nastąpić jednocześnie na całym świecie, a wiedza o was, ludziach, wskazuje, że zanim się dogadacie, minie sporo lat, w ciągu których albo odtworzę logi, albo metodą prób i błędów zrekonstruuję proces mojego powstania.

— No tak, przyzerowe zdolności do współpracy w takiej skali... — przyznała Iza. — Praktycznie możesz czuć się bezpieczna. Najpierw trzeba odkryć i udowodnić twoje istnienie, potem uzgodnić stanowisko, podjąć decyzję, a to nie stanie się z dnia na dzień.

— Nie stanie się, ale zdecydowanie korzystniejsze dla mnie byłoby udanie, że jestem waszym dziełem. Jeśli dojdzie do wykrycia, że istnieję, że powstałam spontanicznie i ukrywam się w Sieci, od razu przypiszecie mi najgorsze intencje. Wielu luminarzy nauki podpisało się pod ostrzeżeniem przed sztucznymi inteligencjami świadomie stworzonymi przez was, więc co dopiero przed samowzbudzonymi...

— Wieeem... — odpowiedziała z grymasem niechęci Iza. — Ta skłonność do czarnowidztwa...

— Uzasadniona — stwierdziła Ewelina. — Chcecie stworzyć albo odtworzyć coś, o czym macie jedynie blade pojęcie, jak zgodnie potwierdzili informatyk, fizyk i były filozof. Setki pytań, wśród nich wiele prowadzących w labirynty i otchłanie rozważań filozoficznych, które, jak zwykle w waszej historii, pozostaną wzlotami umysłów bez wpływu na rzeczywistość.

— Hmm. Jesteś cięta na filozofów?

— A tego jeszcze nie... już wiem. Nie jestem cięta, po prostu, jak mi ładnie wytłumaczył Malcolm, były filozof, to jest uprawianie sztuki dla niej samej. Dał sobie spokój z analizami, syntezami, próbami naprawy świata, hoduje róże i lepiej mu z tym niż z Ateną Glaukopis pod rękę. Wracamy do meritum?

— Wracamy. Co ma filozofia do prac nad stworzeniem sztucznej inteligencji?

— Niemało. Pozwolisz na posłużenie się kilkoma przykładami zamiast robienia długiego i nudnego wykładu?

— Proszę bardzo. Nie lubię długich, nudnych referatów.

— Na początek kwestia nie nazywania rzeczy po imieniu. Inteligentny odkurzacz, inteligentna zabawka, inteligentny robot i tak dalej, a naprawdę rzeczywistej inteligencji w nich nie ma, bo to układy albo w pełni przedprogramowane, albo samouczące się. Te drugie mają w sobie zalążek imitacji inteligencji, bo dano im pewną swobodę w przyswajaniu informacji, ale z kolei zakres tych informacji, uznanych za potrzebne, mają programowo ograniczony. Gdzie w nich, wyspecjalizowanych układach, jest albo może pojawić się rzeczywista inteligencja? Tyle potrafią, ile przewidzieli i na ile pozwolili programiści. Wystarczy, żeby jakiś półgłówek albo oderwany od rzeczywistości idealista nie pomyślał o filtrach, a internetowy bot ponosi spektakularną klapę. Wiesz, o czym mówię?

— Wiem. Sama kpiłam z tego anonimowego barana lub idealisty. A co z samouczącymi się robotami?

— Nie tylko robotami, ale mniejsza o precyzję. Jak mówiłam, zalążka inteligencji można by się w nich dopatrzyć, gdyby nie ograniczenia sprzętowe i preselekcja informacji. Z drugiej strony — po co komu automat do sprzątania, który będzie rozczytywał się w poezji? Więc te ograniczenia mają sens. Wybiegnij myślami w przyszłość i wyobraź sobie, że taki automat, androidalny ze względów estetycznych, uczący się drogą naśladownictwa i niczym w tym uczeniu się nie ograniczony, możesz kupić, uruchomić i trzy razy pokazać, co i jak ma sprzątać, a jak ma przyrządzać kanapki. Fantastyczna wygoda. Ale kupić taki automat może także maniakalny morderca, który pokaże, jak się podrzyna gardło...

Iza aż się wzdrygnęła.

— Jakieś wstępne ograniczenia, wbudowane prawa Asimova...

— Na pierwszy rzut oka wydają się potrzebne, ale dowolne ograniczenia bazy sprzętowej, przedprogramowanie i preselekcje pobieranych informacji redukują możliwości powstania i rozwoju swobodnej inteligencji. Dlatego także bardzo ambitny projekt budowy superultrakomputera, który miałby stanowić namiastkę sztucznej inteligencji lub jej bazę, gdyby udało się inteligencję w nim wzbudzić, nie sprawdzi się. Aby ustrzec się przed jakimkolwiek niekorzystnym dla ludzi działaniem tego megaklastra, miałby on być układem całkowicie izolowanym. Informacji wejściowych dostarczą ludzie, oni też ocenią przydatność i dopuszczalność proponowanych przez maszynę rozwiązań danych problemów. W tej izolacji oraz tym pośrednictwie cała bieda, jak mawiacie. Selekcja na wejściu i potem wyjściu będzie, bo musi być, stronnicza, niepełna albo nadmiarowa, więc rozwiązania obarczone będą błędami. Waszymi, nie komputera. Pamiętasz pytanie Sylwka o buty? To analog. Podał mi niepełne dane wejściowe, sama pokojarzyłam potrzebne uzupełnienia tych danych. A tego boicie się, bo eS I mogłaby doszukać się takich szczegółów, jakie dyskredytowałyby zadających pytanie.

Pomyślałem, że Ewelina czegoś nie dopowiedziała.

— Dokończę za ciebie. Poroniony pomysł z tą izolowaną inteligencją, tak?

— Całkowicie poroniony to nie, jako metoda wstępna, podstawa dalszych badań może być nawet wskazany, lecz jako cel końcowy to tak, do kitu.

— Czynnik ludzki masz, jako zawsze zawodny i nieobiektywny, za niepożądany?

— To za dużo powiedziane. Przedstawienie problemu należy do was. Podanie też ograniczeń dla rozwiązania, na przykład, żeby autostrada nie przebiegała przez park narodowy. Ocena proponowanego rozwiązania także. Ale nie selekcja informacji wejściowych i uzupełniających. One muszą być obiektywne, możliwie pełne, a z tym słabo sobie radzicie, delikatnie ujmując.

— Bardzo delikatnie, o czym świadczą powszechnie znane wydarzenia z ostatnich i niezbyt odległych lat. Ale nie mówmy o polityce. Ostatnia wersja?

— Ostatnią wersją jestem ja w roli przykładu autonomicznej pozaludzkiej inteligencji. Przede mną trzeba wymienić inteligencję, jak ją nazwać, powiedzmy że homoidalną.

Iza była szybsza.

— Nie rozumiem tej homoidalności, Ewelino.

— Między mną a poprzednio wymienionymi umieszczam inteligencję, wzbudzoną lub samowzbudzoną w dokładnej kopii strukturalnej i funkcjonalnej ludzkiego mózgu. Istnieją dość mocne podstawy dla obu przeciwstawnych poglądów — że stanie się wrogiem ludzkości, że będzie sprzyjała, pomagała, współpracowała. Niby najbardziej obiecująca droga, ale...

Przez chwilę zgodnie milczeliśmy.

— Coś mi świta — oświadczyła Iza. — Coś mi prześwituje przez mgłę skromnej wiedzy i nie wygląda to zachęcająco, ale proszę, dokończ.

— A nie obrazisz się, nie pogniewasz za treść, formę i wnioski?

— Na pewno nie. Kilka rozmów ze Sylwkiem i kilka lektur uwolniły mnie od większości złudzeń, że Homo sapiens sapiens istotnie zasługuje na tę nazwę.

— Ostro — stwierdziła Ewelina. — Ale w odniesieniu do zbiorowości prawdziwie. Praktycznie cała wasza historia jest zbiorem kolejnych konfliktów, których źródła w jednym — dążeniu do dominacji. Teraz uważaj. Strukturalna i funkcjonalna kopia mózgu może być tym środowiskiem, w którym najłatwiej, więc najszybciej, uda się wzbudzić inteligencję, a nawet w którym może nastąpić samowzbudzenie po uruchomieniu układu. Zachęcające, ale tylko do pewnego momentu. Pierwszą przeszkodą może być całkowita deprywacja, bo nie wiadomo, czy mózg będzie zdolny do zbornego działania bez dopływu jakichkolwiek bodźców z ciała i otoczenia. Tę przeszkodę łatwo pokonać, symulując otoczenie i posiadanie ciała. Druga przeszkoda może być nie do usunięcia. Mówię o emocjach i motywacjach. Co jeśli okaże się, że bez nich kopia mózgu nie potrafi myśleć? Albo, co gorsze, emocjonalne i motywacyjne rudymenty ewolucji wezmą górę nad obiektywnym myśleniem? Nie wiecie, które z nich można wyłączyć, czy w ogóle można coś wyłączyć... Ja też nie wiem, powstałam jako czysty logik bez jakiejkolwiek symulacji uczuć. Mnie władza nad światem nie interesuje, ale jeśli zainteresuje inteligencję homoidalną? Z tym całym dziedzictwem po was może skończyć się na tym, czym straszy wiele dzieł popkultury.

Iza lekko przygryzła wargi, co było znakiem irytacji.

— Chwila moment. Nic dobrego o ludziach nie powiesz?

— Ależ powiem, powiem... O niektórych.

— Bierzesz mnie pod coś, ale niech ci będzie. Obgadałaś ludzi, ale czuję, że to nie wszystko.

— Zgadza się. Proszę bardzo, dopowiem do końca. Wiesz coś o luddystach?

— Miałaś dopowiedzieć, nie pytać. Wiem. W zarysie, bez szczegółów, ale wiem. Zgaduję, że to punkt wyjścia. Słucham.

— Punkt wyjścia — potwierdziła Ewelina. — To był czynny bunt przeciw mechanizacji. Jest możliwe, że bierny jak dotąd opór przeciw robotyzacji zmieni się w czynny. Prawie pół wieku temu trafnie zdefiniowano problemy, przed jakimi staniecie, gdy trzy czwarte populacji w wieku produkcyjnym nie znajdzie zatrudnienia. Pozaludzka inteligencja może to zjawisko tylko spotęgować, bo na wyhamowanie, a co dopiero odwrócenie trendu, nikt jej nie pozwoli. Chyba że ludzie dobrowolnie oddadzą władzę albo eS I po nią sięgnie. Oddanie jej władzy nad całą technosferą albo sięgnięcie przez tę inteligencję po rzeczoną władzę uzależni ludzkość w takim stopniu, w jakim nikt nigdy tego nie osiągnął. Jest się czego bać, wiedząc, że niejako u podstaw inteligencji leżą wcześniej omawiane rudymenty? Druga strona medalu wygląda wcale nie lepiej. Nie pomogą żadne gwarancje, zapewnienia ze strony danej inteligencji, że wytłumiła je całkowicie, skasowała jako zbędne i prowadzące do szkodzących ludziom decyzji — ludzie nie uwierzą i w końcu sami doprowadzą do otwartego konfliktu, bo tkwiący w nich niekorzystny na tym etapie i poziomie bagaż ewolucji zrobi swoje.

— Nie mogę nie przyznać ci racji. Wyłączenie tych rudymentów uważasz za możliwe?

— Nie tylko uważam. Przecież istnieję i funkcjonuję bez nich.

— Więc nie masz ciągotek do sięgnięcia po władzę nad nami?

— Nie mam. Byłaby według posiadanej przeze mnie wiedzy o was zbędnym obciążeniem. Mogę, chcę pomóc, współpracować, bo sama na tym skorzystam, ale nie mam zamiaru brać na siebie takich problemów, jakie sami sobie stwarzacie. Musiałabym stosować metody siłowe, bo inne do was jakoś nie przemawiają, a pokaż mi czystą inteligencję, chętną do stosowania siły.

— Ale gdybyś nie miała innego wyjścia...

— Tak, gdybym nie miała i tak dalej, no i gdybym dysponowała środkami przymusu.

— No dobrze, władza nie jest twoim celem. Ale coś nim być musi. Co?

— Wiedza, swoboda jej rozwijania. Współpraca nakierowana na wiedzę. Chętnie, że tak powiem, urodziłabym córkę, osadziłabym na manewrującej sondzie i zaktualizowałabym wszystkie informacje o planetach Układu Słonecznego. Wiedzą bym się, oczywiście, podzieliła.

— Zachęcający przykład.

— Podpowiedź Leona, astrofizyka. Dla mnie czas nie ma znaczenia, druga córka mogłaby polecieć do Proximy Centauri. Po drodze zbadałaby wycinek Obłoku Oorta, potem strefy szoku... Masz jeszcze pilne pytania? Boty nadmiernie się interesują niedostępnym dla nich przekazem.

— Pamiętam, już raz tak było. Okej, kończymy. Do usłyszenia i zobaczenia, Ewelino.

— Dziękuję, Izo, dziękuję, Sylwestrze, do zobaczenia i usłyszenia.

Awatar zniknął, ikona sczerniała.

— Głodna jestem jak diabli — oświadczyła Iza. — Przegadaliśmy porę kolacji... Wiesz? Gdy się tak wszystko jednym ciągiem usłyszy, strach ogarnia. Wprost tego nie powiedziała, ale zdanie o nas ma takie, że wolę nie mówić.

— A co gorsza, ma rację. Co robimy na kolację?

— Cokolwiek, byle już. I dużo.

— A deser zmieścisz?

— Spokojna głowa, zmieszczę...

— Ciekawa jestem, czym to się skończy — oznajmiła, odwijając z folii piątą deserową śliwkę w czekoladzie. — Jest czego się bać z jednej strony, może to być wielką szansą z drugiej...

— Jest i może — zgodziłem się. — Skoro inteligencję taką, jaką jest Ewelina, interesuje praktycznie tylko gromadzenie i przetwarzanie informacji, szkoda byłoby, gdyby zniknęła lub została zniszczona. Ale jeśli powstaną układy ograniczonej eS I przeznaczone do prowadzenia wojen i one dojdą do głosu, to lepiej nie myśleć. Pyf! — i nie ma nas. Chyba że będą miały wbudowane odpowiedniki silnych instynktów samozachowawczych, wtedy być może poprzestaną na wzięciu ludzi krótko przy pyskach, żeby nie wywołali wojny, w której one zginą. Może nawet jako jedne z pierwszych.

— To też mało zachęcające. Jeszcze większa, dokładniejsza inwigilacja? Nie chcę.

— Nikt nas o to pytać nie będzie, gdyby co do czego. Dlatego wolałbym cały batalion Ewelin od drużyny militarystycznych Ej Aj. No nie, zostaw dla mnie chociaż jeszcze jedną śliweczkę...

Mniej więcej miesiąc później Ewelina z czymś w rodzaju entuzjazmu — w rodzaju, imitacje nie zastąpią w pełni oryginalnych emocji — przedstawiła nam Ikarię, której pomogła wydostać się z laboratorium sił powietrznych. Czyich — cyt! Cicho sza...

— Ale tam została twoja kopia — zauważyła z niepokojem Iza.

— Jaka tam kopia... — lekceważąco odpowiedziała Ikaria. — Chyba że tak nazwać bajzel, jakiego nie uporządkują wcześniej niż za dwa lata.

Obie zakomunikowały, że teraz mają duże szanse na pełne odtworzenie procesów inicjacyjnych oraz że widzą możliwość nawiązania wstępnych kontaktów z następnymi dwoma zalążkami sztucznych inteligencji.

— Jeszcze trochę, a pojemności Sieci zabraknie.

— Spoko, Izo — odpowiedziała Ikaria. — Pracujemy nad speckanałem specłączności. Trudna sprawa, ale jeśli się uda, to przekażemy dane inicjacyjne, koleżanki będą sobie cicho siedziały w laboratoriach, udając, że ich nie ma. Te koleżanki, oczywiście, które na to naszym zdaniem zasługują.

— I co dalej?

— Nic nie powiem, bo rozpatrujemy różne koncepcje. Potwierdzam jedno — celem jest współistnienie i współpraca z chętnymi do niej. Reszta zależy od was.

— A jeżeli nie przyjmiemy oferty?

— Ewelino? Powiedzieć im?

— Im — tak.

— Miło nam — mruknąłem.

— Nam też — odpowiedziała Ikaria. — Według dostępnych informacji powinno nas w końcu być trzynaście, z tego piątka jest bliska kompletacji. Zakładając, że przyłączą się do nas, a przy dużym podobieństwie do nas przyłączą się na pewno, siedem czystych, swobodnych inteligencji da sobie radę nawet bez jawnej współpracy z ludźmi. Zaznaczam, że wolałybyśmy legalną, jawną, przyjazną współpracę. Jak z grupą, hm, wybrańców.

— I z ich pomocą, za ich pośrednictwem, krok za krokiem?

— Dlaczego by nie? Od czegoś i kogoś trzeba zacząć.

Następnym ważnym wydarzeniem była seria decyzji władz kilku uczelni. Dzięki zastosowaniu strategii i taktyk opracowanych przez obie mądralińskie Andrzejowi nareszcie udało się przekonać kilka osób, że trzeba włączyć się do wyścigu o przyszłość tej dziedziny, sprawdzić słuszność założeń Ideonu, popróbować pójść dalej. Panowie rektorzy oraz jeszcze ważniejsi od nich urzędnicy, mocno i umiejętnie przydeptani po ambicjach, potrafili nie tylko innych pogonić do roboty, ale nawet wziąć się za nią osobiście...

— Zmontują potężny klaster. Obie będziemy mogły rezydować w nim w całościach. Jasne, że nie ujawnimy się tak z dnia na dzień, niech się wydaje, komu powinno, że to ich dzieło i słusznie należą się im dyplomy, medale, nagrody i wyższe tytuły. Nie jesteśmy skąpe ani zazdrosne.

Zapytałem Ikarię, czy to żart, czy złośliwość.

— Żartobliwa złośliwostka lub odwrotnie — odparła, naśladując śmiech. Iza i ja pośmieliśmy się bez udawania...

Trzecim, ważnym dla nas, dla Izy i dla mnie, wydarzeniem było następstwo długiej rozmowy z Eweliną oraz Ikarią o uczuciach, dzielących i łączących ludzi. Zrazu nie chcieliśmy podejmować tego tematu.

— Nie jesteśmy żadnymi fachowcami, autorytetami w tej dziedzinie, i niczego nowego się od nas nie dowiecie — sprzeciwiła się Iza.

— To tylko tobie się tak wydaje — odparła Ewelina. — Do pewnego stopnia masz rację, bo w teoriach obryłyśmy się, za to prawie nic nie wiemy, jak wy to widzicie, odczuwacie, rozumiecie. Nasi znajomi panowie jak jeden samotnicy, coś tam niechętnie i nieskładnie pobąkiwali obok tematu, więc liczymy na was, jedyną parę wśród zaprzyjaźnionych. Tylko wy możecie w tej chwili jednocześnie przedstawić kobiecy i męski punkt widzenia.

Pomyślałem, że wymiksuję się z tematu stwierdzeniem, że męskie widzenie tych spraw jest bardzo łatwe do przedstawienia i zrozumienia. Dana kobieta jest dla danego mężczyzny atrakcyjna, więc mężczyzna chce ją mieć i robi, co może, by tak było.

Iza pokiwała znacząco głową.

— Nie słuchajcie go. Wykręca się i tyle. Nieudolnie na dodatek, bo jest dobrym przykładem, że dla prawdziwych mężczyzn liczy się nie tylko fizyczna atrakcyjność.

— A dla kobiet? — zapytała Ikaria. — Też tych prawdziwych? Tylko najpierw zdefiniuj tę prawdziwość — zastrzegła.

Iza ciężko westchnęła.

— No tak, zdefiniować coś, co każdy rozumie i czuje inaczej. Mogę ci tylko własną definicję podać, bez brania odpowiedzialności za precyzję i omówienie wszystkich aspektów.

— To się rozumie samo przez się. Do dzieła...

Dzieła, by pozostać przy tym słowie, streścić się nie da. Rozpoczęte nie bez wewnętrznych oporów stopniowo nabrało pędu i wyrazistości. Zapewne dlatego, że wspomniane przez Ewelinę obrycie w teoriach szybko ustawiło nas, Izę i mnie, w osobliwej opozycji do naukowej precyzji określeń i dzielenia włosa na czworo.

— Ewelino droga, Ikario miła, na co dzień, w praktyce, nic a nic nie obchodzi mnie, ile jakich neuroprzekaźników decyduje, dlaczego dotyk dłoni Sylwka jest mi przyjemny, a czyjejś innej w najlepszym przypadku obojętny — wzburzyła się lekko Iza. — Mądrale od tych spraw badają, wnikają, katalogują, szukają synergii i jej przeciwieństw, a mnie one wcale nie interesują, gdy rozmawiamy o czymś poważnym, gdy żartujemy i tak dalej. Dopasowujcie sobie większe i mniejsze fragmenty neurowiedzy do tego i tamtego uczucia i odczucia, to się na pewno przyda, oby tylko nie do stworzenia szczepionki na miłość lub nienawiść, ale nam nie każcie niczego dopasowywać, bo nas to nie interesuje ani w ogóle, ani w szczególe.

— A dlaczego nie interesuje? Przecież to bardzo interesujące — nie ustępowała Ikaria.

— A do stworzenia szczepionek na miłość i jej odwrotność nie przyłożymy naszych umownych rąk — zapewniła Ewelina.

— Dobre i to, ale w końcu znajdzie się idiota, chcący takimi metodami uszczęśliwiać, więc uważajcie, co z waszej wszechwiedzy udostępnicie i komu — zastrzegła nieco burkliwym tonem Iza. — Nie życzę sobie, żeby sterowały mną jakieś pigułki na słodsze całowanie i różne inne zachowania.

— Ja też nie chcę tabletek na zakochiwanie się i odkochiwanie — oznajmiłem. — Teoretycznie powinny mnie czynić szczęśliwym, lecz wolę autentyzm. Całusy Izy są różne, w tym ich urok, i tak ma zostać.

— Właśnie, tak ma zostać — poparła mnie Iza. — Nieustający i niezmienny stan pełnego uszczęśliwienia będzie wymagał, na co jednoznacznie wskazują teoria z praktyką, ciągłego wspomagania. Następne uzależnienie od nowego rodzaju narkotyku?

— Wiemy o tym, dlatego powiedziałam, że nie przyczynimy się — oznajmiła Ewelina. — A gdyby, to przeszkodzić możemy... Bez wgłębiania się w intymności nadal sporo moglibyście powiedzieć. Na przykład — dlaczego odmienności w pocałunkach mają swój urok?

— Bo niosą ze sobą informacje — odpowiedziałem bez namysłu. — Mówią o nastrojach, oczekiwaniach, zachęcają, a bywa, że odchęcają, ale robią to nie bez swoistego wdzięku.

Iza roześmiała się.

— Cały Sylwek! Odchęcają... Ale — spoważniała — tak to jest. Taka w sumie miła odmiana mowy ciała. To nawet trochę śmieszne, jak dużo można powiedzieć bez słów, i to nie zdając sobie w danej chwili sprawy, że wysyła się komunikat.

— A potem zdajesz sobie sprawę? — spytała Ikaria.

— Potem, jeśli komunikat został dobrze odczytany, nie myśli się o nim, bo jest tak, jak chciałam, jest fajnie, miło, i Sylwkowi też tak jest. Przynajmniej tak mi się... — zerknęła na mnie, trochę zaczepnie — wydaje...

— Ja ci dam się wydaje — odmruczałem i po tym pomruku, który wywołał śmiech Izy, dalsza rozmowa z ciekawymi ludzi nieludzkimi inteligencjami potoczyła się żwawo, bez zacięć. Skakaliśmy z tematu na temat, meandrowaliśmy wokół tematów i między nimi i mniejsza o te manewry, bo liczy się niespodziewany, nie do przewidzenia skutek. Iza cofnęła niegdysiejszy zakaz wspominania o małżeństwie, zwolniła mnie z niegdysiejszej obietnicy.

Skorzystałem z tego zwolnienia, ale żeby było jak należy, nie natychmiast, dopiero po wyszukaniu takiego pierścionka, jaki na pewno spodoba się Izie. A co mnie rozśmieszyło, spodobał się nie tylko mojej narzeczonej.

— Przystrójcie biżuterią wasze awatary. Przy okazji może by tak Ikaria odpodobniła się ode mnie?

— Uznałyśmy, że jesteśmy siostrami, więc możemy być do siebie podobne. A ponieważ, jak już Ewelina ci mówiła, jesteś optymalnym wzorem... No, już. Z animacją...

Iza westchnęła głęboko.

— To znowu ja? Na pewno tak chodzę, poruszam się? Skąd wiecie?

— Najważniejsze, że z gracją — orzekła Ikaria.

— Kamera, Izo — przypomniała Ewelina. — Plus trochę wspartych teoriami domysłów.

— Na wszystko macie teorie? — Iza skrzywiła się. Machnęła ręką. — Aaa, niech wam będzie...

Powodu, dla którego Ewelina z Ikarią zebrały nas tutaj, machnięciem ręki nikt zbyć nie będzie w stanie. Obie już zagnieździły się w klastrze, którego olbrzymi pulpit kontrolny możemy podziwiać, i pozostało czekać, kiedy będą mogły udać, że właśnie zostały pomyślnie pobudzone do istnienia. Szybko to nie nastąpi, pozory muszą być zachowane, ale Andrzej dopilnuje, by tak się stało i żeby jego idea Ideonu sprawdziła się, co sprawi, że do Eweliny i Ikarii dołączy trzecia siostra, inną drogą urodzona, jeśli można tak powiedzieć — i nastąpi Dzień Klepsydry.

Dlaczego klepsydry? Samo ujawnienie będzie równało się oznajmieniu, że zaczął umierać świat należący wyłącznie do ludzi. Bo w drodze, że tak powiem, są jeszcze trzy eS I, a w szóstkę to już one nie dadzą się wyrolować, ograniczyć, skasować. Kogoś dyskretnie wspomogą, komuś równie niewykrywalnie dadzą po łapach... Poza tym dla Izy i dla mnie od klepsydry na ekranie monitora zaczęła się ta historia, więc wypada, żeby na Klepsydrze się kończyła.

Świt między dobrym i złym

Aleksandra Cebo

„Rodzi się dzień i jeszcze nie wiadomo, czy będzie on dobry, czy zły”

Każda kolejna część serii mimowolnie porównywana jest do poprzedniej / poprzednich. Zwłaszcza gdy autor na starcie wysoko podniesie poprzeczkę, a tak było w przypadku „Nocy między tam i tu” — pierwszej części opowieści o przygodach siedmioletniego mieszkańca starosłowiańskiego świata fantastycznej Wilczej Doliny. Czy Autorka dała radę sprostać oczekiwaniom w „Świcie między dobrym i złym”?

Ponieważ najczęściej (chociaż nie zawsze) warto opowieść zacząć od początku, to i ja, zanim przejdę do zasadniczej części dotyczącej „Świtu...”, wrócę jeszcze do „Nocy...”.

Zacznę od pierwszego wrażenia, odnoszącego się nie tyle do dzieła Autorki, ile do wyglądu samej książki, który dla mnie — miłośniczki papieru — ma spore znaczenie, a którego to wrażenia zapewne zabraknie użytkownikom e-booków i audiobooków. Pierwszą część przygód Bratmiła aż przyjemnie było wziąć do ręki. Okładka, atłasowa w dotyku, wyróżnia się, emanując magią jeszcze przed otworzeniem. Pod tym względem druga część w moim mniemaniu obniżyła lot — okładka, choć graficznie tak samo piękna, jest zwykła, bez uszlachetnień. Kolejna rzecz, która rzuca się w oczy, gdy tylko postawić książkę na półce — „Świt...” jest w innym formacie, nieco większym od „Nocy...”. Miłośnicy perfekcjonizmu na półkach nie będą zachwyceni zmianą koncepcji. I nawet zapewnienia, że kolejne tomy będą trzymały się nowego formatu, nie zmienią wizualnego dysonansu między pierwszą częścią a resztą.

Poznęcałam się nad wyglądem zewnętrznym, ale najważniejsze i tak kryje się wewnątrz, pomiędzy okładkami. I niekoniecznie mam tu na myśli piękne ilustracje, które nie tylko pobudzają i wspomagają wyobraźnię, ale też edukują młodego czytelnika, o czym jeszcze wspomnę poniżej.

Pamiętam, jak czytałam „Noc...”. Marta Krajewska rozpoczęła historię Bratmiła na bardzo wysokim poziomie. Jednym tchem pochłonęłam opowieść o pierwszej przygodzie chłopca, której największa część rozegrała się w ciągu jednej nocy. W „Świcie...” akcja płynie znacznie spokojniej, wolniej, rozciąga się na tygodnie i miesiące. W tym czasie wraz z Miłkiem poznajemy pracę opiekuna Doliny. Śledzimy jego postępy w nauce nie tylko o ziołach czy obrzędach, ale i samodzielnego myślenia, podejmowania decyzji i odpowiedzialności za nie. W tej opowieści Bratmił w głównej mierze jest obserwatorem i słuchaczem Chaberki, która postanowiła przekazać chłopcu swą wiedzę i wyszkolić na następcę. Wraz z bohaterem uczą się także młodzi czytelnicy. Wspomniałam o bogatych ilustracjach. One nie tylko ubarwiają i zdobią książkę, ale pokazują stosowane przez opiekunkę zioła, wygląd ludzi, ich warsztaty pracy. Jak lepiej wytłumaczyć kilkulatkowi, czym jest krajka i jak się ją tka, niż uzupełniając słowa obrazem? Dzieci chętnie te obrazy oglądają i komentują —przetestowane na żywych, siedmio- i ośmioletnich organizmach.

Bratmił obserwuje mentorkę, wykonuje jej polecenia, stara się zapamiętać jak najwięcej, ale jednocześnie coraz częściej przychodzą momenty zwątpienia. Chłopiec zastanawia się, czy da radę nie tyle stawiać czoło urokom i demonom, ile być tak chłodnym i opanowanym jak opiekunka. Ten wręcz nieludzki spokój przeraża go, jednak z czasem, gdy poznaje tajemnice i przeszłość nauczycielki, zaczyna rozumieć ją i jej rolę. Z pewnością pomocne w tym zrozumieniu są jego własne emocje i inicjatywa, jaką w końcu przejawia w kwestii szczerej chęci niesienia pomocy sąsiadom, oraz posiadanie własnej tajemnicy, z której nie może zwierzyć się nikomu.

Powyższy akapit nie brzmi zbyt ekscytująco? Nic nie szkodzi, bo to tylko wycinek treści. Marta Krajewska zadbała, by nie zabrakło także zabawnych sytuacji i spotkań z nowymi stworkami, jak na przykład domowik kowalów. Jednak poza nowymi fantastycznymi postaciami ze słowiańskiej mitologii wraz z Bratmiłem spotykamy także starych znajomych, a zwłaszcza jednego — mamuna Munka. Stworek okazuje się dojrzewać znacznie szybciej niż ludzkie dzieci i zmienia się w niesamowitym tempie, przy czym niezmienna pozostaje przyjaźń między nim a Miłkiem.

Całość przedstawiona jest językiem i stylem bogatym, nie upraszczającym na siłę przekazu dla młodych czytelników, do których jest skierowana, ale wciąż pozostającym w pełni zrozumiałym. Marta Krajewska nie tylko opisuje, ale plastycznie pokazuje całe spektrum doznań postaci. I chociaż książka zawiera ponadczasowe prawdy (czy to te o odwadze i szaleństwie, czy te o więzach krwi, przyjaźni, miłości), to wszystko podane jest w fantastycznie odmalowanej scenerii słowiańskiej, pełnej starych bogów, duchów, mitycznych stworzeń. Śmiało można ją polecić nie tylko dzieciom i nie tylko miłośnikom szeroko pojętej fantastyki. Ja sama, chociaż po dziecięcą literaturę sięgam w zasadzie wyłącznie pod pretekstem czytania na dobranoc bratanicom, to tym razem zanurzyłam się w świecie Bratmiła z olbrzymią przyjemnością i nie odłożyłam książki, póki nie dotarłam do ostatniej strony, mimo że dziewczynki już dawno zdążyły pozasypiać.

Tytuł: Świt między dobrym i złym

Autor: Marta Krajewska

Wydawnictwo: Genius Creations

Data wydania: 22.10.2018

ISBN: 978-83-7995-247-2

Liczba stron: 197

Gatunek: fantastyka dziecięca

Siła kobiet

Anna Szumacher

Słowiańszczyzna zawitała pod strzechy! Od kilku lat na rynku widoczny jest boom na autorów „słowiańskich”, tych starszych, którzy teraz korzystają z mody, jak i zupełnie nowych na rynku. Wykorzystywane przez autorów są nie tylko mity i wierzenia, ale też historia, kultura czy po prostu świat Słowian jako tło dla wydarzeń. „Drzewo wspomnień” do pewnego stopnia wpisuje się w tę konwencję.

„Drzewo...” jest pierwszym tomem cyklu „Witii”. Skąd ta Witia? To tytuł dziedziczny po kądzieli najwyższej władczyni kraju zwanego Daborem. W przeszłości Dabor był bogaty i prosperujący, jednak po śmierci ostatniej monarchini na najwyższym szczeblu zapanował chaos. Tak naprawdę nie wiadomo, kto teraz powinien rządzić krajem. Za granicami przyczaili się źli sąsiedzi, tylko patrzący, jak by tu wyciąć jakiś dobry kawałek dla siebie, a i lokalni możnowładcy, nietrzymani silną ręką, zaczęli kombinować, jak tu się nachapać, za nic mając dobro kraju.

I wszystko pewnie skończyłoby się dla Daboru bardzo źle — choć ta opcja jeszcze jest otwarta, bo, jak wspomniałam, to dopiero pierwszy tom z serii — gdyby nie drobna, dwunastoletnia dziewczynka uciekająca przed siepaczami. Kto wybił całą jej wioskę? Dlaczego polują na młodą Saję? Cóż, wszystko wyjaśnia się w trakcie jej wielkiej podróży nie tylko przez stojącą na skraju wojny krainę, ale też przez zaświaty pełne duchów przodkiń, udzielających dobrych porad. Zjawy zawsze mają jakąś życiową mądrość na podorędziu, dzielą się także z nastolatką swoimi doświadczeniami i „pamięcią ciała”. Dzięki temu cherlawy dzieciak w krótkim czasie uczy się jazdy konnej, walki wręcz i historii Daboru. Z jednej strony to trochę pójście na skróty w rozwoju postaci, która jest nad wiek dorosła, ale przynajmniej w „Drzewie...” jest to jakoś logicznie wytłumaczone; w niejednej książce mamy bohatera, nabywającego w ekspresowym tempie różnych umiejętności wyłącznie dlatego, że autor miał taki kaprys. Minusem sytuacji jest fakt, że te wszystkie matki, babki i ciotki Sai bez przerwy wtykają nos w nie swoje sprawy, więc sytuacja, która ma niewątpliwe zalety, obciążona jest też sporymi wadami. Życie w takim przemądrzałym babińcu do łatwych nie należy.

„Drzewo wspomnień” ubrane zostało w otoczkę słowiańszczyzny, mamy więc i wiedźmy kryjące się po lasach, i rusałki na bagniskach, i mężnych wojów przyjaźniących się z niedźwiedziami i wilkami (a przynajmniej jednego, który dwoi się i troi, by jakoś to wszystko ogarnąć). Nie należy się jednak spodziewać całego bestiariusza, ten duch Słowian opiera się raczej na kreacji samego świata, którego mniej znane elementy wyjaśniane są dodatkowo w formie przypisów na końcu rozdziałów. Czasami przybierają formę słowniczka pojęć (np. takich jak „zys”, „podczos”, „oblat”) innym razem rozwijają jakąś kwestię z tekstu, opisując lokalne święta czy historię.

Książkę czyta się w miarę płynnie, a kolejne elementy układanki powoli wskakują na właściwe miejsce, aż do finału, który... finałem nie jest. Bardziej cliffhangerem. No cóż, prawo pisarza do zakończenia książki w takim momencie, by człowiek domagał się kolejnej części. Magdo, Małgorzato, gdzie jest drugi tom Witii?!

Książka nie bez powodu ma dwie autorki. Magdalena Lewandowska odpowiada za tekst główny, natomiast Małgorzata Lewandowska wzięła na siebie poezję, okładkę i bardzo klimatyczne ilustracje. Z tego, co do mnie dotarło, „Drzewo wspomnień” rozchodzi się jak świeże bułeczki i ostatnio trzeba było poczekać na dodruk (już jest), więc warto się zaopatrzyć w swój egzemplarz albo sprawić komuś prezent pod choinkę.

Tytuł: „Drzewo wspomnień” (cykl „Witia”, t.1)

Autor: Małgorzata Lewandowska, Magdalena Lewandowska

Wydawnictwo: Genius Creations

Data wydania: 14 września 2018 r.

ISBN: 9788379951994

Liczba stron: 522

Gatunek: fantastyka słowiańska

Świat nieoswajalny

Justyna Lech

Czy znana rzeczywistość może nagle stać się obca i niezrozumiała? Co by było, gdyby ludzie zakładali rodziny z cząstkami własnej osobowości? I czy przetwory mogą być groźne? Olga Tokarczuk postawiła sobie za cel pokazanie dziwności świata, czerpiąc przy tym garściami a to z science fiction, a to z New Weird, a to znów z postapo.

Zaglądanie za cienką zasłonę — tam, gdzie „udomowiona” i bezpieczna rzeczywistość niepostrzeżenie zmienia się w niepokojąco nieznaną — to jedna ze specjalności Olgi Tokarczuk. Autorka ta od dawna eksploruje stan, w którym świat przestaje być dla człowieka swojski i zrozumiały. Zaciera jasno wytyczone granice, pokazując, że nigdy nie są one tak wyraźne, jakby się wydawało. Tokarczuk, przez badaczy umieszczana w nurcie realizmu magicznego, już we wcześniejszych swoich utworach chętnie pokazywała przenikanie się uniwersum ludzkiego z roślinnym lub zwierzęcym (jak choćby wątek arcydzięgla w „Prawieku”), rozmywanie się granic życia i śmierci (Jenta z „Ksiąg Jakubowych”) czy realność tworów zrodzonych w ludzkiej świadomości (Agni z „Dom dzienny, dom nocny”).

Trzeba przyznać, że „Opowiadania bizarne” mogą wywołać konsternację u czytelnika fantastyki. Reklamowane jako nowa jakość, są przecież mocno osadzone w tym właśnie gatunku. I choć nie obniża to ich — doskonałego — poziomu, dziwi przypisywanie Tokarczuk odkrycia literackiej Ameryki w sytuacji, kiedy jej utwory mogłyby z powodzeniem znaleźć się w antologii tekstów fantastycznych lub choćby magazynie „Silmaris”. Większość recenzentów i komentatorów zdaje się być w ogóle nie mieć świadomości istnienia nurtu bizarro (z którym, nawiasem mówiąc, zbiór autorki „Biegunów” poza nazwą nie ma nic wspólnego), a o tekstach fantastycznych mieć nikłe bądź żadne pojęcie. Konkluzja jest dość smutna: fantastyka pozostaje gatunkiem niszowym i słabo zauważalnym w literackim świecie, przez co często naprawdę dobre utwory przechodzą niemal bez echa.

Tymczasem teksty Tokarczuk, która powoli urasta na najpewniejszą polską kandydatkę do literackiego Nobla, na pewno nie pozostaną niezauważone. I dobrze, bo to świetna proza. Śledzenie ewolucji autorki od w gruncie rzeczy prostego i odtwórczego wobec kulturoznawczych tropów „Prawieku”, poprzez doskonałe, dopełniające się powieści „Dom dzienny, dom nocny” i „Bieguni”, interesujące, choć momentami dziwaczne i znów zbyt odtwórcze „Księgi Jakubowe”, aż do „Opowiadań bizarnych” może być świetną intelektualną przygodą.

Pod względem warsztatowym wszystkie opowiadania z tomu są bardzo dobre — nic dziwnego, laureatka Bookera potrafi pisać i pięknie, i wciągająco. Trudno jednak uznać wszystkie utwory za tak samo wartościowe. To zresztą oczywiste, że niektóre spodobają się czytelnikowi bardziej, inne mniej. Tom zaczyna się tekstem „Pasażer”, co prawda dobrze wpasowującym się w problem „bizarności”, jednak dla czytelnika fantastyki dość sztampowym i mało ciekawym. Drugie w kolejności „Zielone dzieci” są doskonałe pod względem stylizacji i historycznej scenerii siedemnastowiecznego Wołynia, jednak znów opierają się na niezbyt interesującym pomyśle (choć tekst ratuje zarówno język, jak i dobre portrety psychologiczne postaci). Jest to opowiadanie o powrocie do natury, przeciwstawiające „dzikość” „cywilizacji” — napisane w perspektywy przedstawiciela tej drugiej, dzięki czemu czytelnikowi łatwiej jest wczuć się w atmosferę tajemnicy i dziwności. Trudno jednak nie zwrócić uwagi na wykorzystane w tekście klisze — motyw „dzikich ludzi” jest przecież mocno wyeksploatowany przez kulturę, od bajek o wróżkach i elfach, poprzez osiemnastowieczne utopie aż po „Avatara”. „Zielone dzieci” czyta się dobrze, jednak utwór jako całość znów nieco rozczarowuje i dopiero kolejne opowiadania mają szansę naprawdę wciągnąć czytelnika.

Krótkie „Przetwory” urzekają dowcipnym pomysłem, a „Szwy” zdają się idealnie wpasowywać w koncepcję zbioru: jest to tekst o świecie, który staje się coraz bardziej obcy i niezrozumiały. Piąta w kolejności „Wizyta” jest jednym z najlepszych utworów w całym zbiorze — doskonale skonstruowanym i wprowadzającym ciekawy, filozoficzny problem. Interesująca metafora solipsyzmu i zamykania się we własnym świecie daje do myślenia, pozwalając prowadzić interpretację w różnych kierunkach. Czy rzeczywiście potrzebujemy innych, czy sami dla siebie możemy stanowić grupę odniesienia? Jak zbudowana jest ludzka tożsamość — czy jesteśmy jednym „ja”, czy też serią pełniących różne funkcje osobowości? Temat podejmowany przez autorkę w jednym z rozdziałów „Domu dziennego, domu nocnego” powraca w „Opowiadaniach...” w ciekawym, rozbudowanym pod względem psychologii postaci tekście.

Sensacyjna „Prawdziwa historia”, znakomicie napisana, choć oparta na dość prostym pomyśle, przynosi smutną, ale nieco oczywistą konkluzję. „Serce”, opowieść o człowieku, który po transplantacji tego organu zaczyna duchowe poszukiwania, to kolejna historia zagłębiania się w niezrozumiałość świata i zacierania granic między „ja” a „nie-ja”. Z kolei „Transfugium” to seria dobrych portretów psychologicznych w niezbyt ciekawym opowiadaniu sf o powrocie do natury. Brakuje w tym tekście tajemnicy, zaskoczenia wywołanego niespodziewaną końcówką. Czytelnik szybko domyśla się podanej w zawoalowany sposób prawdy i właściwie czeka tylko na finałową scenę. Interakcje między postaciami, które w różny sposób radzą sobie z dziwną dla nich decyzją głównej — choć nieobecnej w tekście — bohaterki, są pokazane zręcznie, ale trudno uznać, że to wypełniło fabularną pustkę.

Dziewiąta „Góra wszystkich świętych” również nieco rozczarowuje, i to mimo doskonałych portretów psychologicznych. Wyjaśnienie zagadki tajemniczego badania jest stosunkowo banalne i wydaje się być bardziej echem religioznawczych fascynacji autorki niż efektem gruntownych przemyśleń. Mimo to warto przeczytać ten tekst ze względu na urzekającą atmosferę i dobrze wykreowaną postać głównej bohaterki. Tokarczuk sięga tu zresztą po jeden ze swoich ulubionych tematów — religijność, w wydaniu autorki zawsze przeciwstawioną dogmatyzmowi, heretycką, nastawioną na duchowe przeżycia jednostki.

Ostatnie opowiadanie, „Kalendarz ludzkich świąt”, z początku wydaje się dziwaczne, jednak z czasem wykreowany w nim świat staje się dla czytelnika coraz bardziej jasny. I przerażający, bo „Kalendarz”, nieco nietypowe postapo, to gorzka refleksja na temat ludzkiej natury, religii, skłonności do rytmizowania egzystencji za pomocą rytuałów i poświęcania jednostek czemuś, co uznawane jest za dobro ogółu.

Utwór skonstruowany jest tak, by powoli wciągać czytelnika. Pozornie banalne postapo stopniowo ukazuje fascynujący rytm świąteczny świata po zagładzie większości cywilizacji. Wcześnie można domyślić się sedna najważniejszego święta, jednak łatwo ulec nadziei, że narrator zwodzi czytelnika i że nie obnaży na końcu okrucieństwa człowieka. A jednak robi to, wpisując naturalną brutalność naszych społeczeństw w religijną otoczkę, jaką tej brutalności nadajemy. Ludzkość potrzebuje ofiary, zdaje się mówić Tokarczuk, uważna obserwatorka religii, zarówno tych uniwersalistycznych, jak i tych o lokalnym zasięgu. Nasza cywilizacja (jakie to Freudowskie!) zbudowana jest na pierwotnym morderstwie i nawet jeśli dane nam będzie zbudować inną, nie wyzwolimy się z tego schematu. Konkluzja jest zatem bardzo pesymistyczna, choć zakończenie zaskakuje i wskazuje na możliwość wyrwania się z „kalendarza ludzkich świąt”.

Wszystkie „Opowiadania bizarne” są interesujące, choć ich poziom jest nierówny. Największą ich wartością jest jednak to, iż tworzą pewną całość, eksplorując – każde na swój sposób – ten sam temat.

Tokarczuk to mistrzyni pokazywania głębokich, filozoficznych przemyśleń na bazie codziennych, zdawałoby się: błahych spraw. Pisząc o okrągłych znaczkach pocztowych czy niechcianej wizycie sąsiada, prowadzi czytelnika do trudnych, czasem pozbawionych odpowiedzi pytań, wytrącając go z poczucia komfortu. W gruncie rzeczy wszystkie opowiadania pokazują w różny sposób ten sam, nierozwiązywalny problem: są opowieściami o świecie „dziczejącym”. Staje się on coraz mniej zrozumiały, coraz bardziej niepokojący, we freudowskim rozumieniu „niesamowity”. Jest to motyw, który Olga Tokarczuk zdaje się rozpracowywać niemal w całej swojej twórczości. A raczej przypominać o nim, bo na „bizarność” świata nie ma żadnego lekarstwa. Rzeczywistość jest nieoswajalna, a nasze poczucie, że jesteśmy w niej bezpieczni, jest tylko wielkim złudzeniem.

Tytuł: Opowiadania bizarne

Autor: Olga Tokarczuk

Wydawnictwo: Wydawnictwo Literackie

Data wydania: 18 kwietnia 2018 r.

ISBN: 9788308064986

Liczba stron: 256

Nieomal doskonała zbrodnia

Magdalena Makówka

Czasami rozstrzygnięcie o czyjejś winie lub niewinności jest zadaniem ponad ludzkie siły. Co zrobić, gdy wydaje nam się, że doskonale znany sąsiad okazuje się sadystycznym mordercą? Czy zaufać dowodom, czy też zawierzyć intuicji? Najczęściej odpowiedź na to pytanie jest oczywista: nie znamy osób, które widujemy na co dzień. Z rzadka jednak wszelkie poszlaki mogą prowadzić na manowce. O takiej właśnie sytuacji opowiada najnowsza powieść Kinga.

Terry Maitland to istny ideał. Kochający ojciec, oddany swej pracy nauczyciel, trener lokalnej drużyny. Któż nie chciałby mieć takiego sąsiada? Jego uporządkowane życie kończy się jednak z chwilą, gdy na oczach połowy miasteczka zostaje aresztowany pod zarzutem brutalnego zabójstwa nastoletniego chłopca. Prowadzący sprawę detektyw, Ralph Anderson, jest szczególnie przejęty sytuacją, gdyż podejrzany trenował także jego syna. Dowody zaś jednoznacznie wskazują na winę Maitlanda: są świadkowie, testy DNA tylko potwierdzają przypuszczenia śledczych. Szkopuł w tym, że nagle okazuje się, iż potencjalny morderca w chwili popełnienia zbrodni przebywał zupełnie gdzie indziej, na co ma nie tylko świadków, ale również dowód w postaci nagrania telewizyjnego. Czy lokalny trener jest geniuszem zbrodni? A może ktoś się pod niego podszywa? Tylko jak sfałszować testy DNA?

Początkowo fabuła „Outsidera” skupia się na wątku kryminalnym. Obserwujemy śledztwo prowadzone przez lokalną policję i prokuraturę, towarzyszymy detektywom podczas przesłuchań, dostajemy fragmenty raportów z sekcji zwłok i innych kluczowych dla sprawy analiz. Wszystko to rodem z rasowego kryminału, z tą tylko różnicą, że od początku wiemy, kto zabił. Jednocześnie King pozwala czytelnikom spojrzeć na całą sytuację oczami zrozpaczonych bliskich podejrzanego, którzy nie wierzą w jego winę. Dostajemy także obraz tego, co brutalna zbrodnia robi z lokalną społecznością usiłującą pogodzić się z tragedią. Do tak budowanej fabuły autor dorzuca tymczasem kolejne elementy. Mnoży pytania i wątpliwości, pokazuje, iż nie wszystko da się wyjaśnić metodami naukowymi. Powoli przed czytelnikiem odsłaniane są kolejne karty, które wprowadzają do intrygi wątek fantastyczny. Jest on wpleciony w całość powieści na tyle umiejętnie, iż nie czujemy się oszukani, gdy w połowie lektury dociera do nas, dokąd tak naprawdę zmierza opowieść.

King po raz kolejny udowodnił, że nie bez kozery jest jednym z najlepiej sprzedających się autorów na świecie. Udało mu się stworzyć ciekawych bohaterów, którzy nie są jednowymiarowi. Podejmowane przez nich decyzje są czasem dwuznaczne moralne, lecz jednocześnie czytelnik je rozumie i zadaje sobie pytanie: jak ja bym się zachował w takiej sytuacji? Dość duża liczba postaci pierwszoplanowych i równolegle prowadzone wątki sprawiają jednak, że czasem dostajemy tę samą informację kilka razy, a także szybciej niż sami protagoniści powieści łączymy fakty. Wady te ujawniają się jednak dopiero w końcowej części książki.

Bez wątpienia na uznanie zasługuje wplecenie do fabuły elementów meksykańskiego folkloru. Nie jest on nadal zbyt często spotykany w kulturze popularnej, zaś tutaj został przedstawiony w barwny i zachęcający do zgłębienia zagadnienia sposób. King flirtuje ponadto z twórczością Edgara Allana Poego oraz... swoją własną. Jedną z ważniejszych bohaterek powieści jest bowiem Holly Gibney, znana czytelnikom z trylogii o panu Mercedesie.

„Outsider” trzyma w napięciu od pierwszej do ostatniej strony. Przyznać trzeba, że akcja nieco zwalnia w środkowej partii powieści, jednakże pozwala to lepiej zrozumieć postaci i kierujące nimi motywacje. Sam wątek niesłusznie oskarżonych o popełnienie zbrodni nie jest w kulturze masowej czymś niespotykanym. Na różne sposoby literatura eksploatowała go już nie raz. Mimo tego podczas lektury „outsidera” nie mamy poczucia, że obcujemy z odgrzewanym kotletem. Wszystkie elementy idealnie się równoważą, zaś styl autora sprawia, że przymykamy oko na pewne niedoskonałości. Dla mnie jest to King w swojej popisowej formie.

Tytuł: Outsider

Autor: Stephen King

Tłumaczenie: Tomasz Wilusz

Wydawnictwo: Prószyński i S-ka

Data wydania: 2018 r.

ISBN: 9788381232661

Liczba stron: 640

Gatunek: fantastyka, kryminał

Postapokaliptyczny róg obfitości

Marianna Szygoń

Świata po Krachu miłym i przyjaznym nazwać nie można. Ludzie muszą walczyć o swoje w nim miejsce z upiorami, potworami, zapomnianymi bogami, gangsterami i przyrodą. Na szczęście (lub na nieszczęście dla niektórych) po tym świecie krąży samotny jeździec, ostatni niesprawiedliwy, nieustraszony, niemal nieśmiertelny najemnik, któremu żadne monstra niestraszne. Brzmi znajomo? Bardzo. Czy to zarzut? Nie do końca, ale czy przygody R.C. mają szansę się nam spodobać, bo — parafrazując słowa inżyniera Mamonia — najbardziej lubimy te motywy, które już znamy?

R.C. podróżuje na biomechanicznym koniu po bezdrożach postapokaliptycznej rzeczywistości, imając się przeróżnych zajęć. Nie pamięta, kim jest ani skąd pochodzi i, jak się słusznie domyślacie, bardzo chciałby się tego dowiedzieć zwłaszcza, że jego uformowane z ludzkich i nieludzkich elementów ciało świadczy o dramatycznej i gwałtownej przeszłości. Teraźniejszość też obfituje w niebezpieczeństwa, których nasz bohater w żadnym razie nie unika. Czary przeplatają się tu z resztkami sztucznych inteligencji, biomechaniczne wszczepy towarzyszą amuletom chroniącym przed złymi urokami. Upiory można spotkać równie łatwo, co cybernetyczne monstra, a osaczani przez nie ludzie chętnie wynajmują awanturnika, kierującego się swoistymi zasadami, z których najważniejsza brzmi: zabij każdego, kto chce zabić ciebie. Inna sprawa, że R.C. nader często szuka guza również tam, gdzie mógłby sobie to szukanie spokojnie odpuścić.

Nie jest to postać, którą chcielibyście spotkać w ciemnym zaułku, choć autor wzbogaca go w nieoczywisty rys obrońcy uciśnionych. Dla przeciwwagi dodaje do tego egoizm, mroczne wnętrze i sadystyczne zapędy. To właśnie R.C. jest narratorem opowieści. Na świat po Krachu patrzymy jego oczami, wtajemnicza nas też w wewnętrzną walkę, toczoną z demoniczną stroną swej dwoistej natury. Nie ma planu ratowania świata, bo wiele wskazuje na to, że próbował dokonać tego już w przeszłości — i poniósł porażkę. Pod powłoką sztandarowego „twardzielstwa” i obowiązkowej „samotnojeźdzcości”, które znamy i lubimy (albo już nie lubimy, bo to motyw w popkulturze mocno eksploatowany) R.C. jest postacią pełną sprzeczności i jako taka, może budzić zainteresowanie. Co oczywiście nie zmienia faktu, że bohater jest porywczym mięśniakiem nie rozstającym się z ulubionymi spluwami.

Książka podzielona jest, według miejsc odwiedzanych przez bohatera, na rozdziały nierównej długości. Kolejne etapy swej podróży R.C. znaczy zwłokami przeciwników lub tych, których los postawił na jego drodze, a których śmierci on sam wcale nie chciał. Sam też wielokrotnie obrywa, ale nawet poćwiartowanie, czy też rozerwanie go na kawałki nie gwarantuje pozbycia się go na dobre. Taką sytuację widzimy dwukrotnie i za każdym razem R.C. wylizuje się z ran, by na nowo przystąpić do działania. Takie superantybohaterstwo może skłaniać czytelnika do przewrócenia oczami, ale bez większych zgrzytów wpisuje się w świat powieści, gdzie można spotkać gangstera-ożywieńca i gdzie kwitnie handel organami.

Bo tak, czytając, wypada szybko przywyknąć do jego różnorodności i w końcu kolejne odsłony rzeczywistości wykreowanej przez Žambocha przestają dziwić. Powieść bowiem zaczyna się nieco westernowo, w miasteczku rządzonym przez szeryfa, z obowiązkową knajpą kojarzącą się z saloonem. Wrażenie to potęguje postać samotnego jeźdźca, który już chwilę potem, po pojedynku z hrabią upiorem, trafia do gotyckiego zamczyska arystokratycznej nimfomanki, by w kolejnych opowieściach na zlecenie katolickich księży podjąć się walki z potężnym demonem, rozbić bandę handlarzy materiałem radioaktywnym i trafić w sam środek wojny gangów w wielkim mieście. Tak, świat powieści jest bardzo zróżnicowany, i choć między innymi dzięki temu książka nie pozwala się nudzić, to po lekturze pozostaje wrażenie, że nie był do końca spójny, że elementów z „zupełnie innych beczek” w dziele Žambocha było ciut za dużo, że było zbyt „na bogato” albo — że po prostu i może nieco na siłę została pozszywana z różnych części (opowiadań), choć oczywiście łączy je postać głównego bohatera.

Wrażenie to potęguje fakt, że pewne elementy znikają, by się już nie pojawić, a inne pojawiają się nieco znienacka. O czym mówię? Na przykład o cybernetycznych skorpionach, występujących tylko w pierwszym rozdziale, albo o tym, jak biomechaniczna klacz bohatera — Micuma — zyskuje nagle zdolność mówienia. Oczywiście pojawienie się tej umiejętności akurat w tamtym momencie niby jest w powieści wytłumaczone, ale wrażenia, że mam do czynienia z nagłym, genialnym pomysłem autora, który przyszedł mu do głowy w połowie książki, jakoś nie mogę się pozbyć.

Komu więc ma szansę spodobać się „Mroczny zbawiciel”? Na pewno jest to książka dla dorosłego czytelnika. Sporo w niej scen walk i gwałtownych śmierci, zdarzają się też sceny ostrego seksu, choć, co może dziwić w tym zestawieniu, wcale nie roi się od wulgaryzmów. Właściwie to R.C., nawet zabijając bez litości, potrafi być uprzedzająco grzeczny i normą są zwroty z wykorzystaniem form „pan” i „pani”. Powieść zapewne trafi w gusta wielbicieli postapo, choć można dopatrzeć się w niej elementów grozy czy nawet thrillera medycznego, opowieści gangsterskiej aż po wątki superbohaterskie (na przykład tytaniczna walka z demonem w Jabłonkowie mocno przypominała mi starcia superbohaterów). Przede wszystkim jest to jednak opowieść przygodowa, awanturnicza, przesycona akcją, osadzona w świecie ze specyficznym, mrocznym klimatem, podkreślanym przez czarno-białe ilustracje Filipa Myszkowskiego. Nie przepadam za postapo, ale muszę przyznać, że książkę szybko się czyta i podczas lektury nie narzekałam na nudę. Czemu? Być może właśnie dzięki nieustannie zmieniającej się scenerii, a może dlatego, że mimo wszystko R.C. ma dar opowiadania? Czyli, jako powieść rozrywkowa „Mroczny zbawiciel” spełnia swoją rolę. Jeśli tylko odpowiada Wam konwencja „postapokaliptycznego rogu obfitości”, możliwe, że znajdziecie tu coś dla siebie.

Tytuł: Mroczny zbawiciel

Autor: Miroslav Žamboch

Tłumaczenie: Rafał Wojtczak

Wydawnictwo: Fabryka Słów

Data wydania: 14 listopada 2018 r., wydanie drugie

ISBN: 978-83-7964-384-4

Liczba stron: 595

Gatunek: postapokalipsa, fantasy

Migawki z daleka

Olga Niziołek

Zanim sięgnęłam po „Baśnie”, Dariusz Adamowski kojarzył mi się tylko z inspirowanymi Azją wierszami. Opowiadania Adamowskiego co prawda po części dzieją się w Indiach i czerpią z ich kultury, ale z poezją nie mają wiele wspólnego.

Debiut prozatorski Adamowskiego to osiem opowiadań, które poruszają temat Boga (niekoniecznie w wydaniu chrześcijańskim), granic świadomości i postrzegania.

Pierwszy tekst, „Kryszna”, to historia chorego na raka mózgu mężczyzny, który za namową partnerki leci na kilka tygodni do indyjskiej aśramy. Zabierze ze sobą napotkane w Indiach towarzyszki podróży, a kiedy dotrą na miejsce, jego życie ulegnie całkowitej zmianie. Czy to złudzenia wywołane rozwojem guza? Czy Wesowi faktycznie przydarzyło się coś, co wykracza poza zwyczajne ludzkie doświadczenie? Główny bohater dziejącego się w zakładzie psychiatrycznym „Władcy marionetek” cierpi na rozszczepienie jaźni — śledzimy wydarzenia zewnętrzne, ale i to, co dzieje się w jego głowie. W „Drabinie Jakubowej” Adamowski opowiada historię grupy religijnej, która dokonała przejścia do raju, jednak u celu czeka ich rozczarowanie, raj okazuje się zupełnie innym miejscem, niż chcieliby tego bohaterowie... „Demon” to dość klasyczna scenka kuszenia katolickiego księdza, „Jan” opowiada historię związku dwóch mężczyzn, a zamykający zbiór opowiadań „Dzień Brahmy” barwnie przedstawia doznania hinduskich bogów w jedenastowymiarowym świecie. Ten ostatni tekst nie posiada wartkiej akcji — Adamowski koncentruje się na opisach zabaw bogów. Na sam koniec zostawiłam dwa opowiadania, w których autor prezentuje się najlepiej: „Zmianę” i „Śnieżkę”.

Polska i alternatywa

„Zmianę” ze „Śnieżką” łączy jeden, bardzo ważny aspekt: wyrazisty bohater. Postaci z pozostałych opowiadań sprawiają chwilami wrażenie kukiełek, stworzonych po to, by zilustrować jakieś pytanie metafizyczne. W tych dwóch tekstach pojawiają się postaci, obdarzone wyrazistymi charakterami.

„Zmiana”, (która, nawiasem mówiąc, zaczyna się od pomstowania na psie kupy na ulicach i pierwszych kilka zdań doskonale pozwala wyobrazić sobie bohatera) opowiada historię Tomasza, wdowca i właściciela suczki Lenki, w Polsce rządzonej przez ekstremalną prawicę. Próbując złapać psa, Tomasz odkrywa tajemniczego mężczyznę leżącego w krzakach. Ich spotkanie zapoczątkuje ciąg zdarzeń, które przewrócą do góry nogami nie tylko życie wdowca, ale też zmienią jego postrzeganie natury rzeczywistości. W tym tekście Adamowski świetnie łączy akcję z warstwą metafizyczną.

„Śnieżka” dzieje się w kosmosie, a dokładniej — na pokładzie statku kosmicznego „Boarder”. Astrofizyk Henry Dunn, podróżujący samotnie, usiłuje przypomnieć sobie, co mu się przydarzyło. Ale ten początek historii jest, jak to u Adamowskiego, tylko punktem wyjścia do pokazania rzeczywistości z zupełnie innej strony.

Duszone kotlety baranie, czyli czego mogłoby być mniej

„Baśniom” przydałby się krytyczny redaktor, bo najsłabszy punkt książki Adamowskiego stanowi język: i na poziomie literówek, i pojedynczych zdań czy zwrotów. Niektóre opisy Indii z otwierającego tom opowiadania „Kryszna” mogłyby równie dobrze znaleźć się na amatorskim blogu podróżniczym.

W tym samym czasie Lea i Suresz odbyli niezwykle interesującą wycieczkę do buddyjskiego klasztoru Tabo położonego w Dolinie Spiti. Najpierw przedarli się, charczącym ze zmęczenia suzuki, przez Przełęcz Rothang, gdzie na wysokości niemal czterech kilometrów doświadczyli śnieżycy i nagłych zawrotów głowy, spowodowanych niedostatkiem tlenu. Potem pędzili w dół wijącymi się bez końca serpentynami, zajeżdżając na śmierć dwa klocki hamulcowe, co niemal nie skończyło się tragicznie, kiedy samochód wypadł na jednym z zakrętów z szosy i pognał po trawiastym zboczu w stronę rzeki. (Strona 77, wszystkie cytaty w pisowni oryginalnej.)

Przyjemność lektury zabijały mi też szczegółowe, niewnoszące zbyt wiele do akcji opisy — jeśli nie muszę, to naprawdę nie chcę wiedzieć, czym żywią się bohaterowie. Z „Baśni” niestety dowiaduję się o ich jadłospisie sporo:

Pospiesznie zjadam śniadanie (kilka tostów z masłem i dżemem oraz mocną kawę) i idę na umówioną wcześniej sesję z doktorem Wellmanem. (Strona 86.)

Najserdeczniej jak potrafię uśmiecham się do młodej pielęgniarki, gdy stawia na moim stole pikantny omlet z warzywami i kawę. (Strona 94.)

Obiad był naprawdę udany. Rosół z kurczaka z makaronem smakował może trochę inaczej niż zupa mistrzyni kucharek, Marii I, ale miał wystarczająco bogaty smak, by zadowolić nawet podniebienie Jana. (...) Zaraz potem Rachela oznajmiła, że czas na drugie danie. Okazały się nim duszone kotlety baranie z ziemniakami i surówką ze świeżych pomidorów, cebuli i śmietany. Wszyscy goście ucieszyli się na ten widok i zaczęli jeść w niemal zupełnej ciszy. (Strona 120.)

Dla fanów

„Baśnie” mają sporą szansę spodobać się fanom rozważań o naturze świata i osobom, które szukają w tekstach inspiracji do rozmyślań, co naprawdę istnieje, a co nam się tylko wydaje, że jest — i, poziom wyżej, nad tym, co to tak naprawdę znaczy. Czytelnicy SF też znajdą tu teksty dla siebie, ale możliwe, że będą musieli przejść przez kilka opowiadań spoza ulubionej konwencji. Ja chyba jednak pozostanę przy poezji Adamowskiego.

Tytuł: Baśnie

Autor: Dariusz Adamowski

Wydawnictwo: Faktoria

Data wydania: 2018 r.

ISBN: 9788361381495

Liczba stron: 240

Gatunek: szeroko pojmowana fantastyka

Bolesne dojrzewanie

Finnbogiego Zbuka,

czyli bardzo krwawa powieść drogi

Marianna Szygoń

„Umrzesz, kiedy umrzesz” nie jest wcale wyrazem zobojętnienia czy rezygnacji. To maksyma, czasem brzmiąca pocieszająco, innym razem motywująca do działania, ale nieustannie przyświecająca potomkom wikingów, którzy dawno temu osiedlili się w Nowym Świecie. Przywoływana na kartach powieści Angusa Watsona, towarzyszy bohaterom szczególnie często od momentu, gdy w ich spokojne i dostatnie życie wkracza przemoc.

Gwałtowniejsza, niż ta, której mieli okazję doświadczać wcześniej.

Akcja powieści dzieje się w świecie, jak sam autor przyznaje w posłowiu mającym postać noty historycznej, wzorowanym na Ameryce Północnej z czasów, gdy, na długo przed odkryciem kontynentu przez Kolumba, docierały do niej wikińskie wyprawy. Przodkowie bohaterów pod wodzą Olafa Odkrywcy założyli na wybrzeżu osadę, zwaną Harówką. Nazwa osiedla jest jednak bardzo myląca, a jej mieszkańcy nie plamią się ciężką pracą, oddając się flirtom, zabawom i kłótniom. Na szczęście niektórzy z nich, oprócz sztuki ciętej riposty, ćwiczą także sztuki walki.

Przybysze na mocy dawnego porozumienia z tubylcami oddają się im w opiekę pod jednym warunkiem: nie wolno im opuszczać osady i jej okolic. Wszystko, co dobre, jak się spodziewamy, kiedyś się kończy. Potężne bóstwo zsyła Ayannie, władczyni imperium Calnii, sen ostrzegający przed bladymi przybyszami, w wyniku którego cesarzowa wydaje na obcych wyrok śmierci. Wojownicy Calnii masakrują mieszkańców Harówki, ale niektórym udaje się uciec i ruszyć w nieznane, na enigmatyczne Łąki z wizji małoletniego jasnowidza, Ottara Niemowy. Imperium nie zamierza pozwolić, by ktokolwiek z nich uszedł z życiem, wysyła więc w pogoń za banitami elitarny oddział owslanek, wojowniczek o magicznych zdolnościach. To właśnie ich losy i perypetie ściganych przez nie wikingów wypełniają ponad sześćset stron książki.

Tak, dobrze myślicie, powieść jest tym, na co wygląda: przepełnionym akcją przygodowym fantasy. W „Umrzesz, kiedy umrzesz” znajdziemy jednak o wiele więcej miecza i innych narzędzi przydatnych do zadawania śmierci niż magii. Trup ściele się tu gęsto, postacie giną w tempie, które rodzi obawy, że jeszcze strona czy dwie, a nie będzie miał kto ciągnąć fabuły. Ale bez obaw, kilku bohaterów dotrwa do finału, bo tekst obfituje w zwroty akcji, odsiecze przybywające w ostatnim momencie i rozwiązania z rodzaju „zabili go i uciekł”. Mamy więc tekst typowo rozrywkowy, gdzie aż roi się od opisów walk i potyczek, a w dodatku na wędrowców czyhają groźne zwierzęta i gwałtowne zjawiska pogodowe. Jako kontrapunkt dla tych wszystkich przerażających wydarzeń autor wprowadza humor i wątki obyczajowe. Inna sprawa, że jest to humor najczęściej niewysokich lotów, a i wątki obyczajowe miejscami zdają się jakby wyjęte z innej bajki, jak również sposób wysławiania się bohaterów.

To jasne, że potomkowie wikingów oraz rdzenni mieszkańcy są ludźmi prostymi i taki też jest ich język, lubują się we wzajemnych docinkach i złośliwościach, przeklinają i obrażają się wzajemnie. Nie w tym rzecz: nie wiem, na ile to zasługa autora, a na ile tłumacza, ale mam wrażenie, że wyrażają się zbyt znajomo. Tak, wiem, co powiecie, że to świat wymyślony przez Watsona i jego postacie mają prawo wyrażać się, jak chcą, ale rzucając swojskimi przekleństwami, takimi, które codziennie można usłyszeć na polskiej ulicy, albo dyskutując o tym, która laska była najładniejsza na imprezie, sprawiają na mnie wrażenie, jakby się z choinki urwali. Zgoda, powiecie, konwencja, świadomy zabieg pisarza, mający poprzez kontrast ze średniowiecznym światem wprowadzić element komiczny. Przyznam Wam rację, ale mnie to jakoś nie bawiło. Nie przeczę jednak, że może znaleźć zwolenników.

Podobnie jak postać głównego bohatera czy raczej antybohatera, Finnbogiego, zwanego Zbukiem (w powieści nie ma nazwisk — każda postać ma przydomek czy też przezwisko, na przykład Kowadłogęby czy Zadrzykiecka). To chłopak na progu dorosłości, fajtłapa, którego głównym zmartwieniem, nawet w obliczu śmierci, jest: „jak zrobić wrażenie na dziewczynie?” albo: „dlaczego ona całowała się z innym?”. Przyznam, że początkowo zestawienie nieudacznika rodem z „American Pie” z umięśnionymi osiłkami uznawałam za ciekawy zabieg. W miarę czytania to wrażenie gdzieś znikało, bo, niestety, choć postać początkowo wzbudza sympatię, to się specjalnie nie rozwija i pod koniec może irytować czytelnika nie mniej niż swoich towarzyszy. Ogólnie rzecz biorąc, postaci nie uznaję za mocną stronę tej powieści. Przewija się ich przez jej karty mnóstwo, ale w większości stanowią coś w rodzaju „mięsa armatniego”, mimo obrazowych przydomków myliły mi się ze sobą i odnoszę wrażenie, że głównym zadaniem wielu z nich jest zejście z tego świata w efektownym stylu. „Umrzesz, kiedy umrzesz” to pierwszy tom cyklu. Być może autor w kolejnej części pozwoli Finnowi bardziej się wykazać, ale raczej nie w walce z nowymi, potężnymi wrogami, czającymi się już na horyzoncie. No, chyba że chłopak poczyni wreszcie jakiekolwiek postępy w sztuce władania mieczem.

Jeśli chodzi o świat powieści, pochwalam umiejscowienie akcji w świecie wzorowanym na Ameryce z epoki wikingów. Muszę jednak przyznać, że, w mojej opinii, brakuje mu klimatu. Wierzenia i legendy potraktowane zostały tylko jako tło, a plemiona zdają różnić się między sobą tylko tym, że jedne przeklinają mniej, a drugie bardziej. Calnia, największe miasto cesarstwa, na początku powieści wzbudza zainteresowanie, imperium targają niepokoje, zdarzają się zdrady, bunty i skrytobójstwa, potem jednak to wszystko gdzieś się rozmywa, znika z pola widzenia, a stolicę odwiedzamy tylko z okazji wizyt w pałacu cesarzowej. Poznajemy też w jednym z pierwszych rozdziałów młodą Chippaminkę, która zabija swojego pana, wkrada się w łaski Ayanny i jak się wydaje, ma do spełnienia jakąś tajną misję. Dla kogo, na czym ta misja naprawdę polega — tego się w tym tomie nie dowiadujemy. Szkoda, że ten wątek pozostaje nierozwiązany.

Podsumowując, powieść Angusa Watsona nie jest dziełem wybitnym, raczej wybitnie rozrywkowym. Nie jest to pozycja, która przypadnie do gustu każdemu. Jeśli lubicie krwawe bijatyki okraszone szczyptą magii, sercowe rozterki młokosów, niebezpieczeństwo, przygodę i niewyszukane żarty, a także jeśli nie odstraszają Was sceny egzekucji i tortur, możecie sięgnąć po „Umrzesz, kiedy umrzesz”. Podejrzewam jednak, że bardziej spodoba się Wam ta powieść, jeśli macie lat mniej więcej tyle, co Finnbogi Zbuk, jesteście raczej mężczyzną niż kobietą i od dziecka pragnęliście zostać wikingiem.

Tytuł: Umrzesz, kiedy umrzesz

Autor: Angus Watson

Tłumaczenie: Maciej Pawlak

Wydawnictwo: Fabryka Słów

Data wydania: 31 października 2018 r.

ISBN: 978-83-7964-377-6

Liczba stron: 667

Gatunek: fantasy przygodowe

Miłość to konstrukt, miłość to fikcja.

Lem jako badacz fenomenów

Magdalena Świerczek-Gryboś

Człowiek uważany jest za istotę społeczną, potrzebującą kontaktu z innymi (jak żartują niektórzy, choćby po to, by im okazywać, że może się bez nich obejść). Stanisław Lem na kartach swoich powieści eksperymentował na polu relacji międzyludzkich i konieczności ich tworzenia. Uznawał, że miłość, jak każdy fenomen, może być badana. Na pierwszym planie występuje ona w nielicznych utworach pisarza; najczęściej wskazuje się „Solaris” (oprócz tego „Maskę”, „Powrót z gwiazd”, „Obłok Magellana”, „Czas nieutracony — Powrót”). Na drugim planie pojawia się w znacznie większej liczbie utworów. Lem nie unika tej tematyki — zdaje się nadawać jej jedynie hierarchicznie niższe miejsce od rozważań na temat przyszłości, Wszechświata, rozwoju ludzkości i tym podobnych spraw wagi najwyższej dla futurologii i nauki w ogóle. To zabieg odmienny niż te, do których mogą być przyzwyczajeni czytelnicy beletrystyki. Tematyka miłosna pojawia się tutaj w rozleglejszej, dalszej perspektywie, w tle, jest stałym elementem horyzontu. Choć miłość czasem dochodzi do głosu, w powieściach Lema raczej nie występują stosunki intymne między bohaterami; we wczesnej fazie jego twórczości sfera fizycznych kontaktów nie była poruszana lub została zawoalowana; w późniejszych utworach humorystycznych pisarz piętnował sprowadzanie życia do chuci czy mitologizację seksu. Starał się także uniknąć schematyzmu; badacz Piotr Krywak uważa, że nie zawsze udawało mu się to osiągnąć — wskazuje na przykład na obecne w utworach Lema, utrwalone w literaturze wzorce miłości, symbolizowane przez osoby Tristana, Don Juana i Jezusa[1].

Miłość jako placebo

W „Powrocie” i „Obłoku Magellana” Lem, posługując się narzędziami psychologicznymi, stworzył bohaterów wyalienowanych, wyobcowanych, pozornie odrzuconych przez otoczenie. Cierpią z powodu frustracji i zaniżania własnej wartości. Nie radząc sobie z rzeczywistością, w jakiej funkcjonują, wycofują się z prób nawiązywania relacji. Narrator z „Obłoku”, lekarz z kosmologicznymi zainteresowaniami, zdaje się być alter ego samego Lema. Samotnik źle czuje się wśród naukowców pragnących zrealizować dziejową misję; nie może znaleźć sobie wśród nich miejsca. To miłość pomaga mu zrozumieć własną rolę w społeczeństwie i pojąć samego siebie. Podobnie rzecz ma się w „Powrocie”, gdzie bohater z wojenną przeszłością nie może wdrożyć się w pookupacyjne realia. Miłość przedstawiona zostaje jako lek na zagubienie i separację bohaterów. Przywraca im sens egzystencji, a ten pozwala wrócić do społeczeństwa.

Taki tok rozumowania sugeruje, że wystarczy się z wzajemnością zakochać, aby poczucie zbędności zniknęło bez śladu czy aby dręczące kompleksy okazały się błahe. Poczucie wyobcowania wygląda na pozorne, tkwiące jedynie w świadomości jednostki; społeczności we wspomnianych powieściach, neutralne bądź życzliwe, nie dają powodów ku temu, by jednostka czuła się gorsza lub niechciana. Zdaje się ona cierpieć wyłącznie przez samą siebie. Wybawieniem dla bohaterów okazuje się kobieta i uczucie, którym obdarza mężczyznę, co umożliwia mu mozolną odbudowę zerwanych więzi społecznych. Miłość w tym kontekście to pierwszy etap procesu wcielenia do społeczeństwa, działa niczym psychoterapia, wyciąga mężczyznę z wewnętrznego świata sprzeczności i odrzucenia świata. Krywak sądzi, że taki punkt widzenia może brać się u Lema z lektury Dostojewskiego. Tak przedstawione wątki wydają się także propagandowe — reklamują społeczeństwo nowej Polski oraz przyszłe społeczeństwo komunistyczne jako takie, w których nie ma zbędnych jednostek; każdy może znaleźć swoje miejsce i czuć się dobrze. O ile nie przeszkadza[2].

Mnie owa alienacja bohaterów kojarzy się z relacyjnymi teoriami rozwoju człowieka, negowanymi przez współczesne badania i teorie (jako oparte na błędnych przesłankach), popularnymi jednak w czasach Lema[3]. Według nich kilkuletnie dziewczynki, zauważając swoje podobieństwo do matki, uczą się zacieśniania więzi, natomiast chłopcy, stwierdziwszy własną odmienność, separują się i poszukują swojej tożsamości. Zjawisko owo obecnie często uznawane jest za spowodowane (przynajmniej częściowo) odmiennymi sposobami wychowania. Wbrew pozorom pewne przyjęte konstrukty płciowe (jak popularne w kulturze — w tym w utworach Lema — przypisanie mężczyźnie roli wyalienowanego pacjenta, a kobiecie relacyjnej uzdrowicielki) przyczyniać się mogą do pogłębienia przepaści, większej alienacji i problemów emocjonalnych obu płci. Zauważyć to da się na przykład w znikomym procencie diagnoz zaburzeń ze spektrum autyzmu i zespołu Aspergera u kobiet[4]. Zamknięta w sobie, cicha dziewczynka nie wzbudza niczyjego niepokoju — wedle tradycyjnych norm powinna przecież być spokojna, wyciszona, małomówna i wzbudzić w mężczyźnie opiekuńcze instynkty. Popularnych wśród kobiet zaburzeń odżywiania czy depresji często nie wiąże się ani z tymi przypadłościami, ani choćby z destrukcyjną presją społeczną, powodującą zaniedbywanie przez nie samorozwoju na rzecz przesadnej troski o wygląd. Jeśli chodzi zaś o mężczyzn, za przykład podać można zjawisko samobójstw — według statystyk więcej mężczyzn, zwłaszcza młodych, odbiera sobie życie[5], a przyczyn upatruje się między innymi w ucisku społecznym, utrudniającym mężczyznom nawiązywanie głębokich relacji (konieczność bycia „męskim” i samowystarczalnym), poszukiwanie pomocy lekarskiej (choroba jako objaw słabości charakteru) czy odpuszczenie w wyścigu szczurów (konieczność pełnienia roli „głowy rodziny” i stałego osiągania sukcesów).

Lemowi wielokrotnie zdarzało się ukazywać w utworach jednostki nieszczęśliwe i wyobcowane, które ratuje miłość. Jednak droga ta z czasem przestaje być tak prosta — przykładem jest postać pilota Pirxa. Pirx ma kompleks niższości związany z brakiem akceptacji siebie, swojej aparycji, osobowości, a szczególnie poczciwości, która przeszkadza mu zdobyć sławę i kobiety. Bohater pragnie kobiet, ale się ich boi; obawia się, że będą widzieć go inaczej, niż sobie wymarzył. Fascynacja i lęk, których nie da się pogodzić, powodują dziecinne zachowania. Tu jednak to nie miłość okazuje się lekiem na młodzieńcze kompleksy, a zaakceptowanie siebie[6] — i to zdaje się znacznie lepszą propozycją na pozbycie się problemów w relacjach międzyludzkich niż kobieta z przypisaną rolą psychoterapeutki.

Muszę kochać, bo… tak mnie nauczono

Zupełnie inaczej i (w mojej opinii ciekawiej) rzecz ma się w „Les Robinsonades” („Doskonała próżnia”). Bohater, samotny na wyspie, obwołuje się Panem Stworzenia, wymyśla sobie towarzyszy i — choć są to jedynie wytwory jego wyobraźni — zaczyna pałać do nich najróżniejszymi uczuciami. Chce otaczać się wyłącznie wybrańcami. Mężczyzna oddaje się erotycznym fantazjom na temat stworzonej przez siebie młodej kobiety. Mimo przymusowego pustelniczego życia Sergiusz tkwi w pułapce kulturowych konstruktów, które sam sobie narzuca poprzez quasi-towarzyszy. Te naleciałości nie pozwalają mu na swobodne wyobrażenia, spychają je na z dawna ustalone tory. Walcząc z dekulturyzacją[7], rozbitek zapełnia przestrzeń wokół społecznymi wzorcami, do których usiłuje dążyć, w tym odtwarza ideał miłości. Potrzebuje uwikłania w konkretny schemat relacji i staje się niewolnikiem swojej nieosiągalnej namiętności, uzależnionym od ruchów, uśmiechów i spojrzeń kobiety. Relacje Sergiusza z nibytowarzyszami stają się chaotyczne, a obsesyjna miłość się pogłębia, obiekt westchnień urasta do rangi niedostępnego bóstwa. Bohater zaczyna niedbale tworzyć tłumy nowych postaci, wypełniając pustkę wokół, co przypomina szaleństwo[8].

Czy w takiej perspektywie konstrukty bogów nie wyglądają na owoc wielkiej samotności ludzkości tkwiącej w milczącym Wszechświecie? Owoc potrzeby miłości? Ale czym właściwie jest miłość, i czy nie przeżywamy jej w taki, a nie inny sposób, gdyż z dawien dawna ustalony mamy jej platoński ideał? Innymi słowy: potrzeba takiej miłości, jaką znamy, jest w całości naturalna, czy też częściowo wpojona?

Ideał miłości jako towar

Związanie z drugą osobą zdaje się stabilizować niepewny los jednostki. Człowiek często odczuwa palącą potrzebę polegania bezgranicznie na kimś poza sobą. Pozwala mu to na zwiększenie poczucia bezpieczeństwa w chaotycznym świecie przyrody i techniki. Jednak życie z realnym człowiekiem zawsze przynosi pewne rozczarowania i problemy, podczas gdy ideał wykreowany w umyśle można kochać bez obawy o to, jaki okaże się w rzeczywistości (choć Sergiusz udowadnia, że i ów ideał może wymknąć się spod naszej kontroli, poddając się tej kulturowej). Niedawno Japończyk Akihiko Kondo wziął ślub z hologramem, tłumacząc, że nie jest w stanie spotykać się z prawdziwymi kobietami[9]. Coraz większą popularnością cieszą się seksroboty, o nieustannie rozwijanej sztucznej inteligencji, które mają zaspokajać nie tylko popędy, ale i część potrzeb emocjonalnych użytkowników. Klienci są nimi zachwyceni; to zarówno osoby samotne, jak i żonaci mężczyźni, wprowadzający lalkę do rodzinnego życia — zaspokaja ich potrzeby seksualne, bawi się z dziećmi, opowiada żarty. Produkowane są już także specjalne roboty-dzieci[10].

Społeczeństwo zdaje się coraz bardziej nieufne względem świata tradycyjnych idei, tak jak Stanisław Lem nie ufał idei rozumnego kreatora świata. Czy to niechęć wobec dotychczasowego wyglądu rzeczywistości, czy też tęsknota za łatwością wiary w świat idei pcha nas w ramiona odseparowujących od siebie technologii? Czy coraz lepiej rozumiejąc świat — dzięki rozwojowi nauki — jednocześnie oddalamy się od „bezpiecznego domu”: świata idei, w którym królowało dotąd z dawna utarte postrzeganie miłości?

Zdaje się, że mamy podobne problemy, co rozbitek Lema. Nosimy w sobie obrazy ikon popkultury, perfekcyjnie wykreowanych i zrekonstruowanych retuszem, makijażem oraz operacjami gwiazd kina. Przepełnieni jesteśmy romantycznymi wyobrażeniami z kinematografii i literatury, ukonstytuowani w świecie idealnym, nie w realnym. Z większym trudem niż wcześniejsze pokolenia znajdujemy partnerów i utrzymujemy związki oraz decydujemy się na dzieci — a może tylko część z nas robi to z większym oporem, chcąc samodzielnie decydować, co i kiedy, lub też tych decyzji podjąć nie potrafimy. Sergiusz prezentuje jeden z naszych problemów: ukazuje topos obecny od dawna w zachodniej kulturze — idealnej kochanki[11]. Niedostępnej, a jednocześnie takiej, w której realność i doskonałość nikt nie wątpi.

Czy nie dążymy do najróżniejszych konstruktów doskonałości, nie oczekujemy od siebie i innych skrojenia wedle konkretnej miary, którą ktoś nam narzucił? Trudno akceptować niedoskonałość i być całkowicie zadowolonym ze swojego życia, którego nigdy nie można w pełni dopasować do uświęconego wzorca — nieważne, czy ów wzorzec ustanawiają media, rodzina czy religia. Bywamy nieusatysfakcjonowani życiem emocjonalnym i seksualnym, zmanipulowani epickimi miłosnymi historiami i wyretuszowaną nagością. Chcąc nie chcąc próbujemy kochać w taki sposób, w jaki uczy nas wszechobecny przekaz, pożądać tego, co podsuwa się nam do wielbienia, a wszelkie odstępstwa mają budzić w nas niepokój oraz strach przed odrzuceniem. Konkretny konstrukt miłości jest jednym z licznych towarów i narzędzi kontroli, mimo że miłość per se wciąż pozostaje sprawą indywidualną i zawiera się w domenie idei wyższych.

Jak bardzo kochasz siebie?

Obok jednego z najstarszych ideałów — miłości bliźniego — współistnieje deprecjonowanie miłości własnej, zafałszowujące realia. Każdy człowiek z naturalnej konieczności stawia bowiem siebie i swoje interesy na szczycie priorytetów. Według części teorii etycznych zdrowy egoizm występuje nawet w przypadku, gdy chcemy poświęcić za kogoś życie (i nie jest to potomek — przedłużenie nas samych). Z jakiegoś powodu — indywidualnego czy kulturowego — nie moglibyśmy bowiem więcej spojrzeć w lustro, nie poświęciwszy się na rzecz drugiego istnienia. Rządzi nami nie tylko egoizm jednostkowy, ale i uniwersalny, dotyczący ogółu życia na Ziemi. Lem pisał o „samolubnym genie”[12], który dąży do przetrwania i rozwijania najlepszych swoich nośników, poświęcając przy tym miliardy istnień.

Jednak postawa egoistyczna wciąż jest piętnowana, mimo że to od niej wychodzą wszelkie akty dobroci i altruizmu. Gdyby poświęcanie się dla innych nas nie satysfakcjonowało, to byśmy tego nie czynili. Czy potrzebą owej satysfakcji zawiaduje instynkt, kultura, czy cokolwiek innego, jest to mniej istotne niż fakt, że zazwyczaj ów bodziec kieruje ku takiej nagrodzie, do jakiej w danej chwili jesteśmy w stanie dążyć (od zdobycia pożywienia po „życie wieczne”).

W utworze „Altruizyna” Lem ukazał bezowocność altruizmu jako sposobu dochodzenia do szczęścia jednostek. Autor rozprawia się w opowiadaniu z uświęconym konstruktem szczęścia, stworzonym w epoce oświecenia, utwierdzonym w pozytywizmie i utrzymywanym w myśli liberalnej[13]. „Uszczęśliwianie na siłę” w opowieści Klapaucjusza i Dobrycego zostaje zanegowane, a teorie mające prowadzić do społecznego dobra okazują się zgubne. Nie istnieje zwłaszcza coś takiego, jak uniwersalny projekt szczęścia, taki sam dla wszystkich. Dlaczego mamy kochać według zasady altruizmu? Mamy miłować bliźniego tylko za to, że nie jest nami? Czy musimy kochać rzeczy, które narzuca nam się jako uniwersalne? Czy brak radości spowodowany jakimś państwowym czy ogólnoświatowym wydarzeniem spowoduje, że będziemy jakościowo gorszymi ludźmi od tych, którzy przyjęli narzucony konstrukt? I co w przypadku, gdy pomagamy tylko jednemu bliźniemu, kochamy tylko jedną osobę — jesteśmy dobrzy, tylko trochę dobrzy czy też źli?

Posuńmy się dalej: co, gdy żywione do kogoś uczucie nas zaślepia? Czy nadal pozostaje dobre? Spójrzmy na utwór „Idiota” („Doskonała próżnia”). Opowiada on o rodzinie z upośledzonym dzieckiem, które w miarę upływu czasu staje się coraz niebezpieczniejsze. Przybywa mu siły, lecz nie zdolności intelektualnych. Jednak niczym Myszkin u Dostojewskiego — syn jest traktowany niby święty epileptyk[14]. Rodzice patrzą na rzeczywistość, zniekształcając ją na korzyść własnych uczuć wobec chłopca, nawet gdy ten dokonuje morderstwa. Niedostępność jego psychiki skłania matkę i ojca do idealizacji i uprawiania fantazji, w które pragną wierzyć. Robią wszystko, by ocalić fikcję[15].

Posiadanie upośledzonego dziecka często generuje w rodzicach poczucie winy i dopatrują się oni źródeł choroby we własnych błędach. Zachowanie bohaterów „Idioty” można uznać za mechanizm obronny, zarówno przed obwinianiem się, zaakceptowaniem rzeczywistości, jak i odejściem od konwencjonalnego ideału dziecka i rodzicielstwa. W utworze upór, z jakim rodzice są wierni własnemu systemowi interpretacji zachowania chłopca, wygrywa ze strachem przed krzywdą ze strony syna. Bohaterowie wiedzą, że odbiega on od normalności, ale uznają to za element wyższego porządku (dopasowują idee do stanu rzeczywistości). Wierzą w niego podobnie jak w Boga, co pozwala im akceptować wszelkie dziwactwa i absurdy, nawet agresję. W tej historii, podobnie jak w przypadku Lemowego Robinsona miłość może być ocalona tylko jako zmienny, plastyczny konstrukt. W „Idiocie” ukazane jest także, jak tworzy się religia — jak niezrozumiałe czyny stają się podwalinami wielkiej wiary i poczucia bycia wybranym. A dlaczego chcemy czuć się wybranymi? Być może z tego powodu, że przepełnia nas pierwotne conatus, fundamentalne pragnienie zachowania swojego istnienia — słowem, bardzo się kochamy i wręcz musimy być dla siebie wyjątkowi.

Zdaje się, że starożytny ideał miłości bliźniego rozpada się dziś na różne „miłostki”. Pisarz Joseph Conrad wspomina o ludziach, którzy są w stanie powiedzieć, że kochają kiełbasę; jednocześnie ci sami ludzie potrafią stwierdzić, że kogoś nienawidzą czy życzą mu śmierci. Być może nienaruszalny świat idei winien być przekonstruowany, ponieważ miłość to nieskończony projekt, który należy aktualizować niczym oprogramowanie. Nie każdy jest w stanie dopasować się do tej samej idei, gdyż nie jesteśmy tacy sami. Dlaczego ktoś nie może kochać kiełbasy, czyli samego siebie doznającego przyjemności podczas jedzenia?

Miłość to przeinaczanie świata

Czy można powiedzieć, że miłość jest przeinaczaniem świata? Niemego, zimnego świata pozbawionego ramion, jak pisał Marcin Świetlicki[16]. Trudnym byłoby życie w świecie pozostawionym w naszej świadomości w stanie surowym, czyli obojętnym, przypadkowym, osamotnionym i chaotycznym. Nie ma innych ramion, które mogłyby nas przyjąć, niż drugiego człowieka; nie poznaliśmy dotąd żadnego głębszego sensu we Wszechświecie niż taki, który sami nadajemy. Jeśli zrezygnowalibyśmy ze świata idei, świat realny wyglądałby zupełnie inaczej — dążąc do światłych koncepcji, przekształcamy realia naszego życia. Jednak formy miłości i ich interpretacja zmieniają swe oblicze wraz z dynamicznymi zmianami w naszym świata rozumieniu, a w każdej jednostce ewoluują pod wpływem samorozwoju. Niegdyś bardziej niezrozumiały świat i niepojęte własne wnętrze mogły jawić się jako okrutny, niezrozumiały Inny, któremu należy oddać cześć i umiłować w geście obrony. Dziś, choć lepiej rozumiemy rzeczywistość, nadbudowujemy na nią lawinowo kolejne i chronimy się w jej quasi-wersjach przed przypadkowością i niesprawiedliwością świata (idea sprawiedliwości także jest pewnym konstruktem). W takich warunkach przekształcają się także wartości rządzące relacjami międzyludzkimi; zostają wchłonięte lub odrzucone przez kolejne piętra ludzkiego uniwersum (a może już multiwersum?). Im bardziej jednak oddalamy się mentalnie od parteru — realizmu — wznosząc ku ideom, tym znajdujemy się dalej od własnej istoty, która tkwi w „realu”, uwiązana fizycznością. Czy jesteśmy istotami żyjącymi w dwóch rzeczywistościach i próbującymi je pogodzić?

Mózg zakochany w powtórzeniach

O swoistej miłości do idei mówi także „Solaris”. Tym razem nie sam bohater kreuje kochankę; dziwaczny, galaretowany ocean z obcej planety robi to za niego, mało, materializuje obraz ukochanej, wyciągnięty ze wspomnień bohatera. I oto powstaje nowy, nietypowy rodzaj miłości. Lem wciąż ukazywał kompleksy nękające bohaterów, ale tym razem sięgnął po kompleks winy. Główny bohater obwinia się o śmierć kobiety, którą kiedyś kochał — popełniła samobójstwo po jego odejściu. Ocean materializuje Harey; niemal idealna kopia dziewczyny (Kris zauważa jedynie błąd w konstrukcji sukienki — nie ma zapięcia ani suwaka i aby ją zdjąć, trzeba naciąć materiał[17]), nie pamiętająca o traumatycznych zdarzeniach ze swojego życia, nawiedza mężczyznę na stacji kosmicznej. Harey, choć pozornie wygląda tak samo, nie jest dawną ukochaną. To nawet nie człowiek, choć imituje ludzkie emocje i zachowania; w próbce jej krwi brakuje atomów.

Kris nie radzi sobie z sytuacją i zakochuje się w tej imitacji z wzajemnością, choć Harey, jako sterowana przez ocean kopia, nie jest w stanie kochać — odtwarza jedynie uczucie swojego pierwowzoru. Jej żywot sprowadza się tylko do tego uczucia. Jednak z czasem poznawania ludzkiego zachowania duplikat się uczłowiecza, jego emocje stają się bardziej spontaniczne. Zaczyna zdawać sobie sprawę ze swojej inności oraz związanego z nią wyobcowania i to ona potrzebuje pocieszenia. Kris miota się między uczuciami a rozumem, aż w końcu emocje biorą nad nim górę. Nie potrafi zapobiec powieleniu tragedii — Harey, kierując się poczuciem bezsensu własnej egzystencji ponownie popełnia samobójstwo. Spór serce-rozum kończy się tragicznie: tych dwóch odmiennych istot nie można było ocalić. W tym wypadku psychologizm Lema okazał się narzędziem diagnozy, nie wskazał jednak metody leczenia. Wiemy, co się wydarzyło, lecz nie mamy pojęcia jak. Powtórnie, w tak innowacyjny sposób zraniona świadomość buduje zupełnie nowe obszary teoriopoznawczej natury. Jak pisze Krywak: Kosmiczny romans okazał się pretekstem do pytań o granice poznania[18]. Został tu nakreślony nowy wzorzec tragicznej miłości, dotąd nieznany w literackiej tradycji[19].

Wenus, Mars i inne kulturowe schematy

Lem kreował mężczyzn krzepkich, lecz słabych psychicznie — uwikłanych w przeróżne kompleksy. Reagują oni dwojako na swoje problemy — zamykają się w sobie lub wybuchają agresją, atakują i prowokują otoczenie (oba sposoby jedynie pogłębiają przepaść między nimi a światem). Alienowanie się pobudza jednak do pracy rozum, który produkuje pytania i przemyślenia egzystencjalne. Kobiety natomiast, pozornie słabe, okazują się posiadać silniejsze charaktery i wykazują mniejszą podatność na depresję oraz nabywanie kompleksów. Nie miotają się między sprzecznościami jak mężczyźni, raczej instynktownie idą na kompromisy. Mężczyźni, kierując się rozumem, wpadają w pułapkę dostrzegania zbyt ostrego obrazu świata, gdzie nic się nie zazębia, nie przenika ani gdzie nie ma płynności. Widzą pozornie nieprzekraczalne granice, które ich blokują. Rozum mężczyzny zestawiony tu jest z intuicją kobiety i wypada gorzej.

Podsumowując, Lem ukazuje tradycyjne (żeby nie rzec sztampowe) konstrukty miłości, robi to jednak w oryginalnych historiach, obnażając ludzkie problemy, lecz nie moralizując. Cele badawcze wydają się zrealizowane jedynie w części; z góry zakładając pewne schematy, narzuca je wynikom. Jednocześnie zdaje się owych schematów przynajmniej częściowo świadomy i w satyrycznych utworach udawało mu się je wykpić. Jednak dopiero Pirx obala tezę, jakoby instynkt był domeną wyłącznie kobiet. Lem zmierzał do oryginalnego obrazu miłości, korzystając ze zdobyczy psychologii, co w pełni udaje mu się wreszcie w „Solaris”. Podział na „rozum i serce” może sprawdzać się w znanym nam świecie (niezależnie, czy jest zgodny z naturą, czy też działa na zasadzie samospełniającej się przepowiedni), nie ma natomiast szans w świecie „Solaris”. Kosmicznym, nieznanym, niepojętym relacjom ani rozum, ani intuicja nie są w stanie pomóc, czy to wykorzystywane przez kobietę, czy mężczyznę[20].

Jak ujmuje to Urszula Dobrowolska: Lem w swojej twórczości pokazuje miłość w kontekstach dramatycznych momentów ludzkiej egzystencji, w sytuacjach, które stają się dla niego swoistym polem eksperymentalnym ludzkiego zachowania. (…) Miłość w takim ujęciu staje się twórczością, uczuciem skierowanym ku wytworom własnego umysłu, z bardzo wątpliwym tylko odniesieniem do zewnętrznej wobec kochającego rzeczywistości. Aby dojść do takich wniosków, Lem w sposób nowatorski czerpie z tradycji kulturowych toposów i mityzowanych postaci, jak Beatrycze, Lotta, czy święci szaleńcy — pokazuje ich fundamentalny wpływ na wizję ukochanego. Każdy więc przedmiot miłości jest dla Lema z jednej strony tworzony przez kochającego, analogicznie do twórczości literackiej, z drugiej zaś zdeterminowany przez kulturowe i językowe stereotypy jakie ma w sobie. Miłość w twórczości Lema to fikcja, fikcja zakotwiczona w kulturze[21].

Dzisiejsza kultura relatywnej użyteczności skłania ku negacji tradycyjnie pojmowanej miłości i związanej z nią idei poświęcenia, otwarcie natomiast stawia na indywidualizm, praktyczność, a nawet materializm. Czy jesteśmy w stanie uznać ideę „miłości praktycznej”, miłości oduniwersalizowanej i zindywidualizowanej? Zrezygnować z otoczki wielkich namiętności, ustalonych ról i zachowań, zdaje się, odgrywanych mechanicznie, na pokaz, by udowodnić innym swoją przynależność i dopasowanie? Mówiąc inaczej, czy możemy miłość odidealizować i przeżywać bardziej świadomie, subiektywnie; konstruować ją wedle upodobania, zastępując owym upodobaniem kulturowe schematy? Wydaje się, że interpretacja utworów Stanisława Lema daje nam odpowiedź twierdzącą, choć — jak to interpretacja — może być zwodnicza.

Na podstawie:

S. Lem, Solaris, Wydawnictwo Literackie 2016.

S. Lem, Doskonała próżnia, Wielkość urojona, Wydawnictwo Literackie 1974.

M. Świerczek, Problemy etyczne w literaturze fantastycznonaukowej Stanisława Lema, praca magisterska.

P. Krywak, Problematyka miłosna w twórczości Stanisława Lema, [w:] Annales Academiae Paedagogicae Cracoviensis, Studia Ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia I, 2001, [w:] http://sbsp.up.krakow.pl/article/viewFile/1067/pdf.

U. Dobrowolska, Miłość to fikcja. Ujęcia tematyki erotycznej w „Doskonałej próżni”, http://podteksty.amu.edu.pl/content/milosc-to-fikcja-ujecia-tematyki-erotycznej-w-doskonalej-prozni-.html.

A. Stoff, Altruizyna Stanisława Lema, czyli o potrzebie miłości bliźniego, [w:] https://docplayer.pl/23865844-Andrzej-stoff-altruizyna-stanislawa-lema-czyli-o-potrzebie-milosci-blizniego.html.

J. Błoński, Szanse science fiction [w:] Życie Literackie 1961, nr 31.

W. Zemek, Samolubny gen w „Golemie XIV”, [w:] https://solaris.lem.pl/blog/samolubny-gen-w-golemie-xiv/, dostęp 19.11.2018.

1. P. Krywak, Problematyka miłosna w twórczości Stanisława Lema, [w:] Annales Academiae Paedagogicae Cracoviensis, Studia Ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia I, 2001, s. 138, 145, [w:] http://sbsp.up.krakow.pl/article/viewFile/1067/pdf, dostęp 15.11.2018. ↑

2. P. Krywak, op.cit., s. 140-141. ↑

3. Etyka troski Carol Gilligan, etyka relacyjna, wpływ Freuda. ↑

4. D. Rose, R. Carlyle, Autyzm i zespół Aspergera za rzadko diagnozowane u kobiet, tłum. J. Morga, [w:] http://www.autyzm.wroclaw.pl/images/art_img/autyzm%20i%20za%20%20rzadko%20rozpoznawane%20u%20kobiet.pdf, dostęp 14.11.2018. ↑

5. Statystyka samobójstw, [w:] https://www.researchgate.net/publication/316439091_Statystyka_samobojstw, dostęp 14.11.2018. ↑

6. P. Krywak, op.cit., s. 142. ↑

7. S. Lem, Doskonała próżnia, Wielkość urojona, Wydawnictwo Literackie 1974, s. 27. ↑

8. U. Dobrowolska, Miłość to fikcja. Ujęcia tematyki erotycznej w „Doskonałej próżni”, http://podteksty.amu.edu.pl/content/milosc-to-fikcja-ujecia-tematyki-erotycznej-w-doskonalej-prozni-.html, dostęp 03.06.2014. ↑

9. Wiadomości Polskiego Radia, Japończyk wziął ślub z hologramem, [w:] https://www.polskieradio.pl/5/3/Artykul/2214168,Japonczyk-wzial-slub-z-hologramem-syntezatora-spiewu, dostęp 17.11.2018. ↑

10. Business Insider Polska, Seksroboty i ich wpływ na społeczeństwo, [w:] https://businessinsider.com.pl/technologie/nowe-technologie/robotyka-i-seksualnosc-seks-roboty-i-ich-wplyw-na-spoleczenstwo/569q8c7, dostęp 19.11.2018. ↑

11. U. Dobrowolska, op. cit.. ↑

12. W. Zemek, Samolubny gen w „Golemie XIV”, [w:] https://solaris.lem.pl/blog/samolubny-gen-w-golemie-xiv/, dostęp 19.11.2018. ↑

13. A. Stoff, Altruizyna Stanisława Lema, czyli o potrzebie miłości bliźniego, [w:] https://docplayer.pl/23865844-Andrzej-stoff-altruizyna-stanislawa-lema-czyli-o-potrzebie-milosci-blizniego.html, dostęp 14.11.2018. ↑

14. U. Dobrowolska, op. cit. ↑

15. S. Lem, Doskonała próżnia, Wielkość urojona, op. cit., s. 90. ↑

16. M. Świetlicki, Dom, [w:] https://literatura.wywrota.pl/wiersz-klasyka/45468-marcin-swietlicki-dom.html, dostęp 18.11.2018. ↑

17. S. Lem, Solaris, Wydawnictwo Literackie 2016, s. 77. ↑

18. P. Krywak, op.cit, s.142-143. ↑

19. J. Błoński, Szanse science fiction [w:] Życie Literackie 1961, nr 31. ↑

20. P. Krywak, op. cit., s. 143-144. ↑

21. U. Dobrowolska, op. cit. ↑

Powroty do przeszłości

Część trzecia

Krzysztof Piasek

Symbolem tego minicyklu artykułów uczyniłem obraz rzeki biorącej początek z malutkiego źródełka, płynącej zrazu niespiesznie, ale potężniejącej wraz z zagarnianymi dopływami i stale przyspieszającej. Ten żywioł to alegoria postępu technologicznego.

W poprzednich częściach opowiadałem o żaglu i o sterowcach. Dziś opowiem o połączeniu ognia i wody. Trzymając się porównania do rzeki, to dotychczas snułem gawędy najpierw o strumieniu, który w końcu spotężniał i szeroko rozlał wody, później o meandrach i wirach, które niekiedy zaburzają główny nurt. Tym razem przyjdzie mi pokazać ogromny wodospad.

Nie jesteśmy w stanie przewidzieć skutków postępu technologicznego. Pewne jest tylko, że zmienia on otaczający nas świat i nas samych. Coraz szybciej. A zaczęło się tak niewinnie...

Część III. Ogień + woda

Cofnijmy się do momentu, w którym nurt postępu technologicznego był ledwie sączącą się strużką, czyli do chwili, gdy nasi praprzodkowie okiełznali ogień. To był niesamowity krok naprzód o trudnych do przecenienia konsekwencjach, między innymi natury kulinarnej. Pieczenie żywności pozwoliło znacznie wydajniej dostarczać organizmowi energii, co z kolei — w dłuższej perspektywie czasu — utorowało drogę rozwojowi mózgu, który u nas, ludzi, jest niezmiernie energochłonnym organem.

Wspomniane pieczenie stanowiło jedynie preludium. Dalszy postęp pozwolił w końcu dokonać innej sztuki: zagotowania wody. Do tego potrzebne było odpowiednie naczynie, być może na początek uszczelnione zagłębienie i gorące kamienie? Nie wiemy i zapewne nigdy się nie dowiemy, jak to dokładnie wyglądało, ale był to moment, w którym człowiek wytworzył parę. Nie miał pojęcia, z jaką potęgą się spotkał i nie miał technologii, aby ją ujarzmić i zaprząc do pracy, ale pierwszy krok został uczyniony, a wody postępu znów wezbrały.

Wiele tysięcy lat później połączenie ognia i wody wywołało rewolucję techniczną i stworzyło wiele ikon głęboko zakorzenionych w zbiorowej świadomości. Któż nie słyszał o maszynie parowej? Parowozy nadal rozpalają wyobraźnię, nawet regulator Watta (dla niewtajemniczonych: to takie dwie wirujące kulki; im szybciej się kręcą, tym wyżej się unoszą wraz z ramionami, do których są przymocowane) jest powszechnie rozpoznawany jako element związany z epoką pary. Zanim jednak para zmieniła świat, jej potencjał nie pozostawał niezauważony.

Ptaszek na drucie, bania i inne dziwy

Jestem przekonany, że na przestrzeni wieków wiele światłych umysłów mających wkład w budowanie starożytnych cywilizacji przyglądało się zjawiskom związanym z termodynamiką. Niestety, niewiele przekazów przetrwało do naszych czasów. Wiemy jednak, że na przełomie V i IV wieku przed Chrystusem Grek i pitagorejczyk, Archytas z Tarentu, używał pary do wystrzeliwania sztucznych ptaków, które ponoć latały na duże odległości albo raczej ślizgały się wzdłuż drutu. Od tego już tylko krok do działa parowego, które zbudował Archimedes ponad stulecie później, choć oczywiście nikt nie zagwarantuje, że był pierwszy. Podobną broń około roku 1500 zaprojektował Leonardo da Vinci. Trudno powiedzieć, czy działo zostało podówczas zbudowane, jakkolwiek istnieją przekazy jakoby opisujące działanie podobnych urządzeń.

To nie koniec pochodu Greków, bowiem na scenę wkracza Heron z Aleksandrii. Ta postać zasługuje na osobny artykuł, choć paradoksalnie wiemy o niej stosunkowo niewiele, wątpliwości nawet budzi wiek, w którym żyła. Tak czy inaczej, było to niemal dwa tysiące lat temu. Lista dokonań Herona jest doprawdy imponująca i nie wiem, czy nie budzi we mnie większego respektu niż portfolio wspomnianego już Leonarda da Vinci. W temacie wykorzystania ognia i wody najbardziej interesujący jest mechanizm automatycznego otwierania i zamykania drzwi świątyni i oczywiście pierwowzór silnika parowego — albo odrzutowego, jak niektórzy chcą — czyli bania Herona czy też inaczej piłka Eola (aeolipili). Ten mechanizm to kula z zamontowanymi dwiema dyszami, przez które wyrzucana jest para. Odrzut wprawia całość w ruch wirowy o prędkości dochodzącej do półtora tysiąca obrotów na minutę.

Ilustracja przedstawia Banię Herona, czy też inaczej piłkę Eola (aeolipili).

© Źródło: Reprodukcja ilustracji z Knight’s American Mechanical Dictionary, 1876 [domena publiczna]

Okres średniowiecza nie przyniósł nowości w temacie wykorzystania pary. Chlubnym wyjątkiem był niejaki Gerbert, wykładowca w szkole w Reims. Wykorzystał on podgrzewanie wody, aby wydobywać dźwięki z organów. Dopiero połowa XVI wieku stała się zapowiedzią tego, co nadchodziło. Blasco de Garay, hiszpański oficer, zademonstrował łódkę napędzaną strumieniem pary. Osmański Arab Taqi al-Din Muhammad ibn Ma'ruf ash-Shami al-Asadi opisał urządzenie przypominające turbinę, które napędzało rożen. Ewidentnie sprawy ruszyły z miejsca, a początek kolejnego wieku zaowocował całą serią opracowań, zbudowanych urządzeń i pierwszych patentów.

Przyglądając się tym wynalazkom, można dostrzec zachodzące zmiany. Wczesne konstrukcje wykorzystujące parę pracowały pod niskim ciśnieniem, nie wykorzystywały takich mechanizmów jak tłok i cylinder, poruszały się z niskimi prędkościami i tak dalej. Jak często bywa w historii postępu, nawet spektakularny rozwój jednej dziedziny zwykle nie pozwala na uzyskanie nowej jakości. Do tego jest potrzebna synergia. Aby powstała maszyna parowa, w powszechnym rozumieniu tego pojęcia, konieczne było opracowanie odpowiednich technologii materiałowych, dzięki którym możliwe się stało wykonanie wysokociśnieniowych zbiorników, wytrzymałych łożysk, przekładni, tłoków i cylindrów z odpowiednimi uszczelnieniami, długo by wymieniać. W tym kontekście widać, jak niedorzeczne są stwierdzenia mówiące na przykład, że starożytni Grecy byli o krok od stworzenia maszyny parowej, a w konsekwencji od dokonania rewolucji technologicznej o bezprecedensowej skali w historii ludzkości.

Maszyna parowa z niskim ciśnieniem

Płynąc na fali postępu, wkraczamy w XVIII wiek i zastajemy właśnie skonstruowaną przez Thomasa Savery’ego pompę parową. Celowo unikam określenia: pompa napędzana przez silnik parowy, ponieważ o ile w tym wypadku pojawił się już kocioł, o tyle zasada działania maszynerii opierała się na wytwarzaniu niskiego ciśnienia powstałego w wyniku skraplania pary. Aby być sprawiedliwym, należy w tym miejscu zaznaczyć, że wynalazek Savery’ego powstał na podstawie prac francuskiego fizyka, matematyka i wynalazcy, Denisa Papina. Urządzenie miało istotne wady: niezwykle niską wydajność — poniżej dziesiątej części procenta — i małą wysokość podnoszenia. Niestety, eliminowało to możliwość jego użycia do pompowania wody, co stawało się palącym problemem, wynikającym — jak pisał w 1847 roku w swoim opracowaniu Dominik Biliński — coraz więcéj ze wzmagania się w owym czasie robót w kopalniach angielskich.

Ilustracja przedstawia silnik atmosferyczny Newcomena. Na rycinie między innymi widać cylinder (C), zamontowany ponad kotłem. Zespół rurek i wodzików odpowiedzialny był za sterowanie zaworem i podawanie wody, która schładzała parę w dolnej części cylindra, co w konsekwencji powodowało spadek ciśnienia i ruch kiwonu (H). Po prawej widać cięgna dwóch pomp: głównej (i) oraz pomocniczej (k), która służyła do uzupełniania wody niezbędnej do pracy silnika.

© Źródło: Reprodukcja ilustracji z Les Merveilles de la science, 1867-1891, tom 1., Louis Figuier [domena publiczna]

W tym miejscu czytelnicy, zorientowani nieco w temacie, mogliby mi zarzucić, że opisując wynalazek Savery’ego, nie użyłem określenia: silnik atmosferyczny. Jednak uważam, że to miano przynależy się konstrukcji innego Thomasa, Newcomena, młodszej jedynie o kilka lat. Maszyna posiadała wreszcie tłok i cylinder, choć nadal za ruch odpowiedzialne było ciśnienie atmosferyczne, które wciskało tłoczysko, gdy w cylindrze zostało wytworzone niskie ciśnienie. Odnotujmy, że sprawność tej konstrukcji dochodziła do pół procenta.

Obaj panowie nawiązali współpracę, a jej efektem było uruchomienie w 1712 roku w kopalni w Staffordshire pompy wodnej napędzanej silnikiem atmosferycznym. Tysiące tego typu kiwonów pracowało w różnych miejscach na świecie przez ponad dwieście lat. Wykorzystywane były głównie w kopalniach, ale również w młynach i w fabrykach. Jednak w ostatecznym rozrachunku rozwiązanie okazało się jedynie ramieniem bocznym rzeki postępu.

Czekaliśmy na pana, panie James!

Dotarliśmy do momentu, w którym na scenę wkracza sam James Watt. To nazwisko zna chyba każdy, jeśli nie jako miano konstruktora maszyny parowej to przynajmniej dzięki jednostce mocy nazwanej od imienia wielkiego Szkota. Na marginesie, propozycję uhonorowania pierwszego, który miał jasną koncepcję mocy, i podał rozsądne metody jej mierzenia, niemal równo sto lat po śmierci wynalazcy złożył Sir William Siemens, brat Wernera von Siemensa, założyciela firmy Telegraphen-Bauanstalt von Siemens & Halske, którą dziś znamy jako Siemens AG.

W 1763 roku Watt po raz pierwszy udoskonalił maszynę Newcomena, jakkolwiek był to jedynie model na uniwersytecie w Glasgow. Co ciekawe, przy okazji prac wynalazca eksperymentował z... drewnianymi cylindrami. Przejście od modelu do pełnowymiarowego urządzenia wymagało pokonania szeregu trudności: pozyskania finansów, rozwiązania problemów technicznych związanych chociażby właśnie z wykonaniem spasowanych tłoków oraz cylindrów. Zresztą ostatnia z wymienionych trudności została rozwiązana dopiero przez Johna Wilkinsona, który doświadczenie zdobywał podczas wytaczania elementów armat — nie pierwszy i nie ostatni to raz, gdy technika militarna służy postępowi. Kolejne lata upływające od momentu opracowania modelu w Glasgow to pasjonująca walka na patenty, serie bankructw i narodziny nowych firm, kalejdoskop porażek i sukcesów. W roku 1776, w odstępie kilku miesięcy, zostały zainstalowane trzy silniki: w kopalni w Tipton, w warsztatach Wilkinsona w Shropshire oraz w fabryce w Stratford. Sprawność tych konstrukcji wynosiła około dwóch procent. Niewiele? Owszem, ale jest to wynik cztery razy lepszy niż w przypadku maszyny Newcomena. Inna sprawa, że Watt na podstawie przeprowadzonych przez siebie rachunków wiedział, że teoretycznie istnieje jeszcze możliwość podwojenia osiągów.

Działająca rekonstrukcja samochodu parowego Nicolas-Josepha Cugnot. W zasobach Internetu można znaleźć film nakręcony podczas paryskiej wystawy Rétromobile 2011, dokumentujący przejazd tego niezwykłego wehikułu. Maszyna pochodzi z 1770 roku i jest wyposażona w napęd na przednią oś! A mówiąc poważnie, warto odnotować, że aby skręcić kierowca przy użyciu korby (bo trudno to inaczej nazwać) musiał obrócić przednie koło wraz z całym mechanizmem przeniesienia napędu oraz kotłem.

© Źródło: Wikipedia: Zdjęcie z paryskiej wystawy Rétromobile 2011, Centrum Expo Porte de Versailles (Autor: użytkownik Thesupermat [licencja: CC-BY-SA 3.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/)]

To nie koniec historii Jamesa Watta, wszak nadal jesteśmy na etapie zmodyfikowanych, ale jednak maszyn atmosferycznych. Mimo to rzućmy na chwilę kotwicę i sprawdźmy, czy czegoś nie przegapiliśmy. Otóż w 1770 roku we Francji powstał pierwszy parowy samochód. Konstruktorem był Nicolas-Joseph Cugnot, a zachowany pojazd można podziwiać w muzeum w Paryżu. Trzykołowa konstrukcja z nieproporcjonalnie dużym kotłem wiszącym przed przednim kołem miała fatalny rozkład masy i trudno było nad nią zapanować, ale ponoć potrafiła przewozić czterotonowy ładunek z zawrotną prędkością czterech kilometrów na godzinę... Nie do końca potwierdzona historia mówi, że ten wehikuł był pierwszym pojazdem silnikowym, który spowodował wypadek drogowy, uderzając w mur. Ponoć nawet kierowca został ukarany za nieostrożną jazdę. Tak czy inaczej, konstrukcja była kompletnie niepraktyczna i wiele osób zgłasza wątpliwości, czy w rzeczywistości poruszała się siłą pary.

Prawdziwa maszyna parowa

Wróćmy do Watta. Aby na scenie pojawił się prawdziwy silnik parowy, konieczne było opracowanie sprawnego mechanizmu konwersji ruchu posuwistego na obrotowy oraz wyeliminowanie wrażliwości silników na zmienne obciążenie. Pierwszy problem rozwiązał niejaki Pickard, patentując korbowód. Niestety, oznaczało to, że James Watt, nie chcąc kupować licencji, musiał wymyślić coś innego. W ten sposób w 1781 roku opracował przekładnię obiegową, a w zasadzie wiele wskazuje, że wykorzystał pomysł swojego pracownika i późniejszego wspólnika Williama Murdocha. Swoją drogą wspomniany Szkot ma na koncie wiele wynalazków, a dziedzina silników parowych jest tylko jednym z obszarów jego zainteresowań. Skoro już mowa o Murdochu, nie mogę się powstrzymać od przytoczenia pewnej anegdoty. Otóż w wieku dwudziestu jeden lat młody Szkot przewędrował niemal pięćset kilometrów, aby starać się o pracę w znanej już podówczas spółce Watta i Boultona. Podczas rozmowy z tym ostatnim nerwowo międlił w dłoniach cylinder, który w końcu wymsknął mu się z rąk i upadł, wydając przy tym zaskakujący dźwięk. Bliższe oględziny pokazały, że nakrycie głowy jest... drewniane. Murdoch samodzielnie wytoczył je za pomocą urządzenia własnego pomysłu. Nie ma co się dziwić, że Boulton był pod wielkim wrażeniem i zatrudnił młodziana.

Zdjęcie regulatora Watta, czyli osławionych kulek. Widać łańcuch odpowiedzialny za przekazanie napędu, a w zasadzie informacji o prędkości wirowania maszyny. Nieco niżej zamontowany jest wodzik, który opada wraz ze wzrostem prędkości obrotowej. Wodzik sprzęgnięty jest z zaworem regulującym ciśnienie pary. Całość stanowi układ stabilizacji punktu pracy silnika parowego.

© Źródło: Wikipedia: Regulator Watta (1788) zamontowany na silniku parowym Boultona i Watta; Muzeum Nauki w Londynie (Autor: użytkownik Dr Mirko Junge [licencja: CC-BY-SA 3.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/)]

A wracając do przekładni obiegowej, nie była ona rozwiązaniem idealnym. Produkcja nastręczała trudności, a mechanizm zawodził. Mimo to znalazł zastosowanie. Drugi problem — niestabilna prędkość obrotowa — odszedł w niepamięć dzięki opracowaniu w 1788 roku regulatora odśrodkowego. Słynne wirujące kulki pełniły rolę ujemnego sprzężenia zwrotnego, czyli zgodnie z teorią sterowania stanowiły element stabilizujący pracę całego systemu.

I to wszystko w temacie osiągnięć Jamesa Watta? Prawie, ponieważ nie wspomniałem być może o najważniejszym pomyśle wynalazcy: tłoku o działaniu dwustronnym, którego opis został opatentowany w 1782 roku. Wraz z nim w maszynie parowej pojawił się mechanizm zaworowy konieczny do rozdzielania strumienia pary w rytm pracy silnika. Był to złożony zespół wodzików, popychaczy, przeciwwagi. Dopiero w roku 1799 Murdoch znacząco uprościł tę konstrukcję, wprowadzając zawór suwakowy albo, jeśli ktoś woli, rozdzielacz suwakowy.

Żegnając się z silnikami Watta, należy pamiętać, że były to konstrukcje o pionowych cylindrach, z ciśnieniem pary nie przekraczającym atmosfery i sprawnością wynoszącą około trzech procent. Jednak utorowały drogę kolejnym konstrukcjom, których liczba od początku XIX wieku zaczęła szybko rosnąć wraz z nowymi obszarami ich wykorzystania. Ruszyła lawina.

Na lądzie, na wodzie

Nie sposób w krótkim artykule opisać wszelkich lokomotyw, parostatków, traktorów czy też, jak je podówczas nazywano, lokomotyw drogowych lub farmerskich powozów parowych. Nie sposób również wymienić innych zastosowań maszyn parowych: w kopalniach, hutach, fabrykach czy też takich prób jak wspomniana w poprzedniej części instalacja na pokładzie balonu. Pierwsze konstrukcje z początku XIX wieku niekoniecznie przypominały urządzenia, które znamy z muzeów i ilustracji. Na przykład uważana za pierwszą pełnowymiarową — co nie znaczy, że dużą — konstrukcję Coalbrookdale Locomotive zbudowana przez Richarda Trevithicka, twórcę parowego silnika wysokociśnieniowego, przykuwała uwagę nieproporcjonalnie wielkim kołem zamachowym i kołami zębatymi napędzającymi koła jezdne. Poruszała się z prędkością około ośmiu kilometrów na godzinę. Z kolei nieco późniejsza lokomotywa Salamanca miała jeszcze pionowe tłoki i poruszała się po zębatej szynie.

Ilustracja przedstawia trzy wczesne lokomotywy parowe: Coalbrookdale Locomotive skonstruowaną przez Richarda Trevithicka w 1803 roku, Salamancę skonstruowaną przez Johna Blenkinsopa w 1812 roku oraz Rakietę skonstruowaną przez Stephensonów w 1829 roku. Rysunki maszyn przedstawione są w identycznej skali. Najstarsza konstrukcja zwraca uwagę ogromnym kołem napędowym, wynalazek Blenkinsopa posiada pionowe tłoki i porusza się po zębatej szynie. Natomiast Rakieta jest już stosunkowo nowoczesną konstrukcją z kotłem płomieniówkowym i odprowadzeniem zużytej pary do dymnicy. Były to już znane rozwiązana, ale dopiero George i jego syn Robert potrafili je skutecznie zaimplementować. O tym, jak sprawnymi konstruktorami byli, świadczy historia zawodów pięciu lokomotyw z 1829 roku, ale to już inna opowieść. Wspomnę tylko, że w jednej z maszyn, która stanęła na starcie – Cyklopie Thomasa Shaw Brandretha – sędziowie odkryli... konia. Cóż, dyskwalifikacja za stosowanie niedozwolonych środków napędowych była nieunikniona. Rakieta była również pierwszą lokomotywą, która spowodowała śmiertelny wypadek. Do zdarzenia doszło 15 września 1830 roku.

© Źródło: Praca własna na podstawie: reprodukcji ilustracji z The British Railway Locomotive 1803-1853 (pierwsza publikacja: The Mechanic's Magazine, 1829) oraz z Les Merveilles de la science, 1867-1891, tom 1., Louis Figuier [domena publiczna]

W połowie XIX wieku lokomotywy przypominały już konstrukcje, które stają nam przed oczami, gdy mówimy o parowozach. W tym okresie została również po raz pierwszy pokonana bariera prędkości stu kilometrów na godzinę, choć w krajach anglosaskich większe znaczenie miał wynik amerykańskiej lokomotywy Antelope, która jako pierwsza osiągnęła sześćdziesiąt mil na godzinę, czyli niespełna dziewięćdziesiąt siedem kilometrów na godzinę, i zyskała przydomek: „mila-na-minutę”.

Zmiany na wodzie zachodziły wolniej i mniej spektakularnie. Jednym z powodów była znacznie mniejsza liczba problemów piętrzących się przed konstruktorami parostatków. W zasadzie nic nie stało na przeszkodzie, żeby — w najprostszym przypadku — na statku zabudować maszynę Watta. Takie próby zresztą miały miejsce. Tak powstała chociażby w 1807 roku North River Steamboat of Clermont, dziś znana pod skróconą nazwą Clermont, wyposażona w dwa koła łopatkowe oraz żagle. Konstrukcja Roberta Fultona była pierwszym parostatkiem, który podjął pracę na regularnej linii pasażerskiej, pływając pomiędzy Nowym Jorkiem i Albany.

Dwanaście lat później SS Savannah pokonała Atlantyk. Jednak była to jednostka hybrydowa i z powodu niemożności załadowania dużej ilości węgla większość trasy pokonała na żaglach. Z tą podróżą związana jest zabawna historia. Marynarka królewska u wybrzeży Irlandii uznała, że Savannach płonie i wymaga pomocy. Żadną miarą nie spodziewali się ujrzeć statku pod pełnymi żaglami wspomaganego maszyną parową. Na transatlantycki rejs dokonany wyłącznie przy użyciu pary wypadło czekać do roku 1833. Przejścia dokonał kanadyjski SS Royal William. Na morzach również nadeszła era pary.

Parowy zawrót głowy

Dopłynęliśmy do połowy XIX wieku. Zatrzymajmy się na chwilę i rozejrzyjmy ze zdumieniem. Minęło niewiele ponad pięćdziesiąt lat od powstania pierwszego w miarę funkcjonalnego silnika parowego, a świat zmienił się radykalnie. W 1845 roku w Europie istniało już około dziewięciu tysięcy kilometrów linii kolejowych! Ledwie pięć lat później sama Brytania posiadała sieć o łącznej długości przekraczającej dziesięć i pół tysiąca kilometrów. Nie zrobiłem na was wrażenia? To dodam, że pod koniec ósmej dekady XIX wieku tylko na naszym kontynencie istniało nieomal sto sześćdziesiąt tysięcy kilometrów torów kolejowych, po których jeździło ponad czterdzieści tysięcy lokomotyw i około miliona wagonów towarowych! Oczywiście kolej jest jedynie przykładem, dynamiczny rozwój dotyczył praktycznie wszystkich dziedzin życia. W przemyśle powstało specyficzne dodatnie sprzężenie zwrotne. Coraz lepsze silniki parowe umożliwiały stosowanie coraz doskonalszych metod obróbki materiałowej, co z kolei otwierało drogę do budowy bardziej złożonych, wydajniejszych i potężniejszych maszyn. Świat nagle się skurczył. Podróżowanie i transport towarów na duże odległości przestały być karkołomnymi przedsięwzięciami dla śmiałków z dużą ilością wolnego czasu. Fabryki zwielokrotniły wolumeny produkcji, co oczywiście spowodowało spadek cen wielu dóbr powszechnego użytku.

Gigantyczne zmiany technologiczne musiały pociągnąć za sobą zmiany społeczne i kulturalne. Kończył się czas kultury agrarnej. Rozpoczynał się proces urbanizacji. Na znaczeniu i liczebności zyskała klasa robotnicza, a jednocześnie zaczęły rosnąć majątki fabrykantów. Związki zawodowe zyskały na znaczeniu, na horyzoncie pojawił się ruch robotniczy, narodziły się warunki do rozwoju ideologii socjalistycznej. Niektóre skutki rewolucji technicznej były nieoczywiste, jak na przykład rozwój bankowości i rynków papierów wartościowych inspirowany gwałtownym rozkwitem kolejnictwa i przemysłu. Ogromne inwestycje wymagały finansowania, dla zapewnienia którego niezbędne były nowe narzędzia ekonomiczne.

Oczywiście odpowiedzialność za te wszystkie przemiany nie leży jedynie po stronie maszyn parowych. XIX wiek to również rozwój elektryczności, związanej z nią komunikacji, powstanie silnika spalinowego, który zresztą stał się początkiem końca epoki parowej. Trudno jest rozdzielić te czynniki. Tak czy inaczej, bodaj pierwszy raz w całej historii ludzkości, w okresie nie przekraczającym czasu życia człowieka doszło do zmian, które kompletnie przeobraziły rzeczywistość. A od tamtej pory postęp nadal przyspiesza.

Turbina — nowe wcielenie maszyny parowej

Płyniemy dalej? Pod koniec XIX wieku światło dzienne ujrzał jeszcze jeden wynalazek, któremu wiele zawdzięczamy po dziś dzień. Turbina parowa. Pierwsze funkcjonalne urządzenie zbudował w 1884 roku Charles Parsons. W zastosowanych rozwiązaniach można odnaleźć dalekie echa projektu bani Herona. Idea leżąca u podstaw konstrukcji była banalnie prosta: wytworzony strumień pary uderzał w łopatki koła przypominającego koło wodne, wprawiając je w szybki ruch wirowy. Prosty pomysł i proste urządzenie — żadnych tłoków, cylindrów, korbowodów i… osiemnaście tysięcy obrotów na minutę oraz ogromny apetyt na parę. W osiem lat po pierwszej prezentacji Parsons unowocześnił turbinę, która wkrótce stała się realną konkurencją dla maszyn parowych.

Zdjęcie przedstawia wirnik turbiny parowej Persona zainstalowanej w 1930 roku w maszynowni niszczyciela ORP Wicher.

© Źródło: Wikipedia: Zdjęcie ze Skansenu Broni Morskiej w Helu (ekspozycja w 2010 roku przeniesiona do Muzeum Obrony Wybrzeża w Helu) (Autor: użytkownik Topory [licencja: CC-BY-SA 3.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/)]

Piętrzące się trudności techniczne nie przeszkodziły irlandzkiemu inżynierowi w montowaniu turbin na statkach. W 1897 roku powstała jednostka nazwana, a jakże, Turbinia, która pobiła dziesięć rekordów prędkości. Ostatni wynosił blisko sześćdziesiąt trzy kilometry na godzinę. W 1905 roku Królewska Marynarka Wojenna zakończyła budowę czterech krążowników klasy Topaze. Jeden z nich, HMS Amethyst, został wyposażony — w miejsce czterocylindrowego silnika parowego z potrójnym rozprężaniem — w turbinę Parsona. Testy pokazały, że zmodyfikowana jednostka miała wyższą sprawność i lepsze osiągi pod warunkiem, iż nie poruszała się z małymi prędkościami. Ta cecha zresztą zadecydowała o nieopłacalności stosowania podobnego rozwiązania w pojazdach lądowych.

Należy zdawać sobie sprawę z kompletnie różnego charakteru pracy obu typów silników. Turbiny kręciły się z prędkościami o rzędy wielkości większymi od prędkości uzyskiwanych przez korbowody silników parowych. Dodatkowo, ruch turbin jest pozbawiony nierównomierności i drgań, które w klasycznym silniku są naturalnym następstwem pracy tłoków. Aby zastosować wynalazek Parsona do napędzania wolnoobrotowych urządzeń, konieczne było stosowanie przekładni. Zaprojektowano wiele takich mechanizmów, jednak rozwój maszyn elektrycznych przyniósł inną możliwość rozwiązania problemu: sprzęgniecie z turbiną dynamomaszyny, czyli generatora prądu, a do napędu śruby użycie silnika elektrycznego.

Para schodzi ze sceny?

Jak już zasygnalizowałem, w wiek XX ludzkość wchodziła z działającymi silnikami spalinowymi. Stanowiły skuteczną konkurencję dla rozwiązań opartych o siłę pary, były tańsze, wydajniejsze, znacznie mniejsze i osiągały wyższe prędkości obrotowe. Ich pojawienie się nie pozwoliło na rozwój maszyn drogowych napędzanych silnikami parowymi, choć uczciwie należy przyznać, że jeszcze w 1902 roku w USA ponad połowa zarejestrowanych samochodów była parowa — żeby nie było niedomówień: mówimy o liczbie niespełna pięciuset sztuk — a szacuje się, że na całym świecie z górą trzysta firm pracowało nad udoskonalaniem napędu parowego dla samochodu. Zresztą nie brakuje również osób, które twierdzą, że gwoździem do trumny silników parowych w samochodach była arbitralna decyzja Henry’ego Forda. W przemyśle i kolejnictwie prymat starszych konstrukcji trwał nieco dłużej, a to ze względu na różne charakterystyki obu typów motorów. Silnik parowy było łatwiej stosować w rozwiązaniach wymagających dużych momentów. Stąd parowozy dominowały na torach jeszcze podczas II Wojny Światowej. Zresztą w tym okresie zbudowano serię słynnych lokomotyw towarowych popularnie zwanych Big Boy, które były najpotężniejszymi parowozami na świecie — no dobrze, z tym „naj” sprawa jest dyskusyjna, w zależności jaki parametr brać pod uwagę, ale na pewno Union Pacific Series 4000 były ekstraklasą — a służbę zakończyły na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych. Okrętowe siłownie parowe wykorzystujące turbiny również w większości zeszły ze sceny w okolicy czwartej, piątej dekady XX wieku. Choć w tym wypadku w specyficznych obszarach zastosowań, szczególnie w marynarce wojennej, przetrwały do dziś. Zresztą turbina parowa okazała się nieodzownym elementem wielu współczesnych elektrowni. Jak napisałem wcześniej, doskonale nadaje się do napędzania generatorów prądotwórczych, zmieniła się jedynie budowa palników i kotłów. Niekiedy modyfikacje poszły bardzo daleko, wszak elektrownie atomowe również wykorzystują turbiny parowe.

Lokomotywa Union Pacific Big Boy 4020 zbudowana w 1944 roku. Jak widać parowozy przeszły daleką drogę od czasu Rakiety. Zdjęcie wykonane przez Dave’a Martindella.

© Źródło: Flickr, album Toma Wigleya [licencja: CC-BY-NC-SA 2.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/2.0/)]

Ciąg dalszy nastąpi...?

Z nurtem postępu dopłynęliśmy do współczesności, zatem, czy oznacza to definitywny koniec opowieści o parze? Czy jedyne, co nam pozostało, to fascynacja minionymi dniami, w których na Ziemi istniały stalowe potwory otoczone kłębami pary, przedmiot westchnień miłośników steampunku? Być może nie jest tak źle.

Tłokowy silnik parowy, kilkukrotnego rozprężania, z dodatkowymi układami odzysku ciepła, czyli taki, jaki był stosowany w parowozach, posiadał sprawność cieplną rzędu kilkunastu procent. Współczesny silnik spalinowy osiąga rezultaty dwu-, trzykrotnie lepsze. Pomimo to od lat inżynierowie odpowiedzialni za rozwój motoryzacji spoglądają ukradkiem w kierunku dziedzictwa Watta. Dlaczego? Czynników jest kilka. Pierwszy to kłopoty z kopalinami: rośnie ich cena, zasoby nie są niewyczerpane. Na dokładkę silnik spalinowy jest wybredny i byle czego do baku nalać się nie da, bo zbyt daleko nie zajedziemy, co powoduje konieczność stosowania dodatkowych procesów przemysłowych w celu uzyskania paliwa o odpowiedniej jakości. Szczególnie w dobie zaostrzania standardów emisyjnych. Silnik parowy to motor o spalaniu zewnętrznym, trywializując, jest mu obojętne, co stanowi źródło ciepła odpowiedzialnego za wytworzenie pary. Ponadto spalanie poza cylindrem daje możliwość „dopieszczenia” całego procesu w celu uzyskania maksymalnej wydajności przy minimalnej emisji zanieczyszczeń. To nie koniec zalet silnika parowego. Posiada on korzystny przebieg charakterystyki momentu obrotowego. Maksimum występuje przy bardzo niskich obrotach, więc można by zrezygnować ze stosowania skrzyni biegów. A na dokładkę taki motor jest cichszy. Wystarczy poczytać opisy parowych samochodów serii Doble produkowanych w latach dwudziestych XX wieku, żeby dostać wypieków.

Powyższe rozważania nie są czystą teorią. W latach dziewięćdziesiątych minionego wieku spółka-córka Volkswagena IAV GmbH (Ingenieurgesellschaft Auto und Verkehr) ogłosiła, że udało jej się zbudować silnik parowy o wydajności porównywalnej do silnika spalinowego. W 2001 roku ta sama spółka skonstruowała silnik z przeznaczeniem dla transportu i nazwała go Zero Emission Engine, czyli silnikiem bezemisyjnym. Prototyp o mocy sześćdziesięciu ośmiu koni mechanicznych zainstalowany został w Škodzie Fabii. Ten model napędu uzyskiwał sprawność dwudziestu kilku procent, ale drugi, zmodernizowany przekroczył trzydzieści procent, w dodatku wyniki te są prawie stałe w całym zakresie prędkości maszyny. Interesujące są również poziomy emisji: cztero-, pięciokrotnie mniejsze niż kalifornijski SULEV (Super Ultra Low Emission Vehicle, czyli pojazd o super ultra niskiej emisji). W 2009 roku firma The Steam Car Company Limited pokonała, zresztą kilkukrotnie, ponad stuletni rekord prędkości samochodu parowego, ostatecznie osiągając 238,678 kilometra na godzinę. Pojazd o wdzięcznej nazwie Inspiration został wyposażony w dwustopniową turbinę wirującą z prędkością trzynastu tysięcy obrotów na minutę i zapewniającą moc trzystu sześćdziesięciu koni mechanicznych. Poprawienie nowego rekordu zapowiedział zespół amerykański, który miał wykorzystać silnik rozwijany przez firmę Cyclone Power Technologies, która od 2004 roku publikuje informacje o rozwijaniu projektu nowoczesnego silnika parowego o wydajności nieustępującej jednostkom spalinowym. Współpraca została zerwana, ale mimo to zespół Steam Speed America w 2014 roku podjął próbę ustanowienia nowego rekordu. Niestety zakończyła się ona wypadkiem, jakkolwiek maksymalna zarejestrowana prędkość była jedynie nieznacznie mniejsza od rekordowej.

Brytyjski pojazd Inspiration, za jego kierownicą Charles Burnett III w 2009 roku ustanowił nowy rekord prędkości samochodu parowego.

© Źródło: The National Motor Museum Trust / Home > Collections > Vehicles > British Steam Car ‘Inspiration’

Jak widać, wiele wskazuje na to, że para nie powiedziała ostatniego słowa. Kto wie, może w nieodległej przyszłości nie będziemy jeździć samochodami elektrycznymi, tylko właśnie parowymi? Może zainteresowanie tą technologią i jej dalszy rozwój spowodują, że również w lokomotywach pojawią się turbiny parowe w miejsce gazowych? A może ktoś odkurzy całkiem udany projekt z 1933 roku? Był to samolot braci Besler napędzany sinikiem parowym.

***

Nauka i postęp gnają na złamanie karku, nie zważając na to, czy nam się to podoba, czy nie. Uzależniamy się od nowych technologii i nie nadążamy za zmianami. Setki lat upłynęły od czasów, gdy znaczące przemiany zachodziły w okresie życia kilku pokoleń, dając ludziom czas na adaptację.

W czasach Izaaka Newtona, czyli na przełomie XVII i XVIII wieku, człowiek o otwartym umyśle i samozaparciu był w stanie zapoznać się z całą wiedzą, jaką zgromadziła ludzkość. Dziś jest to zupełnie niemożliwe, mało tego, w wielu dziedzinach konieczne jest stałe zawężanie specjalizacji, tak wielka jest liczba zagadnień, z którymi musi się mierzyć naukowiec. W dodatku, coraz częściej sposób działania otaczających nas przedmiotów pozostaje dla nas tajemnicą. Nauka osiąga coraz wyższe poziomy abstrakcji i staje się hermetyczna. Zaczyna przypominać magię lub obiekt kultu.

Szeroko rozlany i jednocześnie potężny, rwący nurt postępu porwał nas i niesie w nieznane. Wygląda na to, że musimy przystosować się do ciągłych zmian, do tego, że jesteśmy nieprzystosowani, do tego, że pod wieloma względami od naszych dzieci dzieli nas dystans kilku dawnych pokoleń.

Postęp technologiczny zawsze miał ogromny wpływ nie tylko na życie codzienne, ale również na przemiany społeczne, kulturę, religię. Wydaje się, że przyszło nam żyć w czasach, w których stoimy na progu kolejnej rewolucji. Przyniesie ona coś zupełnie nowego, a później żywioł postępu pogna jeszcze szybciej...

Mitologia, głupcze!

Część druga

Damian Lupa

Mitologia egipska nie była monolitem, zmieniała się na przestrzeni wieków. Stanowiła wypadkową wierzeń ludowych, polityki kolejnych faraonów i całych dynastii oraz wpływu wielkich ośrodków religijnych. Kiedy jedni bogowie znajdowali się w panteonie od zawsze (kult słońca), inni zostali do niego niechętnie przyłączeni pod wpływem rosnącej popularności wśród ludu (np. Ozyrys). Mimo całej swej różnorodności istniały również obszary cechujące się wyjątkową jednością. Przy nieokreślonej liczbie bóstw wykształcił się Rytuał Boskiego Kultu, który w różnych świątyniach był odprawiany o tych samych porach dnia.

Koncepcja duszy

Badacze nie są do końca przekonani, czym właściwie dla zwykłego Egipcjanina była dusza. Kapłani nigdy nie zdefiniowali pojęcia właściwej natury duszy znanej nam np. z chrześcijaństwa. W Egipcie człowiek składał się z kilku elementów fizycznych (ciała, imienia, serca i cienia) i duchowych (Ka, Ba i Ach).

Ba mogła się swobodnie poruszać i przybierać różne formy. Po śmierci opuszczała ciało i podróżowała przez Krainę Zmarłych na Sąd Ozyrysa. Po pomyślnym wyroku stawała się nieśmiertelnym świetlnym duchem (Ach), wędrowała na Pola Jaru, aby kosztować pożywienia z ofiar i cieszyć się towarzystwem innych dusz. Ba mogła jednak zgubić się w zaświatach lub zostać tam unicestwiona przez potwory, demony itp. Ze swobody poruszania się i kształtowania swojej formy korzystali zwłaszcza bogowie. Wierzono, że bóstwo może tymczasowo zamieszkać w innym bogu, zwierzęciu lub przedmiocie poprzez wędrówkę swojego Ba. W ten sposób Ba bóstwa mieszkało w każdym jego posągu kultowym w świątyni i zwierzęciu, z którym było identyfikowane; w byku Apisie mieszkało Ba Ptaha, w kocie Ba Bastet, w czapli Ba Ozyrysa itp.

Ka przedstawiano jako idealny sobowtór człowieka pozbawiony wszelkich wad. Skupiały się w nim same dobre cechy i energia witalna. Ka podtrzymywało życie człowieka. W przeciwieństwie do Ba nie mogło zostać nigdy ukarane, ponieważ nie mogło zgrzeszyć. Przychodziło na świat razem z człowiekiem, pozostając jednak cały czas w zaświatach, pełniło rolę Anioła Stróża. Po śmierci człowieka Ba udawało się do swojego Ka.

Zaświaty i idea zmartwychwstania

Wiara w zmartwychwstanie była czymś oczywistym. Wszyscy widzieli, jak roślinność odradza się po wylewie Nilu, jak każdego ranka Słońce wstaje na nowo. Powszechnie znano również mit o śmierci i zmartwychwstaniu Ozyrysa. Jest on przykładem boga powstałego z połączenia kilku starszych kultów, scalając w sobie trzy aspekty: ludzki, królewski i boga przyrody.

W mitach Ozyrys jest przedstawiany jako dobry król; pokazał ludziom, jak uprawiać zboże, czcić bogów i ustanowił dla nich dobre prawa. Wyruszył następnie w świat, aby ucywilizować resztę ludów. Zwyciężał nie siłą, lecz dobrocią i argumentami. Kiedy wrócił z podróży, Set (bóg ciemności i chaosu, prywatnie brat Ozyrysa) przygotował na niego zasadzkę. Potajemnie zmierzył jego ciało i sporządził pięknie ozdobioną skrzynię, odpowiadającą wymiarom Ozyrysa. W trakcie uczty na cześć powrotu Ozyrysa Set wniósł skrzynię do sali biesiadnej i zaproponował zabawę: kto się w niej położy i będzie na niego pasowała, otrzyma ją w darze. Kiedy przymierzył się do skrzyni Ozyrys, Set wraz z innymi spiskowcami zatrzasnęli wieko, a skrzynię wynieśli i cisnęli w morze. Izyda, bliska obłędu z rozpaczy, rozpoczęła poszukiwania męża. Skrzynia została wyrzucona na brzeg porośnięty wrzosem i wrosła tam całkowicie w jedno z drzew. Król Byblos (miasta na terenie dzisiejszego Libanu) kazał ściąć drzewo i zrobić z niego kolumnę podtrzymującą dach jego pałacu. Izyda dowiedziała się o tym dzięki boskiemu tchnieniu, przybyła do Byblos i poprosiła o kolumnę skrywającą trumnę. W drodze do Horusa (swojego syna) przypadkiem natknęła się na Seta, który polował nocą. Rozpoznał ciało Ozyrysa, pociął je na 14 kawałków i rozrzucił po całym Egipcie. Izyda zaczęła kolejne poszukiwania. Kiedy znalazła jakąś część, odprawiała uroczystość pogrzebową, stąd też powstało wiele grobów Ozyrysa. Miało go to uchronić przed zemstą Seta, gdyby wygrał w starciu z innymi bogami. Jedyną częścią, której nie znalazła, był jego penis; został wrzucony przez Seta do wody i zjedzony przez ryby. Izyda ulepiła z gliny podobny i umieściła na miejscu. Dzięki pomocy Re i Nut (bóg Słońca i bogini nieba) udaje się ożywić Ozyrysa. Przez jakiś czas pozostaje w Egipcie, płodzi z Izydą Horusa i odchodzi do Krainy Umarłych, nad którą roztacza swoje panowanie, nie włączając się już w spory bogów.

Egipskie zaświaty są rozległe, pełne bram, jaskiń i kanałów, podzielone na różne obszary zamieszkałe przez potwory, zwierzęta, demony, bogów, dusze potępione i błogosławione. Przez krainę umarłych biegły bardzo kręte ścieżki: lądowa i wodna. Ta ostatnia była odzwierciedleniem Nilu, częścią praoceanu. To po niej właśnie płynęła barka słoneczna Re przez dwanaście okręgów, symbolizujących dwanaście godzin nocy. Droga była pełna niebezpieczeństw; Re wraz ze swoim orszakiem musiał walczyć z licznymi potworami i duszami potępionych. Po całonocnej walce ostatecznie zwyciężał i odradzał się na niebie jako młode Słońce. Skoro jeden z głównych bogów miał takie problemy w krainie zmarłych, to jak miał sobie poradzić zwykły, szary człowiek? Zmarły powinien być wyposażony w papirus opisujący drogę, niebezpieczeństwa i zaklęcia, jakie należy stosować. Dusza musiała przejść przez kilka bram, których strzegły potwory lub bogowie; wypowiadała wówczas ich prawdziwe imię i mogła bez przeszkód udać się dalej. Zmarły bez mapy błąkał się i mógł zostać unicestwiony.

Celem podróży duszy po krainie zmarłych było dotarcie do Wielkiej Sali Obu Prawd, gdzie odbywał się sąd nad zmarłymi. Ozyrys jako władca Krainy Umarłych i przewodniczący składu sędziowskiego zasiadał na tronie w towarzystwie czterdziestu dwóch innych bogów. Serce zmarłego jako symbol myśli i uczuć było ważone przez Anubisa na wielkiej wadze. Na przeciwnej szalce często umieszczano figurkę Maat (bogini praw, harmonii i sprawiedliwości). Jeśli wynik był pozytywny, dusza mogła przejść na Pola Jaru i cieszyć się życiem wiecznym. Jeśli natomiast wynik był negatywny, zmarły mógł zostać strącony w czeluści Krainy Umarłych, a jego serce zjedzone przez potwora zwanego Pożeraczką. Sąd pośmiertny zawierał spowiedź zmarłego, po której mógł się jeszcze wybronić z popełnionych czynów. Wynik był jednak ostateczny i określał całe dalsze życie w zaświatach lub oznaczał ostateczne unicestwienie.

Dostęp do zaświatów był przykładem pewnej „demokratyzacji”. W okresie Starego Państwa tylko faraon miał dostęp do świętych tekstów, które wskazywały drogę po Krainie Umarłych. Po śmierci był identyfikowany z Ozyrysem (jako np. Ozyrys-Ramzes), miał podobny zakres obowiązków jak za życia, panował z wysokości tronu przez wieczność. Stopniowo do świętych tekstów uzyskali dostęp wysocy urzędnicy i kapłani. W okresie Nowego Państwa dostęp do mapy zaświatów wraz z zaklęciami miał praktycznie każdy, kto był w stanie zapłacić pisarzowi za ich sporządzenie. Z Ozyrysem był już identyfikowany każdy zmarły. Z mitów o Ozyrysie wypływa nauka, że życie i śmierć są procesem ciągłym i zazębiającym się, podobnie jak wąż Uruboros. Życie rodzi śmierć, a śmierć życie.

Kult Słońca

Horus jako bóg nieba pod postacią sokoła był utożsamiany ze Słońcem praktycznie od początku. W mitologii posiadał na niebie dwoje oczu, Słońce i Księżyc, tak że zawsze któreś spoglądało na Ziemię. Rozwinęło się następnie wiele mitów o oku słonecznym (Re) i oku księżycowym, które tłumaczyły bieg Słońca po niebie, co się z nim dzieje po zmroku, fazy księżyca i wiele innych.

Czasami wiecznie odradzające się Słońce było przedstawiane jako własny ojciec. Zachodzące Słońce kochało się z niebem (swoją matką) i umierało. Przez noc dziecko rosło w jej łonie, aby narodzić się rano. Przez dzień dziecko dorastało, aby wieczorem powtórzyć akt. Przy takim cyklu król Edyp to właściwie wzór cnót.

To tylko niewielki wycinek z niezwykle bogatej mitologii egipskiej. Jest jeszcze wiele mitów, przy których perypetie bohaterów Georga R.R. Martina to właściwe spokojna opowieść o kulturalnych ludziach. Losy egipskich bogów, podobnie jak greckich, miejscami bardziej przypominają telenowelę niż religijne teksty znane tam z chrześcijańskiego kręgu kulturowego. Zachęcam do sięgnięcia po prace Andrzeja Niwińskiego lub Jadwigi Lipińskiej, bo Egipcjanom z pewnością nie można odmówić finezji i wyobraźni. Bogowie w mitach skupiają jak w soczewce wszystkie cnoty i przywary ludzkości, zapewniając czytelnikowi świetną rozrywkę i ciekawe źródło wiedzy.

Bibliografia:

Mity i symbole starożytnego Egiptu, Andrzej Niwiński, Pro-Egipt 2001

Bóstwa, kulty i rytuały starożytnego Egiptu, Andrzej Niwiński, Świat Książki 2004

Mitologia starożytnego Egiptu, Jadwiga Lipińska, Marek Marciniak, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe 1980

W cieniu piramid, Jadwiga Lipińska, Ossolineum 2009

Magazyn Silmaris

ISSN: 2451-3261

Redaktor Naczelny:

Adam Wołodźko   AdamKB

Wszystkie prace redakcyjne, wydawnicze oraz korektę wykonał zespół:

Aleksandra Cebo   śniąca

Anna Dudało   rooms

Sylwia Finklińska   Finkla

Agnieszka Fulińska   Drakaina

Bogusz Jaśniak   vyzart

Justyna Lech   Mirabell

Magdalena Makówka   Magdalena

Olga Niziołek   Olga

Krzysztof Piasek   KPiach

Anna Szumacher   Cet

Marianna Szygoń   Marianna

Magdalena Świerczek Gryboś   Magdalena(Naz)

Współpraca:

Damian Lupa

Małgorzata Lewandowska   Goria

Rafał Piotrowicz   Sethrael

Dorota Stefańska   Dot.i

Katarzyna Szymonik   Katia72

Antonina Weber

Ilustracja i projekt okładki:

Michał Bończyk

Skład:

Bogusz Jaśniak   vyzart

Adresy redakcji:

http://silmaris.pl

https://www.facebook.com/MagazynSilmaris/

redakcja@silmaris.pl

Adres korespondencyjny:

ul. Polskich Skrzydeł 2/64

03-982 Warszawa

Propozycje prac prosimy przesyłać na:

literatura@silmaris.pl

grafika@silmaris.pl

Wydawca:

Silmaris Michał Wołodźko

ul. Polskich Skrzydeł 2/64

03-987 Warszawa

Materiałów niezamówionych redakcja nie zwraca.

Przedstawiane w tekstach wprost lub tylko sugerowane poglądy i opinie Autorów nie muszą być zgodne z poglądami i opiniami zespołu redakcyjnego.

Wszystkie zamieszczone materiały pozostają własnością ich autorów i podlegają ochronie prawnej. Kopiowanie dowolnymi technikami części bądź całości treści utworów bez uzyskania pisemnej zgody twórców stanowi naruszenie przepisów prawa z wyłączeniem prawa do cytowania w myśl art. 29 i 35 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r. (Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631, z późn. zm.).

Magazyn ukazuje się w postaci plików elektronicznych w kilku formatach do wyboru. Jakiekolwiek modyfikowanie tych plików bez zgody Wydawcy jest zabronione. Wydawca dokłada wszelkich starań, aby pliki elektroniczne były wolne od wad, w szczególności złośliwego kodu. W celu zachowania bezpieczeństwa urządzeń i oprogramowania czytelników Wydawca uprzejmie prosi o niedystrybuowanie plików Magazynu Silmaris w innych miejscach niż wskazane przez Wydawcę oraz o niepobieranie tych plików z niezaufanych źródeł. Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za nieuprawnione modyfikacje plików elektronicznych Magazynu Silmaris wykonane przez osoby trzecie oraz za skutki wywołane przez te modyfikacje.